Бөлім:

Бөліп шығару

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы: 10 «а»

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Диализ әдістері: перитонеальды, гемодиализ. §22.Қанды жасанды жолмен тазарту.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

10.1.5.2 - диализ механизмін түсіндіру;

Сабақтың мақсаты:

диализ механизмін түсіндіреді және диализдің әдістерін сипаттайды;

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

"1 сөйлем – 1 қадам" әдісі

арқылы өткен материалды және үй жұмысын пысықтау мақсатында тапсырма беру.

Тапсырма:

Төмендегі сұрақтарға қысқаша жауап беріңіз:

АДГ-ның негізгі қызметін және оның нысана мүшесін сипаттаңыз.

АДГ гипофункциясы кезінде ағзада қандай өзгерістер болады?

АДГ гиперфункциясы ағзаға қалай әсер етеді?

Егер адамның гипофункциясы салдарынан тәулігіне 5 литр зәр шығарылса, ол қанша су ішуі қажет?

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Оқушылар үй жұмысы бойынша өткен білімдерін еске түсіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауабы:

АДГ қызметі мен нысана мүшесі:

АДГ су реабсорбциясын күшейтеді. Оның нысана мүшесі – бүйрек түтікшелері.

Гипофункция:

Судың шамадан тыс жоғалуы, сусыздану, қантсыз диабет (диабетес инсипидус) белгілері байқалады.

Гиперфункция:

Су мөлшерінің шамадан тыс жиналуы, ісіну, гипонатриемия болуы мүмкін.

Есеп:

5 литр зәр шығарылса, ағзадағы су тепе-теңдігін сақтау үшін 6-7 литр су ішу қажет (зәр мен физиологиялық қажеттілікті есептегенде).

Дескриптор:

- АДГ қызметі мен нысана мүшесін дұрыс көрсетеді -2 балл;

- АДГ гипофункциясы салдарын түсіндіреді -2 балл;

- АДГ гиперфункциясы салдарын дұрыс сипаттайды -2 балл;

-Есепті дұрыс шешеді және қажетті судың мөлшерін анықтайды -2 балл;

-Қысқа, нақты және логикалық жауап береді -2 балл;

Интерактивті панель

Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Оқушылардың назарын аудару

«Ой қозғау» әдісі

Тапсырма:

Диализ механизмі адам ағзасындағы бүйрек жұмысының қай бөлігін алмастырады? Осы механизмнің қалай жұмыс істейтінін түсіндіріп, оның адам денсаулығы үшін маңыздылығын сипаттаңыз.

«Қызықты деректер»

- Тақырыпқа байланысты қызықты фактілер, оқиғалар немесе нақты өмірден алынған мысалдар оқушылардың назарын аударуға көмектеседі және олардың материалды жақсырақ есте сақтауына ықпал етеді.

Диализді алғаш рет 1940 жылдары голландиялық дәрігер Виллем Колфф ойлап тапқан. Ол әлемдегі алғашқы гемодиализ аппаратын құрастырды.

Диализ науқастардың орташа өмір сүру ұзақтығын 10-20 жылға дейін ұзарта алады.

Перитонеальды диализ көбінесе балалар мен қарт адамдарға ұсынылады, себебі процедура аз ауыртпалық түсіреді.

Диализ ерітіндісіндегі глюкоза деңгейі осмос арқылы сұйықтықтарды шығару тиімділігін анықтайды.

Кейбір елдерде мобильді гемодиализ қондырғылары қолданылып, адамдарға сапар кезінде де процедура жасауға мүмкіндік береді.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауабы:

Диализ механизмі ағзадағы бүйректің негізгі қызметі — қандағы қалдық заттарды, токсиндерді және артық сұйықтықты шығару жұмысын алмастырады. Бұл процесс диффузия және осмос құбылыстары арқылы жүзеге асады.

Диффузия: Токсиндер мен зиянды заттар қан мен диализ ерітіндісі арасындағы концентрация айырмашылығы негізінде қозғалады.

Осмос: Ерітіндінің құрамындағы арнайы заттар сұйықтықты қаннан тартып алып, оны шығарады.

Диализ бүйрек жеткіліксіздігі бар адамдардың өмірін сақтап, ағзадағы улы заттардың жиналуынан туындайтын асқынулардың алдын алады.

Дескриптор:

Диализ механизмі мен бүйрек қызметінің байланысын анықтады – 1 балл.

Диффузия мен осмос механизмін түсіндірді – 1 балл.

Диализдің денсаулық үшін маңыздылығын сипаттады – 1 балл.

Жауап мазмұны логикалық құрылымға сәйкес келді – 1 балл.

Интерактивті панель

Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Сабақтың мақсатын таныстыру

10.1.5.2 - диализ механизмін түсіндіру;

Оқу мақсаты бойынша

Дәйек сөз немесе цитата:

"Диализ – бұл өмірді сақтап қалу үшін табиғаттың өз сүзу механизмін жасанды түрде жаңғырту."

– Виллем Колфф, "жасанды бүйректің" атасы

Кілт сөздер (жұп/топ бөлу үшін):

1. Гемодиализ

2. Бүйрек қызметінің жетіспеушілігі

3. Перитонеальды әдіс

4. Жасанды бүйрек

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Құндылық:

«жасампаздық және жаңашылдық»

Теориялық білім: диализ механизмін сипаттайды; Практикалық дағдылар: диализ механизмін зерттейді; Функционалдық сауаттылық: диализ механизмін түсіндіреді;

Сабақтың оқу мақсатымен байланысты басты құндылықтармен танысады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Бейнетүсіндіру» әдісі. мұғалім жаңа сабақты бейне сурет, кесте арқылы түсіндіру.

Оқушылар жаңа сабақ бойынша дайын кестені дәптерге түртіп жазады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Оқушыларға бағыт бағдар беру

«Проблемалық оқыту әдісі»

Мақсаты: Оқушылардың нақты өмірлік жағдайларды шешуге қабілетін арттыру.

Тапсырма:

Науқасқа бүйрек жеткіліксіздігі диагнозы қойылған. Дәрігер перитонеальды диализ немесе гемодиализ арасынан таңдау жасау қажеттігін айтты. Науқастың өмір салты: белсенді, жұмысы көп уақытты талап етеді, бірақ медициналық орталыққа жиі баруға мүмкіндігі шектеулі.

Сұрақ:

Науқасқа қай диализ түрін ұсынар едіңіз? Таңдауыңызды ғылыми негіздеңіз, диализ механизмдерін және олардың тиімділігін сипаттаңыз.

Жауабы:

Таңдау: Перитонеальды диализ.

Негіздеме:

Науқас белсенді өмір салтын ұстанады, ал гемодиализге аптасына 3 рет арнайы орталыққа бару қажет, бұл оның кестесіне сәйкес келмеуі мүмкін.

Перитонеальды диализді үй жағдайында жүргізуге болады, бұл науқасқа өз жұмысын жалғастыруға мүмкіндік береді.

Перитонеальды диализ артық сұйықтық пен токсиндерді осмос және диффузия процестері арқылы тазалап, ағзадағы химиялық тепе-теңдікті сақтайды.

Дескриптор:

- Науқастың өмір салтын талдап, қажеттіліктерін дұрыс анықтайды -1 балл;

- Перитонеальды диализді ұсыну себептерін ғылыми негізде сипаттайды -1 балл;

- Диффузия және осмос механизмдерінің жұмысын түсіндіреді -1 балл;

- Гемодиализдің артықшылықтары мен кемшіліктерін салыстырады -1 балл;

- Таңдаудың маңыздылығын логикалық және анық баяндайды -1 балл;

Интерактивті панель

Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Практикалық тапсырмалар беру.

«Деректермен жұмыс әдісі»

Мақсаты: Графиктерді, диаграммаларды, карталарды, және басқа визуализация құралдарын талдау қабілетін дамыту.

Тапсырма:

Төменде екі түрлі диализ түріне байланысты деректер берілген. Деректерді талдап, қай диализ түрінің тиімді екенін анықтаңыз. Өзіңіздің шешіміңізді дәлелдеп, деректерді қолдана отырып қорытынды жасаңыз.

Деректер:

Сұрақтар:

Қай диализ түрі науқас үшін тиімді болуы мүмкін?

Қай параметрлер осы шешімді қабылдауға негіз болды?

Осы деректерді қолдана отырып, жалпы диализдің маңыздылығы туралы қорытынды жазыңыз.

Жауабы:

Тиімді диализ түрі: Науқастың жағдайына байланысты перитонеальды диализ тиімді.

Егер науқас уақытын тиімді пайдаланғысы келсе және үй жағдайында емделгісі келсе, перитонеальды диализ қолайлы.

Шешімнің негізі.

Уақыт тиімділігі: Перитонеальды диализ науқастың күнделікті кестесіне икемді.

Өткізу орны: Үйде орындауға болатындығы науқасқа қосымша ыңғайлылық береді.

Құрал-жабдық тәуелділігі: Гемодиализге қарағанда құрал-жабдыққа тәуелділігі аз, бұл процесс жеңіл өтеді.

Диализдің жалпы маңыздылығы:

Диализдің екі түрі де ағзадағы токсиндер мен артық сұйықтықты шығаруға көмектеседі. Әр әдістің артықшылықтары мен кемшіліктері бар. Тиімділігін науқастың өмір салты мен денсаулық жағдайына байланысты таңдау қажет.

Дескриптор:

- Деректерді талдады және оларды дұрыс түсіндірді -1 балл;

- Деректер негізінде шешім қабылдады және оны негіздеді -1 балл;

- Тиімділікке қатысты деректердің маңызды параметрлерін атап өтті -1 балл;

- Диализдің жалпы маңыздылығын қорытындылады -1 балл;

- Жауап мазмұны логикалық және құрылымды -1 балл;

Интерактивті панель

Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Бағалау

«STEM тәсілі»

Мақсаты: Жаратылыстану ғылымдарын технологиямен, инженериямен және математиканы біріктіре отырып қолдану.

Тапсырма:

Науқастарға арналған диализ аппаратының тиімділігін арттыру үшін STEM тәсілін қолдана отырып, келесі сұрақтарға жауап беріңіз:

Ғылым (Science): Диализ механизмінде қолданылатын диффузия мен осмос процестерін сипаттаңыз.

Технология (Technology): Қазіргі диализ аппараттарының қандай технологиялық жетістіктері бар?

Инженерия (Engineering): Егер сіз диализ аппаратын жаңартқыңыз келсе, оның қандай функцияларын жақсартар едіңіз?

Математика (Mathematics): Егер гемодиализ 4 сағатта қанның 300 литрін тазартса, 1 сағатта қанша литр тазартылатынын есептеңіз.

Жауабы:

Ғылым (Science):

Диализ кезінде диффузия токсиндер мен қалдықтарды мембрана арқылы төменгі концентрациялы диализ ерітіндісіне өткізеді. Осмос артық сұйықтықты ерітінді құрамындағы осмостық қысымның арқасында қаннан тартып алады.

Технология (Technology):

Қазіргі диализ аппараттарында:

Қан ағынын реттейтін интеллектуалды сенсорлар.

Токсиндерді тиімді тазалауға арналған жоғары өткізгіштік мембраналар.

Артық сұйықтықты дәл бақылау үшін автоматтандырылған жүйелер бар.

Инженерия (Engineering):

Жаңа аппарат жасау кезінде мыналарды жақсарту ұсынылады:

Мобильділік: Аппарат шағын және тасымалданатын болуы керек.

Автоматтандыру: Науқасқа минималды араласу қажеттігін қамтамасыз ету.

Қауіпсіздік: Инфекцияны болдырмау үшін өзін-өзі тазарту функциясы.

Математика (Mathematics):

Есептеу: 300 литр қан 4 сағатта тазартылса, 1 сағатта:

1 сағатта тазартылатын қан мөлшері = 300/4=75 литр

Дескриптор:

- Диффузия және осмос процестерін түсіндірді -1 балл;

-Қазіргі диализ аппараттарының технологиялық ерекшеліктерін сипаттады -1 балл;

-Жаңартылған аппаратқа ұсыныс берді және оны инженерлік тұрғыда негіздеді -1 балл;

- Математикалық есепті дұрыс шешті -1 балл;

- Жауапты логикалық және жүйелі түрде баяндады -1 балл;

Интерактивті панель

Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

"Диализ сүзгісі"

Шарты:

Оқушылар диализ тақырыбына сүйене отырып, өз түсініктерін «сүзгіден өткізіп» береді.

1.Сүзгіден өткен білім:

Сабақта мен түсінген ең маңызды нәрсе: _______.

(Мысалы: «Диализдің негізгі механизмі — диффузия мен осмос екенін түсіндім»).

2.Сүзгіден өтпеген сұрақтар:

Мен әлі толық түсінбегенім: _______.

(Мысалы: «Перитонеальды диализдің қаншалықты тиімді екенін әлі де білгім келеді»).

3.Келесі қадам:

Бұл тақырып бойынша мені қызықтыратын қосымша нәрсе: _______.

(Мысалы: «Гемодиализ аппараты қалай жұмыс істейді, оны көру қызық болар еді»).

1.Сүзгіден өткен білім:

Сабақта мен түсінген ең маңызды нәрсе: _______.

(Мысалы: «Диализдің негізгі механизмі — диффузия мен осмос екенін түсіндім»).

2.Сүзгіден өтпеген сұрақтар:

Мен әлі толық түсінбегенім: _______.

(Мысалы: «Перитонеальды диализдің қаншалықты тиімді екенін әлі де білгім келеді»).

3.Келесі қадам:

Бұл тақырып бойынша мені қызықтыратын қосымша нәрсе: _______.

(Мысалы: «Гемодиализ аппараты қалай жұмыс істейді, оны көру қызық болар еді»).

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс. Тірек сызба

§23. Бүйрек қызметінің созылмалы жетіспеушілігі.

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Тақырыптық бөлім

Түсіндіру мазмұны

Диализ дегеніміз не?

Диализ – бұл ағзадағы бүйректің сүзу функциясын алмастыратын жасанды процесс.

Мақсаты

Қаннан токсиндерді, қалдықтарды және артық сұйықтықты шығару арқылы ағза жұмысын жеңілдету.

Диализ түрлері

1. Перитонеальды диализ: Ішперде қабы арқылы сүзу.
2. Гемодиализ: "Жасанды бүйрек" аппараты арқылы сүзу.

Диализдің жұмыс механизмі

1. Диффузия: Токсиндер концентрация айырмашылығы арқылы қаннан диализ ерітіндісіне өтеді.
2. Осмос: Артық сұйықтық ерітінді құрамындағы арнайы заттар арқылы шығарылады.

Перитонеальды диализ қалай жұмыс істейді?

- Ішперде қабына диализ ерітіндісі енгізіледі.
- Токсиндер мен сұйықтық ерітіндіге өтеді.
- Ерітінді уақыт өте шығарылып, жаңасына ауыстырылады.

Гемодиализ қалай жұмыс істейді?

- Қан арнайы аппаратқа жіберіледі.
- Аппараттағы мембрана токсиндерді бөліп алып, қанды тазалайды.
- Тазартылған қан қайтадан ағзаға қайтарылады.

Диализдің маңыздылығы

- Ағзадағы улы заттардың жиналуын болдырмау.
- Асқынулардың алдын алу.
- Науқастың өмір сапасын жақсарту.

5. Гемодиализ

6. Бүйрек қызметінің жетіспеушілігі

7. Перитонеальды әдіс

8. Жасанды бүйрек

1. Пациенттің қаны ағзадан тыс тазартылады.

2. Пациенттің құрсақ қуысына глюкоза мен тұздар ерітіндісінің көп мөлшері енгізіледі.

3. Бүйректердің өз қызметін атқара алмауы.

4. Ағзада бүйректердің қатысынсыз қанды тазарту әдісі.

Ерекшеліктері

Гемодиализ

Перитонеалды әдіс

Механизм сипаттамасы

Жасалу уақыты мен мерзімі

Артықшылықтары

Кемшіліктері

Ұқсастықтары