3-СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ЛОГИКАЛЫҚ ОЙЛАУ ҚАБІЛЕТІН ДАМЫТУДА «МАТЕМАТИКА ӘЛЕМІ» ФАКУЛЬТАТИВТІК КУРСЫНЫҢ ТИІМДІЛІГІ

Автор: Аяпбергенова Мөлдір Жұмагерейқызы

Аңдатпа (Аннотация): Мақалада бастауыш сынып оқушыларының математикалық сауаттылығы мен логикалық ойлау қабілетін дамыту мәселелері қарастырылған. Автор 3-сыныпқа арналған «Математика әлемі» факультативтік курс бағдарламасының құрылымын, мазмұнын және оны оқу үдерісіне енгізудің тиімді әдіс-тәсілдерін сипаттайды. Бағдарламаның оқушылардың шығармашылық белсенділігі мен функционалдық сауаттылығын арттырудағы рөлі негізделген.

Түйін сөздер: бастауыш сынып, математикалық сауаттылық, логикалық ойлау, факультативтік курс, стандартты емес есептер, инновациялық әдістер.

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесінің басты тренді — оқушыларға тек академиялық білім беріп қана қоймай, олардың бойында өмірлік дағдыларды (Soft skills), сыни тұрғыдан ойлау мен функционалдық сауаттылықты қалыптастыру болып табылады. Бастауыш сынып кезеңінде, әсіресе 3-сыныпта баланың абстрактілі ойлауы мен математикалық заңдылықтарды ұғыну процесі жаңа деңгейге көтеріледі. Алайда, негізгі математика сабақтарында бағдарламалық материалдың тығыздығынан логикалық, комбинаторлық және олимпиадалық сипаттағы есептерді тереңдетіп оқытуға уақыт жеткіліксіз болады. Бул қайшылықты шешудің тиімді жолы — арнайы бағытталған факультативтік курстарды енгізу. Осы мақсатта әзірленген 3-сыныпқа арналған «Математика әлемі» курсы оқушылардың зерттеушілік дағдыларын дамытуға бағытталған.

Негізгі бөлім

«Математика әлемі» курсының мақсаты мен міндеттері: Курстың басты мақсаты — оқушылардың математикалық ой-өрісін кеңейту, стандартты емес есептерді шығару арқылы логикалық және кеңістіктік қиялын шыңдау, пәнге деген тұрақты қызығушылығын арттыру.

Бұл мақсатқа жету үшін келесі міндеттер айқындалды:

1. Оқушыларды математикалық пайымдау, талдау, жинақтау және салыстыру тәсілдеріне үйрету;

2. Ізденімпаздық пен шығармашылық белсенділікті дамыту;

3. Математикалық білімді күнделікті өмірлік жағдаяттарда қолдана білу дағдысын (функционалдық сауаттылықты) қалыптастыру.

Бағдарламаның құрылымы мен мазмұндық желісі: Бағдарлама аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатқа шақталып жасалған. Курс мазмұны сызықтық-концентрлі принцип бойынша құрылып, төрт негізгі модульді қамтиды:

1. «Логика және заңдылықтар» (9 сағат): Бұл бөлімде оқушылар логикалық пайымдаулар жасауды, ребустар шешуді, «сиқырлы шаршылар» мен математикалық заңдылықтарды анықтауды үйренеді.

2. «Практикалық және тұрмыстық математика» (9 сағат): Мұнда уақыт, салмақ, құю, бөлу есептері қарастырылады. Бұл тапсырмалар баланың күнделікті өмірде кездесетін мәселелерді математикалық модельдеу арқылы шешуіне көмектеседі.

3. «Кеңістік және геометрия» (8 сағат): Фигураларды бөлу, құрастыру, сіріңке шырпыларымен жасалатын тапсырмалар, геометриялық басқатырғыштар оқушының кеңістіктік ойлауын дамытады.

4. «Олимпиада шыңдары» (8 сағат): Комбинаторика элементтері, Эйлер дөңгелектері, зеректік пен тапқырлыққа арналған олимпиадалық деңгейдегі күрделі тапсырмалар жиынтығы.

Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Факультативтік сабақтарда дәстүрлі репродуктивті (дайын ережені қайталау) әдістен бас тартып, инновациялық және белсенді оқыту әдістеріне басымдық беріледі:

• Ойын технологиялары мен квесттер: Математикалық жарыстар мен викториналар оқушының мотивациясын оятады.

• Жұптық және топтық зерттеулер: Оқушылар мәселені бірлесе талқылап, өз идеяларын дәлелдеуді үйренеді.

• «Миға шабуыл» және триз (ТРИЗ) элементтері: Есептің бір емес, бірнеше шешу жолын іздеуге бағыттайды.

Нәтижелер мен талқылау

«Математика әлемі» факультативтік курс бағдарламасын тәжірибеге енгізу барысында оқушылардың бойында келесі оң өзгерістер байқалды:

• Негізгі математика сабағындағы білім сапасы мен үлгерім көрсеткіші артты.

• Оқушылар мәтінді есептерді талдау кезінде қиындықтарды тез еңсеріп, логикалық тұжырымдарды өздігінен жасай алатын деңгейге жетті.

• Бастауыш сынып оқушылары арасындағы олимпиадалар мен интеллектуалдық конкурстарға («Кенгуру», «Ақбота» т.б.) қатысушылар мен жүлдегерлер қатары көбейді.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, 3-сыныпқа арналған «Математика әлемі» факультативтік курсы бастауыш сынып оқушыларының танымдық қабілетін арттырудағы тиімді педагогикалық құрал болып табылады. Ол баланың интеллектуалдық әлеуетін ашып, логикалық тұрғыдан сауатты ойлау мәдениетін қалыптастырады. Аталған бағдарламаны бастауыш сынып мұғалімдеріне өз тәжірибесінде вариативтік компонент немесе үйірме жұмысы ретінде қолдануға ұсынуға болады.