Тоғызқұмалақ -қазақтың ұлттық ойыны

#1 слайд
Қазақтың ұлттық ойыны

1 слайд

#2 слайд
Тоғызқұмалақ ойыны

2 слайд

#3 слайд
Сабақтың мақсаты: Оқушылар арасында тоғызқұмалақ ойынын насихаттау. Сабақтың міндеті: 1. Оқушыларға тоғызқұмалақ ойынын үйрету. 2. Тоғызқұмалақ ойыны арқылы оқушылардың ұлттық ойындарға деген қызығушылығын арттыру және өз елін сүюгетәрбиелеу. 3. Тоғызқұмалақ ойыны арқылы оқушылардың ойлау қабілеттерін дамыту. Сабақтың өтетін орыны : Интерактивті кабинет Сабақ өткізілетін сынып: 7 Керекті құрал – жабдықтар : Интерактивті тақта, тоғызқұмалақ тақта. Сабақты өткізушісі: Дошанов Жәнібек Лайсаұлы

3 слайд

#4 слайд
. Өткен сабақты қайталау Тоғызқұмалақ жүрістерін жазып жүру және отау аттары

4 слайд

#5 слайд
Тоғызқұмалақ тарихы Тоғызқұмалақ –қазақта кең тараған қызықты ойын түрі. Қаратау қазбаларынының арасынан табылған тас “қазан” осы тоғыз құмалақты еске салады. Бұл ойын Қырғызстан, Монғолия, Қарақалпақстан, Өзбекстан, тіпті алыс шетел қазақтарының арасында тараған. Бас шынықтыратын бұл ойынды біздің ұлттық “шахматымыз” десе де болады. 162 таста ойнатылады .

5 слайд

#6 слайд
Ежелгі тоғызқұмалақ тақтасы Қара құрлықта омвесо болса, араб елдерінде бұл ойын манкала деп аталады. Бұл ойынның да өз ережелері бар. Отаулар саны 42 екен. Ал бұл ойынның тарихына келер болсақ  араб мәдениетінің ескерткіші саналатын X ғасырда жазылған "Китаб уль Агани" атты кітабында осы ойын туралы жазылған.

6 слайд

#7 слайд
Тоғыз саны атауы ? “ Тоғыз”киелі сан. “Тоғыз жолдың торабы”, “Білгенің бір тоғыз,білмегенің тоқсан тоғыз”. “Екі жіп есіледі, үш жіп өріледі, ал тоғыз жіп тоқылады”. Уақыт есебінде де тоғыз санының орны ерекше. Жыл есептеудің (тышқан, сиыр, барыс,қоян,ұлу,жылан,жылқы,қой,мешін,тауық,и т,доңыз)тоғызынщы-мешін жылы.Бір ғажабы сол мешін жылдары ғана он екіге қалдықсыз бөлінеді. Ертедегі араб абыздары қаңтар айын тоғызынан бастап есептеген. Ана құрсағындағы бала да тоғыз ай,тоғыз күн жатады екен. Түрік елінде қыз ұзатқанда жоралғылары тоғыздық дүниелер арқылы атқарылған.

7 слайд

#8 слайд
Тоғызқұмалақ ойынының  негізгі ережелері : Тоғызқұмалақ ойыны арнайы тақтада екі адам арасында ойналады. Ойын тақтасы  2 қазан, 18 отау, 162 құмалақтан тұрады. Ойын басында әр ойыншыға бір қазан, тоғыз отауға тоғыз-тоғыздан салынған 81 құмалақ тиесілі. Алғашқы жүріс жасаған ойыншыны бастаушы, екінші жүріс жасаған ойыншыны қостаушы деп атайды.

8 слайд

#9 слайд
9 8 7 6 5 4 3 2 1 1 2 3 4 5 6 7 8 9Қоштаушының отауларыБастаушының қазаны Бастаушының отаулары Қоштаушының қазаны

9 слайд

#10 слайд
Жұп сандар дегеніміз не? Тақ сандар дегеніміз не?

10 слайд

#11 слайд
Тоғызқұмалақта құмалақтан басқа ойында бір рет қарсыластың отауын ұтып алуға да болады. Оны ежелде «тұзды үй» деп атаған. Бүгінде «тұздық» дейді. Тұздық алу үшін жүріс жасаған кезде қарсыластың екі құмалағы бар отауына сіз таратқан құмалақтардың соңғысы түсуі керек. Сонда сол отауда қалыптасқан үш құмалақпен бірге отау да ұтып алынып, сол отау ойынның соңына дейін сіздің меншігіңізге айналады. Яғни жүріс жасалған сайын тұздық алынған отауға түсетін бір құмалақ міндетті түрде сіздің қазаныңызға салынып отырады. Тұздық алынған отауға арнайы белгі қойылады Тұздық алу:

11 слайд

#12 слайд
Ойын аяқталуға жақындаған сайын әр ойыншының отауларындағы құмалақ кеми бастайды. Әр құмалақ ұтып алынған сайын немесе тұздыққа түскен сайын қарсыластардың жүріс мөлшері азая береді. Сондықтан ойын соңында қарсыластардың бірі өз отауларында жүріс жасай алмай қалатын жағдай да кездеседі. Ойыншылардың бірінің отауларындағы құмалақты бірінші тауысып алып, жүріссіз қалуы «атсырау» деп аталады. Мәселен, қостаушы атсырауға ұшыраса, бұл жағдайда бастаушы қосымша бір жүріс жасап, барлық құмалақтарды өз қазанына салып алады. Сөйтіп, бастаушы жеңімпаз атанады. • Егер ойыншы ойын барысында 82 құмалақ жинаса, ойын бірден тоқтатылып, сол ойыншы жеңімпаз болып танылады. Атсырау ережесі:

12 слайд

#13 слайд
Ежелгі тоғызқұмалақ тақтасы Кәзіргі замандағы тоғызқұмалақ тақтасы

13 слайд

#14 слайд
Тоғызқұмалақ ойыны Тоғызқұмалақ ойынында Отау аттары және жазып, тастарды алу амалдары

14 слайд

#15 слайд

15 слайд

#16 слайд
Дәптермен жұмыс

16 слайд

#17 слайд
Тоғызқұмалақ ойынының негізгі терминдері: • Құмалақ • Қазан • Отау • Бастаушы • Қостаушы • Тұздық • Атсырау

17 слайд

#18 слайд
Тоғызқұмалақ тақтасы

18 слайд

#19 слайд
СУРА Қ-ЖАУАП

19 слайд

#20 слайд
Жаңа сабақты қорытындылау  Арт дегеніміз не?  Бел басар дегеніміз не?  7 отаудандан тас алып 6 отаудан тас алсақ жазылуы қалай болады?  Тұздық ашуға болама және оны қалай ашамыз?  Тастарды алудың қандай амалы бар?

20 слайд

#21 слайд
 Тоғызқұмалақ терминдерін ата?  Бірінші ойынды бастаған ойыншыны қалай атаймыз?  Жұп, тақ сандар дегеніміз не?

21 слайд

#22 слайд
 Сөзжұмбақ құрастыру

22 слайд

#23 слайд
С а б а қ т а н қ а л м а й , с а п а л ы д а , с а н а л ы б іл ім а л у

23 слайд

#24 слайд
Ережелерді дәптерге жазу, оқу, реферат жазу

24 слайд

#25 слайд
Н а з а р л а р ы ң ы з ғ а к ө п р а х м е т !

25 слайд