Бөлім:

Бөліп шығару

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы: 10 «а»

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Адам денесіндегі қан мен басқа сұйықтықтарды жасанды тазарту. Диализ әсерінің себептері. §22.Қанды жасанды жолмен тазарту. (БЖБ 20 мин)

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

10.1.5.2 - диализ механизмін түсіндіру;

Сабақтың мақсаты:

диализ механизмін түсіндіреді және бөлім бойынша жиынтық бағалау тапсырмаларын орындайды;

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

Әдіс: "Бір сөзбен жауап"

Мақсаты:

Оқушылардың негізгі ұғымдарды жинақтап, талдап, бірнеше сұраққа бір ғана дұрыс және дәл жауап бере алу қабілетін дамыту. Бұл әдіс логикалық ойлау, қысқаша жауап беру және негізгі мәселені түсіну дағдыларын қалыптастырады.

Тапсырма:

Берілген үш сұрақты мұқият оқып, олардың жауабын тек бір сөзбен анықтаңыз. Жауап барлық сұрақтарға сәйкес болуы керек.

Сұрақтар:

1.Гемодиализде қан неден тазарады?

2.Перитонеальды диализдің мақсаты не?

3.Уытты заттар мен артық сұйықтықтан арылу қалай аталады?

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Оқушылар үй жұмысы бойынша өткен білімдерін еске түсіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауап: Тазарту.

Дескриптор:

Сұрақтарға бір сөзбен дұрыс жауап берді – 3 балл;

Барлық сұрақтарды толық түсінген – 2 балл;

Сөздің тақырыпқа сәйкес екенін дәлелдеді – 1 балл;

Интерактивті панель

Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Оқушылардың назарын аудару

Әдіс: "Факт немесе Миф?"

Мақсаты:

Оқушылардың диализ туралы бастапқы білімін анықтау, қызығушылығын ояту және жаңсақ пікірлерді түзету.

Тапсырма:

Төмендегі мәлімдемелерді оқып, олардың "Факт" немесе "Миф" екенін анықтаңыз. Әр дұрыс жауап үшін балл беріледі.

Гемодиализ кезінде қан толық денеден алынады.

Жауап: Миф.

(Қан тек арнайы түтіктер арқылы аппаратқа өтеді және қайтадан денеге оралады.)

Перитонеальды диализде іштің ішкі қабығы сүзгі ретінде қолданылады.

Жауап: Факт.

(Перитонеум қанды тазартатын табиғи мембрана ретінде қызмет атқарады.)

Диализ аппараты бүйректің барлық функциясын орындайды.

Жауап: Миф.

(Аппарат тек улы заттарды және артық сұйықтықты шығарады, бірақ гормондар мен қан қысымын реттемейді.)

Гемодиализ тек ауруханада жасалады.

Жауап: Миф.

(Кей жағдайларда үй жағдайында арнайы құрылғымен жасауға болады.)

Диализ өмір бойы қолданылуы мүмкін.

Жауап: Факт.

(Созылмалы бүйрек жетіспеушілігі бар адамдар диализді өмір бойы қолдануы мүмкін.)

«Қызықты деректер»

- Тақырыпқа байланысты қызықты фактілер, оқиғалар немесе нақты өмірден алынған мысалдар оқушылардың назарын аударуға көмектеседі және олардың материалды жақсырақ есте сақтауына ықпал етеді.

Диализ кезінде қан тазартудағы жылдамдық:

Гемодиализ процедурасы кезінде қан сағатына шамамен 300-500 мл жылдамдықпен аппарат арқылы өтеді. Орта есеппен бір процедурада адам қаны толықтай 12-15 рет тазартылады.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дескриптор:

Мәлімдеменің дұрыс жауабын анықтады – 1 балл;

Жауап тақырыпқа сәйкес және дәлелді – 1 балл;

Барлық жауаптар толық және дұрыс – 1 балл;

Интерактивті панель

Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Сабақтың мақсатын таныстыру

10.1.5.2 - диализ механизмін түсіндіру;

Оқу мақсаты бойынша

Дәйек сөз немесе цитата:

"Диализ – бұл бүйректің үнсіз жұмысын алмастыратын өмірдің тынысы."

(Белгісіз автор)

Кілт сөздер (жұп/топ бөлу үшін):

Диализ

Гемодиализ

Перитонеальды диализ

Қанды тазарту

Уытты заттар

Диализ аппараты

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Құндылық:

«жасампаздық және жаңашылдық»

Теориялық білім: Диализ механизмін, оның түрлерін және адам ағзасында қан мен сұйықтықты тазартудағы рөлін түсінеді;

Практикалық дағдылар: Диализ процесінің жұмыс принципін модельдеу және оның медициналық қолданылуын мысалдар арқылы талдау дағдысын меңгереді; Функционалдық сауаттылық: Диализдің маңызын өмірлік жағдайларда қолдану қажеттілігін түсініп, денсаулықты сақтау бойынша жауапкершілік қалыптастырады;

Сабақтың оқу мақсатымен байланысты басты құндылықтармен танысады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Бейнетүсіндіру» әдісі. мұғалім жаңа сабақты бейне сурет, кесте арқылы түсіндіру.

Оқушылар жаңа сабақ бойынша дайын кестені дәптерге түртіп жазады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Оқушыларға бағыт бағдар беру

Әдіс: "Проблемалық оқыту"

Мақсаты:

Оқушылардың сыни ойлау қабілетін дамыту, диализдің адам өміріндегі маңызын түсініп, оны шешу жолдарын іздеуге ынталандыру.

Тапсырма:

Науқаста созылмалы бүйрек жетіспеушілігі диагнозы қойылған. Оның денесінде уытты заттар жиналып, сұйықтық балансы бұзылған. Науқастың өмірін сақтау үшін қандай әдістерді қолдануға болады? Диализдің қай түрі оған ыңғайлы және неге?

Жауап үлгісі:

Емдеудің негізгі жолдары:

Науқасқа гемодиализ немесе перитонеальды диализ ұсынылады.

Гемодиализдің тиімділігі:

Бұл әдіс ауыр жағдайларда қан тазартуда жылдам әрі тиімді.

Перитонеальды диализдің артықшылығы:

Бұл әдіс науқасқа үйде жасалуы мүмкін, сондықтан ол ұзақ мерзімді емдеуге ыңғайлы.

Таңдау негіздемесі:

Егер науқасқа тұрақты медициналық бақылау қажет болса, гемодиализ қолайлы. Егер ол өз бетімен емделе алатын жағдайда болса, перитонеальды диализ ыңғайлырақ.

Дескриптор:

Науқастың мәселесін анықтап, шешімін ұсынды – 2 балл.

Диализ түрлерінің ерекшеліктерін дұрыс талдады – 2 балл.

Таңдауын нақты дәлелдеді – 2 балл.

Жауап қисынды, түсінікті және ғылыми негізделген – 2 балл.

Интерактивті панель

Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Практикалық тапсырмалар беру.

Әдіс: "Дәрігер болыңыз"

Мақсаты:

Оқушыларды нақты жағдайды талдауға, медициналық шешімдер қабылдауға және диализ механизмін өмірлік тұрғыдан түсінуге ынталандыру.

Тапсырма:

Оқушыларды шағын топтарға бөліңіз және әр топқа төмендегі жағдайды беріңіз:

"40 жастағы науқасқа созылмалы бүйрек жетіспеушілігі диагнозы қойылған. Оның гемодиализ орталығына жиі бара алмайтыны белгілі болды. Дәрігер ретінде оның емін ұйымдастыру жолдарын ұсыныңыз. Қандай диализ әдісі тиімді және неге?"

Қадамдар:

Әр топ науқасқа ең тиімді емдеу әдісін (гемодиализ немесе перитонеальды диализ) анықтайды.

Өз шешімдерін дәлелдеп, оның артықшылықтары мен кемшіліктерін түсіндіреді.

Әр топ өз шешімін сынып алдында қорғайды.

Мысал жауап:

Шешім: Науқас үшін перитонеальды диализ тиімді, өйткені бұл әдіс үй жағдайында жүзеге асады.

Дәлел: Бұл науқасқа емделуге ыңғайлы әрі тәуелсіздік береді.

Кемшілігі: Науқас жеке тазалыққа мұқият болуы керек және процедураны үйренуі қажет.

Дескриптор:

Науқас жағдайын талдады және негізгі мәселені анықтады – 2 балл.

Тиімді диализ әдісін ұсынды – 2 балл.

Таңдаудың артықшылықтары мен кемшіліктерін түсіндірді – 2 балл.

Шешімді сынып алдында қорғады және логикасын дәлелдеді – 2 балл.

Интерактивті панель

Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Бағалау

«Бөлім бойынша жиынтық бағалау тапсырмалары»

Мақсаты: Оқушылардың бөлім бойынша алған білімдерін қорытындылау дағдыларын дамыту.

Оқушылар бөлім бойынша жиынтық бағалау тапсырмаларын орындайды. Ой қозғау жүзеге асады.

Дескриптор ҚМЖ қосымшасында орналасқан.

Интерактивті панель

Презентация

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

"Диализ сүзгісі"

Шарты:

Оқушылар диализ тақырыбына сүйене отырып, өз түсініктерін «сүзгіден өткізіп» береді.

1.Сүзгіден өткен білім:

Сабақта мен түсінген ең маңызды нәрсе: _______.

(Мысалы: «Диализдің негізгі механизмі — диффузия мен осмос екенін түсіндім»).

2.Сүзгіден өтпеген сұрақтар:

Мен әлі толық түсінбегенім: _______.

(Мысалы: «Перитонеальды диализдің қаншалықты тиімді екенін әлі де білгім келеді»).

3.Келесі қадам:

Бұл тақырып бойынша мені қызықтыратын қосымша нәрсе: _______.

(Мысалы: «Гемодиализ аппараты қалай жұмыс істейді, оны көру қызық болар еді»).

1.Сүзгіден өткен білім:

Сабақта мен түсінген ең маңызды нәрсе: _______.

(Мысалы: «Диализдің негізгі механизмі — диффузия мен осмос екенін түсіндім»).

2.Сүзгіден өтпеген сұрақтар:

Мен әлі толық түсінбегенім: _______.

(Мысалы: «Перитонеальды диализдің қаншалықты тиімді екенін әлі де білгім келеді»).

3.Келесі қадам:

Бұл тақырып бойынша мені қызықтыратын қосымша нәрсе: _______.

(Мысалы: «Гемодиализ аппараты қалай жұмыс істейді, оны көру қызық болар еді»).

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс. Тірек сызба

§23. Бүйрек қызметінің созылмалы жетіспеушілігі.

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

№

Тақырып бөлімі

Мазмұны

1

Диализ дегеніміз не?

Диализ – бүйрек жеткіліксіздігі кезінде қан мен организмдегі артық сұйықтықты жасанды тазарту әдісі. Диализ бүйрек қызметін уақытша алмастырады, ағзадағы токсиндер мен қалдықтарды шығарады.

2

Диализ түрлері

- Гемодиализ: Қан денеден алынып, арнайы аппаратта тазартылып, қайтадан ағзаға енгізіледі.
- Перитонеалды диализ: Іш қуысына арнайы ерітінді енгізіліп, ол токсиндер мен қалдықтарды сіңіреді, кейін сыртқа шығарылады.

3

Гемодиализ процесі

1. Қан тамыр арқылы аппаратына алынады.
2. Аппараттағы жартылай өткізгіш мембрана токсиндерді, артық тұздар мен сұйықтықтарды шығарады.
3. Тазартылған қан қайта ағзаға жіберіледі. Бұл процесс 3-4 сағатқа созылады және аптасына 2-3 рет жасалады.

4

Перитонеалды диализ процесі

1. Іш қуысына арнайы катетер арқылы диализ ерітіндісі енгізіледі.
2. Ерітінді іш қуысының көк ет қабырғасы арқылы қанмен байланысып, токсиндерді сіңіреді.
3. Біраз уақыттан кейін ерітінді сыртқа шығарылады. Процесс күніне бірнеше рет қайталанады.

5

Диализдің қызметі мен қасиеті

- Бүйрек жеткіліксіздігі кезінде организмді токсиндерден тазарту.
- Су-тұз балансын қалыпқа келтіру.
- Қан қысымын реттеуге көмектесу.
- Бүйрек функциясын уақытша алмастыру.

6

Диализдің маңызы

- Науқастың өмір сапасын жақсарту.
- Уытты заттардың жиналуын болдырмау.
- Өмірді ұзартудың сенімді тәсілі.
- Бүйрек трансплантациясына дайындық кезеңінде маңызды рөл атқарады.

7

Бүйрек трансплантациясы

Бүйрек трансплантациясы – донор бүйрегін ауыстыру арқылы организмнің толыққанды жұмысын қалпына келтіру. Бұл – бүйрек функциясын тұрақты түрде қалпына келтіретін негізгі емдеу тәсілі. Трансплантация бүйрек жеткіліксіздігімен ұзақ уақыт ауыратын науқастардың өмірін жақсартуға мүмкіндік береді.

8

Трансплантацияның маңызы

- Организмнің толыққанды жұмысын қалпына келтіреді.
- Диализге тәуелділікті жояды.
- Науқастың ұзақ және сапалы өмір сүруін қамтамасыз етеді.
- Қан қысымын және су-тұз балансын тұрақты реттейді.

 №

 сипаттамалар

Ш

Ж

1

Қанды бүйрек көмегінсіз тазалау тәсілі диализ деп аталады.

2

Бауырдың зақымдануына байланысты бүйрек жетіспеушілігінің себебі анемия деп аталады.

3

Бір адамға екінші адамнан – донордан алынған бүйректі ауыстырып салудан тұратын хирургиялық ота жасау.

4

Дискретті диализді хирургиялық жолмен жасауға болады.

Бағалау критерийі

Тапсырма №

Дескриптор

Балл

Білім алушы

10.1.5.1 - су мөлшерін бақылаудағы антидиуретикалық гормонның (АДГ) ролін түсіндіру;

1

Берілген сөздерден АДГ-ң ролін көрсетеді

1

Берілген сөздерден АДГ-ң ролін көрсетеді

1

Берілген сөздерден АДГ-ң ролін көрсетеді

1

10.1.5.2 - диализ механизмін түсіндіру;

2

Зәрдің түзілу механизмі жүретін 1-ші реттік процесті атайды

1

10.1.5.3 - бүйрек трансплантациясы мен диализдің артықшылықтары мен кемшіліктерін талқылау;

3

Қанды бүйрек көмегінсіз тазалау тәсілі диализ екенін анықтайды

1

Бауырдың зақымдануына байланысты бүйрек жетіспеушілігінің себебін түсіндіреді

1

Бір адамға екінші адамнан – донордан алынған бүйректі ауыстырып салудан тұратын хирургиялық ота жасауды түсінеді

1

Дискретті диализді хирургиялық жолмен жасауға болатынын біледі

1

Барлығы

8