9 сынып №20

ДӘІЖО___________

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
«» КММ
(білім беру ұйымының атауы)
Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары

Бүйрек жұмысына әсер ететін факторлар: тамақтану рационы, дене температурасының күрт түсуі, дәрілік препараттар, созылмалы және инфекциялық аурулар(кариес, іріңді ангина т.б.) §19.Бүйрек қызметіне әсер ететін факторлар.

(Сабақ тақырыбы)

Сабақтың барысы:

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША

«Қызықты деректер мен оқиғалар»

• Қант диабеті – бүйрек қызметіне тікелей әсер ететін негізгі аурулардың бірі. Белгілі жағдайлардың бірі ретінде белгілі әнші Элвис Преслидің соңғы жылдарында бүйрек проблемалары болғаны айтылады. Оның денсаулығына әсер еткен түрлі факторлардың ішінде қант деңгейінің жоғары болуы және дәрі-дәрмек қолдануы маңызды рөл атқарды.

• Бүйрек денсаулығын сақтауда судың жеткілікті мөлшерде ішілуі өте маңызды. Мысалы, Маврикий аралында халық арасында кокос суы кеңінен танымал, ол бүйрек тастарымен күресу үшін табиғи жол ретінде пайдаланылады. Бұл мысал судың ағзадағы минералдарды теңгерімде сақтауға қалай көмектесетінін көрсетеді.

• Көптеген спортшылар бүйрек денсаулығын сақтау үшін суды көп мөлшерде ішеді. Мысалы, марафон жүгірістері кезінде су ішудің дұрыс деңгейі бүйрекке түсетін жүктемені азайтады, ал дегидратацияның алдын алады.

«Бейнетүсіндіру» әдісі. мұғалім жаңа сабақты бейне сурет, кесте арқылы түсіндіру.

Бүйрек жұмысына әсер ететін факторлар олар..............

Осы аталған факторлар қалай әсер етеді?

ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЖҰМЫС

Оқушының аты-жөні: _____________________________________________сыныбы___________

Зертханалық жұмыс: Бүйрек қызметіне әсер ететін факторлар

Сынып деңгейі: 9-сынып

Лабораторияның шолуы:
Бұл лаборатория бүйрек қызметіне әсер ететін түрлі факторларды, соның ішінде ылғалдылық деңгейі, диета және физикалық белсенділікті зерттеуге арналған. Оқушылар бүйректердің қан фильтрациясы мен гомеостазды сақтау тиімділігін қалай әсер ететінін түсіну үшін практикалық әрекеттермен айналысады.

Мақсаттар:

• Бүйректердің негізгі функцияларын түсіну;

• Бүйрек қызметіне әсер ететін факторларды анықтау;

• Эксперименттерден алынған деректерді талдап, бүйрек денсаулығы туралы қорытынды жасау;

Қажетті материалдар:

• Шыны ыдыстар (әртүрлі көлемде)

• Су

• Тұз (натрий хлориді)

• Қант (сахароза)

• PH тестілеу жолағы

• Өлшеу қасықтары

• Таймер

• График қағаз

• Лабораториялық дәптер

• Қауіпсіздік көзілдірігі

• Қолғаптар

Қауіпсіздік шаралары:

• Эксперимент кезінде міндетті түрде қауіпсіздік көзілдірігін және қолғаптарды киіңіз.

• Тұз бен қантты пайдалану кезінде абай болыңыз; зертхана материалдарын жұтпаңыз.

• Сырғыманы болдырмау үшін кез келген төгілген заттарды дереу тазалаңыз.

Жұмыс барысы:

1-тәжірибе: Ылғалдылықты зерттеу

1. Дайындау: Оқушыларды кіші топтарға бөліңіз.

2. Әр топ үш ыдысты түрлі көлемдермен толтырады: 100 мл, 200 мл және 300 мл су.

3. Бақылау: Оқушылар әр ыдыстағы судың көрінісін бақылап, жазып алады.

4. Әрекет: Әр топ су өткізгіштігі ретінде кофенің сүзгісін пайдаланып, суды фильтрациялап, сүзілген суды бөлек контейнерлерде жинайды.

5. Деректерді жинау: Сүзілген судың pH деңгейін pH тестілеу жолағымен өлшеп, нәтижелерді жазыңыз.

2-тәжірибе: Диета әсері

1. Дайындау: Оқушылар 1 ас қасық тұзды 250 мл суға ерітеді және тағы бір шешімде 1 ас қасық қантты 250 мл суға ерітеді.

2. Бақылау: Оқушылар екі шешімді салыстырып, олардың қасиеттерін атап өтеді.

3. Әрекет: Сол фильтрация әдісін пайдаланып, оқушылар екі шешімді сүзеді және тазалығы мен pH деңгейлері туралы өз байқауларын жазады.

3-тәжірибе: Физикалық белсенділіктің әсері

1. Дайындау: Оқушыларды 5 минут бойы қысқа физикалық белсенділікті (мысалы, секірулер) орындауға нұсқау беріңіз.

2. Бақылау: Белсенділіктен кейін оқушылар жүрек соғу жиілігін және ылғалдылық деңгейлерін (қажет болса зәрдің түсін тексеру арқылы) өлшейді.

3. Деректерді жинау: Оқушылар физикалық белсенділіктің бүйрек қызметіне әсері туралы талқылайды, әсіресе ылғалдылық тұрғысынан.

Рефлексия сұрақтары:

1. Сүзілген судың pH деңгейлерінде қандай өзгерістер байқадыңыз?

2. Ылғалдылық деңгейлері бүйрек қызметіне қалай әсер етті?

3. Сіздің зерттеулеріңізге сәйкес, диета бүйрек денсаулығына қалай әсер етеді?

4. Физикалық белсенділік сіздің бүйрек қызметіне қатысты байқауларыңызға қалай әсер етті?

Дескриптор:

• Оқушылар өз нәтижелерін қорытындылап, деректерді визуалды түрде көрсету үшін графиктер немесе диаграммалар жасайды;

• Әр топ өз нәтижелерін сыныпқа таныстырады, нәтижелерінің бүйрек қызметі мен денсаулығы туралы маңыздылығын түсіндіреді;

ФУНКЦИОНАЛДЫҚ САУАТТЫЛЫҚ ТАПСЫРМАСЫ

Оқушының аты-жөні: _____________________________________________сыныбы___________

Бүйрек – адамның денесінде орналасқан маңызды ағза, ол қанды сүзгіден өткізіп, ағзадан қалдықтар мен артық сұйықтықтарды шығарады. Бүйрек жұмысына түрлі факторлар әсер етеді, соның ішінде тұтынатын тағамдар, ішімдік және дәрі-дәрмек. Сонымен қатар, бүйрек ауруларының алдын алу үшін денсаулық сақтау шараларын сақтау маңызды.

2. Зерттеу тапсырмасы:

Зерттеу сұрағы: Адамның күнделікті тұтынатын тағамдарының құрамындағы натрий деңгейі бүйрек жұмысына қалай әсер етеді? __________________________________________________

Тапсырма: Зерттеу үшін оқушылар түрлі тағамдардың құрамындағы натрий деңгейін анықтап, олардың артық тұтынылуы бүйрек қызметіне қандай әсер ететінін түсіндіруі керек.

3. Кесте:

4. Тест сұрақтары:

1. Бүйрек қандай негізгі қызметті атқарады?

   • a) Гормон шығару

   • b) Қанды сүзгіден өткізу және қалдықтарды шығару

   • c) Жүйке жүйесін бақылау

   • d) Қоректік заттарды сіңіру

Дұрыс жауап: b)

2. Қай фактор бүйрек жұмысына теріс әсер етуі мүмкін?

   • a) Таза суды жеткілікті мөлшерде ішу

   • b) Көп мөлшерде тұзды тағамдарды тұтыну

   • c) Дұрыс ұйықтау тәртібі

   • d) Денсаулықты бақылап отыру

Дұрыс жауап: b)

5. Талдау тапсырмасы:

Тапсырма: Сіз берілген кестедегі тағамдардың әсерін талдап, тұтыну әдетін өзгерту арқылы бүйрек денсаулығын қалай жақсартуға болатынын түсіндіріңіз.

_________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________