Бөлім:

Заттар және материалдар

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы: 6 «А»

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Заттардың пайда болуы мен оларға қол жеткізу

§28. Қазакстанның жер қойнауы байлықтары

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

6.3.3.3 Қазақстандағы пайдалы қазбалардың орындарын және қолдану салаларын анықтау;

Сабақтың мақсаты:

Қазақстандағы пайдалы қазбалардың орындарын және қолдану салаларын анықтайды;

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

«Бір қадам алға..» әдісі арқылы өткен материалды және үй жұмысын пысықтау мақсатында тапсырма беру.

Қазақстанда пайдалы қазбаларды өңдеу саласы неге кен орындарының жанында орналастырылады?

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Оқушылар үй жұмысы бойынша өткен білімдерін еске түсіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауап:

Тасымалдау шығындарын азайту.

Жергілікті халықты жұмыспен қамту.

Экспорттық өнімді дайын күйінде шығару тиімділігі.

Табиғи ресурстарды орынды пайдалану және өңдеу үдерісін оңтайландыру.

Дескриптор:

- Қазақстанда пайдалы қазбаларды өңдеу саласы неге кен орындарының жанында орналастырылатынын сипаттайды – 2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Оқушылардың назарын аудару

Дәйек сөз немесе цитата:

Нұрсұлтан Назарбаев: "Қазақстан – жер қойнауындағы байлығы мол, ұлан-ғайыр алқапқа ие ел. Бұл байлық – біздің халқымыздың игілігі, еліміздің болашағы үшін жасайтын ұлы мүмкіндіктердің бастауы."

«Ой қозғау» әдісі

Сұрақ: Қазақстан пайдалы қазбаларының ел экономикасындағы маңызы қандай?

«Қызықты деректер»

- Тақырыпқа байланысты қызықты фактілер, оқиғалар немесе нақты өмірден алынған мысалдар оқушылардың назарын аударуға көмектеседі және олардың материалды жақсырақ есте сақтауына ықпал етеді.

Әлемдік мыс өндірісіндегі үлес

Қазақстанда мыс өндірудің тарихы 4000 жылдан асады. Жезқазған және Балқаш аймақтары әлемдегі ең ірі мыс өндіру орталықтарының қатарында.

Алтынның бай қоры

Қазақстанның алтын қоры бойынша әлемде 15-ші орында. Васильковское және Бақыршық кен орындары жоғары сапалы алтын өндіретін аймақтарға жатады.

Сирек металдар отаны

Қазақстан сирек кездесетін металдарға да бай. Олардың қатарында тантал, ниобий, вольфрам, және молибден бар. Бұл металдар электроника, ғарыштық технологиялар мен қорғаныс өнеркәсібінде қолданылады.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді.

Жауабы: Қазақстанның пайдалы қазбалары – елдің экономикалық дамуының басты тірегі. Мұнай мен газ экспортынан түсетін табыстар мемлекеттік бюджетке айтарлықтай үлес қосады. Көмір мен уран – энергетикалық қауіпсіздіктің негізі. Ал темір, мыс, және алюминий сияқты металл кендері индустрияландыруды қолдайды. Сонымен қатар, пайдалы қазбалар өндірісі халықты жұмыс орындарымен қамтамасыз етеді және Қазақстанды әлемдік нарықта маңызды ойыншыға айналдырады.

Дескриптор:

- сұрақтың дұрыс жауабы үшін – 2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың мақсатын таныстыру

6.3.3.3 Қазақстандағы пайдалы қазбалардың орындарын және қолдану салаларын анықтау;

Оқу мақсаты бойынша

Дәйек сөз немесе цитата:

Қаныш Сәтбаев:

"Жер қойнауы – халықтың игілігі. Оны қорғау, дұрыс пайдалану және болашақ ұрпаққа жеткізу – біздің басты міндетіміз."

Кілт сөздер (жұп/топ бөлу үшін):

Жер қойнауы

Пайдалы қазбалар

Табиғи ресурстар

Кен орындары

Қолдану салалары

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық. Авторлары: Әбдіманапов Б., Нүркенова С., Әбілғазиев А., Әуезова Г.

Құндылық:

«жасампаздық және жаңашылдық»

Теориялық білім: Қазақстандағы пайдалы қазбалардың орындарын және қолдану салаларын сипаттайды;

Практикалық дағдылар: Қазақстандағы пайдалы қазбалардың орындарын және қолдану салаларын анықтайды;

Функционалдық сауаттылық: Қазақстандағы пайдалы қазбалардың орындарын және қолдану салаларын түсіндіреді;

Сабақтың оқу мақсатымен байланысты басты құндылықтармен танысады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Бейнетүсіндіру» әдісі. мұғалім жаңа сабақты бейне сурет, кесте арқылы түсіндіру.

«Ойнайық та, түсінейік»

Оқушылар жаңа сабақ бойынша дайын кестені дәптерге түртіп жазады. Ой қозғау жүзеге асады.

Дескриптор:

-тапсырманың әр дұрыс жауабы үшін -1 балл;

Интерактивті панель, презентация

https://wordwall.net/ru/resource/82992747

Оқушыларға бағыт бағдар беру

«Проблемалық оқыту әдісі»

Мақсаты: Оқушылардың нақты өмірлік жағдайларды шешуге қабілетін арттыру.

Тапсырма-1:

Қазақстанның кейбір аймақтары пайдалы қазбаларға бай болғанымен, олардың өндірісі қоршаған ортаға зиян келтіріп, экологиялық мәселелер туғызуда. Бұл пайдалы қазбаларды өндіруді қалай экологиялық және экономикалық тұрғыдан тиімді ұйымдастыруға болады?

Міндет:

1.Қазақстандағы пайдалы қазбалардың негізгі орындарын анықтаңыз.

2.Әр пайдалы қазбаның қандай салаларда қолданылатынын сипаттаңыз.

3.Пайдалы қазбаларды өндірудің экологиялық салдарын талқылаңыз.

4.Экономика мен экология арасындағы тепе-теңдікті сақтау жолдарын ұсыныңыз.

Жауабы:

1.Қазақстандағы пайдалы қазбалардың орындары:

Мұнай және газ: Каспий маңы ойпаты (Қашаған, Теңіз, Қарашығанақ).

Көмір: Қарағанды, Екібастұз.

Уран: Оңтүстік Қазақстан (Шу-Сарысу бассейні).

Темір кені: Қостанай облысы (Соколов-Сарыбай).

Мыс: Жезқазған, Балқаш.

Алтын: Ақсу, Бақыршық.

Қорғасын және мырыш: Шығыс Қазақстан (Риддер, Зырян).

Фосфорит: Қаратау.

2.Қолдану салалары:

Мұнай және газ: Энергетика, отын өндірісі, химия өнеркәсібі.

Көмір: Электр энергиясы өндірісі, металлургия.

Уран: Атом энергетикасы.

Темір және мыс: Құрылыс, электроника, өнеркәсіп.

Алтын: Әшекей бұйымдар, қаржы резервтері.

Қорғасын және мырыш: Құрылыс, аккумулятор өндірісі, электроника.

Фосфорит: Тыңайтқыштар өндірісі.

3.Экологиялық мәселелер:

Мұнай мен газ өндіруде топырақ пен судың ластануы.

Көмір өндіру кезінде атмосфераға зиянды газдардың бөлінуі.

Уран өндірісі кезінде радиоактивті қалдықтардың пайда болуы.

Қоршаған ортадағы табиғи тепе-теңдіктің бұзылуы және биологиялық әртүрліліктің азаюы.

4.Экономика мен экология арасындағы тепе-теңдікті сақтау жолдары:

Жасыл технологияларды енгізу: зиянды қалдықтарды қайта өңдеу және қалпына келтіру жүйелерін қолдану.

Энергияның баламалы көздерін дамыту: күн, жел, су энергиясын пайдалану.

Экологиялық мониторинг: пайдалы қазбаларды өндірудің қоршаған ортаға әсерін қадағалап отыру.

Қалдықтарды азайту: өндіріс қалдықтарын тиімді басқару және қайта пайдалану.

Халықты ақпараттандыру: табиғатты қорғау және экологиялық қауіпсіздік туралы білім беру.

Дескриптор:

-тапсырманың әр дұрыс жауабы үшін -1 балл;

Интерактивті панель

Презентация

Жұмыс дәптерлері

Үлестірме парақтар

Практикалық тапсырмалар беру

«Деректермен жұмыс әдісі»

Мақсаты: Графиктерді, диаграммаларды, карталарды, және басқа визуализация құралдарын талдау қабілетін дамыту.

Тапсырма-2:

Төмендегі деректерді пайдаланып, 1.Қазақстандағы пайдалы қазбалар туралы қорытынды жасаңыз.

2.Деректер бойынша қандай аймақтардың ресурстары басым екенін анықтаңыз.

3.Пайдалы қазбалардың ел экономикасындағы рөлін сипаттаңыз.

Деректер:

Жауабы:

1.Қазақстандағы пайдалы қазбалар туралы қорытынды:

Қазақстан аумағында мұнай, газ, көмір, уран, темір, алтын және басқа да пайдалы қазбалардың ірі қорлары бар. Бұл ресурстар әр аймақта әртүрлі мөлшерде таралған, бұл елдің экономикалық ерекшеліктерін көрсетеді.

2.Ресурстары басым аймақтар:

Маңғыстау облысы – мұнай мен газдың негізгі орталығы.

Қарағанды облысы – көмір мен темірдің ірі қорлары орналасқан.

Шығыс Қазақстан – сирек кездесетін металдар мен алтын өндіру бойынша маңызды аймақ.

Оңтүстік Қазақстан – уран өндірісі бойынша әлемдік көшбасшы.

Жамбыл облысы – фосфорит қорының көптігімен ерекшеленеді.

3.Пайдалы қазбалардың ел экономикасындағы рөлі:

Пайдалы қазбалар Қазақстанның экономикасын дамытуда маңызды рөл атқарады. Мұнай мен газ экспортынан түсетін кірістер мемлекеттік бюджетке елеулі үлес қосады. Көмір мен уран энергетика саласының негізі болып табылады. Темір, мыс және алюминий сияқты металлдар индустриялық және құрылыс секторларын қолдайды. Сонымен қатар, фосфорит елдің ауыл шаруашылығын дамытуға ықпал етеді.

Дескриптор:

-тапсырманың әр дұрыс жауабы үшін -1 балл;

Интерактивті панель

Презентация

Жұмыс дәптерлері

Үлестірме парақтар

Бағалау

«STEM тәсілі»

Мақсаты: Жаратылыстану ғылымдарын технологиямен, инженериямен және математиканы біріктіре отырып қолдану.

Тапсырма-3:

Қазақстанның пайдалы қазбаларын зерттеу үшін келесі STEM тәсілі бойынша жұмыс жасаңыз:

1.Ғылым (Science): Қазақстанның әртүрлі аймақтарындағы пайдалы қазбаларды зерттеңіз.

2.Технология (Technology): Пайдалы қазбаларды өндіруде қолданылатын технологияларды анықтаңыз.

3.Инженерия (Engineering): Пайдалы қазбаларды өндірудің тиімді әрі экологиялық жолдарын ұсыныңыз.

4.Математика (Mathematics): Берілген мәліметтерге сүйене отырып, пайдалы қазбалардан алынатын экономикалық кірісті есептеңіз.

Мысал:

Егер бір кен орнында жылына 1 миллион тонна мұнай өндірілсе, оның нарықтағы бағасы тоннасына $500 болса, жалпы кіріс қанша?

Жауабы:

1.Ғылым:

Қазақстандағы негізгі пайдалы қазбалар:

Мұнай және газ (Маңғыстау, Атырау).

Көмір (Қарағанды, Екібастұз).

Уран (Оңтүстік Қазақстан).

Темір және мыс (Қостанай, Жезқазған).

Фосфорит (Жамбыл облысы).

Бұл қазбалар экономиканың әртүрлі салаларында маңызды рөл атқарады.

2.Технология:

Мұнай мен газ өндіруде «гидравликалық жарылыс» технологиясы қолданылады.

Уран өндіруде In-situ leaching (жерасты шаймалау) әдісі экологиялық тұрғыдан қауіпсіз әрі тиімді болып табылады.

Темір және мысты қайта өңдеуде роботталған құрал-жабдықтар мен автоматтандырылған жүйелер қолданылады.

3.Инженерия:

Пайдалы қазбаларды өндіруде энергияны үнемдейтін машиналарды пайдалану.

Қалдықтарды қайта өңдеу және олардың қоршаған ортаға әсерін азайту үшін заманауи инженерлік шешімдер қолдану.

Жер қойнауын ұзақ мерзімге тиімді пайдалануға мүмкіндік беретін жаңа кен өндіру әдістерін енгізу.

4.Математика:

Мысал:

Егер бір кен орнында жылына 1 миллион тонна мұнай өндірілсе, оның нарықтағы бағасы тоннасына $500 болса, жалпы кіріс:

1,000,000×500=500,000,000

 USD.

Осылайша, пайдалы қазбаларды өндіріп, сату арқылы Қазақстан экономикасына орасан зор кіріс түседі.

Дескриптор:

-тапсырманың әр дұрыс жауабы үшін -1 балл;

Интерактивті панель, презентация

Жұмыс дәптерлері

Үлестірме парақтар

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

"Кері байланыс парағы" әдісі. Мұғалім сабақты қорытындылау мақсатында оқушылардың сабаққа деген көзқарасын, кері байланысын тыңдайды.

Оқушыларға дайын сұрақтары бар парақ таратылады.

Оқушылар бүгінгі сабақтың мақсатына жеткізетін тапсырмалар орындауына қарай, өз түсінгенін, пікірін, өз ойын айту арқылы сабаққа қорытынды жасайды.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

"Не ұнады?"

"Не қиын болды?"

"Қандай қосымша ақпарат қажет?"

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

Тірек сызба

§29. Қазакстандағы пайдалы қазбаларды өңдеу орталықтары.

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Жұмыс дәптері

Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық. Авторлары: Әбдіманапов Б., Нүркенова С., Әбілғазиев А., Әуезова Г.

Пайдалы қазба түрі

Негізгі кен орындары

Қолдану салалары

Қызықты фактілер

Мұнай

Теңіз, Қашаған, Қарашығанақ

Энергетика, мұнай-химия, көлік отыны

Теңіз кен орны әлемдегі ең терең кен орны (5 км тереңдікте).

Газ

Қашаған, Қарашығанақ, Бозой

Электр энергиясы, жылу өндірісі, химия өнеркәсібі

Қазақстанда 2 триллион м³-ден астам газ қоры бар.

Уран

Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда облысы

Ядролық энергетика

Қазақстан әлемдегі уран өндіруден бірінші орында (40%-ға жуық үлес).

Мыс

Жезқазған, Бозшакөл, Ақтоғай

Электроника, құрылыс, көлік өнеркәсібі

Жезқазған кен орны – әлемдегі ең ірі мыс кен орындарының бірі.

Алтын

Ақбақай, Васильков, Ақсу, Бақыршық

Әшекей бұйымдары, инвестиция, электроника

Ежелгі Қазақстан тұрғындары алтынды 3 мың жыл бұрын өңдей бастаған.

Темір

Соколов-Сарыбай, Қашар

Құрылыс, машина жасау, металлургия

Қазақстан темір қоры бойынша ТМД елдері арасында үшінші орында.

Көмір

Қарағанды, Екібастұз

Электр энергиясы, металлургия

Қарағанды көмір бассейні – Қазақстан индустриясының алғашқы қадамы басталған өңір.

Хром

Ақтөбе, Қостанай

Тот баспайтын болат, химия, әуе және ғарыштық техника

Қазақстан әлемдегі хром қорының 30%-дан астамына ие.

Фосфорит

Жамбыл, Қаратау

Тыңайтқыштар, химия өнеркәсібі

Қаратау фосфорит кен орны әлемдегі ең ірі кен орындарының бірі.

Марганец

Атасу, Жезді, Үшқатын

Металлургия, құрылыс

Қазақстан марганец өндіру және қоры бойынша алдыңғы қатардағы елдердің бірі.