ТРИЗ технологиясы балабақшада

#1 слайд
• Тақырыбы: Мектеп жасына дейінгі Мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылығын балалардың шығармашылығын ӨТТШТ ӨТТШТ -- (( өнер тапқыштық өнер тапқыштық тапсырмаларды шешутапсырмаларды шешу теориясы теориясы арар қылы қылы дамыту. дамыту. • Біз даналықты үш жолмен үйренеміз: ойлану - ең ізгі жол; еліктеу – ең жеңіл жол; тәжірибе жолы – ең ауыр жол. • Дайындаған балабақша тәрбиешісі: А.О.Қазыбекова Түркістан облысы.Мақтаарал ауданы МКҚК №7 «Шолпан бөбекжай балабақшасы»

1 слайд

#2 слайд
• ӨТТШТӨТТШТ - - өнер тапқыштық тапсырмаларды өнер тапқыштық тапсырмаларды шешушешу теориясытеориясы Генрих Саулович Альтшуллер ( 15. 10. 1926 – 24.09.1998 ж) Ташкент қаласында туылған.Ташкент қаласында туылған. Өмірінің 50 жылын осы ТРИЗ Өмірінің 50 жылын осы ТРИЗ технологиясына аранаған технологиясына аранаған өнертапқыш, инженер, ғалым, өнертапқыш, инженер, ғалым, жазушы. 1931жылы Баку қаласына жазушы. 1931жылы Баку қаласына көшіп келген. көшіп келген. Әке-шешесі журналист болған.Әке-шешесі журналист болған.

2 слайд

#3 слайд
• 1946 жылы Г.С Альтшуллер шығармашылық әдіснама бойынша жұмысын бастады. ТРИЗ атауы кейінірек 1970 жылы пайда болады. Шығармашылық тапсырмаларды орындау теориясы адамның шығармашылық мүмкіндіктерін дамытудың жаңа әдістемесі үшін негіз болып табылады. Шығармашылық мүмкіндіктердің көріне бастауының себебі- балалық кездегі елестету деңгейінің жоғарлығымен , балалардың ойлауын танымдық бағытының дамуымен түсіндіріледі.

3 слайд

#4 слайд

4 слайд

#5 слайд
• ТРИЗ технология бағдарлама. Бұл технология әр түрлі интелектуалды тапсырмалардан ,қызықты жаттығулардан тұрады. Жеке тұлғаны қалыптастыруда ең тиімді құрал болып табылады. ТРИЗ техника,ғылым,өнер,жарнама,педагогика саласында тәжірбиеден өткен шығармашылық технологиясы. • ТРИЗ – әр жастағы адамдар,әртүрлі мамандық иелеріне түсінікті білімдер жүйесі;

5 слайд

#6 слайд
• Триз жүйесі бойынша шығармашылық әңгіме барысында қалыпсыз тәсілдерді қолдану. Мақсаты: баланың тілін дамыту, шығармашылық қиялын дамыту болып табылады. • Мектеп жасына дейінгі балалардың тілін дамытуда 3 негізгі мақсат қарастырылған. Ауызша сөйлеуге үйрету, сөздік қорын дамыту. Айналадағы дүниені табиғатты бақылау, таныту арқылы сөз қорын жаңа сөздермен байыту, баланың ауызша сөйлеген сөздерін тыңдап, өзіне қойылған сұраққа жауап беруге үйрету .

6 слайд

#7 слайд
• ТРИЗ технологиясы баланы шығармашылық тапсырмаларды орындауды үйретеді және оның бойында шығармашылық қажеттілікті дамыта отырып, оның қызығушылығына сүйене отырып, шығармашылыққа жүйелі түрде жетелеуге мүмкіндік береді. • ТРИЗ және оның принциптері тек техникалық қана емес, сонымен қатар басқа да шығармашылық тапсырмаларды шешуге қолайлы.

7 слайд

#8 слайд
• ТРИЗ технологиясының әдіс –тәсілдері және жаттығулары • Ертегілер құрастыру балалардың қиялын дамытады. Бала ойдан оқып, ойлауға шебер. Баланы ертегі ойлауға баулу үшін «Жалғастыр» ойынын ойнатып жіберуге де болады. Бір бала ертегіні бастайды,қалғандары кезектесе отырып өз ойлары бойынша жалғастырып кете береді. Ең соңында барлығы сол бойынша айтылған ойларын айтылған ретімен ертегіні айтып шығады.

8 слайд

#9 слайд
• ТРИЗ –бен жұмыс жасайтын тәрбиешінің ерекше кезеңі-бұл ертегілермен жұмыс,яғни ертегілердегі мәселелерді шешу,арнайы әдістер арқылы жаңа ертегілер ойлап табу. Ертегілерден жасалған коллаж. Таныс ертегілердің арқасында жаңа ертегіні ойлап шығару.

9 слайд

#10 слайд
Балалардың шығармашылығын дамыту жолында -Сурет салу -Мүсіндеу -Жапсырма -Музыка. ұйымдастырған оқу іс –әректтер өткізіледі. Сурет салу оқу іс-әрекетінде қалыпсыз тәсілдер қолданылады. Мәселен: Бала сурет салуда тек қана қыл қаламмен сурет салып қоймай неше түрлі түтікшелерді, жіптерді картон қималарын, трафареттерді , балауыз шамымен, қайшы, сәбіз, тіс пастасы мен тіс щеткасын, қайнатылған ас бояғыштарын қолданады. «Бақ-бақ гүлі» тақырыбы бойынша іс-әрекетті ұйымдастыру үшін ең бірінші қайнатылған азық –түлік бояғыш заты керек. Одан кейін түс қағаз желімі қажет.

10 слайд

#11 слайд
Бүкіл параққа түс қағаз желімін жағып тіс щеткасы мен бояуды алып Бақ-бақ гүлін саламыз. Ал шөптерді салу үшін, тағыда тіс щеткасын жасыл бояуға батырып алып саусақ пен тіс щеткасының тістерін қағу арқылы шашыратамыз. Соңында керемет «Бақ-бақ» гүлі өскен алаңқайды бейнелей аламыз. Түтікшелерді қолданып, үрлеу арқылы бейнелеуге болады.

11 слайд

#12 слайд
Біріншіден бала жалығып кетпейді: Екіншіден бір саладан екінші салаға ауысу арқылы олардың қызығушылығы артады. Берілген тапсырмаларды орындау, балаларды, еркін қиялдарға шығармашылық пен айналысуға кедергі келтіретін психологиялық селқостықты жоюға ықпал жасайды. Мектепке дейінгі балалардың креативті қабілеттерін дамыту- ТРИЗ .

12 слайд

#13 слайд
ТРИЗ-дің мақсаты-тек қана балалардың қиялын ғана емес, сонымен қатар шынайылықты түсініп жүйелі ойлауға, өзін-өзі тануға,қоршаған ортаның қиындығын байқауға және де өздерінің шағын қиындықтарын шешуге баулу болып табылады. Мектепке дейінгі балалар үшін Триз дегеніміз- ойынға, әрекетке балалардың барлығын жұмылдыру жүйесі..

13 слайд

#14 слайд
Ой есептерін шешудің алгоритмі Балалармен жұмыстың негізі болып педагогикалық ізденіс болып табылады.Тәрбиеші дайын білімді беріп,шынайлықты бірден аша салмай,ізденуге баулу керек.Егер бала сұрақ қойса бірден дайын жауап бере салмай,өзінің бұл туралы не ойлайтынын сұрау қажет. «Ия-жоқ» ойыны. Мысалы: тәрбиеші «аққу» сөзін жасырады,ал балалар сұрақ қояды (ол тірі ме? Ол құс па,әлде аң ба? Ол ұша ма? Көлде мекендейді ме?) ал тәрбиеші балалар жауабын тапқанша тек қана «ия» немесе «жоқ» деп жауап береді.

14 слайд

#15 слайд
• Қарама-қайшылықтарды шешу әдісі. •   Біздің өміріміз қарама-қайшылықтардан тұрады. Өмірде «жақсы» деп қабылдаған заттың,құбылыстың екінші «жаман», «жағымсыз», «тиімсіз» жақтары да болатындығын біз тек оны зерттегенде ғана аңғарамыз. Мысалы: теледидар көрудің пайдалы әрі зиянды жақтары бар екенін жас бала біле бермейді. Қарама- қайшылықтарды шешуде «жақсы», «жаман» ұғымдарын дәйекті түрде дәлелдей алу талап етіледі. Бұл оқушылар үшін жеңіл тапсырма емес. Дегенмен оған баулуға болады. Ұсынылып отырған жаттығулар заттар мен құбылыстарды, оқиғаларды әр қырынан қарап зерттеуді үйретеді. Ол тапсырмалар төмендегіше болуы мүмкін

15 слайд

#16 слайд
Қуыршақ ойнаудың пайдасы мен зияны. Дәрі ішудің пайдасы мен зияны. Қатты қойылған музыка. Шоколад жеу.

16 слайд

#17 слайд
«Қара-ақ» ойыны. Тәрбиеші ақ үйдің суретін көрсеткенде,балалар ұсынылған заттың жақсы жақтарын айтады.Ал,қара үйдің суретін көрсеткенде сол заттың жаман жақтарын айтады. Мысалы: ( «Кітап» «жақсы»-кітаптан көп нәрсені үйренесің ; «жаман» -кітаптар тез жыртылады, тез кірлейді т.с.с.)Сол сияқты «дәрі, кәмпит, гүл т.б. сөздерді алуға болады. «Теріс қарай» ойыны. Бұл ойын доппен ойналады.Тәрбиеші балаға допты лақтыра отырып,бір сөз айтады,ал бала сол сөзге теріс сөз айту қажет.Мысалы: пайдалы-пайдасыз,кіру-шығу,жинау- шашу,.. т.с.с.

17 слайд

#18 слайд
ТРИЗ –бен жұмыс жасайтын тәрбиешінің ерекше кезеңі-бұл ертегілермен жұмыс,яғни ертегілердегі мәселелерді шешу,арнайы әдістер арқылы жаңа ертегілер ойлап табу. Ертегілерден жасалған коллаж. Таныс ертегілердің арқасында жаңа ертегіні ойлап шығару.

18 слайд

#19 слайд
Мысалы: «Бауырсақ», «Алтын жұмыртқа», «Қызыл телпек», «Мақта қыз бен мысық» ертегілерінің кейіпкерлері жолға шығып, бәрі сиқырлы орманның ішінде кездесіп қалады.Ол сиқырлы орманда зұлым сиқыршы басшылық етеді және де ешкімді өзінің орманынан шығармайды екен Енді кейіпкерлер бірігіп орманнан шығатын амал ойлайды…………… Әрі қарай тәрбиеші мен балалардың бірлескен әрекеті басталады.Бұл тәсіл балаларда үйреншікті түсініктерін басып, жаңадан қиялдауға мүмкіндік тудырады.

19 слайд

#20 слайд
«Тірі» тамшылар мен бояулардан жасалған ертегі. Балалар ақ бетке бояуды тамызу арқылы жасалған тамшыға қарай отырып, «бұл неге ұқсайды? Мен бұдан не жасай аламын?» деген сұрақтарға жауап беру керек. Содан соң он салып болып,сол тамшысы жөнінде ертегі құрастыруға болады. ТРИЗ әдістемесінде сол сияқты тарихи тақырыптардағы әңгімелесулерді де қолдануға болады. Мысалы: «Киімдердің бұрыңғы түрлеріне саяхат» , «Ыдыс–аяқ қалай пайда болды?»т.б. Балалармен серуенге шыққан уақытта баланың қиялын шарықтататын тәсілдерді көптеп қолданған жөн: табиғаттың заңын өзгерту, заттарды әсерлету.

20 слайд

#21 слайд
Мысалы: тәрбиеші балаларға: Мына ағашты тірілтейікші,оның анасы кім? Оның достары кім? Ол желмен не деп сыбырласады? т.с.с. Немесе: Сен осы өсімдіктердің қайсысының орнында болғын келеді? Сен не туралы армандар едің? Сен нелерден қорқар едің? т.с.с.

21 слайд

#22 слайд
«Ой жаттығуларына» қатынасу арқылы балалар ТРИЗ әдістері мен тәсілдерін қолдану дағдыларын тез игеріп алып кетеді. «Ой жаттығулары» комплексі. 1-жаттығу.а) Сөздерді сол қалпында қайтала. (6 сөзден көп болмау) Терезе,кеме,қалам,қол,сағат. ә) Ас үйіңді еске түсір.Онда кірместен көрінетін заттарды атап шық. б)Артық сөзді тап-Нан,шай, машина,ет. Неге? 2-жаттығу.(Серуеннен соң) а)Далада қанша топ болды? ә) Балабақшаның қасында машиналар болды ма? Қандай түсті? б) Кішкентай бала сүйреген адамдар болды ма? в) Қасымыздан велосипед теуіп өткен адамдар болды ма? г) Талдың басында құстар болды ма? т.б.

22 слайд

#23 слайд
3-жаттығу.а) Сөздердің барлығы бір әріптен басталатын сөйлес ойлап айт. ә)Сөз тізбегін құр. Кітап- қағаз-ағаш-жапырақ-шай-су т.с.с. 4-жаттығу. Ой жылдамдығын тексеру. Сұрақтарға тез жауап беру керек. 1. 2 қолда қанша саусақ,ал 4 қолда ше? 2. 2 мүйізді, сүт береді? 3. Мамықтай жұмсақ,үйінде тұрады? 5-жаттығу.Жүйелілік. а)Аталғаннан артық сөзді тап. Орындық,үстел,жылан, ат, қосаяқ, (астыртын жүйесі-аяқ) Бидон,шөл,теңіз, аквариум, шөлмек (астыртын жүйесі- су) ә) Осы салаға келетіндей сөздер ойлап тап.

23 слайд

#24 слайд
Орман – аңшы,қасқыр,ағаштар, жалғыз аяқ жол. Теңіз- балықшы,балық, ау, су, шағала. Қала- машина, көшелер,ғимараттар, адамдар. Қорытындылайтын болсақ , іс-әрекет барысында ТРИЗ тәсілін қолдану арқасында балаларда ешқандай психологиялық кідіріс болмайды. Олар жаңаның,белгісіздің алдындағы қорқынышты алып тастап, оны кезекті шешілетін мәселе түрінде қабылдауға үйренеді. Яғни ТРИЗ-дің негізінде балалар кез-келген қиындықты шешуге дайын тұрады

24 слайд

#25 слайд
Бағдарламаның  бөлімдерінің  сипаттамасы:  Дарындылық – ол балалық шақтан бастап шығармашылық қабілеті артылған және мәселелерді шешу, қоршаған ортаға ерекше көзқараспен қарайтын тұлға.  Шығармашылық – ол бала өз бетінше жаңа бір бейне құрумен сипатталады, яғни іс – әрекеттің қандай түрінде болсын жаңалық ашу арқылы, өзіндік және даралық дамудың бір көрінісін байқатқан жағдаймен түсіндіріледі.  Ең маңыздысы – балалардың қиялдау, бейімделу, қозғалу, жүйелеу, диалектикалық ойлау қабілеттері дамып, екінші жағынан іздену белсенділіктері, жаңалыққа талпынуы, сөйлеуі, қиялдау қабілеттері жетіледі.

25 слайд

#26 слайд
• Қорыта айтқанда   заманымыздың болашағы – жас ұрпақтың ой – өрісін жоғарлату, тілдік, шығармашылық,  әлеуметтік, таным және  денсаулық құзіреттіліктерін арттыру,  рухани байлығын, тапқырлық тапсырмаларды шешу  теориясының негізгі түсініктерімен таныстыру, проблемалық жағдайдан шығу жолын іздеуде алған білімдерін қолдануға үйрету,  әрбір тәрбиешінің міндеті деп ойлаймын.

26 слайд

#27 слайд
Қолданылғын  әдебиеттер: 1. «Солнышко»  С.В. Железнова,  Н.Р.Богомолова 2. Программа  развития, обучения, и воспитания детей дошкольного возраста на основе ТРИЗ  иРТВ. Г. Обнинск 1997 3. Г.С.Альтшуллер  Найти идею. Новосибирск  Наука, 1986г 4. Триз для детского сада  В.А. Ломова 5. Google беттерінен үзінділері. 6. Yndeks беттерінен үзінділері.

27 слайд