§35. Жасушалардың негізгі компоненттерін анықтау.

Бөлім:

«Жасушалық биология»

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы: 11 «ә»

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Жасушалардың негізгі компоненттерін анықтау.

§35. Жасушалардың негізгі компоненттерін анықтау.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

11.4.2.1 - микрофотография қолданып жасушалардың негізгі компоненттерін анықтау және сипаттау;

Сабақтың мақсаты:

микрофотография қолданып жасушалардың негізгі компоненттерін анықтау және сипаттайды;

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

"Қалай?" әдісі

Мақсаты: Оқушыларды «Адам геномы» жобасының құрылымы мен адамның геномдық ДНҚ-ін секвенирлеу процесі туралы түсінуге баулу.

Тапсырма: «Адам геномы» жобасы қалай жүзеге асырылды және адам геномдық ДНҚ-ін секвенирлеу процесі қалай жүзеге асады?

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Оқушылар үй жұмысы бойынша өткен білімдерін еске түсіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дұрыс жауап:

Адам геномы жобасы: Бұл жоба адамның барлық геномдық ДНҚ-сын зерттеу мақсатында жүргізілген әлемдік зерттеу жобасы. Ол 1990 жылы басталып, 2003 жылы аяқталды.

Секвенирлеу процесі: ДНҚ секвенирлеу — ДНҚ молекуласының нақты құрылымын анықтау процесі. Бұл әдіс арқылы ДНҚ-ның әрбір нуклеотидінің орналасу тәртібі анықталып, адам геномы толық зерттелді.

Дескриптор:

Адам геномы жобасының қалай жүзеге асырылғанын түсіндіру — 3 балл.

ДНҚ секвенирлеу процесін нақты түсіндіру — 2 балл.

Жауаптың ғылыми дәлдігі — 1 балл.

Интерактивті панель

Презентация

Биология 11-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2020 ж

Оқушылардың назарын аудару

Ой қозғау» әдісі

«Мәселелі оқыту әдісі»

Мақсаты: Оқушылардың нақты өмірлік жағдайларды шешуге қабілетін арттыру.

Мәселелі сұрақ:

Неліктен митохондрияларды "жасушаның энергия станциясы" деп атайды, және бұл адам ағзасының қызметіне қалай әсер етеді?

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауап:

Митохондриялар жасушадағы энергияны АТФ молекуласы түрінде синтездейді. Бұл энергия ағзаның барлық қызметі үшін қажет, соның ішінде бұлшықет жиырылуы, жүйке импульстерін беру және басқа метаболикалық үдерістер.

Дескриптор:

Митохондриялардың рөлін және қызметін түсіндіреді – 1 балл

Жасуша компоненттерінің құрылымы мен маңызын сипаттайды – 1 балл

Интерактивті панель

Презентация

Биология 11-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2020 ж

Сабақтың мақсатын таныстыру

11.4.2.1 - микрофотография қолданып жасушалардың негізгі компоненттерін анықтау және сипаттау;

(Көрнекілік үшін)

Дәйек сөз немесе цитата:

«Жасуша компоненттері – тіршіліктің негізі болып табылатын құрылымдар, оларсыз өмірдің функциялары жүзеге аспайды.»

«Қызықты деректер»

- Тақырыпқа байланысты қызықты фактілер, оқиғалар немесе нақты өмірден алынған мысалдар оқушылардың назарын аударуға көмектеседі және олардың материалды жақсырақ есте сақтауына ықпал етеді.

Ядро – басқару орталығы:

Ядро жасушаның ДНҚ-сын сақтайды және барлық процестерді бақылайды. Ол "жасуша миы" деп аталады.

Митохондрия – энергия станциясы:

Митохондриялар жасушаға қажетті энергияны (АТФ) өндіреді. Бір жасушада жүздеген митохондрия болуы мүмкін.

Рибосомалар – ақуыз фабрикасы:

Рибосомалар ақуыздарды синтездейді. Олар жасуша ішінде "құрылыс материалдарын" өндіретін негізгі компоненттер.

Гольджи аппараты – жеткізу орталығы:

Гольджи аппараты ақуыздар мен липидтерді жинақтап, оларды қажетті орындарға жеткізеді.

Лизосомалар – тазалаушы жүйе:

Лизосомалар жасушадағы қалдық заттарды ыдыратады және қайта өңдейді.

Пластидтер (өсімдіктерде):

Пластидтер фотосинтезге қатысып, қоректік заттарды жинақтайды. Мысалы, хлоропластар жасушаға жасыл түс береді.

Цитоплазма – орта:

Цитоплазма жасуша органоидтарын біріктіріп, химиялық реакциялардың жүруін қамтамасыз етеді.

Кілт сөздер (жұп/топ бөлу үшін):

Ядро

Цитоплазма

Клеткалық мембрана

Микрофотография

Жасушалық құрылым

Генетикалық ақпарат

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Биология 11-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2020 ж

Құндылық:

«жасампаздық және жаңашылдық»

Теориялық білім: Жасушаның негізгі компоненттерін білу.

Практикалық дағдылар: Жасуша компоненттерін анықтау әдістерін қолдану.

Функционалдық сауаттылық: Жасушаның құрылымын зерттеу және қолдану.

Сабақтың оқу мақсатымен байланысты басты құндылықтармен танысады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Бейнетүсіндіру» әдісі. мұғалім жаңа сабақты бейне сурет, кесте арқылы түсіндіру.

Оқушылар жаңа сабақ бойынша дайын кестені дәптерге түртіп жазады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Оқушыларға бағыт бағдар беру

"Жасушалық деңгейде түсіндіру" әдісі

Мақсаты:

Тақырыпты жасуша деңгейінде қарастыру арқылы оқушылардың биологиялық процестерді терең түсінуіне көмектесу.

Тапсырма:

Микрофотографияда жасушаның негізгі компоненттері көрсетілген. Әр компоненттің құрылымын және қызметін жасушалық деңгейде сипаттаңыз.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дұрыс жауап:

Ядро:

Құрылымы: Екі қабатты мембранамен қоршалған, ішіндегі ядрошығы бар.

Қызметі: ДНҚ сақтау және генетикалық ақпаратты реттеу.

Митохондрия:

Құрылымы: Екі мембрана, ішкі мембранада криста деп аталатын қатпарлар бар.

Қызметі: Энергия (АТФ) өндіру.

Эндоплазмалық тор:

Құрылымы: Қатпарланған мембраналық құрылым.

Қызметі: Ақуыз және липид синтезі (тегіс және кедір-бұдыр түрлері бар).

Гольджи аппараты:

Құрылымы: Қабатталған мембраналық қапшықтар.

Қызметі: Ақуыздарды тасымалдау және модификациялау.

Лизосомалар:

Құрылымы: Ферменттері бар мембрана қапшықтары.

Қызметі: Жасушаішілік қорытылу.

Рибосомалар:

Құрылымы: РНҚ және ақуыздан тұратын кішкентай түйіршіктер.

Қызметі: Ақуыз синтезі.

Дескриптор:

Жасушаның негізгі компоненттерін атайды – 2 балл

Әр компоненттің қызметін сипаттайды – 2 балл

Компоненттердің жасушадағы рөлін түсіндіреді – 2 балл

Интерактивті панель

Презентация

Биология 11-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2020 ж

Практикалық тапсырмалар беру.

"Микрофотография эскейп бөлмесі"

Сипаттама: Оқушылар жасуша компоненттерінің микрофотографиясын пайдаланып, «эскейп бөлмесін» шешуі керек. Әр дұрыс жауап оларды келесі қадамға өткізеді.

Тапсырма:

Сіз зертханалық бөлмеде қалып қойдыңыз. Шығу үшін мына тапсырмаларды орындаңыз:

1.Микрофотографиядан митохондрияны тауып, оның қызметін жазыңыз.

2.Хлоропласт бейнесін анықтап, бұл компонент қай жасушаға тән екенін көрсетіңіз.

3.Эндоплазмалық торды анықтаңыз және ақуыз тасымалындағы рөлін сипаттаңыз.

4.Соңғы кілт: Барлық анықталған компоненттерді біріктіріп, жасушаның жұмысын қысқаша сипаттаңыз (2-3 сөйлем).

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауап:

1.Митохондрия:

Қызметі: Энергия өндіру, АТФ синтезі.

Бұл компонент барлық эукариот жасушаларында кездеседі.

2.Хлоропласт:

Қызметі: Фотосинтез, күн энергиясын химиялық энергияға айналдыру.

Тән жасуша: Өсімдік жасушалары.

3.Эндоплазмалық тор:

Қызметі: Ақуыздарды синтездеу және тасымалдау.

Тасымалданған заттар Гольджи аппаратына бағытталады.

4.Жасуша жұмысы:

Барлық компоненттер үйлесімді жұмыс істеп, энергия өндіру, фотосинтез және зат тасымалдауды қамтамасыз етеді.

Дескриптор:

Әр компонентті микрофотографиядан дәл анықтайды. – 1 балл

Әр компоненттің қызметін сипаттайды. – 1 балл

Компоненттің жасушаға тәндігін дұрыс көрсетеді. – 1 балл

Соңғы кілтте жасушаның жұмысын байланыстыра сипаттайды. – 2 балл

Интерактивті панель

Презентация

Жұмыс дәптерлері

Үлестірме парақтар

Бағалау

Әдіс атауы: "Ойнап, Өсіп, Бағалан!"

Мақсаты:

Оқушыларды ойын арқылы білім алуға ынталандырып, олардың өз деңгейін бағалап, нәтижеге жету жолында сенімін арттыру.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дескриптор:

-тапсырманың әр дұрыс жауабы үшін -1 балл;

Интерактивті панель, презентация

АКТ

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

"Микрофотографиямен жұмыс"

Мақсаты: Микрофотография көмегімен жасуша компоненттерін анықтау дағдыларын дамыту.

Оқушылар микрофотография арқылы жасуша компоненттерін қарап, «1», «2», «3» деңгейінде бағалайды.

1 – Микрофотография арқылы жасуша компоненттерін анықтай алмаймын.

2 – Микрофотографияны дұрыс қарап, жасуша компоненттерін түсінемін, бірақ кейбірін анықтай алмаймын.

3 – Микрофотографияны қолдана отырып, барлық жасуша компоненттерін нақты және дұрыс анықтай аламын.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

§36. Органелдердің сызықтық ұлғаюын есептеу.

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Биология 11-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2020 ж

Тақырып

Мазмұны

Жасушаның негізгі компоненттері

Жасуша бірнеше маңызды компоненттен тұрады, олардың әрқайсысының белгілі бір қызметі бар. Бұл компоненттер: ядро, цитоплазма, органеллалар, мембрана және басқа құрылымдар.

Ядро

1. Құрылымы: Ядро – жасушаның орталық бөлігі. Оны қоршап тұрған мембрана (ядерная мембрана) және ішкі ядролық заттар (нуклеоплазма) бар.
2. Қызметі: Ядро генетикалық ақпаратты сақтайды және жасушаның бақылау орталығы болып табылады.

Цитоплазма

1. Құрылымы: Жасушаның ішкі кеңістігін толтыратын сұйықтық, онда органеллалар мен басқа құрылымдар орналасқан.
2. Қызметі: Цитоплазмада зат алмасу процестері жүреді, оның ішінде белок синтезі мен энергия өндірілуі бар.

Органеллалар

1. Митохондрия: Энергияны өндіреді, клетканың "қуат станциясы".
2. Рибосомалар: Белок синтезі.
3. Эндоплазмалық ретикулум: Ақуыздар мен липидтердің синтезін реттейді.
4. Гольджи аппараты: Белоктар мен липидтердің өңделуін және тасымалын қамтамасыз етеді.

Микрофотография қолдану

1. Микрофотография – микроскоп арқылы жасушалардың құрылымын бейнелеу әдісі. Бұл әдіс жасушаның компоненттерін, органеллаларын анықтап, сипаттауға мүмкіндік береді.
2. Қолданылуы: Микрофотография арқылы жасуша құрылымдарын нақты көруге болады. Ядроның, митохондриялардың, рибосомалардың және басқа органеллалардың орналасуы мен құрылысын зерттеу.

Жасуша компоненттерін анықтау

1. Құрал-жабдықтар: Микроскоп, микрофотография.
2. Процесс: Жасушаны микроскоп арқылы зерттеп, әртүрлі компоненттердің құрылымын анықтау. Микрофотография жасау арқылы компоненттердің анық көрінісін алып, олардың қызметін түсіндіру.

Қорытынды

Жасушаның негізгі компоненттері оның барлық функцияларын жүзеге асыруға жауап береді. Микрофотография мен микроскопия әдістері арқылы жасуша компоненттерінің құрылымын және қызметін зерттеу маңызды болып табылады.