Төл сөзді төлеу сөзге айналдыру жолдары

#1 слайд

1 слайд

#2 слайд
Сөйлеуші тарапынан өзгеріске ұшырап, біреудің сөзінің тек мазмұнын ғана сақтап жеткізу төлеу сөз деп аталады. • Төл сөзді төлеу сөзге айналдыру кезінде болатын өзгерістер: •-негізгі өзгеріс төл сөздің тұрлаулы мүшелерінде болады; •-бір жақтың орнына екінші жақ айтылады; •-автор сөзіндегі де етістігінің орнына айт, сөйле, сұра, бұйыр деген сияқты етістіктердің бірі айтылады. • Төл сөзді төлеу сөзге айналдыру жолдары: • 1. Төл сөздің баяндауышы етістіктің ашық райынан болса, төлеу сөзде ол сәйкес шақтағы есімшеге айналып, оған -дық, •-дік жұрнағы, тәуелдік жалғауы және табыс септігі жалғанады да, толықтауыш болады. • 2. Төл сөздің баяндауышы етістіктің бұйрық райынан болса, төлеу сөзде ол тұйық етістікке айналып, оған табыс не барыс септік жалғауы немесе туралы, жөнінде, жайында шылауларының бірі қосылып айтылады.

2 слайд

#3 слайд
3. Төл сөздің баяндауышы есім сөздерден не тұйық етістіктен болса, төлеу сөзде ол сөзге тіркес екенін деген көмекші етістік айтылады. Төл сөздің бастауышы төлеу сөзде ілік септік жалғаулы анықтауышқа айналады. • 4. Төл сөзде белгілі бір жақта тұрған сөз төлеу сөзде автор тарапынан басқа бір жақта тұрып айтылады. • 5. Төл сөз сұраулы сөйлем болып, оның құрамында сұрау есімдігі болса,-төлеу сөзде сол күйінде сақталады. Ер сұраулы сөйлем -ма,-ме сұраулық шылауы арқылы жасалса, төлеу сөзде шылаумен айтылған сөз болымды- болымсыз түрде не антоним түрінде қосарланып айтылады. • 6. Төл сөзді төлеу сөзге айналдырғанда автор сөзіндегі де етістігінің орнына айт, сұра, ойла, бұйыр, талап ет, ескерт деген сияқты айту, ойлау мәнді етістіктерінің бірі айтылады.

3 слайд

#4 слайд

4 слайд

#5 слайд
 

5 слайд

#6 слайд
3. – Қазақтың мұң-мұқтажына алтын діңгек болған сенбісің? – деді басын көтеріп. – Қайдан жүрсің? •Қазақтың мұң-мұқтажының алтын діңгегі екенін айта келіп, басын көтерген қалыппен қайдан жүргенін сұрады. 4.– Сенімен сырымды бөлісейін деп келдім, – деді Гүлнұр. •Гүлнұр оған сырымен бөліскелі келгенін айтты. 5. – Баламды сізге бірер сағатқа қалдыруыма бола ма? – деп сұрады Айман көршісінен. •Айман көршісінен баласын бірер сағатқа қалдыруға болатынын-болмайтынын сұрады.

6 слайд

#7 слайд
•  •240- жаттығу.Төл сөзді төлеу сөзге айналдыру жолдарын талдап, түсіндіріңдер.

7 слайд

#8 слайд
•Табиғат-күллі тіршілік атаулының құтты қоныс мекені, алтын ұя,талбесігі.

8 слайд

#9 слайд
•Оқиғаның басталуы—Қасқыр мекені.Бөлтіріктер тағдыры. •Байланысы-Көксеректің ұяластарымен табысуы. • Дамуы-Қараадыр еліндегі мазасыздық. •Шарықтау шегі-Құрмаштың қазасы. •Шешімі- Көксеректің жазасын тартуы.

9 слайд

#10 слайд

10 слайд

#11 слайд
Кубизм әдісі бойынша мына кубикті екі топқа кезекпе-кезек иіремін. Қай қырының сұрағы түссе соған жауап бересіз. Дайынбыз ба?

11 слайд

#12 слайд
«Қасқыр», «аңшы» сөздеріне бес жолды өлең жазып көрейік. I –топқа: 1.Қасқыр 2. Жыртқыш,қомағай. 3. Ұлиды, шабуылдайды,жортуылдайды 4. Қасқыр-түз тағысы, перзенті. 5. Бөрі,көкжал. I I-топқа: 1.Аңшы 2. Қырағы,сақ. 3. Атады,көздейді, аулайды, 4. Аңшы қансонарда аңға шығады. 5. Мерген.

12 слайд

#13 слайд
1.Қасқырдың аузы жесе де қан,жемесе де қан. 2.Ауыл иті болса да, бөрі келгенде бірігеді. 3.Иттің иесі болса, бөрінің тәңірісі бар. 4.Қасқырды қанша асырасаң да, тоғайға қарап ұлуын қоймайды.

13 слайд