Материалдарды шектеусіз жүктеңіз ҚМЖ, ашық сабақтар, презентациялар, көрнекіліктер, дидактикалық материалдар, авторлық бағдарламалар және тағы басқа 400 000-астам материалды шексіз жүктеп алғыңыз келе ме?

Толығырақ

Тақырып бойынша 11 материал табылды

§25.Дезоксирибонуклеин қышқылының тосын мутациялары-генетикалық үдеріс-репликация қатесі.

Материал туралы қысқаша түсінік

11.2.4.1 - дезоксирибонуклеин қышқылы рекомбинациясы мен мутациялардың арасындағы байланысын табу;

Материалдың қысқаша нұсқасы

11 ҚГБ сынып №35

ДӘІЖО___________

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
«» КММ
(білім беру ұйымының атауы)
Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары

Дезоксирибонуклеин қышқылының кездейсоқ мутациясы.

§25. Дезоксирибонуклеин қышқылының тосын мутациялары-генетикалық үдеріс-репликация қатесі.

(Сабақ тақырыбы)

Бөлім:	«Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары»
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сыныбы: 11 «а»	Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:	Дезоксирибонуклеин қышқылының кездейсоқ мутациясы. §25.Дезоксирибонуклеин қышқылының тосын мутациялары-генетикалық үдеріс-репликация қатесі.
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты	11.2.4.1 - дезоксирибонуклеин қышқылы рекомбинациясы мен мутациялардың арасындағы байланысын табу;
Сабақтың мақсаты:	дезоксирибонуклеин қышқылы рекомбинациясы мен мутациялардың арасындағы байланысын табады;

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

"Этикалық тұрғыдан" әдісі

Мақсаты: Оқушыларды бағаналы жасушалардың қолданылуымен байланысты этикалық мәселелерді талдауға баулу.

Тапсырма: Бағаналы жасушалардың қолданылуының этикалық аспектілерін қарастырыңыз. Бұл әдістің қолданылуы қандай моральдық және этикалық сұрақтарды туындатуы мүмкін?

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Оқушылар үй жұмысы бойынша өткен білімдерін еске түсіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дұрыс жауап:

Этикалық мәселелер: Бағаналы жасушалардың эмбриондардан алынуы кейбір адамдар үшін адам өміріне қатысты этикалық сұрақтарды туындатады. Эмбриондарды пайдаланудың кейбір этикалық сұрақтары, мысалы, эмбриондардың құқықтары мен олардың қолданылу мақсаты туралы пікірталастар болады.

Бұл мәселелер генетикалық манипуляциялар және жеке тұлғалардың құқықтарына қатысты пікірталастарға себеп болады.

Дескриптор:

Бағаналы жасушалардың қолданылуының этикалық аспектілерін түсіндіру — 3 балл.

Бұл мәселелердің моральдық және әлеуметтік сұрақтарға қалай ықпал ететінін түсіндіру — 2 балл.

Жауаптың ғылыми дәлдігі — 1 балл.

Интерактивті панель

Презентация

Биология 11-сынып, Автор: А.Ф.Ковшарь, Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева, Б.Т.Ибраимова, С.А.Куприй, Алматы «Атамұра» баспасы 2020 ж

Оқушылардың назарын аудару

Әдіс атауы: "Мутацияның сырлары"

Мақсаты: Оқушылардың қызығушылығын арттырып, мутациялар мен генетикалық үдерістердің маңыздылығын түсіндіру.

Тапсырма:

"Жасушаның ДНҚ-сы ақау арқылы өзгеріп кетсе, не болады?" деген сұраққа жауап беруді сұраңыз. Сонымен қатар, нақты мутациялар мен олардың ағзаға әсері туралы қысқаша түсіндірме жасаңыз.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауап:

Мутациялар — ДНҚ құрылымындағы кездейсоқ өзгерістер, олар генетикалық ақпараттың өзгеруіне және ағзаның фенотипінде өзгерістерге әкелуі мүмкін.

Дескриптор:

Мутацияның анықтамасын дұрыс түсіну: 2 балл

Мутациялардың маңыздылығын түсіндіру: 2 балл

Жауаптарды нақты беру: 1 балл

Интерактивті панель

Презентация

Биология 11-сынып, Автор: А.Ф.Ковшарь, Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева, Б.Т.Ибраимова, С.А.Куприй, Алматы «Атамұра» баспасы 2020 ж

Сабақтың мақсатын таныстыру

11.2.4.1 - дезоксирибонуклеин қышқылы рекомбинациясы мен мутациялардың арасындағы байланысын табу;

Оқу мақсаты бойынша

Дәйек сөз немесе цитата:

"Генетика — бұл өмірдің сырын ашатын кілт." — Френсис Крик

«Қызықты деректер»

- Тақырыпқа байланысты қызықты фактілер, оқиғалар немесе нақты өмірден алынған мысалдар оқушылардың назарын аударуға көмектеседі және олардың материалды жақсырақ есте сақтауына ықпал етеді.

Мутация және эволюция: Мутациялар тірі ағзалардың эволюциясын бағыттайды, жаңа бейімделу мүмкіндіктерін тудырады.

Пайдалы мутациялар: Кейбір мутациялар, мысалы, бактериялардың антибиотиктерге төзімділігі, ағзаның тірі қалуына ықпал етеді.

ДНҚ өзгерістері: ДНҚ-дағы бір мутация рак немесе басқа ауруларға әкелуі мүмкін.

ДНҚ репликациясының дәлдігі: ДНҚ репликациясы өте дәл, бірақ 10 миллиард көшірмеде бір қате болуы мүмкін.

Мутация түрлері: Мутациялар нүктелік, инсерция және делекция болып бөлінеді.

Мутациялар мен аурулар: Мутациялар көптеген ауруларға, соның ішінде рак пен генетикалық ауруларға себепші болады.

Мутациялардың пайда болуы: Мутациялар кездейсоқ түрде немесе сыртқы факторлар (радиация, химиялық заттар) әсерінен пайда болады.

Жаңа мутациялар: Әр 10 жыл сайын адамның ДНҚ-сы 100 жаңа мутацияға ұшырайды.

Рекомбинация: Рекомбинация жаңа генетикалық комбинацияларды тудырады, бұл генетикалық әртүрлілікті арттырады.

Жасуша және мутация: Әр түрлі жасушаларда мутациялардың жиілігі әртүрлі, мысалы, ұрық жасушаларында олар сирек кездеседі.

Кілт сөздер (жұп/топ бөлу үшін):

ДНҚ өзгерісі

Репликация

Инсерция

Делекция

Рекомбинация

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Биология 11-сынып, Автор: А.Ф.Ковшарь, Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева, Б.Т.Ибраимова, С.А.Куприй, Алматы «Атамұра» баспасы 2020 ж

Құндылық:

«жасампаздық және жаңашылдық»

Теориялық білім: Дезоксирибонуклеин қышқылының тосын мутациялары мен репликация қатесі туралы білу.

Практикалық дағдылар: Мутацияларды анықтау және олардың генетикалық үдерістерге әсерін зерттеу.

Функционалдық сауаттылық: Репликация қатесі мен тосын мутациялардың биологиялық маңызын түсіну.

Сабақтың оқу мақсатымен байланысты басты құндылықтармен танысады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

Әдіс атауы: "Генетикалық үдерістердің көрінісі"

Мақсаты: Оқушыларға ДНҚ рекомбинациясы мен мутациялардың арасындағы байланысты көрсету, генетикалық өзгерістердің репликация қатесі нәтижесінде қалай пайда болатынын түсіндіру.

Тапсырма:

ДНҚ репликациясының қатесі мен мутация арасындағы байланысты кесте түрінде көрсетіңіз. Оқушыларға ДНҚ-ның өзгеруі мен оны түзету механизмдерінің қалай жұмыс істейтінін түсіндіріңіз.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауап:

Үдеріс	Қате түрі	Нәтиже
Репликация	Қате түзілулер (инсерция, делекция)	ДНҚ-ның құрылымындағы өзгеріс
Мутация	Генетикалық ақпараттың өзгеруі	Ағзаның фенотипіндегі өзгеріс

Дескриптор:

Репликация мен мутацияның арасындағы байланысты дұрыс көрсету: 2 балл

Кесте арқылы үдерістердің айырмашылығын түсіндіру: 2 балл

Оқушыларға түсінікті түрде түсіндіру: 1 балл

Интерактивті панель, презентация

Оқушыларға бағыт бағдар беру

Әдіс атауы: "Сұрақ-жауап"

Мақсаты: Оқушылардың жаңа тақырыпты түсінуін тексеру және олардың теориялық білімдерін бағалау.

Тапсырма:

Оқушыларға "ДНҚ рекомбинациясының генетикалық мутациялармен байланысы" тақырыбы бойынша қысқаша сұрақтар қойыңыз.

Сұрақтар:

ДНҚ репликациясының қатесі дегеніміз не?

Мутациялар қандай жағдайда пайда болуы мүмкін?

Рекомбинация мен мутацияның айырмашылығы қандай?

Мутацияның ағзаға әсері қандай болады?

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауаптар:

Репликация қатесі — ДНҚ көшірмесін жасау кезінде пайда болатын қателіктер.

Мутациялар ДНҚ құрылымындағы кездейсоқ өзгерістерден пайда болады.

Рекомбинация — генетикалық материалдың қайта үйлесуі, ал мутация — ДНҚ құрылымындағы тұрақты өзгеріс.

Мутациялар фенотипте өзгерістерге, кейде ауруларға себеп болуы мүмкін.

Дескриптор:

Сұрақтарға толық және дұрыс жауап беру: 2 балл

Тақырып бойынша нақты түсінік көрсету: 2 балл

Қысқаша, түсінікті жауаптар беру: 1 балл

Интерактивті панель

Презентация

Биология 11-сынып, Автор: А.Ф.Ковшарь, Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева, Б.Т.Ибраимова, С.А.Куприй, Алматы «Атамұра» баспасы 2020 ж

Практикалық тапсырмалар беру.

Әдіс атауы: "ДНҚ модельдеу"

Мақсаты: Оқушыларға ДНҚ мутациясын модельдеу арқылы мутациялардың ағзаға әсерін түсіндіру.

Тапсырма:

Оқушыларға ДНҚ тізбегін модельдеп, онда мутацияларды жасасын. Мутациялар қандай өзгерістерге әкелетінін талдаңыз. Жасалған мутацияларды сипаттап, олардың ағзаға әсерін бағалаңыз.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауап:

Оқушылар өз модельдерінде инсерция, делекция немесе орын ауыстыру сияқты мутацияларды жасау керек. Мутацияның нәтижесінде ДНҚ құрылымы өзгеріп, ол ағзаның фенотипінде өзгерістерге әкелуі мүмкін.

Дескриптор:

Мутацияларды дұрыс модельдеу: 2 балл

Мутацияның әсерін талдау: 2 балл

Өзінің жұмысына толық түсініктеме беру: 1 балл

Интерактивті панель

Презентация

Жұмыс дәптерлері

Үлестірме парақтар

Бағалау

Әдіс атауы: "Ойнап, Өсіп, Бағалан!"

Мақсаты:

Оқушыларды ойын арқылы білім алуға ынталандырып, олардың өз деңгейін бағалап, нәтижеге жету жолында сенімін арттыру.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дескриптор:

-тапсырманың әр дұрыс жауабы үшін -1 балл;

Интерактивті панель, презентация

АКТ

https://wordwall.net/ru/resource/85039790

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

"Дезоксирибонуклеин қышқылының кездейсоқ мутациясы"

Мақсаты: Оқушылардың ДНҚ-ның кездейсоқ мутацияларының механизмдерін түсінуін бағалау.

Оқушылар кездейсоқ мутациялардың қандай жағдайларда пайда болатынын, олардың генетикалық өзгерістерге қалай әсер ететінін түсініп, бағалайды.

1 – Кездейсоқ мутациялар туралы түсінбеймін.

2 – Кездейсоқ мутацияларды білемін, бірақ олардың пайда болу себептерін толық түсінбеймін.

3 – Кездейсоқ мутациялар туралы толық түсінемін және олардың генетикалық процестерге әсерін жақсы білемін.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

§26.Дезоксирибонуклеин қышқылының тосын мутациялары-генетикалық үдеріс-рекомбинация қатесі.

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Биология 11-сынып, Автор: А.Ф.Ковшарь, Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева, Б.Т.Ибраимова, С.А.Куприй, Алматы «Атамұра» баспасы 2020 ж

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША

Тапсырма 1: Мәселелі жағдайға негізделген тапсырма (Case-based task)

Сұрақ:
"Репликация кезінде ДНҚ-да тосын мутация пайда болды. Бұл мутация ағза үшін қандай әсерлер тудыруы мүмкін? Мутацияның пайдалы немесе зиянды болуы неге байланысты?"

Дұрыс жауап:

Әсерлері:

Пайдалы: Мутация ағзаға жаңа бейімделу қабілеттерін бере алады (мысалы, ортадағы өзгерістерге тез бейімделу).

Зиянды: Аурулардың (мысалы, қатерлі ісік, генетикалық ақаулар) пайда болуына себеп болуы мүмкін.

Бейтарап: Белгілі бір геннің қызметіне әсер етпейтін мутациялар болуы мүмкін.

Тәуелділігі:

Геннің қандай бөлігінде мутация пайда болғанына және мутацияның маңызды ақуыздарды түзуге әсер етуіне байланысты.

Қоршаған орта жағдайлары және ағзаның физиологиялық ерекшеліктері маңызды рөл атқарады.

Дескрипторлар:

Мутацияның үш ықтимал әсерін сипаттайды (1 балл).

Пайдалы және зиянды әсерлердің себептерін түсіндіреді (1 балл).

Логикалық қорытынды жасайды (1 балл).
Барлығы: 3 балл.

Тапсырма 2: Зерттеуге негізделген тапсырма (Research-based task)

Сұрақ:
"Төмендегі деректерді пайдаланып, мутацияның пайда болу жиілігін талдаңыз және олардың репликация үдерісіндегі қателерге қатысын анықтаңыз."

Мутацияның себебі	Жиілігі (%)
Радиация	40
Химиялық заттар	30
Репликация қатесі	25
Басқа факторлар	5

Дұрыс жауап:

Репликация қателері мутациялардың 25%-ын құрайды, бұл маңызды генетикалық өзгерістердің бір көзі.

Химиялық заттар мен радиацияның әсері репликациядан жиірек кездеседі, бірақ олардың ықпалы сыртқы ортаға тәуелді.

Репликация қатесі көбіне нүктелік мутацияларға және шағын инсерциялар мен делецияларға әкеледі.

Дескрипторлар:

Жиіліктерді дұрыс талдайды (1 балл).

Репликация қателерінің рөлін анықтайды (1 балл).

Мутация түрлерін сипаттайды (1 балл).
Барлығы: 3 балл.

Тапсырма 3: Практикалық шешімге бағытталған тапсырма (Solution-based task)

Сұрақ:
"ДНҚ мутацияларының зиянды әсерін азайту үшін қандай технологиялар қолданылуы мүмкін? Практикалық шешімдер ұсыныңыз."

Дұрыс жауап:

CRISPR-Cas9: Мутацияланған гендерді мақсатты түрде түзетуге мүмкіндік береді.

ДНҚ репарациясын жақсарту: Дәрілер арқылы репарация жүйесін белсендіру.

Мутагендік факторларды азайту: Радиация мен химиялық заттар әсерін бақылау.

Дескрипторлар:

Технологияларды дұрыс атайды (1 балл).

Оларды қолданудың маңыздылығын түсіндіреді (1 балл).

Қосымша шешімдер ұсынады (1 балл).
Барлығы: 3 балл.

Жүктеу

Бөлісу

ЖИ арқылы жасау

Файл форматы:

docx

Биология Сабақ жоспары 11 сынып

16.01.2025

214

Жүктеу

ЖИ арқылы жасау

Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз,
шағым қалдыра аласыз

Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу

Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз

Материал жариялап, аттестацияға 100% жарамды сертификатты тегін алыңыз!

Ustaz tilegi журналы министірліктің тізіміне енген. Qr коды мен тіркеу номері беріледі. Материал жариялаған соң сертификат тегін бірден беріледі.

Оқу-ағарту министірлігінің ресми жауабы

Сайтқа 5 материал жариялап, тегін АЛҒЫС ХАТ алыңыз!

Қазақстан Республикасының білім беру жүйесін дамытуға қосқан жеке үлесі үшін және де Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық материалыңызбен бөлісіп, белсенді болғаныңыз үшін алғыс білдіреміз!

Сайтқа 25 материал жариялап, тегін ҚҰРМЕТ ГРОМАТАСЫН алыңыз!

Тәуелсіз Қазақстанның білім беру жүйесін дамытуға және білім беру сапасын арттыру мақсатында Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық жұмысын жариялағаны үшін марапатталасыз!