Бөлім:

Көбею

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы: 11 «а» ҚГБ

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Гаметогенез. §21.Гаметогенез. адам гаметогенезінің кезеңдері.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

11.2.1.1. - адам гаметогенезін түсіндіру;

Сабақтың мақсаты:

адам гаметогенезін түсіндіреді;

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

"1 сөйлем – 1 қадам" әдісі

арқылы өткен материалды және үй жұмысын пысықтау мақсатында тапсырма беру.

Өсу заттары және өсу факторлары дегеніміз не?

Ауксин мен гиббереллин арасында қандай байланыс бар?

Өсу заттарын зерттеу және қолдану не үшін керек?

Ауксин мен гиббереллин өсімдікке қалай әсер етеді?

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Оқушылар үй жұмысы бойынша өткен білімдерін еске түсіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дескриптор:

-тапсырманың әр дұрыс жауабы үшін -1 балл;

Интерактивті панель

Презентация

Биология 11-сынып, Автор: А.Ф.Ковшарь, Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева, Б.Т.Ибраимова, С.А.Куприй, Алматы «Атамұра» баспасы 2020 ж

Оқушылардың назарын аудару

Бөлім бойынша

Дәйек сөз немесе цитата:

"Көбею – тіршіліктің шексіз циклінің жүрегі, жаңа өмірдің алғашқы қадамы."

– Карл Линней

"Үш сұраққа бір сөйлеммен жауап" әдісі

Тапсырма:

Төмендегі бірнеше сұраққа тек бір сөйлеммен жауап беріңіз:

1.Гаметогенездің негізгі мақсаты қандай?

2.Гаметогенез процесінде мейоз неліктен маңызды?

3.Гаметогенез ұрпақтар арасында генетикалық әртүрлілікті қалай қамтамасыз етеді?

«Қызықты деректер»

- Тақырыпқа байланысты қызықты фактілер, оқиғалар немесе нақты өмірден алынған мысалдар оқушылардың назарын аударуға көмектеседі және олардың материалды жақсырақ есте сақтауына ықпал етеді.

Ерлердің сперматозоидтары үнемі жаңарып отырады:

Ер адамдарда сперматогенез үздіксіз жүреді және өмір бойы жалғасады. Орта есеппен ер адам күніне шамамен 100 миллион сперматозоид өндіреді.

Сперматозоидтың пішіні бейімделгіштікке ие:

Сперматозоидтың басындағы арнайы ферменттер жұмыртқа жасушасының қабығын "ерітіп", ұрықтануға мүмкіндік береді. Оның құйрығы сперматозоидқа жылдам қозғалу үшін қажет.

Жұмыртқа жасушасының өміршеңдігі қысқа:

Әйелдің жұмыртқа жасушасы овуляциядан кейін шамамен 24 сағат бойы өміршең болады. Егер осы уақыт ішінде ұрықтану болмаса, ол жойылады.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауабы:

Гаметогенез – ұрпақ жалғастыру үшін хромосомалар санын тұрақты сақтай отырып, генетикалық әртүрлілікті қамтамасыз ететін процесс.

Дескриптор:

-Гаметогенездің мақсатын түсіндіреді -1 балл;

-Мейоздың маңызын сипаттайды-1 балл;

- Генетикалық әртүрлілікті қамтамасыз ету механизмін түсіндіреді -1 балл;

Интерактивті панель

Презентация

Биология 11-сынып, Автор: А.Ф.Ковшарь, Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева, Б.Т.Ибраимова, С.А.Куприй, Алматы «Атамұра» баспасы 2020 ж

https://www.youtube.com/watch?v=2cFzM3YO3io

Сабақтың мақсатын таныстыру

11.2.1.1. - адам гаметогенезін түсіндіру;

Оқу мақсаты бойынша

Дәйек сөз немесе цитата:

"Өмір ұрпақ сабақтастығында жалғасады, ал оның негізі – жыныс жасушаларының ерекше дамуы мен ұрықтану процесі."

– Биология негіздері

Кілт сөздер (жұп/топ бөлу үшін):

Гаметогенез, сперматозоид, сперматогенез, жұмыртқа жасушасы, оогенез (овогенез).

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Биология 11-сынып, Автор: А.Ф.Ковшарь, Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева, Б.Т.Ибраимова, С.А.Куприй, Алматы «Атамұра» баспасы 2020 ж

Құндылық:

«жасампаздық және жаңашылдық»

Теориялық білім: адам гаметогенезін сипаттайды; Практикалық дағдылар: адам гаметогенезін зерттейді; Функционалдық сауаттылық: адам гаметогенезін түсіндіреді;

Сабақтың оқу мақсатымен байланысты басты құндылықтармен танысады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Бейнетүсіндіру» әдісі. мұғалім жаңа сабақты бейне сурет, кесте арқылы түсіндіру.

Оқушылар жаңа сабақ бойынша дайын кестені дәптерге түртіп жазады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Оқушыларға бағыт бағдар беру

«Проблемалық оқыту әдісі»

Мақсаты: Оқушылардың нақты өмірлік жағдайларды шешуге қабілетін арттыру.

Тапсырма:
Сыныпқа келесі сұрақ қойылады:
«Неліктен гаметогенез процесінде жасушалар екі рет бөлінеді (мейоз I және мейоз II), бірақ нәтижесінде тек бір жиынтық (n) хромосома қалады?»

Жауабы:

Гаметогенез кезінде екі рет мейоздық бөліну жүреді, себебі:

Мейоз I: Хромосомалар саны екі еселенген диплоидты күйден (2n) гаплоидты күйге (n) дейін азаяды. Бұл генетикалық материалдың ұрпақтан ұрпаққа тұрақты берілуін қамтамасыз етеді.

Мейоз II: Бұл кезеңде хромосомалар ажырап, бір жасушада тек бір жиынтық хромосома қалады. Бұл процестің нәтижесінде әрбір гамета бірегей генетикалық жиынтыққа ие болады.

Гаметогенездің осы ерекшелігі ұрпақтар арасында генетикалық әртүрлілікке әкеледі, бұл табиғи іріктеу мен эволюция үшін маңызды.

Дескриптор:

-Мейоз I мен мейоз II ерекшелігін дұрыс түсіндіреді -1 балл;

- Хромосомалар санының азаю механизмін дұрыс түсіндіреді -1 балл;

-Генетикалық әртүрліліктің маңыздылығын атап өтеді -1 балл;

-Толық әрі жүйелі жауап береді -1 балл;

- Ұтымды мысалдар немесе қорытынды келтіреді -1 балл;

Интерактивті панель

Презентация

Биология 11-сынып, Автор: А.Ф.Ковшарь, Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева, Б.Т.Ибраимова, С.А.Куприй, Алматы «Атамұра» баспасы 2020 ж

Практикалық тапсырмалар беру.

«Деректермен жұмыс әдісі»

Мақсаты: Графиктерді, диаграммаларды, карталарды, және басқа визуализация құралдарын талдау қабілетін дамыту.

Тапсырма:
Төменде адам гаметогенезінің кезеңдері бойынша деректер берілген кестені пайдалана отырып, сұрақтарға жауап беріңіз:

Сұрақтар:

Неліктен овогенезде бір екінші реттік овоцит пен полярлы денешіктер түзіледі?

Пішінделу кезеңінің болмауы әйелдерде қандай артықшылық береді?

Жауабы:

Неліктен овогенезде бір екінші реттік овоцит пен полярлы денешіктер түзіледі?

Овогенез процесінде цитоплазма ассиметриялық бөлінеді. Бұл екінші реттік овоциттің үлкен қоректік заттармен қамтамасыз етілуіне мүмкіндік береді. Полярлы денешіктердің басты мақсаты – генетикалық материалды бөліп шығару, бірақ олар жұмыртқаның қорек резервуарына үлес қоспайды.

Пішінделу кезеңінің болмауы әйелдерде қандай артықшылық береді?

Пішінделу кезеңінің болмауы жұмыртқа жасушасының үлкен көлемін сақтап, қоректік заттарға бай болуын қамтамасыз етеді. Бұл болашақ эмбрионның алғашқы даму кезеңдерінде қажетті заттармен қамтамасыз етілуіне мүмкіндік береді.

Дескриптор:

-Берілген кестедегі деректерді дұрыс пайдаланады -1 балл;

- Овогенездегі асимметриялық бөлінуді дұрыс түсіндіреді -1 балл;

-Пішінделу кезеңінің болмауының артықшылықтарын сипаттайды -1 балл;

- Сұрақтарға толық әрі нақты жауап береді -1 балл;

-Биологиялық процестердің маңыздылығын түсіндіреді -1 балл;

Интерактивті панель

Презентация

Биология 11-сынып, Автор: А.Ф.Ковшарь, Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева, Б.Т.Ибраимова, С.А.Куприй, Алматы «Атамұра» баспасы 2020 ж

Бағалау

«STEM тәсілі»

Мақсаты: Жаратылыстану ғылымдарын технологиямен, инженериямен және математиканы біріктіре отырып қолдану.

Тапсырма:

Гаметогенез процестерін STEM тәсілі арқылы зерттеңіз:

Ғылым (Science): Гаметогенездің негізгі кезеңдерін зерттеп, олардың биологиялық маңызын түсіндіріңіз.

Технология (Technology): Қазіргі технологиялар (мысалы, жасанды ұрықтандыру немесе генетикалық зерттеулер) гаметогенезге қалай әсер ететінін талдаңыз.

Инженерия (Engineering): Лабораторияда гаметалар өсіру немесе сақтау үшін қандай инженерлік шешімдер қолданылатынын анықтаңыз.

Математика (Mathematics): Ерлерде тәулігіне қанша сперматозоид түзіледі және жылына шамамен қанша сперматозоид өндіріледі?

Жауап үлгісі:

Ғылым (Science):
Гаметогенез – ұрпақ жалғасуын қамтамасыз ететін биологиялық процесс. Ерлерде сперматогенез үздіксіз жүреді, ал әйелдерде овогенездің негізгі кезеңдері бала кезінен бастап, тек овуляция кезінде аяқталады. Бұл процестер генетикалық әртүрлілікті және табиғи іріктеуді қамтамасыз етеді.

Технология (Technology):
Жасанды ұрықтандыру технологиялары (IVF) бедеулікті емдеуде қолданылады. Бұл әдісте ерлер мен әйелдердің гаметалары зертханада біріктіріліп, эмбрион әйелдің жатырына орналастырылады. Сонымен қатар, CRISPR технологиясы гаметалардағы генетикалық ақауларды түзету үшін қолданылады.

Инженерия (Engineering):
Гаметаларды сақтау үшін криоконсервация технологиясы қолданылады, ол гаметаларды сұйық азотта сақтауға мүмкіндік береді. Инженерлер арнайы температураны тұрақты ұстап тұратын құрылғылар мен контейнерлер жасайды.

Математика (Mathematics):
Ерлерде тәулігіне шамамен 100 миллион сперматозоид түзіледі. Егер бір жылда 365 күн болса:
100,000,000×365=36,500,000,000

Ер адам жылына шамамен 36,5 миллиард сперматозоид өндіреді.

Дескриптор:

- Гаметогенездің ғылыми маңызын түсіндіреді -1 балл;

-Гаметогенезге байланысты қолданылатын технологияларды сипаттайды -1 балл;

-Инженерлік шешімдер мен олардың рөлін түсіндіреді -1 балл;

- Математикалық есептеулерді дұрыс орындайды -1 балл;

- STEM тәсілінің барлық аспектілерін толық және логикалық негіздейді -1 балл;

Интерактивті панель

Презентация

Биология 11-сынып, Автор: А.Ф.Ковшарь, Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева, Б.Т.Ибраимова, С.А.Куприй, Алматы «Атамұра» баспасы 2020 ж

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

"Гаметаның хаты" кері байланыс әдісі

Тапсырма:

Сабақ соңында оқушылардан мынаны орындауды сұраңыз:

Өзіңізді гаметаның орнына қойып, болашақ ұрпаққа хат жазыңыз. Хатта бүгінгі сабақта алған маңызды ақпараттарды қысқаша сипаттаңыз және гаметаның ұрпақ жалғастырудағы рөлін түсіндіріңіз.

Хатқа нұсқаулық:

Гаметаның атынан сөйлеңіз (мысалы: "Мен — жұмыртқа жасушамын...").

Гаметогенез процесіндегі өзіңіздің "қызметіңізді" сипаттаңыз.

Болашақ өмірді жалғастыру үшін өзіңіздің маңыздылығыңызды түсіндіріңіз.

Оқушылар қосымша қызықты дерек немесе сұрақ қоса алады.

Жауабы:

“Мен — сперматозоидпын. Менің басты миссиям — жұмыртқа жасушасын тауып, бірігу. Бүгінгі сабақта менің қайдан шыққанымды және қалай пайда болғанымды жақсы түсіндім. Енді болашақ ұрпақ үшін өз міндетімді орындауға дайынмын. Ал сендер менің саяхатымды жеңілдету үшін денсаулықтарыңды күтіңдер!”

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс. Тірек сызба

§21.Гаметогенез. адам гаметогенезінің кезеңдері.

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Биология 11-сынып, Автор: А.Ф.Ковшарь, Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева, Б.Т.Ибраимова, С.А.Куприй, Алматы «Атамұра» баспасы 2020 ж

Бөлім

Мазмұны

Уақыт (минут)

Кіріспе

- Гаметогенездің анықтамасы.
- Процестің биологиялық маңызы мен негізгі ерекшеліктері.

1-2 мин

Көбею кезеңі

- Ерлерде сперматогониялар, әйелдерде овогониялардың митоз арқылы көбеюі.

2 мин

Өсу кезеңі

- Біріншілік гаметалардың пайда болуы.
- Хромосомалардың екі еселенуі (ДНҚ репликациясы).

2 мин

Пісіп-жетілу кезеңі

- Мейоз I және мейоз II процестері: хромосомалар санының азаюы.
- Генетикалық әртүрлілік.

3-4 мин

Пішінделу кезеңі

- Сперматозоидтардың қозғалғыш формасын алуы.
- Әйелдерде бұл кезеңнің болмауы.

2 мин

Гаметогенездің ерекшеліктері

- Ерлер мен әйелдер гаметогенезін салыстыру (мысалы: үздіксіз процесс және циклдік процесс).

2 мин

Қорытынды

- Гаметогенездің ұрпақ жалғастырудағы рөлі.
- Қызықты дерекпен аяқтау.

1-2 мин