Бөлім:

Бөліп шығару

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы: 10 «а»

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Диализ және бүйрек трансплантациясы. Артықшылықтары мен кемшіліктері.

§24. Бүйрек трансплантациясы және диализ. Оның артықшылықтары мен кемшіліктері.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

10.1.5.3 - бүйрек трансплантациясы мен диализдің артықшылықтары мен кемшіліктерін талқылау;

Сабақтың мақсаты:

бүйрек трансплантациясы мен диализдің артықшылықтары мен кемшіліктерін талқылайды;

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

Әдіс: "Өз денсаулығыңды тексер"

Мақсаты:

Оқушылардың өз денсаулығына жауапкершілікпен қарау дағдыларын қалыптастыру және профилактикалық тексерулердің маңыздылығын түсіндіру.

Тапсырма:

Оқушылар өздерінің күнделікті өмір салтына талдау жасап, бүйрек денсаулығына әсер ететін әдеттерін анықтайды. Кестені толтырыңыз және қорытынды жасаңыз.

Кесте тапсырмасы:

Қорытынды:
Кесте бойынша өз өмір салтыңызды бағалаңыз және бүйрек денсаулығын жақсарту үшін қандай қадамдар жасайтыныңызды жазыңыз.

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Оқушылар үй жұмысы бойынша өткен білімдерін еске түсіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауап үлгісі:

Қорытынды:
Мен тұзды және тәтті тағамдарды азайтуым керек. Күніне 1,5-2 литр су ішуді әдетке айналдырамын және дене белсенділігіне көбірек көңіл бөлуге тырысамын.

Дескриптор:

Кестедегі барлық сұрақтарға жауап берген – 2 балл;

Қорытындысы нақты және орынды – 2 балл;

Денсаулықты жақсарту үшін нақты қадамдар көрсеткен – 1 балл;

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Оқушылардың назарын аудару

«Факт не миф?» әдісі

Мақсаты:

Оқушылардың нақты ақпаратты жалған тұжырымдардан ажырату дағдыларын дамыту және сыни ойлау қабілетін қалыптастыру.

Тапсырма:

Төмендегі мәлімдемелерді «факт» немесе «миф» деп белгілеңіз. Әрқайсысына қысқаша түсініктеме жазыңыз.

«Барлық трансплантацияланған бүйректер ағзаның өмір бойы жұмыс істей береді.»

«Иммундық жүйе донорлық органды қабылдамауы мүмкін.»

«Қызықты деректер»

- Тақырыпқа байланысты қызықты фактілер, оқиғалар немесе нақты өмірден алынған мысалдар оқушылардың назарын аударуға көмектеседі және олардың материалды жақсырақ есте сақтауына ықпал етеді.

Ең алғашқы бүйрек трансплантациясы:

1954 жылы Бостонда (АҚШ) Ричард және Рональд Херрик есімді егіздердің арасында жасалған. Бұл тарихтағы сәтті аяқталған алғашқы трансплантация болды.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауабы:

Миф. Трансплантацияланған бүйректердің жұмыс істеу уақыты орта есеппен 10-15 жыл, кейде одан да ұзақ болуы мүмкін.

Факт. Иммундық жүйе кейде трансплантацияланған органды бөтен мүше ретінде қабылдап, оны қабылдамауы мүмкін.

Дескриптор:

Мәлімдеменің фактісін немесе миф екенін дұрыс анықтау – 2 балл;

Қысқаша әрі нақты түсініктеме жазу – 2 балл;

Биологиялық негізде жауап беру – 2 балл;

Терминдерді дұрыс қолдану – 2 балл;

Белсенді талқылау жасау – 2 балл;

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Сабақтың мақсатын таныстыру

10.1.5.3 - бүйрек трансплантациясы мен диализдің артықшылықтары мен кемшіліктерін талқылау;

Оқу мақсаты бойынша

Дәйек сөз немесе цитата:

"Әрбір жаңа күн – денсаулықты жақсартуға берілген мүмкіндік. Бүйрек трансплантациясы өмір сыйлайды, бірақ таңдау – біздің қолымызда."

"Денсаулық – ең құнды байлық. Оның әрбір бөлшегіне қамқорлық жасау – өмір сүру сапасын жақсартудың кілті."

Кілт сөздер (жұп/топ бөлу үшін):

Бүйрек трансплантациясы

Диализ

Донор

Өмір сапасы

Иммунитет

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Құндылық:

«жасампаздық және жаңашылдық»

Теориялық білім: Бүйрек трансплантациясы мен диализдің жұмыс істеу механизмдерін, олардың артықшылықтары мен кемшіліктерін түсіну.

Практикалық дағдылар: Бүйректің қызметі, диализ процесі және трансплантация кезіндегі негізгі қадамдарды сипаттау үшін модельдер мен кестелерді пайдалану.

Функционалдық сауаттылық: Бүйрек жеткіліксіздігі жағдайында дұрыс шешім қабылдап, трансплантация және диализ туралы ақпаратты күнделікті өмірде қолдана білу.

Сабақтың оқу мақсатымен байланысты басты құндылықтармен танысады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Бейнетүсіндіру» әдісі. мұғалім жаңа сабақты бейне сурет, кесте арқылы түсіндіру.

Оқушылар жаңа сабақ бойынша дайын кестені дәптерге түртіп жазады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Оқушыларға бағыт бағдар беру

«Көзқарас бұрышы» әдісі

Мақсаты:

Оқушылардың сыни ойлауын дамыту, бүйрек трансплантациясының оң және теріс жақтарын салыстыру арқылы жан-жақты талдау қабілетін арттыру.

Тапсырма:

Екі көзқарасты салыстырып, дәлелдер жазыңыз:

«Бүйрек трансплантациясы — өмірді құтқару амалы.»

«Бүйрек трансплантациясы — қауіпті әрі қымбат процесс.»

Жауабы:

Бірінші көзқарас:

«Бүйрек трансплантациясы адамның өмір сапасын жақсартады, диализден босатады және ұзақ өмір сүруге мүмкіндік береді.»

Екінші көзқарас:

«Бұл процедура қымбат әрі иммундық жүйенің органды қабылдамауы сияқты тәуекелдерге толы.»

Дескриптор:

Әр көзқарасты дұрыс талдау – 2 балл;

Дәлелдер келтіру – 2 балл;

Өз пікірін логикалық түрде ұсыну – 2 балл;

Терминдерді дұрыс қолдану – 2 балл;

Топтық талқылауға белсенді қатысу – 2 балл;

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Практикалық тапсырмалар беру.

«Диализ аппараты моделі» әдісі

Мақсаты:

Диализ аппаратының жұмысын тәжірибе арқылы көрсету және оны трансплантациямен салыстыру.

Тапсырма:

Диализ аппаратының жұмысын модель арқылы жасап, қан сүзу процесін түсіндіріңіз. Процесті трансплантациямен салыстырып, қорытынды жасаңыз.

Жауабы:

Диализ: Жасанды сүзу процесі, уақытша шешім.

Трансплантация: Табиғи бүйрек жұмысын толық қалпына келтіреді.

Дескриптор:

Модельді дұрыс құру – 2 балл;

Сүзу процесін нақты көрсету – 2 балл;

Диализ және трансплантацияны салыстыру – 2 балл;

Шығармашылық көзқарас – 2 балл;

Жұмысты түсінікті ұсыну – 2 балл;

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Бағалау

«Функционалдық кесте» әдісі

Мақсаты:

Диализ және бүйрек трансплантациясының артықшылықтары мен кемшіліктерін жүйелі түрде салыстыру.

Тапсырма:
Төмендегі кестені толтырып, қай процесс тиімді деп ойлайтыныңызды дәлелдеңіз:

Жауабы:

Диализ уақытша шешім болғанымен, науқастың өмірін сақтайды. Трансплантация өмір сапасын жақсартып, ұзақ мерзімді шешім береді.

Дескриптор:

Кестені дұрыс толтыру – 2 балл;

Әр функция бойынша нақты түсіндіру – 2 балл;

Салыстыру арқылы қорытынды жасау – 2 балл;

Биологиялық терминдерді қолдану – 2 балл;

Дәлелдермен өз ойын жеткізу – 2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

«Деректер мен ойлар» әдісі

Мақсаты:

Оқушылардың сабақта алған негізгі ақпаратты түйіндеу және тақырып бойынша өз ойларын білдіру дағдыларын дамыту.

Оқушы әрекеті:

Сабақта алған екі негізгі деректі анықтап, жазу.

Мысалы:

«Диализ бүйрек жұмысын жасанды түрде атқарады.»

«Трансплантация өмір сапасын жақсартады.»

Сабақ барысында қалыптасқан немесе маңызды деп санаған бір ойды жазу.

Мысалы:

«Донорлық мәселесін шешу үшін қоғамды ақпараттандыру қажет.»

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Үйге: 2 тоқсанда өтілген тақырыптар мен оқу мақсатын қайталау.

2 тоқсанда өтілген тақырыптар мен оқу мақсаттарын қайталайды.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Артықшылықтары

Кемшіліктері

Гемодиализ

• Аптасына диализі жоқ 4 күн болады.

• Диализдік сеанстар айналасындағы өміріңізді жоспарлау керек, мысалы: демалыс күндерінде.

• Сіздің диетаңызды және сұйықтықтың мөлшерін шектеу керек – калий мөлшері жоғары тағамдардан (мысалы, банандар, шоколад, чипстер) аулақ болу және тәулігіне сұйықтықтың бірнеше кеседен артық ішпеуге кеңес беріледі.

Перитонеалды диализ

• Диализ бөлігіне жүйелі түрде бару қажет емес және үй гемодиализі кезіндегідей аппарат қажет емес.

• Пайдаланылатын жабдықтар портативті және улкен емес – саяхат жасауға еркіндікті береді.

• Диета мен сұйықтықтар мөлгеріне шектеулер аз.

• Әр күн сайын жүзеге асыру қажет.

• Перитонеалды инфекцияның, перитониттің даму қаупі жоғары.

• Пайдаланылатын диализ сұйықтығы нәруыз деңгейінің төмендеуіне әкелуі мүмкін = энергияның жетіспеушілігі және жеткіліксіз тамақтану.

• Салмақ қосу.

Бүйрек трансплантациясы

• Уақытты алатын диализден бостандық.

• Диета шектелуі кемдеу.

• Физикалық жағынан жақсы сезіну.

• Өмір сапасының жақсырақ болуы, мысалы: саяхат жасауға қабілеттілігінің болуы.

• Енді өзінді созылмалы аурумен ауратын адам ретінде сезінбеу.

• Өміріңіздің қалған бөлігіне иммунодепрессанттарды қабылдау қажет.

• Жалпы анестезиямен ауыр хирургиялық операция қажет – инфекция жұқтыру, қан кету және қоршаған мүшелерінің зақымдануы қаупі.

• Мүшені қабылдамау жағдайына жиі тексерулер өткізу.

• Жағымсыз әсерлері: қабылдамауға қарсы дәрі-дәрмектер сұйықтықтың жиналуын және жоғары қан қысымын тудырады, иммунодепрессанттар инфекцияға сезімталдығын арттырады.

БҮЙРЕК ТРАНСПЛАНТАЦИЯСЫ ЖӘНЕ ДИАЛИЗ

Артықшылықтары

Кемшіліктері

• Бүйректі ауыстыру бір рет орындалады және апта сайын стационарлық емдеуді қажет етпейді.

• Бүйректі ауыстыру пациенттерге қалыпты өмір сүруге мүмкіндік береді.

• Диализ машиналарының тапшылығы жоқ

• Бүйректі ауыстыру бастапқыда ғана қымбат.

• Бүйрек жеткіліксіздігі

• Диализ ұзақ мерзімді перспективада қымбат

• Диализ кезінде емделушілер қатаң диетаны ұстануы керек.

• Диализді өтетін пациенттер аптасына 3 рет емдеуді қажет етеді, әрқайсысы 4 сағатқа созылады.

• Бүйрек трансплантациясы кезінде емделушілер өз өмірінің соңына дейін иммунодеппрессанттарды қабылдауы тиіс.

• Бүйрек ауыстыру әдетте 8 жылға созылады. Иммундық жүйе бірден немесе біртіндеп, бірнеше жылдан кейін трансплантты қабылдамай қалуы мүмкін.

Бағалау

Жалпы, диализ қазіргі уақытта бүйрек жетіспеушілігін емдеудің ең жақсы әдісі деп ойлаймын. Ол қатаң диеталар мен ауруханаға жиі келуді талап етсе де, тек 8 жылға ғана созылатын трансплантты қабылдамау мүмкіндігі жоқ, трансплантациялық хирургияны талап етпейді. Сондай-ақ диализ аппараттарында кемшіліктер жоқ, бірақ бүйрек санындағы жеткіліксіздігі бар.

Артықшылықтары – Диализ

Кемшіліктері – Диализ

Жеңіл қол жетімді және трансплантацияны күтетін пациенттер пайдалана алады

Диализ аппаратында, ауруханада немесе үйде тұрақты сеанстар көп уақыт алады

Дененің, қабылдамау қауіпі жоқ

Сеанс 10 сағатқа созылуы мүмкін

Диета қатаң реттелуі керек: кейбір өнімдер тек диализ машинасына қосылған кезде ғана қолданылуы мүмкін.

Артықшылықтары – Бүйрек транплантациясы

Кемшіліктері – Бүйрек транплантациясы

Тұрақты диализ сеанстарының қажеті жоқ, сондықтан пациент еркін өмір сүре алады

Уақыттық шектеу: донорлық бүйрек 12 сағат ішінде ауыстырылуы тиіс

Егер ұлпалардың түрлері сәйкес келсе, табысқа жету деңгейі шамамен 80%

Ағзаның қорғаныш жүйесі қайта отырғызылған бүйрекке "шабуыл жасаған" кезде, мүше қабылданбау мүмкін

Қолайлы ұлпалармен кез келген сау адам бүйректі бере алады және тек бір бүйрекпен тыныш өмір сүре алады

Пациент өмір бойы иммунодепрессантарды қабылдау керек

Пациенттің сүйек кемігін сәулелендіру керек

Пациент трансплантациядан кейін біраз уақыт стерильді жағдайда ауруханада болуы керек

Донорлардың жеткіліксіздігі

Ш

Ж

1

Қанды бүйрек көмегінсіз тазалау тәсілі диализ деп аталады.

2

Бауырдың зақымдануына байланысты бүйрек жетіспеушілігінің себебі анемия деп аталады.

3

Бір адамға екінші адамнан – донордан алынған бүйректі ауыстырып салудан тұратын хирургиялық ота жасау.

4

Дискретті диализді хирургиялық жолмен жасауға болады.

1. Бүйрек жетіспеушілігі

2. Бүйрек трансплантанты

3. Бүйрек ауыстыру

1. Бір адамға екінші адамнан донордан алынған бүйректі ауыстырып салудан тұратын хирургиялық ота жасауы.

2. Созылмалы бүйрек жетіспеушілігін жедел емдеудің жаңа әдісі.

3. Үш айдың көлемінде немесе одан да көп уақытта байқалатын бүйрек қызметінің қайтымсыз бұзылу синдромы.