§25.Жануарлардағы және адамдағы гаметогенез.

Бөлім:

«Жасушалық цикл»

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы: 10 «а»

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Өсімдіктер мен жануарлардағы гаметогенез. Гаметалар. Гаметогенез кезеңдері.

§25.Жануарлардағы және адамдағы гаметогенез.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

10.2.2.1 - өсімдіктер мен жануарлардағы гаметалардың қалыптасу ерекшелігін түсіндіру;

Сабақтың мақсаты:

өсімдіктер мен жануарлардағы гаметалардың қалыптасу ерекшелігін түсіндіреді;

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

"Құпия сөз" әдісі

Мақсаты: Оқушылардың диализ және бүйрек трансплантациясының артықшылықтары мен кемшіліктері туралы білімін тексеру.

Тапсырма:

Берілген құпия сөздерді пайдаланып, диализ және бүйрек трансплантациясының артықшылықтары мен кемшіліктерін қысқаша сипаттаңыз.

Құпия сөздер:

Диализ: "Сүзу"

Трансплантация: "Ауыстыру"

Артықшылық: "Ұзақ өмір"

Кемшілік: "Иммунитет"

Қол жетімділік: "Шектеу"

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Оқушылар үй жұмысы бойынша өткен білімдерін еске түсіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дұрыс жауабы:

"Диализ қаннан зиянды заттарды сүзеді, оның артықшылығы – қолжетімділігі, кемшілігі – уақытты көп алуы. Бүйрек трансплантациясы ағзаның қызметін қалпына келтіреді, артықшылығы – толық сауығу мүмкіндігі, кемшілігі – иммундық жүйенің трансплантқа қарсы әрекеті."

Дескриптор:

Құпия сөздерді дұрыс қолданады – 1 балл

Диализдің артықшылықтары мен кемшіліктерін түсіндіреді – 1 балл

Трансплантацияның маңызын сипаттайды – 1 балл

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Оқушылардың назарын аудару

Ой қозғау» әдісі

«Мәселелі оқыту әдісі»

Мақсаты: Оқушылардың нақты өмірлік жағдайларды шешуге қабілетін арттыру.

Мәселелік тапсырма:

Суретте жануарлардағы гаметогенездің негізгі кезеңдері көрсетілген.

Сұрақ: Гаметогенездің әрбір кезеңінің ерекшелігін сипаттап, олардың ағзаның ұрпақ қалдыруындағы рөлін түсіндіріңіз.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дұрыс жауабы:

Көбею кезеңі: Бастапқы жасушалар митоз арқылы көбейеді, бұл қажетті жасуша қорын қамтамасыз етеді.

Өсу кезеңі: Жасушалар ДНҚ мөлшерін екі еселеу арқылы ұрықтануға дайындалады.

Пісіп-жетілу кезеңі: Жасушалар мейоз арқылы бөлінеді, гаплоидты хромосома жиынтығы бар гаметалар түзіледі.

Дербестену кезеңі (сперматогенезде): Сперматозоидтардың қозғалуға қабілеттілігі қалыптасады.

Бұл кезеңдер генетикалық материалды дұрыс бөлу және жаңа ұрпаққа жеткізу үшін маңызды.

Дескриптор:

Гаметогенез кезеңдерін дұрыс сипаттады – 2 балл.

Әр кезеңнің ағза ұрпақ қалдыруындағы рөлін түсіндірді – 2 балл.

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Сабақтың мақсатын таныстыру

10.2.2.1 - өсімдіктер мен жануарлардағы гаметалардың қалыптасу ерекшелігін түсіндіру;

(Көрнекілік үшін)

Дәйек сөз немесе цитата:

«Гаметогенез – ұрпақтың тұқым қуалау қасиеттерін қамтамасыз ететін тіршілік үдерісі.»

«Қызықты деректер»

- Тақырыпқа байланысты қызықты фактілер, оқиғалар немесе нақты өмірден алынған мысалдар оқушылардың назарын аударуға көмектеседі және олардың материалды жақсырақ есте сақтауына ықпал етеді.

Гаметалар айырмашылығы:

Жануарлардағы аталық гамета (сперматозоид) өте кішкентай әрі қозғалғыш, ал аналық гамета (жұмыртқа жасушасы) ірі және қоректік заттарға бай. Өсімдіктерде гаметалар қозғалмайды және арнайы органдарда (гаметангия) түзіледі.

Гаметогенез кезеңдері:

Гаметогенез 4 негізгі кезеңнен тұрады:

Көбею: Жасушалар митоз арқылы көбейеді.

Өсу: Жасушалар көлемі ұлғайып, хромосомаларын екі еселейді.

Пісіп жетілу: Мейоз арқылы хромосомалар саны екі есеге азаяды.

Қалыптасу: Гаметалар соңғы пішіні мен құрылымын алады.

Өсімдіктердегі гаметалар:

Өсімдіктердің гамета түзуші органдарында (гаметангия) аналық және аталық гаметалар түзіледі. Аталық гаметалар тозаңда, ал аналық гаметалар тұқым бүршігінде орналасады.

Ең кішкентай гамета:

Аталық сперматозоид жануарлар организміндегі ең кішкентай жасуша болып саналады.

Мейоздың рөлі:

Гаметогенездегі мейоз процесі генетикалық әртүрлілікті қамтамасыз етеді. Бұл ұрпақтардың қоршаған ортаға жақсы бейімделуіне ықпал етеді.

Кілт сөздер (жұп/топ бөлу үшін):

Гаметогенез

Гаметалар

Сперматогенез

Овогенез

Жыныс жасушалары

Хромосомалар саны

Жануарлардағы гаметогенез

Адамдағы гаметогенез

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Құндылық:

«жасампаздық және жаңашылдық»

Теориялық білім: Өсімдіктер мен жануарлардағы гаметогенез және гаметалардың қалыптасу ерекшеліктері туралы білу.

Практикалық дағдылар: Гаметогенез кезеңдерін зерттеу және гаметалардың қалыптасу ерекшеліктерін түсіну.

Функционалдық сауаттылық: Гаметалардың қалыптасу үдерісін түсініп, олардың биологиялық маңызын бағалау.

Сабақтың оқу мақсатымен байланысты басты құндылықтармен танысады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Бейнетүсіндіру» әдісі. мұғалім жаңа сабақты бейне сурет, кесте арқылы түсіндіру.

Оқушылар жаңа сабақ бойынша дайын кестені дәптерге түртіп жазады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Оқушыларға бағыт бағдар беру

"Жасушалық деңгейде түсіндіру" әдісі

Мақсаты:

Тақырыпты жасуша деңгейінде қарастыру арқылы оқушылардың биологиялық процестерді терең түсінуіне көмектесу.

Тапсырма:

Суретте өсімдіктер мен жануарлардағы гаметогенез кезеңдері көрсетілген. Гаметогенездің жасушалық деңгейдегі кезеңдерін сипаттаңыз.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дұрыс жауап:

Көбею кезеңі:

Жасушалық деңгейде:

Бастапқы жыныс жасушалары митоз арқылы көбейеді.

Өсу кезеңі:

Жасушалық деңгейде:

Жасушалар көлемі ұлғайып, ДНҚ репликациясы жүреді, диплоидты жасушалар түзіледі.

Пісіп-жетілу кезеңі:

Жасушалық деңгейде:

Мейоз нәтижесінде гаплоидты гаметалар түзіледі (сперматозоидтар немесе жұмыртқа жасушалары).

Қалыптасу кезеңі (жануарларда):

Жасушалық деңгейде:

Сперматозоидтарда қуыстық, құйрық және митохондрия дамиды, жұмыртқа жасушалары қоректік заттар жинайды.

Дескриптор:

Гаметогенез кезеңдерін түсіндіреді – 2 балл

Әр кезеңнің жасушалық механизмін сипаттайды – 2 балл

Гаметалардың түзілу рөлін көрсетеді – 2 балл

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Практикалық тапсырмалар беру.

«Функционалдық сауаттылықты арттыруға арналған тапсырмалар»

Мақсаты: Оқушылардың ақпаратты талдау, салыстыру және қорытындылау дағдыларын дамыту.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дескриптор ҚМЖ қосымшасында орналасқан.

Интерактивті панель

Презентация

АКТ

Бағалау

Әдіс атауы: "Ойнап, Өсіп, Бағалан!"

Мақсаты:

Оқушыларды ойын арқылы білім алуға ынталандырып, олардың өз деңгейін бағалап, нәтижеге жету жолында сенімін арттыру.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дескриптор:

-тапсырманың әр дұрыс жауабы үшін -1 балл;

Интерактивті панель, презентация

АКТ

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

"Гамета шкаласы"әдісі

Мақсаты: Оқушылардың гаметогенез туралы түсінігін бағалау.

Оқушылар гаметогенез туралы түсініктерін «1», «2» немесе «3» деңгейінде бағалайды.

1 – Гаметогенез туралы аз білемін, кейбір кезеңдер анық емес.

2 – Гаметогенездің негізгі кезеңдері түсінікті, бірақ кейбір тұстарда шатасып жүрмін.

3 – Гаметогенездің барлық кезеңдері мен гаметалардың қасиеттері туралы толық білемін.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

§26.Өсімдіктердегі спорогенез және гаметогенез.

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Тақырып

Мазмұны

Гаметогенез

Гаметогенез – жыныс жасушаларының (гамета) қалыптасуы. Гамета – бұл ұрықтану процесінде екі жыныстың жыныс жасушаларының бірігуінен пайда болатын жасушалар.

Гамета

Гамета – жыныс жасушасы, мысалы, сперматозоид және жұмыртқа. Гаметалар бір-бірімен ұрықтану процесінде қосылып, жаңа ұрпақтың пайда болуына себеп болады.

Гаметогенез кезеңдері

1. Мейоз – хромосомалардың жартысын бөліп, гаметалардың қалыптасуын қамтамасыз етеді.
2. Жасушалардың бөлінуі – сперматозоидтар мен жұмыртқалардың қалыптасуы.
3. Гаметалардың пісіп жетілуі – осы жасушалар ұрықтануға дайын болады.

Жануарлардағы гаметогенез

Жануарлардағы гаметогенез – сперматозоидтар мен жұмыртқалардың қалыптасуы.
1. Сперматогенез: Еркек жануарларда сперматозоидтардың қалыптасуы. Әрбір сперматогенез кезінде төрт сперматозоид қалыптасады.
2. Овогенез: Ұрғашы жануарларда жұмыртқалардың қалыптасуы. Бұл үдеріс кезінде бір жұмыртқа клеткасы дамып, піседі.

Өсімдіктердегі гаметогенез

Өсімдіктердегі гаметогенез екі процестен тұрады: 1) Спорогенез және 2) Гаметогенез.
1. Спорогенез – шаң тозаң және жұмыртқалардың (споралардың) қалыптасуы.
2. Гаметогенез – шаң тозаң мен жұмыртқалардан гаметалардың пайда болуы.

Гаметалардың қалыптасу ерекшеліктері

Өсімдіктер мен жануарларда гаметалардың қалыптасу ерекшеліктері мейоз үдерісімен байланысты.
- Жануарларда гаметалар екі түрлі жыныс жасушаларынан (сперматозоидтар мен жұмыртқалар) қалыптасады.
- Өсімдіктерде гаметалар, негізінен, шаң тозаң мен жұмыртқалардың қалыптасуы арқылы пайда болады, олар түрлі органдарда дамиды.

Қорытынды

Гаметогенез процесі өсімдіктер мен жануарларда ұрықтану үшін қажетті жыныс жасушаларының қалыптасуын қамтамасыз етеді. Жануарларда бұл процестер тексеріледі, ал өсімдіктерде гаметалар басқа құрылымдар арқылы пайда болады.