Бөлім:

Бөліп шығару

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы: 10 «а»

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Созылмалы бүйрек жетіспеушілігі.

§23. Бүйрек қызметінің созылмалы жетіспеушілігі.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

10.1.5.2 - диализ механизмін түсіндіру;

Сабақтың мақсаты:

диализ механизмін түсіндіреді;

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

Үй тапсырмасы:

"Бір ғана дұрыс жауап" әдісі

Тапсырма:

Төменде бірнеше сұрақ берілген. Барлығына бір ғана дұрыс жауапты таңдап, себебін түсіндіріңіз.

Сұрақтар:

Диализдің негізгі мақсаты қандай?

Гемодиализ қалай жүзеге асады?

Перитонеальдық диализ кезінде қандай орган сүзгі рөлін атқарады?

Диализдің қай түрі тасымалдауға қолайлы?

Жауап нұсқалары:

A. Қан арнайы аппарат арқылы сүзгіленеді

B. Ішперде сүзгі рөлін атқарады

C. Артық сұйықтық пен қалдық заттарды ағзадан шығару

D. Перитонеальдық диализ тасымалдауға қолайлы

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Оқушылар үй жұмысы бойынша өткен білімдерін еске түсіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дұрыс жауап: C (Артық сұйықтық пен қалдық заттарды ағзадан шығару).

Барлық сұрақтардың түйіні диализдің негізгі мақсаты – ағзадағы артық сұйықтықты, тұздарды және қалдық заттарды шығару.

Дескриптор:

Барлық сұрақтарға дұрыс жауапты анықтады – 3 балл;

Жауапты дұрыс негіздеді – 2 балл;

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Оқушылардың назарын аудару

Бөлім бойынша

Дәйек сөз немесе цитата:

"Бүйрек – дененің табиғи зертханасы. Оның жұмысы тоқтаса, дененің тепе-теңдігі бұзылады."

— Аноним

Қызықты әдіс: "Тірі кесте" әдісі

Әдістің сипаттамасы:

Оқушылар сынып ішінде қозғалып жүріп, тақырыпты әртүрлі дереккөздерден зерттеп, өздеріне керекті ақпаратты жинайды. Бұл әдіс оқушыларды белсенділікке тартып, сыныпта интерактивті орта қалыптастырады.

Тапсырма:

Сынып 4 станцияға бөлінеді, әр станцияда тақырыпқа қатысты ақпарат беріледі:

Станция 1: Созылмалы бүйрек жетіспеушілігінің себептері.

Станция 2: Бұл аурудың белгілері.

Станция 3: Емдеу жолдары (диализ, трансплантация).

Станция 4: Алдын алу шаралары.

Оқушылар топтарға бөлініп, әр станцияны 5 минут ішінде аралап, қажетті ақпаратты жазып алады. Соңында топтар жинаған мәліметтерін талқылап, ортақ қорытынды жасайды.

«Қызықты деректер»

- Тақырыпқа байланысты қызықты фактілер, оқиғалар немесе нақты өмірден алынған мысалдар оқушылардың назарын аударуға көмектеседі және олардың материалды жақсырақ есте сақтауына ықпал етеді.

Созылмалы бүйрек жетіспеушілігі "үнсіз ауру":

Бұл аурудың ерте кезеңдерінде айқын белгілері болмайды. Сондықтан бүйрек жетіспеушілігі көбінесе аурудың кеш кезеңдерінде ғана анықталады.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауабы:

Себептер:

Қант диабеті, гипертония, инфекциялар.

Белгілері:

Несеп шығарудың бұзылуы, ісіну, шаршағыштық.

Емдеу жолдары:

Диализ: бүйрек функциясын алмастырады.

Трансплантация: донор бүйректі ауыстыру.

Алдын алу:

Тұзды тұтынуды азайту, суды жеткілікті мөлшерде ішу, салауатты өмір салтын ұстану.

Дескриптор:

Әр станциядан нақты ақпарат жинайды – 2 балл;

Жинақталған мәліметтерді дұрыс жүйелейді – 2 балл;

Алған ақпаратты талдау және қорғау қабілеті – 2 балл;

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Сабақтың мақсатын таныстыру

10.1.5.2 - диализ механизмін түсіндіру;

Оқу мақсаты бойынша

Дәйек сөз немесе цитата:

"Ғылым – адамның өмірін ұзартатын мүмкіндіктер шекарасын кеңейту."

— Александр Флеминг

"Денсаулық – ең басты байлық. Ал ғылым оны сақтап қалу жолын табады."

— Томас Эдисон

Кілт сөздер (жұп/топ бөлу үшін):

Диализ

Гемодиализ

Перитонеальдық диализ

Бүйрек трансплантациясы

Сүзгі мембрана

Ішперде (перитонеум)

Қанды тазарту

Жасанды бүйрек

Артық сұйықтық

Уытты заттар

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Құндылық:

«жасампаздық және жаңашылдық»

Теориялық білім: Созылмалы бүйрек жетіспеушілігінің себептері, белгілері, алдын алу және емдеу әдістері туралы негізгі медициналық мәліметтерді білу;

Практикалық дағдылар: Бүйрек ауруының белгілерін анықтап, дұрыс өмір салтын ұстану және алдын алу шараларын қолдану жолдарын үйрену; Функционалдық сауаттылық: Денсаулық туралы ақпаратты дұрыс түсініп, оны өмірде қолдану және бүйрек денсаулығын сақтау үшін шешім қабылдау қабілеті;

Сабақтың оқу мақсатымен байланысты басты құндылықтармен танысады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Бейнетүсіндіру» әдісі. мұғалім жаңа сабақты бейне сурет, кесте арқылы түсіндіру.

Оқушылар жаңа сабақ бойынша дайын кестені дәптерге түртіп жазады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Оқушыларға бағыт бағдар беру

"Жасушалық деңгейде түсіндіру" әдісі

Мақсаты:

Күрделі медициналық процестерді (диализ және бүйрек трансплантациясы) қарапайым бөлшектерге бөліп, әр бөлікті жеке түсіндіру арқылы тақырыпты жеңіл меңгерту.

Тапсырма:

Сұрақ:

Созылмалы бүйрек жетіспеушілігі кезінде организмдегі сұйықтық пен зиянды заттарды шығару қалай бұзылады? Диализдің және бүйрек трансплантациясының жасушалық деңгейде әсер ету механизмін түсіндіріңіз.

Жауабы:

Созылмалы бүйрек жетіспеушілігі:

Негізгі мәселе: Бүйрек нефрондарының зақымдануы немесе өлуі нәтижесінде фильтрация қызметінің төмендеуі.

Зиянды әсері: Организмде несепнәр, креатинин, калий иондары және басқа метаболиттер жиналады. Бұл гомеостаздың бұзылуына, ұлпалардың улануына, қышқыл-сілтілік тепе-теңдіктің өзгеруіне әкеледі.

Диализ:

Диализ арнайы аппарат (гемодиализ) арқылы қанның жасанды фильтрациясын жүзеге асырады.

Механизм:

Жартылай өткізгіш мембрана арқылы қан мен диализ ерітіндісі арасында диффузия жүреді.

Токсиндер, артық су, калий иондары мембрана арқылы диализ ерітіндісіне өтеді, ал маңызды заттар қанда қалады.

Нәтижесінде: Қанның химиялық құрамындағы тепе-теңдік қалпына келеді.

Бүйрек трансплантациясы:

Бұл сау донор бүйрегін науқастың денесіне трансплантациялау.

Жасушалық деңгейде механизм:

Трансплантацияланған бүйректің нефрондары организмдегі сұйықтық пен токсиндерді табиғи жолмен фильтрациялай бастайды.

Гомеостазды сақтау үшін нефрондардағы базальді мембрана, проксимальді және дистальді түтікшелер дұрыс жұмыс істейді.

Дескриптор:

Созылмалы бүйрек жетіспеушілігінің механизмін дұрыс түсіндіреді-1 балл;

Диализдің негізгі жұмыс принципін сипаттайды-1 балл;

Диализдің жасушалық деңгейде қалай жұмыс істейтінін сипаттайды-1 балл;

Бүйрек трансплантациясының физиологиялық рөлін түсіндіреді-1 балл;

Бүйрек жетіспеушілігі кезінде диализ бен трансплантацияның рөлін салыстырады-1 балл;

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Практикалық тапсырмалар беру.

«Проблемалық оқыту әдісі»

Мақсаты: Оқушылардың нақты өмірлік жағдайларды шешуге қабілетін арттыру.

Мәселе:

Ермек 50 жаста, созылмалы бүйрек жетіспеушілігі диагнозы қойылған. Оның басты шағымдары: шаршағыштық, аяқ-қолдарының ісінуі, қан қысымының жоғарылауы. Дәрігер оған диализ процедураларын бастауды ұсынды, бірақ Ермек бұл әдісті ұзақ уақыт қолдану мүмкін емес деп алаңдайды. Ол аурудың даму себебі, емдеу тәсілдері және алдын алу шаралары туралы толық түсінік алғысы келеді.

Тапсырма:

Ермекке көмектесу үшін келесі сұрақтарға жауап беріңіз:

Созылмалы бүйрек жетіспеушілігінің дамуына қандай негізгі себептер әсер етеді?

Аурудың белгілері оның өмір сапасына қалай әсер етеді?

Диализдің пайдасы мен шектеулері қандай?

Ермекке бұл аурудың алдын алу және оның асқынуларын болдырмау үшін қандай кеңестер беруге болады?

Жауабы:

Себептер:

Қант диабеті, артериалды гипертензия, тұқым қуалайтын немесе инфекциялық аурулар.

Белгілері мен әсері:

Шаршағыштық, ісіну, қан қысымының тұрақсыздығы, нәтижесінде еңбек қабілетінің төмендеуі және күнделікті өмір сапасының нашарлауы.

Диализ:

Пайдасы: ағзадағы зиянды заттарды шығарады, өмір сапасын жақсартады.

Шектеулері: ұзақ уақыт алуы, тұрақты түрде жасалуы қажет, жанама әсерлер.

Алдын алу:

Дұрыс тамақтану (тұзды тағамды азайту), дене белсенділігі, жыл сайын медициналық тексерулерден өту, зиянды әдеттерден бас тарту.

Дескриптор:

Аурудың негізгі себептерін анықтайды – 2 балл;

Белгілерінің адам өміріне әсерін талдайды – 2 балл;

Диализдің артықшылықтары мен кемшіліктерін түсіндіреді – 2 балл;

Аурудың алдын алу бойынша нақты ұсыныстар береді – 2 балл;

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Бағалау

Әдіс: "Мақсатқа жету жолы"

Мақсаты:

Оқушылардың сабақ барысында білімді кезең-кезеңімен игеруін қамтамасыз ету. Тақырыпты терең түсініп, негізгі мәселені шешу жолдарын өз бетінше анықтау қабілетін дамыту.

Тапсырма:

Төмендегі тапсырманы орындап, бүйрек қызметінің созылмалы жетіспеушілігі мәселесін шешу жолдарын анықтаңыз. Әр қадамды толтырып, соңғы сұраққа жауап беру арқылы мақсатқа жетіңіз.

1.Бүйрек қызметінің негізгі рөлі қандай?

2.Созылмалы бүйрек жетіспеушілігі кезінде бүйрек қандай функцияны орындай алмайды?

3.Созылмалы бүйрек жетіспеушілігін емдеу үшін қолданылатын негізгі әдіс қандай?

4.Бүйрек жетіспеушілігі бар науқасқа көмектесудің ұзақ мерзімді шешімі қандай?

1.Бүйрек қызметінің негізгі рөлі қандай?

Жауап: Зиянды заттарды шығару.

2.Созылмалы бүйрек жетіспеушілігі кезінде бүйрек қандай функцияны орындай алмайды?

Жауап: Сүзу.

3.Созылмалы бүйрек жетіспеушілігін емдеу үшін қолданылатын негізгі әдіс қандай?

Жауап: Диализ.

4.Бүйрек жетіспеушілігі бар науқасқа көмектесудің ұзақ мерзімді шешімі қандай?

Жауап: Трансплантация.

Дескриптор:

Әр сұраққа нақты, дұрыс жауап берді – 1 балл;

Жауаптар қисынды және бір-бірімен байланысқан – 1 балл;

Соңғы сұраққа негізделген шешімді дұрыс анықтады – 1 балл;

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

Кері байланыс әдісі: "3 нәрсе"

Мақсаты:

Оқушылардың сабақтан алған білімдерін нақты және қысқа түрде жинақтап айтуына мүмкіндік беру.

Тапсырма:

Сабақ соңында оқушыларға үш сұрақ қойылады:

1. Мен бүгін не білдім?

2. Маған не қызықты болды?

3. Мен әлі де нені түсінбеймін?

Оқушылар сұрақтарға қысқа әрі нақты жауап береді (ауызша немесе жазбаша).

Мұғалім жауаптарды тыңдай отырып, сабақ барысын қорытындылайды және түсінбеушіліктерді талқылайды.

Мысал жауаптар:

1. Мен бүйрек трансплантациясы созылмалы бүйрек жетіспеушілігін емдей алатынын білдім.

2. Маған диализдің қалай жұмыс істейтіні қызықты болды.

3. Мен диализ түрлерінің айырмашылықтарын толық түсінбедім.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Үйге: 2 тоқсанда өтілген тақырыптар мен оқу мақсатын қайталау.

2 тоқсанда өтілген тақырыптар мен оқу мақсаттарын қайталайды.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

№

Тақырып бөлімі

Мазмұны

1

Диализ дегеніміз не?

Диализ – бүйрек жеткіліксіздігі кезінде қан мен организмдегі артық сұйықтықты жасанды тазарту әдісі. Диализ бүйрек қызметін уақытша алмастырады, ағзадағы токсиндер мен қалдықтарды шығарады.

2

Диализ түрлері

- Гемодиализ: Қан денеден алынып, арнайы аппаратта тазартылып, қайтадан ағзаға енгізіледі.
- Перитонеалды диализ: Іш қуысына арнайы ерітінді енгізіліп, ол токсиндер мен қалдықтарды сіңіреді, кейін сыртқа шығарылады.

3

Гемодиализ процесі

1. Қан тамыр арқылы аппаратына алынады.
2. Аппараттағы жартылай өткізгіш мембрана токсиндерді, артық тұздар мен сұйықтықтарды шығарады.
3. Тазартылған қан қайта ағзаға жіберіледі. Бұл процесс 3-4 сағатқа созылады және аптасына 2-3 рет жасалады.

4

Перитонеалды диализ процесі

1. Іш қуысына арнайы катетер арқылы диализ ерітіндісі енгізіледі.
2. Ерітінді іш қуысының көк ет қабырғасы арқылы қанмен байланысып, токсиндерді сіңіреді.
3. Біраз уақыттан кейін ерітінді сыртқа шығарылады. Процесс күніне бірнеше рет қайталанады.

5

Диализдің қызметі мен қасиеті

- Бүйрек жеткіліксіздігі кезінде организмді токсиндерден тазарту.
- Су-тұз балансын қалыпқа келтіру.
- Қан қысымын реттеуге көмектесу.
- Бүйрек функциясын уақытша алмастыру.

6

Диализдің маңызы

- Науқастың өмір сапасын жақсарту.
- Уытты заттардың жиналуын болдырмау.
- Өмірді ұзартудың сенімді тәсілі.
- Бүйрек трансплантациясына дайындық кезеңінде маңызды рөл атқарады.

7

Бүйрек трансплантациясы

Бүйрек трансплантациясы – донор бүйрегін ауыстыру арқылы организмнің толыққанды жұмысын қалпына келтіру. Бұл – бүйрек функциясын тұрақты түрде қалпына келтіретін негізгі емдеу тәсілі. Трансплантация бүйрек жеткіліксіздігімен ұзақ уақыт ауыратын науқастардың өмірін жақсартуға мүмкіндік береді.

8

Трансплантацияның маңызы

- Организмнің толыққанды жұмысын қалпына келтіреді.
- Диализге тәуелділікті жояды.
- Науқастың ұзақ және сапалы өмір сүруін қамтамасыз етеді.
- Қан қысымын және су-тұз балансын тұрақты реттейді.

1. Бүйрек қызметінің жедел жетіспеушілігі

2. Бүйрек қызметінің созылмалы жетіспеушілігі

3. Пиелонефрит

4. Гемодиализ

5. Трансплантация

6. Уремия

1. Ағзаның өздігінен улануы.

2. Бір адамға екінші адамнан донордан алынған бүйректі ауыстырып салудан тұратын хирургиялық ота жасауы.

3. Альбумин, гемодез, протеин, желатиноль тәрізді плазманың орнын басатын ертітінділерді пайдалану әдісі.

4. Зат алмасуының бұзылуы мен аурудың асқыну ауруы.

5. Бүйректің үдемелі және нефрондардың біртіндеп өлу нәтижесіінде дамитын ауру.

6. Улы саңырауқұлақтар, металдардың ауыр тұздары, дәрі-дәрмектер,, спиртті ішімдіктермен уланатын ауру.