Бөлім:

«Тыныс алу»

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы: 8 «а,б»

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Альвеола мен қан арасындағы газ алмасу. Өкпедегі қанның оттекке қанығуы. Ұлпа мен қан арасындағы газ алмасу. Қанның көмірқышқыл газына қанығуы, жасушаның оттекке қанығуы. §25. Газ алмасу.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

8.1.4.1- өкпе мен ұлпадағы газ алмасу механизмдерін сипаттау;

Сабақтың мақсаты:

өкпе мен ұлпадағы газ алмасу механизмдерін сипаттайды;

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

«Бір қадам алға..» әдісі арқылы өткен материалды және үй жұмысын пысықтау мақсатында тапсырма беру.

Кілт сөздер:

Гипертония

Инфаркт

Тахикардия

Ишемиялық ауру

Атеросклероз

Инсульт

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Оқушылар үй жұмысы бойынша өткен білімдерін еске түсіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дескриптор:

-кілт сөздердің дұрыс мазмұны үшін -6 балл;

Интерактивті панель, презентация

Оқушылардың назарын аудару

Бөлім бойынша

Дәйек сөз немесе цитата:

"Адамның тынысы – оның өмірінің өлшемі."

– Гиппократ

«Ой қозғау» әдісі

Сұрақ:

Неліктен адам тыныс алғанда оттек өкпеге түсіп, ал көмірқышқыл газы сыртқа шығарылады? Осы процессте альвеолалар мен капиллярлардың рөлі қандай?

«Қызықты деректер»

- Тақырыпқа байланысты қызықты фактілер, оқиғалар немесе нақты өмірден алынған мысалдар оқушылардың назарын аударуға көмектеседі және олардың материалды жақсырақ есте сақтауына ықпал етеді.

Альвеолалардың жалпы ауданы:

Өкпедегі барлық альвеолаларды жазып жайса, олардың ауданы шамамен 70 шаршы метр болады – бұл теннис алаңының өлшеміне тең!

Оттек пен гемоглобиннің байланысы:

Бір гемоглобин молекуласы 4 оттек молекуласын тасымалдай алады.

Дем алудың жылдамдығы:

Орташа адам күніне шамамен 20 000 рет тыныс алады.

Газ алмасу жылдамдығы:

Альвеола мен қан арасындағы газ алмасу небәрі 0.25 секундта жүреді.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауап:

Оттек ауада көп концентрацияда болады, ал қан оттекке аз қаныққан, сондықтан оттек альвеолалардан капиллярларға өтеді.

Көмірқышқыл газы қанда көп концентрацияда болғандықтан, ол керісінше капиллярдан альвеолаларға өтеді және сыртқа шығарылады.

Бұл процесс диффузия арқылы жүреді.

Дескриптор:

Альвеолалардың құрылымын және олардың газ алмасудағы рөлін түсіндіреді – 2 балл;

Газдардың концентрациясы айырмашылығына негізделген диффузияны сипаттайды – 2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың мақсатын таныстыру

8.1.4.1- өкпе мен ұлпадағы газ алмасу механизмдерін сипаттау;

Оқу мақсаты бойынша

Дәйек сөз немесе цитата:

"Тыныс алу – өмірдің алғашқы белгісі. Әрбір тыныс алуымызда біз өзімізді қоршаған әлеммен тығыз байланыстамыз."

– Леонардо да Винчи

Кілт сөздер (жұп/топ бөлу үшін):

Газ алмасу

Альвеола

Оттек (O₂)

Көмірқышқыл газы (CO₂)

Гемоглобин

Диффузия

Өкпе капиллярлары

Артериялық қан

Веноздық қан

Ұлпалық тыныс алу

Жасушалық тыныс алу

Қан айналым жүйесі

Оттекке қанығу

Көмірқышқыл газын тасымалдау

Энергия өндіру (АТФ)

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж

Құндылық:

«жасампаздық және жаңашылдық»

Теориялық білім: өкпе мен ұлпадағы газ алмасу механизмдерін сипаттайды; Практикалық дағдылар: өкпе мен ұлпадағы газ алмасу механизмдерін зерттейді; Функционалдық сауаттылық: өкпе мен ұлпадағы газ алмасу механизмдерін түсіндіреді;

Сабақтың оқу мақсатымен байланысты басты құндылықтармен танысады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Бейнетүсіндіру» әдісі. мұғалім жаңа сабақты бейне сурет, кесте арқылы түсіндіру.

Оқушылар жаңа сабақ бойынша дайын кестені дәптерге түртіп жазады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Оқушыларға бағыт бағдар беру

«Проблемалық оқыту әдісі»

Мақсаты: Оқушылардың нақты өмірлік жағдайларды шешуге қабілетін арттыру.

Тапсырма

Мәселе:

Егер адам өкпесінің альвеолалары қабыну немесе зақымдану салдарынан өзінің газ алмасу қабілетін жоғалтса, бұл қандай салдарға әкеледі? Оны болдырмау немесе емдеу үшін қандай шаралар қолдануға болады?

Жауап:

Мәселенің себептері:

Альвеолалардың қабынуы (мысалы, пневмония) оттектің қанға өтуіне кедергі келтіреді.

Қабынған альвеолаларға сұйықтық жиналады, бұл газ алмасуды тежейді.

Оттектің жеткіліксіз болуы гипоксияға, көмірқышқыл газының артуы гиперкапнияға әкеледі.

Салдары:

Организм жасушаларының оттекке деген қажеттілігі толық өтелмейді.

Ми мен жүрек жұмысы бұзылады, бұл өлім қаупін тудыруы мүмкін.

Шешу жолдары:

Дәрігердің бақылауында антибиотиктер немесе қабынуға қарсы дәрілер қолдану.

Тыныс алу жаттығулары арқылы өкпенің жұмысын жақсарту.

Қажет болған жағдайда жасанды тыныс алу аппараттарын пайдалану.

Алдын алу:

Иммунитетті нығайту (салауатты өмір салты, вакцинация).

Темекіден бас тарту және ауаның ластануынан қорғану.

Дескриптор:

Мәселенің себептерін нақты анықтайды – 3 балл;

Салдарын дұрыс талдайды – 2 балл;

Шешу жолдарын ұсынады – 3 балл;

Алдын алу шараларын ұсынады – 2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж

Практикалық тапсырмалар беру.

«Деректермен жұмыс әдісі»

Мақсаты: Графиктерді, диаграммаларды, карталарды, және басқа визуализация құралдарын талдау қабілетін дамыту.

Тапсырма

Мәселе:

Төмендегі деректерді талдаңыз және қорытынды жасаңыз:

Деректер:

Оттек деңгейі төмендеген кезде адамның ми қызметі нашарлайды.

Қандағы көмірқышқыл газының жоғарылауы тыныс алудың қиындауына әкеледі.

Спортпен айналысатын адамдардың өкпесінің сыйымдылығы орта есеппен 20%-ға жоғары.

Темекі шегетін адамдардың өкпе жұмысы 30%-ға төмендейді.

Сұрақтар:

Берілген деректерге сүйене отырып, денсаулыққа әсер ететін негізгі факторларды атаңыз.

Өкпе жұмысын жақсарту үшін қандай шаралар қолдануға болады?

Жауап:

Денсаулыққа әсер ететін негізгі факторлар:

Оттектің төмен деңгейі ми мен тыныс алуға кері әсер етеді.

Қандағы көмірқышқыл газының жоғарылауы тыныс алу жүйесінің бұзылуына әкеледі.

Физикалық белсенділіктің өкпе сыйымдылығын арттыруда маңызы зор.

Темекі шегу өкпе жұмысын айтарлықтай төмендетеді.

Өкпе жұмысын жақсарту шаралары:

Дене жаттығуларымен тұрақты айналысу.

Темекіден бас тарту.

Таза ауада жиі серуендеу.

Қоршаған ортада ауа сапасын бақылау.

Дескриптор:

Берілген деректерді талдайды және негізгі факторларды анықтайды – 3 балл;

Өкпе жұмысын жақсарту шараларын ұсынады – 3 балл;

Интерактивті панель

Презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж

Бағалау

«STEM тәсілі»

Мақсаты: Жаратылыстану ғылымдарын технологиямен, инженериямен және математиканы біріктіре отырып қолдану.

Тапсырма

1. Science (Ғылым):

Сұрақ: Физикалық белсенділік кезінде газ алмасу қалай өзгереді?

2. Technology (Технология):

Сұрақ: Газ алмасу жылдамдығын өлшеу үшін қандай құрылғылар қолданылады?

3. Engineering (Инженерия):

Сұрақ: Газ алмасуды жақсарту үшін қандай әдістерді қолдануға болады?

4. Mathematics (Математика):

Сұрақ: Егер физикалық белсенділік алдында адамның жүрек соғу жиілігі 70 соққы/мин болса, ал белсенділіктен кейін 120 соққы/мин болса, жүрек соғу жиілігі қанша пайызға артты?

Жауабы:

1. Science (Ғылым):

Белсенділік кезінде жасушалар оттекті көп пайдаланады және көмірқышқыл газын көп шығарады.

Қан айналымы және тыныс алу жылдамдығы артады.

2. Technology (Технология):

Спирометр – тыныс алу көлемін өлшейді.

Пульсоксиметр – физикалық жүктеме алдында және кейін қандағы оттек деңгейін бақылайды.

3. Engineering (Инженерия):

Жаттығу кезінде дұрыс тыныс алу техникасын пайдалану.

Өкпенің сыйымдылығын арттыруға бағытталған тыныс алу жаттығуларын енгізу.

4. Mathematics (Математика):

((120 - 70) / 70) × 100 = 71.43%.

Жүрек соғу жиілігі шамамен 71.43%-ға артты.

Дескриптор:

Science: Физикалық белсенділік кезіндегі газ алмасу өзгерістерін сипаттайды – 2 балл;

Technology: Өлшеу құрылғыларын дұрыс анықтайды – 2 балл;

Engineering: Жақсарту әдістерін нақты ұсынады – 3 балл;

Mathematics: Математикалық есептеулерді дұрыс орындайды – 3 балл;

Интерактивті панель

Презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

"Газ алмасу деңгейі" әдісі:

Жоғары деңгей: Сабақты толық түсіндім және қосымша сұрақтарым жоқ.

Орташа деңгей: Түсіндім, бірақ кейбір тақырыптарды нақтылау қажет.

Төмен деңгей: Тақырыпты түсінуге әлі де уақыт және қосымша түсіндіру керек.

Сабақ соңында оқушылардан деңгейлердің бірін таңдап, дәптеріне немесе арнайы кері байланыс қағазына өз деңгейін жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс. Тірек сызба

§26. Тыныс алу және тыныс шығару механизмдері. Кеуде қуысының механизмі.

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Жұмыс дәптері

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж

«Өкпедегі газ алмасу процесі»

«Ұлпадағы газ алмасу процесі»

Сұрақтар:

Ауа өкпеге қандай мүшелер арқылы енеді?

Бронхиолалар қандай көпіршіктермен аяқталады?

Альвеолалар қандай тамырмен шырмалған?

Вена қаны қандай ауа газынан арылады?

Оттекпен қаныққан қан қай тамырдың қанына айналады?

Өкпедегі газ алмасудың соңғы өнімі қандай болады?

Сұрақтар:

Ұлпадағы газ алмасу процесінде капиллярлардың қабырғалары арқылы ұлпа сұйықтығына не өтеді?

Оттек капиллярлардан тікелей қайда барады?

Энергия алу үшін қай органиодты пайдаланады?

Ұлпадағы газ алмасу процесінде көмірқышқыл газы керісінше қайда барып өтеді?

Ұлпаларда қан оттекті қайтеді?

Кілт сөздер: альвеоларлы қабық, қан ағысы, төмен концентрациялы 0₂ , жоғары 0₂ концентрациясы, 0₂ қаныққан қан, қан капиллярлары (жұқа, өткізген қабырғалары), қанда O₂ төмен концентрациясы сақталады, өйткені қан оттекті альвеолааралық қабықтан алыстатып тасып отыр.

Кілт сөздер: ауа кіру және шығу жолы, ылғал қабаты, төмен CO₂ , жоғары CO₂, жоғары O₂ , бір жасушадан тұратын альвеолааралық қабырға (қысқа диффузиялық арақашықтық береді), төмен O₂ ,желдету CO₂ және O₂ үшін керек концентрация градиентін жасайды, қанмен жақсы қамтамасыз СО₂ және O₂ үшін күшті концентрация градиентін жасайды, бір жасуша жуан капилляр қабырғасы (қысқа диффузиялық арақашықтық береді)

D –

В -

+

=

+

+

Талдауға арналған сұрақтар

Өкпедегі газ алмасу

Ұлпадағы газ алмасу

Бастапқыда өкпеде және ұлпада қандай қан болады?

Қанға қандай газ түседі?

Қаннан қандай газ шығады?

Қан құрамының өзгерісі?

Қанайналымның қай шеңберінде жүзеге асады?