Бөлім:

Бөліп шығару

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы: 10 «ә,б»

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Гипофункция. Гиперфункция.

§54. Гипофункция. Гиперфункция.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

10.1.5.2- су мөлшерін бақылаудағы антидиуретикалық гормонның (АДГ) ролін түсіндіру;

Сабақтың мақсаты:

су мөлшерін бақылаудағы антидиуретикалық гормонның (АДГ) ролін түсіндіреді және гипофункция мен гиперфункцияны салыстырады;

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

«Бір қадам алға..» әдісі арқылы өткен материалды және үй жұмысын пысықтау мақсатында тапсырма беру.

«Су мөлшерін реттеу»

«Нысана мүшелер»

«Әсер ету эффектісі»

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Оқушылар үй жұмысы бойынша өткен білімдерін еске түсіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дескриптор:

-әр кілт сөздердің мазмұнын дұрыс сипаттағаны үшін -1 балл;

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2019 ж

Оқушылардың назарын аудару

Бөлім бойынша

Дәйек сөз немесе цитата:

"Кез келген дисбаланс – өзгерістерге шақыру."

— Рудольф Вирхов (медицина саласының атасы).

«Ой қозғау» әдісі

«Гипофункция» және «Гиперфункция» қандай мағына береді?

Олардың салдары неге алып келеді?

Олар қандай көріністен байқалады?

«Қызықты деректер»

- Тақырыпқа байланысты қызықты фактілер, оқиғалар немесе нақты өмірден алынған мысалдар оқушылардың назарын аударуға көмектеседі және олардың материалды жақсырақ есте сақтауына ықпал етеді.

"Шөлдеуге" жауапты гормон

АДГ қандағы тұздардың концентрациясын бақылайды. Егер тұз деңгейі жоғарыласа (мысалы, сусызданғанда), ми бірден сигнал беріп, АДГ өндірілуін күшейтеді. Бұл бүйректерге суды сақтап, несеп көлемін азайтуға мүмкіндік береді.

АДГ-ның стресс кезіндегі рөлі

АДГ стресс жағдайында бөлініп, қан қысымын арттырады. Бұл механизм организмнің төтенше жағдайларға бейімделуіне көмектеседі.

АДГ және есте сақтау

Ғалымдар АДГ мидың есте сақтау процестеріне әсер ететінін анықтаған. Кейбір зерттеулер оның нейрондардың ақпарат алмасуына ықпал ететінін көрсетеді.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дескриптор:

-сұрақтың әр дұрыс жауабы үшін -1 балл;

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2019 ж

Сабақтың мақсатын таныстыру

10.1.5.2- су мөлшерін бақылаудағы антидиуретикалық гормонның (АДГ) ролін түсіндіру;

Оқу мақсаты бойынша

Дәйек сөз немесе цитата:

"Ағзадағы тепе-теңдікті сақтау үшін табиғат бізге антидиуретикалық гормонды сыйлады."

— Ганс Селье (стресс теориясының авторы).

Кілт сөздер (жұп/топ бөлу үшін):

1. Гипофункция.

2. Гиперфункция.

3. Вазопрессин гормоны

4. Антидиуретикалық гормон (АДГ)

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2019 ж

Құндылық:

«жасампаздық және жаңашылдық»

Теориялық білім: су мөлшерін бақылаудағы антидиуретикалық гормонның (АДГ) ролін сипаттайды; Практикалық дағдылар: су мөлшерін бақылаудағы антидиуретикалық гормонның (АДГ) ролін зерттейді; Функционалдық сауаттылық: су мөлшерін бақылаудағы антидиуретикалық гормонның (АДГ) ролін түсіндіреді;

Сабақтың оқу мақсатымен байланысты басты құндылықтармен танысады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2019 ж

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Бейнетүсіндіру» әдісі. мұғалім жаңа сабақты бейне сурет, кесте арқылы түсіндіру.

Оқушылар жаңа сабақ бойынша дайын кестені дәптерге түртіп жазады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Оқушыларға бағыт бағдар беру

«Проблемалық оқыту әдісі»

Мақсаты: Оқушылардың нақты өмірлік жағдайларды шешуге қабілетін арттыру.

Тапсырма-1: Сусызданудың салдары

Сұрақ:

1."Егер адамның ағзасында АДГ жеткіліксіз мөлшерде бөлінсе, қандай физиологиялық проблемалар пайда болады?

2.Осы жағдайды қалай шешуге болады?"

«Деректермен жұмыс әдісі»

Мақсаты: Графиктерді, диаграммаларды, карталарды, және басқа визуализация құралдарын талдау қабілетін дамыту.

Тапсырма-2: Эксперимент деректері

Берілген дерек:
Бір топ адамға гипертоникалық ерітінді (тұзды су) ішкізген кезде қан плазмасының осмолярлығының жоғарылауына байланысты АДГ секрециясы мен несептің концентрациясындағы өзгерістер кестесі ұсынылған.

Сұрақтар:

1.Қан плазмасының осмолярлығының жоғарылауы несептің осмолярлығына қалай әсер етті?

2.АДГ деңгейінің өзгеруі бүйрек жұмысына қалай ықпал етті?

Жауабы:

Салдары:

Бүйректер суды қайта сіңіре алмайды → несептің көлемі артады → ағза сусызданады.

Қан қысымы төмендейді, өйткені қан тамырларындағы сұйықтық азаяды.

Шөлдеу күшейеді, бұл ағзаның сұйықтық балансын қалпына келтіруге тырысуының белгісі.

Шешімдер:

Гормонды алмастыру терапиясын қолдану (мысалы, вазопрессин препараттарын қабылдау).

Сұйықтықты жеткілікті мөлшерде тұтыну.

Сусыздануды алдын алу үшін АДГ деңгейін бақылайтын диагностикалық әдістерді қолдану.

Жауабы:

1.Әсер: Қан плазмасының осмолярлығы жоғарылаған сайын несептің осмолярлығы да артты.

2.АДГ рөлі: АДГ деңгейінің жоғарылауы бүйректе судың қайта сіңірілуін арттырды, бұл несептің концентрациясын күшейтті.

Дескриптор:

-тапсырманың әр дұрыс жауабы үшін -1 балл;

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2019 ж

Практикалық тапсырмалар беру.

«Биология эксперименттері әдісі»

Мақсаты: Теориялық білімді тәжірибеде қолдану.

Мысалы: Оқушылар топпен/жұппен жұмыс жасай отырып, қарапайым тәжірибе жасап, нәтижелерді талдайды.

Тақырып: Су мөлшерін бақылаудағы антидиуретикалық гормонның (АДГ) рөлі

Мақсаты:

АДГ-ның ағзадағы су мөлшерін қалай реттейтінін тәжірибе арқылы түсіндіру және зерттеу.

Тәжірибе тапсырмасы- 3:

Несептің концентрациясына судың әсері

Эксперименттің мазмұны:

Судың көп мөлшерін ішу немесе шектеулі жағдайында АДГ-ның несептің көлемі мен концентрациясына әсерін зерттеу.

Кіріспе:

АДГ су мөлшері жеткіліксіз болғанда артып, бүйректердің суды сақтап қалуына көмектеседі. Егер суды көп ішсеңіз, АДГ секрециясы төмендейді, нәтижесінде несеп көлемі артып, концентрациясы төмендейді.

Эксперимент жоспары:

Екі адамнан тұратын зерттеу тобы құрылады.

Бірінші адам 1 литр су ішеді, ал екінші адам 1 сағат бойы ешқандай су ішпейді.

Өлшеу:

Екі адамның несеп үлгілері жиналады.

Әр үлгіні өлшеуіш стақанға құйып, көлемі жазылады.

Несеп концентрациясы арнайы құрал арқылы өлшенеді (егер құрал болмаса, түсінің ашық немесе қою екеніне назар аударылады).

Нәтижелерді тіркеу кестесі:

Талдау сұрақтары:

1.Су ішкен адамның несеп көлемі неге жоғары болды?

2.Су ішпеген адамның несебі неліктен қою болды?

3.Бұл тәжірибе АДГ-ның рөлін қалай дәлелдейді?

Талдау сұрақтарының жауабы:

Жауап 1: Суды көп ішу АДГ секрециясын төмендетті, бұл бүйрек арқылы судың көбірек шығарылуына алып келді.

Жауап 2: АДГ деңгейі жоғарылады, бұл судың қайта сіңуін арттырды және несептің концентрациясын күшейтті.

Жауап 3: Тәжірибе судың көптігі немесе тапшылығы жағдайында АДГ-ның несеп көлемі мен концентрациясын қалай реттейтінін айқын көрсетеді.

Дескриптор:

-тапсырманың әр дұрыс жауабы үшін -1 балл;

Интерактивті панель Презентация

Материалдар мен құралдар:

Өлшеуіш стақан (200 мл).

Несептің концентрациясын анықтауға арналған құрал (рефрактометр немесе осмолярлықты анықтаушы).

Суды тұтыну кестесі.

Жазу дәптері немесе зерттеу парағы.

Бағалау

«STEM тәсілі»

Мақсаты: Жаратылыстану ғылымдарын технологиямен, инженериямен және математиканы біріктіре отырып қолдану.

Тапсырма - 4: АДГ әрекетін модельдеу

1. Science (Ғылым):

Сұрақ:

АДГ деңгейінің жоғарылауы немесе төмендеуі ағзадағы су мөлшеріне қалай әсер етеді?

2. Technology (Технология):

Тапсырма:

АДГ әрекетін көрсету үшін бүйрек пен несептің қалыптасуын бейнелейтін цифрлық модельді жасау немесе дайын онлайн құралдарды пайдалану.

Мысал:

Компьютерлік бағдарламалар (мысалы, PhET симуляторлары) арқылы бүйрек жұмысын визуализациялау.

3D модельдеу арқылы бүйрек құрылымын және АДГ әсерін көрсету.

3. Engineering (Инженерия):

Тапсырма:

Бүйректің жұмысын және АДГ әрекетін түсіндіретін қарапайым физикалық модель жасаңыз.

Модель:

Пластикалық бөтелке, түтікшелер және сүзгі материалдарын қолданып, бүйрек модельін жасаңыз.

Бөтелкеге "қан" рөлін атқаратын су құйыңыз.

Бір түтік арқылы "несеп" рөлін атқаратын суды бөліңіз.

Сүзгі арқылы судың "қайта сіңірілуін" көрсетіңіз (АДГ бар кезде сүзгі суды сақтап қалады).

4. Mathematics (Математика):

Тапсырма:
Берілген деректер бойынша су балансы мен АДГ концентрациясының арасындағы математикалық тәуелділікті анықтаңыз.

Мысал:

Сұрақ:

1.АДГ деңгейі жоғарылаған сайын несеп көлемі қалай өзгереді?

2.АДГ деңгейінің несеп концентрациясына әсері қандай?

«Функционалдық сауаттылықты арттыруға арналған тапсырмалар»

Мақсаты: Оқушылардың ақпаратты талдау, салыстыру және қорытындылау дағдыларын дамыту.

Тапсырма - 5:

Тақырыбы: Күнделікті өмірдегі АДГ рөлі

Мәтін:

Марат көп спортпен шұғылданады. Ол терлеу арқылы судың көп бөлігін жоғалтады. Марат суды жеткілікті мөлшерде ішпеген кезде өзін шаршаңқы сезінеді. АДГ бұл кезде қан плазмасының осмолярлығын реттеуге тырысады, бірақ судың тапшылығы кезінде бұл жеткіліксіз болуы мүмкін.

Сұрақ:

1.Неліктен Марат суды көбірек ішуі керек?

2.Егер Марат суды жеткілікті ішпесе, оның ағзасындағы қандай өзгерістер байқалады?

3.Спортпен шұғылданғанда су мөлшерін қалай бақылау керек?

Жауап:

1.АДГ деңгейі жоғарылағанда бүйрек түтікшелерінде судың қайта сіңірілуі артады, бұл ағзадағы судың сақталуына көмектеседі.

Егер АДГ тапшылығы болса, судың көп мөлшері несеп арқылы шығарылады, бұл сусыздануға әкелуі мүмкін.

Жауабы:

1.АДГ деңгейі артқан сайын несеп көлемі азаяды.

2.АДГ деңгейінің жоғарылауы несептің концентрациясын арттырады.

Жауабы:

1.Марат суды көбірек ішуі керек, себебі терлеу арқылы жоғалған суды орнын толтыру қажет.

2.Ағза сусызданады, қан қысымы төмендейді, бас айналуы және шаршау пайда болуы мүмкін.

3.Әрбір 20-30 минут сайын аздап су ішу, жаттығу алдында және кейін судың жеткілікті мөлшерін тұтыну.

Дескриптор:

-тапсырманың әр дұрыс жауабы үшін -1 балл;

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2019 ж

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

1,2-«Бүгін сабақта зерттедім»

3- «Бүгінгі сабақта маған түсіну қиынға соқты»

4-«Менің жеңісім»

Білім алушылар өздері зерттеген, қиынға соқтырған және өз жеңісін жазады, кері байланыс береді.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс. Тірек сызба

§55. Адам денесіндегі қан мен басқа сұйықтықтарды жасанды тазарту. §56.Диализдің әсер ету принципі.

§57. Перитонеальдық Диализ. Гемодиализ.

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Биология 10-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2019 ж

Қадам

Суреттеме (бейнетүсіндіру мазмұны)

Түсініктеме

1. АДГ деген не?

Бүйректің бейнесі және гипоталамустың бүйрекке әсері.

АДГ гипоталамус пен гипофизден бөлініп, бүйрекке су мөлшерін сақтауды реттейді.

2. АДГ-ның рөлі

Судың бүйрек түтікшелерінен қанға қайта сіңірілуі бейнеленген.

АДГ бүйрек түтікшелеріндегі аквапориндерді белсендіреді, бұл судың қанға қайтуын қамтамасыз етеді.

3. Сусыздану жағдайы

Ағзадағы судың азайғанын көрсететін адамның терлеуі немесе ыстық ауа райы.

Қан плазмасының осмолярлығы жоғарылап, гипоталамус АДГ бөлінуін күшейтеді.

4. Су тапшылығы

Несептің концентрацияланған күйде шығуы және судың аз бөлінуі.

АДГ деңгейінің жоғарылауы су тапшылығында суды ағзада сақтап қалуға мүмкіндік береді.

5. Су көп мөлшерде ішу

Адамның су ішіп жатқаны, сосын сұйық несептің бөлінуі.

Су көп болғанда, АДГ бөлінуі азаяды, бүйрек суды несеп арқылы шығарады.

6. Қателіктер және проблемалар

АДГ жеткіліксіз немесе шамадан тыс бөліну жағдайлары: қантсыз диабет және гипонатриемия.

АДГ тапшылығы несептің артық бөлінуіне, ал оның шамадан тыс бөлінуі су жиналып, ісінуге әкеледі.

7. Қорытынды

Бүйрек жұмысының тиімділігін бейнелейтін жалпы сурет.

АДГ ағзаның су балансын сақтаудағы маңызды рөлін түсіндіреді.

1. Гипофункция

2. Гиперфункция

3. Қантсыз диабет

4. Қантты диабет

5. Пархон синдромы

1. Антидиуретикалық гормонның сәйкессіз бөліну синдромы, вазопрессиннің жеткіліксіз өндірілу синдромы.

2. Бұл қанда қант мөлшерінің көбейіп кетуінен пайда болатын дерт.

3. Бұл, антидиуретикалық гормонының, вазопресин өндірісінің жетіспеушілігінен туындаған ауру.

4. Белгілі бір мүшенің, ұлпаның, жүйенің қызметінің күшеюі.

5. Белгілі бір мүшенің , ұлпаның, жүйенің жеткіліксіз белсенділігі

( функцияның әлсіреуі)

Топтар

0

30 минут

60 минут

90 минут

түсі

Меншікті салмағы/мг

Көлемі /мл

NaCl мөлшері (мг / мл)

түсі

Меншікті салмағы/мг

Көлемі /мл

NaCl мөлшері (мг / мл)

түсі

Меншікті салмағы/мг

Көлемі /мл

NaCl мөлшері (мг / мл)

түсі

Меншікті салмағы/мг

Көлемі /мл

NaCl мөлшері (мг / мл)

А-ерікті

сары

1.025

35

8

Ақшыл сары

1.01

60

4

Түссіз

1.004

265

2

Түссіз

1.001

285

1

В-ерікті

сары

1.023

36

7

сары

1.024

35

12

Қою сары

1.028

26

22

Қою сары

1.031

20

24

С-ерікті

сары

1.022

29

8

сары

1.022

56

9

Ақшыл сары

1.017

85

12

Ақшыл сары

1.022

125

15

Д-ерікті

сары

1.021

33

8

сары

1.017

38

8

сары

1.017

33

9

сары

1.018

27

9

Топтар

Зәр көлемі

(артты, кеміді, өзгеріссіз)

Зәрдің меншікті салмағы (артты, кеміді, өзгеріссіз)

Зәрдегі хлорид мөлшері

(артты, кеміді, өзгеріссіз)

А-ерікті

В-ерікті

С-ерікті

Д-ерікті

Қабылданған ерітінді

Еріктілер

(A, B, C, немесе Д?)

Сіздің түсіндірмелеріңіз:

Қалыпты тұтынылған сұйықтық мөлшері, 25 мл су

Изотониялық ерітінді

1000 мл 0.9% NaCl

Судың жүктелуі, 1000мл су

Тұздың жүктелуі,

150 мл 2% NaCl

Қан концентрациясы

Қанның осматикалық потенциалы

АДГ

Эпителий

Зәр

Жоғарылайды

Төмендейді (өте теріс бола бастайды)

Бөлінеді

Өткізгіш

Концентрлі

Төмендейді

Жоғарылайды

Бөлінбейді

Өткізбейді

Сұйытылған