§26.Дезоксирибонуклеин қышқылының тосын мутациялары-генетикалық үдеріс-рекомбинация қатесі.

Бөлім:

«Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары»

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы: 11 «а»

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Генетикалық үдеріс қателері: репликация.

§26.Дезоксирибонуклеин қышқылының тосын мутациялары-генетикалық үдеріс-рекомбинация қатесі.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

11.2.4.1 - дезоксирибонуклеин қышқылы рекомбинациясы мен мутациялардың арасындағы байланысын табу;

Сабақтың мақсаты:

дезоксирибонуклеин қышқылы рекомбинациясы мен мутациялардың арасындағы байланысын табады;

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

"Қандай әсер етеді?" әдісі

Мақсаты: Оқушыларды тосын мутациялардың организмнің дамуындағы ықтимал әсерлерін талдауға ынталандыру.

Тапсырма: ДНҚ репликациясы барысында пайда болатын тосын мутациялар организмнің дамуына қалай әсер етеді?

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Оқушылар үй жұмысы бойынша өткен білімдерін еске түсіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дұрыс жауап:

Тосын мутациялар организмнің сыртқы түріне немесе функцияларына өзгерістер енгізуі мүмкін. Кейде олар ауруларға немесе тұқым қуалайтын өзгерістерге әкеледі.

Тосын мутациялардың эволюциялық жағымды әсері болуы мүмкін, себебі жаңа белгілер пайда болуы мүмкін, бірақ кейбір жағдайларда олар теріс әсер етуі мүмкін.

Дескриптор:

Тосын мутациялардың әсерін нақты түсіндіру — 3 балл.

Өзгерістердің организмнің дамуындағы ықтимал әсерлерін көрсету — 2 балл.

Жауаптың ғылыми дәлдігі — 1 балл.

Интерактивті панель

Презентация

Биология 11-сынып, Автор: А.Ф.Ковшарь, Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева, Б.Т.Ибраимова, С.А.Куприй, Алматы «Атамұра» баспасы 2020 ж

Оқушылардың назарын аудару

Ой қозғау» әдісі

Әдіс: Мәселелі оқыту әдісі
Мақсаты: Оқушыларға генетикалық үдеріс қателерінің түрлерін түсіндіру және әрқайсысының ерекшеліктерін сәйкестендіру арқылы зерттеу.

Тапсырма:
Төмендегі генетикалық үдеріс қателерін сипаттамаларымен сәйкестендіріңіз.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауабы:

Репликация қателігі — ДНҚ молекуласын көшіру кезінде пайда болатын қате, ол мутацияларға әкелуі мүмкін.

Рекомбинация қатесі — Генетикалық ақпараттың дұрыс алмаспауы немесе толық емес ақпарат беру.

Мутация — Генетикалық материалда өзгерістердің пайда болуы, ол кейде табиғи жолмен, кейде сыртқы факторлармен орын алады.

Тосын мутация — ДНҚ молекулаларындағы кездейсоқ өзгерістер немесе мутантты гендердің пайда болуы.

Дескриптор:

Әр дұрыс сәйкестендірілген қате мен сипаттама - 1 балл

Интерактивті панель

Презентация

Биология 11-сынып, Автор: А.Ф.Ковшарь, Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева, Б.Т.Ибраимова, С.А.Куприй, Алматы «Атамұра» баспасы 2020 ж

Сабақтың мақсатын таныстыру

11.2.4.1 - дезоксирибонуклеин қышқылы рекомбинациясы мен мутациялардың арасындағы байланысын табу;

(Көрнекілік үшін)

Дәйек сөз немесе цитата:

"Мутация — бұл табиғаттың таңғажайып шығармашылығы, ол жаңа өмірдің негізін қалайды."

— Жан-Батист Ламарк

«Қызықты деректер»

- Тақырыпқа байланысты қызықты фактілер, оқиғалар немесе нақты өмірден алынған мысалдар оқушылардың назарын аударуға көмектеседі және олардың материалды жақсырақ есте сақтауына ықпал етеді.

Мутациялардың табиғаты: Мутациялар табиғи жолмен де, сыртқы факторлар әсерінен (мысалы, радиация, химиялық заттар) да пайда болуы мүмкін.

Рекомбинацияның маңызы: Рекомбинация барысында генетикалық ақпараттың қайта араласуы жаңа тіркесімдер мен қасиеттердің пайда болуына әкеледі, бұл эволюцияны жылдамдатуға ықпал етеді.

Тосын мутациялар: Тосын мутациялар — бұл ДНҚ молекулаларындағы кездейсоқ өзгерістер, олар көбінесе ағзаға пайдалы болуы мүмкін, бірақ кейде зиянды да болуы мүмкін.

Кілт сөздер (жұп/топ бөлу үшін):

Рекомбинация

ДНҚ

Репликация

Тосын мутация

Генетикалық өзгеріс

Эволюция

Генетикалық код

Генетикалық аурулар

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Биология 11-сынып, Автор: А.Ф.Ковшарь, Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева, Б.Т.Ибраимова, С.А.Куприй, Алматы «Атамұра» баспасы 2020 ж

Құндылық:

«жасампаздық және жаңашылдық»

Теориялық білім: Дезоксирибонуклеин қышқылының мутациялары мен рекомбинация қатесі туралы білу.

Практикалық дағдылар: Мутацияларды және рекомбинация қатесін зерттеу әдістерін меңгеру.

Функционалдық сауаттылық: Генетикалық үдеріс қателерінің биологиялық маңызын түсіну.

Сабақтың оқу мақсатымен байланысты басты құндылықтармен танысады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

"Жасушалық деңгейде түсіндіру" әдісі

Мақсаты:

Тақырыпты жасуша деңгейінде қарастыру арқылы оқушылардың биологиялық процестерді терең түсінуіне көмектесу.

Тапсырма:

Суретте ДНҚ-ның репликация және рекомбинация кезіндегі генетикалық үдеріс қателері көрсетілген. Әр қателікті анықтап, олардың жасушалық деңгейде қандай өзгерістерге әкелетінін қысқаша сипаттаңыз.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дұрыс жауап:

Репликация қателері:

Нүктелік мутация: Нуклеотидтің басқа негізбен ауысуы.

Жасушалық деңгейде: Белоктың құрамындағы аминқышқылдың өзгеруіне әкеледі.

Инсерция: Қосымша негіздің қосылуы.

Жасушалық деңгейде: Кодондық кадрдың жылжуына себеп болады.

Делеция: Бір немесе бірнеше негіздің жойылуы.

Жасушалық деңгейде: Белок синтезінің тоқтауына немесе функционалдығының бұзылуына әкеледі.

Рекомбинация қателері:

Хромосомалардың дұрыс алмаспауы: Хромосомалық сегменттердің дұрыс қосылмауы немесе жоғалуы.

Жасушалық деңгейде: Генетикалық материалдың шамадан тыс жоғалуы немесе артық қосылуы байқалады.

Дескриптор:

Репликация қателерін дұрыс анықтайды – 2 балл

Рекомбинация қатесін дұрыс сипаттайды – 2 балл

Әр қатенің жасушалық деңгейдегі әсерін қысқаша түсіндіреді – 2 балл

Интерактивті панель, презентация

Оқушыларға бағыт бағдар беру

Әдіс: Ақпараттық оқыту әдісі
Мақсаты: Оқушыларға патогендер ағзаға әсер етіп, түрлі ауруларды тудыруы мүмкін екенін түсіндіру.

Тапсырма:
Төмендегі патогендердің ағзаға әсерін сипаттаңыз және олардың туындауы мүмкін ауруларды сәйкестендіріңіз.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауабы:

Вирус — Иммундық жүйені әлсіретеді, кейде созылмалы ауруларға әкеледі (мысалы, СПИД, гепатит).

Бактерия — Инфекция тудырады, кейде антибиотиктерге төзімділік пайда болады (мысалы, пневмония, туберкулез).

Саңырауқұлақ — Тері ауруларын және тыныс алу жолдарына әсер ететін инфекциялар тудырады (мысалы, кандидоз, микоз).

Паразит — Қоректену үшін ағзаны пайдаланады, кейде дене мүшелеріне зиян келтіреді (мысалы, гельминтоз, малярия).

Дескриптор:

Әр патоген мен ағзаға әсерін дұрыс сипаттаған - 1 балл

Интерактивті панель

Презентация

Биология 11-сынып, Автор: А.Ф.Ковшарь, Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева, Б.Т.Ибраимова, С.А.Куприй, Алматы «Атамұра» баспасы 2020 ж

Практикалық тапсырмалар беру.

Әдіс: Практикалық оқыту әдісі
Мақсаты: Оқушыларға ДНҚ рекомбинациясы мен мутацияларды зерттеу әдістерін түсіндіру және оларды нақты жағдайларда қолдануды үйрету.

Тапсырма:
ДНҚ рекомбинациясы мен мутацияларды зерттеуге арналған әдістерді сәйкестендіріңіз.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауабы:

ПЦР әдісі — ДНҚ молекуласын көбейту және мутацияларды анықтау үшін қолданылады.

Гель электрофорезі — ДНҚ молекулаларын бөліп, олардың ұзындығын анықтау үшін қолданылады.

Құрылымдық генетика — Генетикалық кодтың өзгерістерін анықтау үшін қолданылады.

Микроскопия — ДНҚ молекулаларын визуалды түрде зерттеу үшін қолданылады.

Дескриптор:

Әр дұрыс сәйкестендірілген әдіс пен сипаттама - 1 балл

Интерактивті панель

Презентация

Жұмыс дәптерлері

Үлестірме парақтар

Бағалау

Әдіс атауы: "Ойнап, Өсіп, Бағалан!"

Мақсаты:

Оқушыларды ойын арқылы білім алуға ынталандырып, олардың өз деңгейін бағалап, нәтижеге жету жолында сенімін арттыру.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дескриптор:

-тапсырманың әр дұрыс жауабы үшін -1 балл;

Интерактивті панель, презентация

АКТ

https://wordwall.net/ru/resource/85187839

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

"Қате болғанда не болар еді?"

Мақсаты: Оқушылардың репликациядағы қателерді түсінуін бағалау.

Оқушылар репликация қателерінің ағзаға әсері туралы қысқаша талқылайды.

1 – Қателердің әсерін түсінбеймін.

2 – Қателердің әсерін білемін, бірақ толық түсінбеймін.

3 – Қателердің әсерін толық түсінемін және оларды жан-жақты бағалай аламын.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

§27. Адамның геномдық дезоксирибонуклеин қышқылын секвенирлеу.

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Биология 11-сынып, Автор: А.Ф.Ковшарь, Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева, Б.Т.Ибраимова, С.А.Куприй, Алматы «Атамұра» баспасы 2020 ж