Алматы облысы, Қарасай ауданы,

"Жамбыл атындағы орта мектеп" КММ

Махмұт Жанымкүл Есенкелдіқызы,

Бастауыш сынып мұғалімі

«4К: Оқы • Ойла • Талқыла • Бірік»

Қазіргі білім беру жүйесінде оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту, сыни ойлау қабілетін қалыптастыру және білімді өмірлік жағдаяттарда қолдана білу дағдыларын жетілдіру өзекті мәселелердің бірі болып табылады. Осы талаптарға сәйкес оқыту үдерісінде оқушының белсенді әрекетіне негізделген заманауи әдіс-тәсілдерді қолдану қажеттілігі артып отыр. Солардың бірі – «4К: Оқы • Ойла • Талқыла • Бірік» моделі.

Аталған модель оқушылардың оқу әрекетін кешенді түрде ұйымдастыруға бағытталған. «Оқы» кезеңінде білім алушы мәтінді түсініп оқу, негізгі ақпаратты анықтау және мазмұнын меңгеру дағдыларын қалыптастырады. Бұл кезең оқу сауаттылығының негізін қалайды. «Ойла» сатысында оқушылар алынған ақпаратты талдайды, салыстырады, қорытынды шығарады және өз көзқарасын қалыптастырады. Бұл сыни және логикалық ойлаудың дамуына ықпал етеді.

«Талқыла» кезеңі оқушылардың коммуникативтік дағдыларын жетілдіруге бағытталған. Топтық және жұптық жұмыстар арқылы білім алушылар өз ойларын еркін жеткізіп, пікір алмасады, дәлел келтіру және тыңдай білу мәдениетін меңгереді. Ал «Бірік» сатысында бірлескен әрекет жүзеге асып, ортақ нәтижеге қол жеткізу, ынтымақтастықта жұмыс жасау және жауапкершілікті сезіну дағдылары қалыптасады.

«4К» моделін қазақ тілі сабақтарында қолдану мәтінмен жұмысты жандандырып, оқушылардың сөздік қорын байытуға, ауызша және жазбаша сөйлеу дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар бұл модель зерттеушілік, жобалық және шығармашылық тапсырмалармен ұштастырылған жағдайда оқушылардың танымдық белсенділігін арттырады.

Оқу сауаттылығы тек мәтінді механикалық түрде оқу емес, оның мазмұнын түсіну, талдау, өз ойын дәлелді жеткізу және алған білімін өмірлік жағдаяттарда қолдана білу қабілеттерін біріктіреді. Осыған байланысты бастауыш сыныпта оқыту барысында оқушылардың оқуға деген қызығушылығын арттыру, түсініп оқу дағдыларын қалыптастыру, мәтінге сыни көзқараспен қарап, пікір айтуға үйрету басты міндеттердің бірі болып табылады.

Әдістемелік құралда ұсынылған тапсырмалар мен әдістер, атап айтқанда рөлмен оқу, сұрақ-жауап жұмыстары, мазмұндау, шығармашылық тапсырмалар, визуалды материалдармен жұмыс оқушылардың оқу белсенділігін арттырып, оқу сауаттылығын дамытуға тиімді ықпал етеді.

Қорытындылай келе, оқу сауаттылығын қалыптастыру – кешенді әрі үздіксіз жүзеге асырылатын педагогикалық процесс. Мұғалімдер оқытудың жаңашыл тәсілдерін орынды пайдалана отырып, білім алушыларды белсенді оқуға ынталандыруы қажет. Оқу сауаттылығы жоғары қалыптасқан оқушы өз ойын еркін жеткізе алады, ақпаратты саралап, оны өмірде тиімді қолдана біледі. Бұл – тұлғаның жан-жақты дамуы мен болашақта табысты азамат болып қалыптасуының берік негізі.