1929-31 жж. Шаруалар толқуларының себептері,қозғалыстың сипаты,негізгі ошақтары.

Сабақтың тақырыбы:1929-31 жж.Шаруалар толқуларының себептері,қозғалыстың сипаты,негізгі ошақтары.
Сабақтың мақсаты:
Білімділік: Өтілген тақырыптарды түсіну,білу,тарихи хронологияларды,ұғымдарды,статистикалық цифрларды еске сақтау,ҰБТ-ға дайындық жұмыстарын жалғастыру.
Дамытушылық: Ізленіс жұмыстарын меңгеру,тарихи оқиғалар мен фактілерге анализ және синтез жасай білу,өзгені тыңдай білу.

Тәрбиелік: 1921-31 ж.ж. шаруалар көтерілістері және 1920-80 ж.ж. көтерілістер,наразылықтарды зерттеу арқылы ұлтжанды болу,Қазақстандық патриотизмді сезіну,еңбек сүйгіш болу.
Сабақтың көрнекілігі: Қазақстан Республикасының картасы.сызбалар,кестелер.
Сабақтың түрі: Сабақ-жиналыс
Сабақтың әдіс-тәсілі: сұрақ-жауап,синтез,анализ жасай білу
Сабақтың барысы:
І.Ұйымдастыру кезеңі.
- Оқу құралын тексеріп түгелдеу

- Оқушылар зейінін сабаққа аудару
Құрметті,Ұстаздар,оқушылар сабақ-жиналысымызды ашуға рұқсат етіңіздер.
Сабақ-жиналысымызды ашпас бұрын сабақ-жиналысымызды жүргізу үшін төраға және хатшы тағайындап алуымыз керек.Кімнің қандай ұсынысы бар?
Оқушы: Сабақ-жиналысымыздың төрағасы Мақсымов Қайырхан болсын,хатшылыққа Ашкенова Айсәулені ұсынамын.
Кімнің қандай ұсынысы бар?
-Жоқ.
Сабақ-жиналыстың төрағасы Мақсымов Қайырхан ,хатшы Ашкенова Айсәуле кандидатуралары бекітілсін дегендерің қол көтеріңдер,түсіріңдер.
Соңғыс ұсыныс бір ауыздан бекітілді.

Сабақ-жиналыстың барысы:(сабақ –жиналыстың төрағасы жүргізеді)
Хатшы сабақ-жиналыстың барысын хаттамаға түсіріп отырады.
--Күн тәртібінде қаралатын мәселе екеу.
1.Шаруалар толқуларының себептері,сипаты. (Баяндамашы Төкенова Балдырған)
2. 1921-31 ж.ж. Қазақстан аумағындағы шаруалар көтерілістері.

(Баяндамашы Қабиденов Бақтияр)
-Күн тәртібіндегі мәселелерге алып, қосарларыңыз бар ма?
-Жоқ(оқушылар)
Күн тәртібіндегі мәселеге байланысты картадан: Оңтүстік Қазақстан,Торғай,Алматы,Гурьев(Атырау),Маңғыстау,Орал,Теміртау,Шығыс Қазақстан,Қатонқарағай ауылы көрсетіледі.
Күн тәртібіндегі бірінші мәселе бойынша сөз Төкенова Балдырғанға беріледі.

Баяндама тыңдалған соң,талдау,жарыс сөзге шығу басталады.Бұл жұмыс Сократ шеңбері бойынша жүргізіледі.Себебі 1929-31 ж.ж. шаруалар көтерілістерінің болуы және болмауы да мүмкін еді.

Жарыс сөз тоқтатылған соң,сабақ-жиналыстың төрайымы күн тәртібіндегі 1-ші мәселеге қысқаша қорытынды жасайды.
1927 жыл желтоқсан айында Партияның ХҮ сьезі ауыл шаруашылығын ұжымдастыру бағытын жариялады.
Негізгі ұстанымдары:
-Еріктілік
-Дербестік
-Материалдық мүдделік
-Ұжымдастыру сатыларына кезең –кезеңмен өту.

ҚАКСР-де Ұжымдастыру1932 жылдың көктеміне қарай аяқтау белгіленді.
Ұжымдастыру бағытында жіберілген қателіктер:

-Қатал жаппай қуғындаумен террорға негізделді

-Даярлықсыз,жеткілікті жағдайлар ескерілместен жүргізілді.

-Әкімшілік –күштеу әдістерімен жеделдете жүргізілді.

-Шаруашылық базасын жасау,тұрғын үйлер,мәдени тұрмыстық обьектілерісалу жоспры орындалмады.

Белсенділер отырықшыландыруды жоспарланған 3 жылдың орнына 3 күнде аяқтап «жалған колхоздар»құра бастады.

Нәтижесінде:

-Абыралы ауданында -70%:

-Жымпиты ауданында -60%:

-Жәнібек ауданында -95% шаруашылық ұжымдастырылды.

Шаруашылықты ұжымдастыру деңгейі үнемі өсіп отырды:

1928 жылы-2 %,1930 жылғы 3-сәуірде-56,4 % ,1931 жылғы қазан-65%

Еріктілік ұстанымы өрескел бұзылды:

-1929 жыл-56,498 шаруа жауапқа тартылып,34 мыңы сотталды.

-1931 жыл-5,500 отбасы жер аударылды.

-1929-1933 жылдар –ОГПУ(біріккен мемлекеттік саяси басқарма) үштігі-9,805 іс қарап,оның ішінде:ату жазасына -3,386 адам,3-10 жылға концентрациялық лагерьге қамауға-13,151 адамға үкім шығарды.

-1933 жыл-ОГПУ үштігі 21 мың адамды қамауға алды.
1930 жылғы 30 мамыр –республика Үкіметі жаңа лагерьлер ұйымдастыру үшін Ақмола,Қарағанды округтерінен мерзімсіз,тегін пайдалануға 110,000 га жер бөлді.

Мал шаруашылығы күйзелісті шығынға ұшырап,1930-32 жылдары аштық жайлады.

1932 жылғы ақпан-колхозшы қожалықтарының 87%-ы,жекешелердің 51,8%-ы малдан түгел айырылды.

Ұжымдастыру қарсаңында-40,5 млн. Мал болса,1933 жылы1-қаңтарда 4,5 млн. мал қалды.

Бұл жағдай өлкеде аштық қасыретін туғызды:

-1930 жылы-313 мың адам.

-1931 жылы 755 мың адам.

1932 жылы769 мың адам қайтыс болды.

-1930-1932 жылдарда барлығы 1 млн. 750 мың қазақ немесе халықтың 40% -ыжаппай қырылды.

Т.Рысқұловтың Сталинге хатында көрсетілген деректер:

«Қазақ жерінде көршілес өлкелерге көшушілер саны артуда:

-Орта Волгада -40 мың:

Қырғыз жерінде -100 мың:

Батыс Сібірде-40 мың:

Орта Азияда-30 мың:

Қарақалпақ жерінде 20 мың қазақтар бар.Көшіп кетушілер Қалмақ,Тәжік жері,Солтүстік өлке,Батыс Қытайға дейін барған.Бұл аш адамдардың тамақ іздеп босуы».

- Ақтөбе обылысында 1930 жылы 1млн. адам болса,1932 жылы 725800 адамға кеміген(71%).

-Балқаш ауданында 1930 жылы 60 мың адам болса,1932 жылы 12 мыңы басқа аймақтарға көшіп,12 мыңы қалған.

1930 жылғы қаңтар -1931 жылғы маусым аралығы 1млн.70 мың адам(281,230 шаруа қожалығы)Қытай,Иран,Ауған жеріне т.б. көшті.Оның 616 мыңы қайтып оралған жоқ,414 мыңы кейін елге оралды.

Аштық зардаптары:

-1930-1933 жылдары 2,1 млн.адам қырылды.(барлық халық саны 6,2 млн.)

-Қазақтардың осы жылдардағы саны 40 жылдан кейін,1969 жылы ғана қалпына келді.

Баяндама тыңдалған соң,талдау,жарыс сөзге шығу басталады.Бұл жұмыс Сократ шеңбері бойынша жүргізіледі.Себебі 1929-31 ж.ж. шаруалар көтерілістерінің болуы және болмауы да мүмкін еді.

Жарыс сөз тоқтатылған соң,сабақ-жиналыстың төрайымы күн тәртібіндегі 1-ші мәселеге қысқаша қорытынды жасайды.
2-ші мәселе қаралмас бұрын оқушылардан «Геноцид», «Депортация», «авантюра», «шовинизм» терминдердің мәнін сұрайды.Картадан Ақмола,Қарағанды,Павлодар,Көкшетау,Жаңаөзен жерлерін көрсету талап етіледі.
Күн тәртібіндегі бірінші мәселе бойынша сөз Қабиденов Бақтиярға беріледі

4.1929-1931 жылдарда өшлкеде қарулы көтерілістер болып өтті.

Семей округі- халық наразылығының ірі орталығы.1930 жылғыақпан-мамыр аралығында Зырянов,Өскемен,Самар,Шемонайха,Қатонқарағай аудандарында толқулар болды,Батпаққара көтерілісі бандиттік-басмашы қозғалысының көрінісі деп бағаланды.Оңтүстік,Орталық,Батыс Қазақстанның 5000 шаруалары біріккен Қарақұм аймағы –көтерілісшілер аймағының орталығына айналды.
Қарақұм көтерілісі Орынбордағы 8 дивизия күшімен талқандалып,175 адамды атуға,172 адамды 2-10жылға соттауға,көбін Сібірге жер аудару туралы үкім шығарды.

Созақ көтерілісі-Табандылығымен және шебер ұйымдастырылуымен ерекшеленді Басшысы Жақыпов.

Көтерілісшілер Созақ ауданының орталығын алып,аудан басшыларын өлтірді.Көтеріліс Орта Азия әскери округі бөлімдерінің күшімен аяусыз жанышталды.311 адам қылмыстық жауапкешілікке тартылып,68-ін атуға,152-сін 3-10 жылға еңбекпен түзету лагерьлеріне қамауға,21-ін Сібірге айдауға,10 адамды өлке аумағында 3 жылға жер аударуға үкім шығарды.

1931 жылғы көктемдегі Қарқаралы округінің Абыралы,Шыңғыстау,Шұбартау аудандарының көтерілісшілері жазалау әрекетінен түгел қырылды.

Республика аумағында 372 толқулармен көтерілістер болып,оған 80 мың адам қатысқан.

Жазалау шараларының салдары:

-1929-1931 жылдары 5551 адам жауапқа тартылып,883-і атыолды.

-Баллығы 100 мыңнан астам адам жазаланды.

5.1932 жылы 17қыркүйек – «Қазақстанның ауыл шаруашылығы,атап айтқанда мал шаруашылығы туралы» туралы қаулы қабылданды.

Міндеттері:

-Ұжымдастыру кезінде республиканың шаруашылық,мәдени даму деңгейін ескеру.

-Шаруашылық даярлық дәрежесін ескеру.

-Мал шаруашылығы аудандарында ТОЗ-ды құру

Реттеу жұмыстары:

- «Жасанды колхоздар таратылды.

-Астықты аудандарда коммуналар орнына ,артельдер ұйымдастырылды.

-Күштеп қоғамдастырылған мал-мүліктер қайтарылды.

-Отырықшы аудандарға 2млн. пұт астық және 30 млн.сом ақша бөлінді.

Баяндама тыңдалған соң жарыс сөзге шығатын оқушылар 1929-31 ж.ж. Кеңес үкіметінің авантюристік,шовинистік саясатын сипаттайды.
Қаулы:
1.1920-31 ж.ж. көтерілістердің басты себебі-Кеңес үкіметі тарапынан ұжымдастыру науқаны күшпен жүргізілгендіктен болды деп есептелсін.

2.Біз,11 сынып оқушылары Кеңес үкіметінің Қазақстанда жүргізген шовинистік саясатын айыптаймыз.
Осы қаулы бекітілсіндеген оқушылар қол көтерсін.

Қаулы бірауыздан бекітілді.
Сабақ-жиналыстың хатшысы сабаққа белсенді қатысқан оқушыларды атайды.Мұғалім оқушылар еңбегін бағалайды,кемшіліктерді атап көрсетеді.
Үйге тапсырма: оқулықтағы 129-132 бетті оқу.