Тақырып бойынша 11 материал табылды

§58. Созылмалы бүйрек жетіспеушілігі. §59.Бүйрек трансплантациясы және диализ

Материал туралы қысқаша түсінік

МЕНІҢ ҚМЖ; 10.1.5.3 - диализ және бүйрек трансплантациясы механизмін түсіндіру;

Материалдың қысқаша нұсқасы

10 сынып ЖМБ №29

ДӘІЖО___________

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
«» КММ
(білім беру ұйымының атауы)
Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары

Созылмалы бүйрек жетіспеушілігі. Диализ және бүйрек трансплантациясы.

§58. Созылмалы бүйрек жетіспеушілігі. §59.Бүйрек трансплантациясы және диализ.БЖБ (20-мин)

(Сабақ тақырыбы)

Бөлім:	Бөліп шығару
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сыныбы: 10 «ә,б»	Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:	Созылмалы бүйрек жетіспеушілігі. Диализ және бүйрек трансплантациясы. §58. Созылмалы бүйрек жетіспеушілігі. §59.Бүйрек трансплантациясы және диализ. БЖБ (20-мин)
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты	10.1.5.3 - диализ және бүйрек трансплантациясы механизмін түсіндіру;
Сабақтың мақсаты:	диализ және бүйрек трансплантациясы механизмін түсіндіреді және бөліп шығару бөлімі бойынша жиынтық бағалау тапсырмаларын орындайды;

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

Үй тапсырмасы:

"Бір ғана дұрыс жауап" әдісі

Тапсырма:

Төменде бірнеше сұрақ берілген. Барлығына бір ғана дұрыс жауапты таңдап, себебін түсіндіріңіз.

Сұрақтар:

Диализдің негізгі мақсаты қандай?

Гемодиализ қалай жүзеге асады?

Перитонеальдық диализ кезінде қандай орган сүзгі рөлін атқарады?

Диализдің қай түрі тасымалдауға қолайлы?

Жауап нұсқалары:

A. Қан арнайы аппарат арқылы сүзгіленеді

B. Ішперде сүзгі рөлін атқарады

C. Артық сұйықтық пен қалдық заттарды ағзадан шығару

D. Перитонеальдық диализ тасымалдауға қолайлы

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Оқушылар үй жұмысы бойынша өткен білімдерін еске түсіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дұрыс жауап: C (Артық сұйықтық пен қалдық заттарды ағзадан шығару).

Барлық сұрақтардың түйіні диализдің негізгі мақсаты – ағзадағы артық сұйықтықты, тұздарды және қалдық заттарды шығару.

Дескриптор:

Барлық сұрақтарға дұрыс жауапты анықтады – 3 балл;

Жауапты дұрыс негіздеді – 2 балл;

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2019 ж

Оқушылардың назарын аудару

Бөлім бойынша

Дәйек сөз немесе цитата:

"Бүйрек – дененің табиғи зертханасы. Оның жұмысы тоқтаса, дененің тепе-теңдігі бұзылады."

— Аноним

"Таңдау жасау" (Ситуациялық тапсырма)

Тапсырма:

Ситуация:

Сіз дәрігерсіз. Сіздің 45 жастағы науқасыңызда созылмалы бүйрек жетіспеушілігі бар. Науқасқа үш емдеу әдісі ұсынылады:

1.Гемодиализ

2.Перитонеальдық диализ

3.Бүйрек трансплантациясы

Сіз қандай емді таңдайсыз және неліктен? Өз таңдауыңызды 2-3 сөйлеммен түсіндіріңіз.

«Қызықты деректер»

- Тақырыпқа байланысты қызықты фактілер, оқиғалар немесе нақты өмірден алынған мысалдар оқушылардың назарын аударуға көмектеседі және олардың материалды жақсырақ есте сақтауына ықпал етеді.

Бір жылда 300 литр қан тазаланады!

Гемодиализ кезінде науқастың қаны бір сессияда шамамен 120 литрге жуық тазаланады. Егер диализ аптасына үш рет жасалса, бір жылда шамамен 300 литр қан сүзгіден өтеді.

Бүйрек – табиғи "сүзгі"!

Адамның бүйрегі күніне 50 рет бүкіл қанды сүзеді, ал жасанды аппарат мұны тек бірнеше сағатта ғана жасай алады.

Перитонеальдық диализді үйде жасауға болады.

Перитонеальдық диализ арнайы құрылғысыз, тек ішпердеге сұйықтық енгізу арқылы жүргізіледі. Бұл әдіс науқастың үйде де өзін еркін сезінуіне мүмкіндік береді.

Диализ адамның өмірін 20 жылдан астам ұзарта алады.

Гемодиализге сүйенген науқастар диализге қолжетімді болғанда, бірнеше онжылдық бойы өмір сүре алады.

Бірінші гемодиализ аппараты "жасанды бүйрек" деп аталды.

Бұл аппарат 1940 жылдары Нидерландта дәрігер Виллем Колфф ойлап тапқан. Оның алғашқы үлгісі кір жуғыш машина бөлшектерінен жасалған!

Донорсыз өмір сүретін жасанды бүйрек жасалып жатыр.

Заманауи ғылымда ағзаға орнатылатын имплант-бүйректерді әзірлеу қарқынды дамуда, бұл трансплантацияға балама болуы мүмкін.

Диализ кезінде пациент қаны толығымен сыртқа шығады.

Гемодиализде бір уақытта шамамен 500 мл-ге дейін қан аппаратта болады. Сондықтан пациент тұрақты бақылауда болуы керек.

Бүйрек тек қанды ғана тазаламайды.

Бүйрек D дәруменін белсендіреді, қан қысымын реттейді және қызыл қан жасушаларын қалыптастыруға көмектеседі..

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауабы:

Таңдау:

Бүйрек трансплантациясы.

Неліктен:

Бүйрек трансплантациясы науқастың өмір сүру сапасын жақсартады, себебі бұл ұзақ мерзімді шешім болып табылады. Диализге қарағанда, науқас күнделікті өмірде еркін бола алады және емнің нәтижесі тұрақты болады. Алайда, донор табу және отадан кейінгі күтім қажет болғандықтан, бұл шешім науқастың денсаулық жағдайына байланысты қабылдануы керек.

Дескриптор:

Науқасқа емдеу әдісін нақты таңдады – 1 балл;

Таңдауды 2-3 сөйлеммен негіздеді – 2 балл;

Донор табу немесе диализдің артықшылықтары мен шектеулерін ескере алды – 2 балл;

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2019 ж

Сабақтың мақсатын таныстыру

10.1.5.3 - диализ және бүйрек трансплантациясы механизмін түсіндіру;

Оқу мақсаты бойынша

Дәйек сөз немесе цитата:

"Ғылым – адамның өмірін ұзартатын мүмкіндіктер шекарасын кеңейту."

— Александр Флеминг

"Денсаулық – ең басты байлық. Ал ғылым оны сақтап қалу жолын табады."

— Томас Эдисон

"Диализ – бұл уақыт ұтып алу. Нағыз өмір трансплантациямен басталады."

— Аноним

"Ғылымның күші – адамға үміт сыйлауында."

— Луи Пастер

Кілт сөздер (жұп/топ бөлу үшін):

Диализ

Гемодиализ

Перитонеальдық диализ

Бүйрек трансплантациясы

Сүзгі мембрана

Ішперде (перитонеум)

Қанды тазарту

Жасанды бүйрек

Артық сұйықтық

Уытты заттар

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2019 ж

Құндылық:

«жасампаздық және жаңашылдық»

Теориялық білім: диализ және бүйрек трансплантациясының механизмдерін түсініп, қан тазарту процестерінің маңызын сипаттайды; Практикалық дағдылар: Диализ түрлерін ажырату және нақты жағдайда дұрыс шешім қабылдау қабілеті дамиды; Функционалдық сауаттылық: Денсаулықты сақтау және медициналық ақпаратты күнделікті өмірде қолдану дағдысы қалыптасады;

Сабақтың оқу мақсатымен байланысты басты құндылықтармен танысады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2019 ж

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Бейнетүсіндіру» әдісі. мұғалім жаңа сабақты бейне сурет, кесте арқылы түсіндіру.

Оқушылар жаңа сабақ бойынша дайын кестені дәптерге түртіп жазады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Оқушыларға бағыт бағдар беру

"Жасушалық деңгейде түсіндіру" әдісі

Мақсаты:

Күрделі медициналық процестерді (диализ және бүйрек трансплантациясы) қарапайым бөлшектерге бөліп, әр бөлікті жеке түсіндіру арқылы тақырыпты жеңіл меңгерту.

Тапсырма:

"Жасушалық деңгейде түсіндіру" әдісі бойынша сұрақ:

Созылмалы бүйрек жетіспеушілігі кезінде организмдегі сұйықтық пен зиянды заттарды шығару қалай бұзылады? Диализдің және бүйрек трансплантациясының жасушалық деңгейде әсер ету механизмін түсіндіріңіз.

Жауабы:

Созылмалы бүйрек жетіспеушілігі:

Негізгі мәселе: Бүйрек нефрондарының зақымдануы немесе өлуі нәтижесінде фильтрация қызметінің төмендеуі.

Зиянды әсері: Организмде несепнәр, креатинин, калий иондары және басқа метаболиттер жиналады. Бұл гомеостаздың бұзылуына, ұлпалардың улануына, қышқыл-сілтілік тепе-теңдіктің өзгеруіне әкеледі.

Диализ:

Диализ арнайы аппарат (гемодиализ) арқылы қанның жасанды фильтрациясын жүзеге асырады.

Механизм:

Жартылай өткізгіш мембрана арқылы қан мен диализ ерітіндісі арасында диффузия жүреді.

Токсиндер, артық су, калий иондары мембрана арқылы диализ ерітіндісіне өтеді, ал маңызды заттар қанда қалады.

Нәтижесінде: Қанның химиялық құрамындағы тепе-теңдік қалпына келеді.

Бүйрек трансплантациясы:

Бұл сау донор бүйрегін науқастың денесіне трансплантациялау.

Жасушалық деңгейде механизм:

Трансплантацияланған бүйректің нефрондары организмдегі сұйықтық пен токсиндерді табиғи жолмен фильтрациялай бастайды.

Гомеостазды сақтау үшін нефрондардағы базальді мембрана, проксимальді және дистальді түтікшелер дұрыс жұмыс істейді.

Дескриптор:

Созылмалы бүйрек жетіспеушілігінің механизмін дұрыс түсіндіреді-1 балл;

Диализдің негізгі жұмыс принципін сипаттайды-1 балл;

Диализдің жасушалық деңгейде қалай жұмыс істейтінін сипаттайды-1 балл;

Бүйрек трансплантациясының физиологиялық рөлін түсіндіреді-1 балл;

Бүйрек жетіспеушілігі кезінде диализ бен трансплантацияның рөлін салыстырады-1 балл;

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2019 ж

Практикалық тапсырмалар беру.

«STEM тәсілі»

Мақсаты: Жаратылыстану ғылымдарын технологиямен, инженериямен және математиканы біріктіре отырып қолдану.

Тақырыбы:

"Диализ және бүйрек трансплантациясы механизмін STEM арқылы модельдеу"

Мақсаты:

Оқушылар жаратылыстану ғылымдарының негізгі түсініктерін пайдалана отырып, технологиялық және инженерлік шешімдерді қолданады. Диализ және бүйрек трансплантациясының жұмыс істеу механизмін түсіну үшін модель құрастырады.

Тапсырма:

Диализ механизмінің немесе бүйрек трансплантациясы моделін құру

Жаратылыстану ғылымдары:

Бүйректің физиологиялық функцияларын зерттеу.

Қанды тазалау механизмін түсіндіру.

Технология:

Диализ аппаратының жұмыс принципін зерттеп, оны қарапайым материалдармен модельдеу.

Модельдеуге арналған қолжетімді материалдарды қолдану: түтік, губка, сүзгі, су.

Инженерия:

Диализ аппаратының прототипін жасау (гемодиализ моделін құру немесе перитонеальды диализ принципін түсіндіретін модель).

Модельдің тиімділігін тексеру (мысалы, суды сүзгеннен кейінгі мөлдірлігін бағалау).

Математика:

Тазаланған сұйықтықтың мөлдірлігіне немесе басқа параметрлеріне сандық баға беру.

Фильтрация нәтижелерін кесте немесе график түрінде көрсету (мысалы, модельге қосылған су мөлшері мен тазаланған су мөлшері арасындағы қатынасты есептеу).

Тапсырманы орындау барысы:

Берілгендер:

Суға бояу немесе ұсақ бөлшектер қосылады (лас су моделін жасау).

Губка (сүзгі), түтік және таза су беріледі.

Қадамдар:

Диализ аппаратының қарапайым моделін жасаңыз.

"Лас" суды сүзгі арқылы өткізіңіз және тазалық деңгейін бағалаңыз.

Алынған нәтижелерді диаграмма түрінде ұсыныңыз.

Сұрақтар:

Диализ процесінде қандай өзгерістер болады?

Қандай материалдар жақсы сүзгі функциясын атқара алады?

Қандай математикалық есептеулер модельдің жұмысын бағалауға көмектеседі?

Жауабы:

1. Бүйректің функциясы және диализ принципі:

Бүйрек қызметі: Бүйрек ағзадағы қанның құрамын реттеп, артық сұйықтық пен улы заттарды шығарады. Егер бүйрек бұл қызметті атқара алмаса, диализ аппараты немесе трансплантация қажет болады.

Диализ принципі: Гемодиализ кезінде арнайы аппарат қаннан зиянды заттарды сүзіп, оны қайтадан ағзаға жібереді. Бұл бүйрек жұмысын уақытша алмастырады.

STEM тәсілімен модельді жобалау:

Материалдар:

Губка – бүйрек сүзгісінің прототипі.

Түтік – қан тамырлары.

Суға араластырылған бояу – "лас қан".

Таза су – "тазаланған қан".

Модель құру:

Боялған суды "қан" ретінде түтік арқылы өткіздім.

Түтіктің бір ұшын губкаға жалғадым.

Боялған су губкадан өткеннен кейін, оның мөлдірлігін бағаладым.

Нәтижелерді сандық және графикалық түрде көрсету:

Тәжірибелік деректер:

№	Лас су мөлшері (мл)	Тазаланған су мөлшері (мл)	Тазалық деңгейі (%)
1	100 мл	80 мл	90%
2	200 мл	170 мл	85%

Қорытынды:

Модель 90%-ға дейін суды тазалады.

Губка тиімді сүзгі қызметін атқарды, бірақ толығымен барлық бөлшектерді тазалай алмады.

График:

Лас судың бастапқы көлемі мен тазалық деңгейін салыстыру үшін график жасалды.

Дескриптор:

Бүйректің функциясы мен диализ принципін түсіндіреді – 2 балл

STEM тәсілін қолдана отырып, модельді жобалайды – 3 балл

Нәтижелерді сандық және графикалық түрде көрсетеді – 3 балл

Модельдің артықшылықтары мен шектеулерін бағалайды – 2 балл

Интерактивті панель Презентация

Бағалау

«Бөлім бойынша жиынтық бағалау тапсырмалары»

Мақсаты: Оқушылардың бөлім бойынша алған білімдерін қорытындылау дағдыларын дамыту.

Оқушылар бөлім бойынша жиынтық бағалау тапсырмаларын орындайды. Ой қозғау жүзеге асады.

Дескриптор ҚМЖ қосымшасында орналасқан.

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

Кері байланыс әдісі: «Дәрігер бақылауы»

Оқушылардан тақырыпты меңгеру деңгейін "науқасқа диагноз қою" арқылы бағалауын сұраңыз:

"Жағдай тұрақты": Мен бәрін түсіндім, қосымша түсініктеме қажет емес.

"Емделуді қажет етеді": Менде бірнеше сұрақ бар, толық жауап керек.

"Төтенше жағдай": Мен тақырыпты түсіну үшін қосымша көмек қажет деп санаймын.

"Жағдай тұрақты" (Мен бәрін түсіндім):

Оқушы нақты және сенімді түрде тақырып мазмұнын түсінгенін айтады.

"Диализ аппараты қан тазарту процесін түсіндім, оның екі түрі бар: гемодиализ және перитонеальды диализ. Бүйрек трансплантациясы науқастың өмір сапасын жақсартатынын да білдім."

"Емделуді қажет етеді" (Менде сұрақ бар):

Оқушының түсінгенімен, әлі де тереңірек зерттеуді қажет ететін сұрақтары болады.

"Диализ кезінде қан ағымы жылдамдығы неге маңызды? Трансплантацияда донордың қан топтары міндетті түрде сәйкес болуы керек пе?"

"Төтенше жағдай" (Қосымша көмек қажет):

Оқушы тақырыпты түсінуде қиындықтарға тап болып, көмек сұрайды.

"Мен диализдің қай жағдайда таңдалатынын және оның нақты қалай жұмыс істейтінін түсінбедім. Бүйрек трансплантациясы үшін қандай жағдайлар болуы керек екенін қайтадан түсіндіріп берсеңіз."

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Үйге: 2 тоқсанда өтілген тақырыптар мен оқу мақсатын қайталау.

2 тоқсанда өтілген тақырыптар мен оқу мақсаттарын қайталайды.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Биология 10-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2019 ж

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША

«Бейнетүсіндіру» әдісі. мұғалім жаңа сабақты бейне сурет, кесте арқылы түсіндіру.

	Артықшылықтары	Кемшіліктері
Гемодиализ	Аптасына диализі жоқ 4 күн болады.	Диализдік сеанстар айналасындағы өміріңізді жоспарлау керек, мысалы: демалыс күндерінде. Сіздің диетаңызды және сұйықтықтың мөлшерін шектеу керек – калий мөлшері жоғары тағамдардан (мысалы, банандар, шоколад, чипстер) аулақ болу және тәулігіне сұйықтықтың бірнеше кеседен артық ішпеуге кеңес беріледі.
Перитонеалды диализ	Диализ бөлігіне жүйелі түрде бару қажет емес және үй гемодиализі кезіндегідей аппарат қажет емес. Пайдаланылатын жабдықтар портативті және улкен емес – саяхат жасауға еркіндікті береді. Диета мен сұйықтықтар мөлгеріне шектеулер аз.	Әр күн сайын жүзеге асыру қажет. Перитонеалды инфекцияның, перитониттің даму қаупі жоғары. Пайдаланылатын диализ сұйықтығы нәруыз деңгейінің төмендеуіне әкелуі мүмкін = энергияның жетіспеушілігі және жеткіліксіз тамақтану. Салмақ қосу.
Бүйрек трансплантациясы	Уақытты алатын диализден бостандық. Диета шектелуі кемдеу. Физикалық жағынан жақсы сезіну. Өмір сапасының жақсырақ болуы, мысалы: саяхат жасауға қабілеттілігінің болуы. Енді өзінді созылмалы аурумен ауратын адам ретінде сезінбеу.	Өміріңіздің қалған бөлігіне иммунодепрессанттарды қабылдау қажет. Жалпы анестезиямен ауыр хирургиялық операция қажет – инфекция жұқтыру, қан кету және қоршаған мүшелерінің зақымдануы қаупі. Мүшені қабылдамау жағдайына жиі тексерулер өткізу. Жағымсыз әсерлері: қабылдамауға қарсы дәрі-дәрмектер сұйықтықтың жиналуын және жоғары қан қысымын тудырады, иммунодепрессанттар инфекцияға сезімталдығын арттырады.

БҮЙРЕК ТРАНСПЛАНТАЦИЯСЫ ЖӘНЕ ДИАЛИЗ
Артықшылықтары	Кемшіліктері
Бүйректі ауыстыру бір рет орындалады және апта сайын стационарлық емдеуді қажет етпейді. Бүйректі ауыстыру пациенттерге қалыпты өмір сүруге мүмкіндік береді. Диализ машиналарының тапшылығы жоқ Бүйректі ауыстыру бастапқыда ғана қымбат.	Бүйрек жеткіліксіздігі Диализ ұзақ мерзімді перспективада қымбат Диализ кезінде емделушілер қатаң диетаны ұстануы керек. Диализді өтетін пациенттер аптасына 3 рет емдеуді қажет етеді, әрқайсысы 4 сағатқа созылады. Бүйрек трансплантациясы кезінде емделушілер өз өмірінің соңына дейін иммунодеппрессанттарды қабылдауы тиіс. Бүйрек ауыстыру әдетте 8 жылға созылады. Иммундық жүйе бірден немесе біртіндеп, бірнеше жылдан кейін трансплантты қабылдамай қалуы мүмкін.
Бағалау
Жалпы, диализ қазіргі уақытта бүйрек жетіспеушілігін емдеудің ең жақсы әдісі деп ойлаймын. Ол қатаң диеталар мен ауруханаға жиі келуді талап етсе де, тек 8 жылға ғана созылатын трансплантты қабылдамау мүмкіндігі жоқ, трансплантациялық хирургияны талап етпейді. Сондай-ақ диализ аппараттарында кемшіліктер жоқ, бірақ бүйрек санындағы жеткіліксіздігі бар.

Артықшылықтары – Диализ	Кемшіліктері – Диализ
Жеңіл қол жетімді және трансплантацияны күтетін пациенттер пайдалана алады	Диализ аппаратында, ауруханада немесе үйде тұрақты сеанстар көп уақыт алады
Дененің, қабылдамау қауіпі жоқ	Сеанс 10 сағатқа созылуы мүмкін
	Диета қатаң реттелуі керек: кейбір өнімдер тек диализ машинасына қосылған кезде ғана қолданылуы мүмкін.

Артықшылықтары – Бүйрек транплантациясы	Кемшіліктері – Бүйрек транплантациясы
Тұрақты диализ сеанстарының қажеті жоқ, сондықтан пациент еркін өмір сүре алады	Уақыттық шектеу: донорлық бүйрек 12 сағат ішінде ауыстырылуы тиіс
Егер ұлпалардың түрлері сәйкес келсе, табысқа жету деңгейі шамамен 80%	Ағзаның қорғаныш жүйесі қайта отырғызылған бүйрекке "шабуыл жасаған" кезде, мүше қабылданбау мүмкін
Қолайлы ұлпалармен кез келген сау адам бүйректі бере алады және тек бір бүйрекпен тыныш өмір сүре алады	Пациент өмір бойы иммунодепрессантарды қабылдау керек
	Пациенттің сүйек кемігін сәулелендіру керек
	Пациент трансплантациядан кейін біраз уақыт стерильді жағдайда ауруханада болуы керек
	Донорлардың жеткіліксіздігі

10 ЖМБ 3-БЖБ

Оқушының аты-жөні:_____________________________________________________________сыныбы_____

«Бөліп шығару» бөлімі бойынша жиынтық бағалау тапсырмалары

Оқу мақсаты:

10.1.5.1- зәрдің сүзілу (фильтрация) және түзілуі механизмін түсіндіру;

10.1.5.2- су мөлшерін бақылаудағы антидиуретикалық гормонның (АДГ) ролін түсіндіру;

10.1.5.3 - диализ және бүйрек трансплантациясы механизмін түсіндіру;

Тапсырма-1.

Зәрдің түзілу механизмі жүретін 1-ші реттік процесті атаңыз.

А)секреция бөліну.

В)бүйрек өзекшелері

С)қандағы еріген заттар

Д) шумақ капсуласы

Е) зәр шығару өзегі

Тапсырма-2.

Берілген сөзтіркестерінен АДГ-ң 3 рөлін көрсетіңіз?

1______________________________________________

2______________________________________________

3________________________________________________

Тапсырма-3.

Төмендегі тапсырманың шындық және жалған екендігін анықтаңыз.

		Ш	Ж
1	Қанды бүйрек көмегінсіз тазалау тәсілі диализ деп аталады.
2	Бауырдың зақымдануына байланысты бүйрек жетіспеушілігінің себебі анемия деп аталады.
3	Бір адамға екінші адамнан – донордан алынған бүйректі ауыстырып салудан тұратын хирургиялық ота жасау.
4	Дискретті диализді хирургиялық жолмен жасауға болады.

Тапсырма-4.

Бүйректі трансплантациялау бүгінгі күннің өзекті мәселесі. Бұл әдістің басты артықшылығы мен туындайтын қиындықтарын жазып көрсетіңіз.

А) Артықшылығы______________________________________________________________________________________

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

В) Туындайтын қиындықтары ___________________________________________________________________________

Балл қою кестесі

Бағалау критерийі	Тапсырма №	Дескриптор	Балл
Бағалау критерийі	Тапсырма №	Білім алушы	Балл
Зәрдің сүзілу (фильтрация) және түзілу механизмін анықтайды	1	Зәрдің түзілу механизмі жүретін 1-ші реттік процесті атайды;	1
Су мөлшерін бақылаудағы антидиуетикалық гормонының (АДГ) ролін сипаттайды	2	Берілген сөздерден АДГ-ң ролін көрсетеді;	1
		Берілген сөздерден АДГ-ң ролін көрсетеді;	1
		Берілген сөздерден АДГ-ң ролін көрсетеді;	1
	3	Қанды бүйрек көмегінсіз тазалау тәсілі диализ екенін анықтайды;	1
		Бауырдың зақымдануына байланысты бүйрек жетіспеушілігінің себебін түсіндіреді;	1
		Бір адамға екінші адамнан – донордан алынған бүйректі ауыстырып салудан тұратын хирургиялық ота жасауды түсінеді;	1
		Дискретті диализді хирургиялық жолмен жасауға болатынын сипаттайды;	1
Бүйрек транплантациясымен диализдің артықшылықтарымен кемшіліктерін сипаттайды	4	Бүйректі трансплантациялаудың басты артықшылығы мен туындайтын қиындықтарын жазып көрсетеді;	4
Барлығы			11

Қосымша тапсырмалар

«Кілт сөздерді сәйкестендіру» әдісі бойынша оқу мақсатына сай тапсырма беріледі.

Бүйрек жетіспеушілігі
Бүйрек трансплантанты
Бүйрек ауыстыру

Бір адамға екінші адамнан донордан алынған бүйректі ауыстырып салудан тұратын хирургиялық ота жасауы.
Созылмалы бүйрек жетіспеушілігін жедел емдеудің жаңа әдісі.
Үш айдың көлемінде немесе одан да көп уақытта байқалатын бүйрек қызметінің қайтымсыз бұзылу синдромы.

«Айырмашылығы неде?»

Оқушыларға үш түрлі сөз көрсету. Үшеуінің арасындағы айырмашылықты анықтауды сұрау. Жауаптарын дəлелдеп отыру.

Shape1

Оқушыға беретін мәтін

Бүйрек несеп шығаруды және қаннан улы заттар мен басқа өнімдерді сүзу сияқты жұмысын атқара алмайтын кезде, пациентке бүйрек диализі деп аталатын жасанды сүзу процесін өтуі керек. Гемодиализ және перитонеалды диализ - бұл пациентке бүйрек диализі қажет болған кезде қолданатын екі әдіс, бірақ барлық пациенттер бұл процедураларды өте алмайды. Бүйректің диализі пациенттің өмірін сақтап қалса да, оның өз кемшіліктері бар. Осылайша, осы мақалада жоғарыда аталған диализ түрлеріне қатысты бүйрек диализінің артықшылықтары мен кемшіліктері талқыланады.

Гемодиализ:оның артықшылықтары мен кемшіліктері

Гемодиализ - пациенттің алынған қанын сүзгілеу үшін аппарат қолданылатын және сүзгіден өткізілген қаның, адамның қан ағысына қайта енгізетін процесі. Бұл қанды сүзудің тиімді тәсілі және тұтастай алғанда, перитонеалды диализге қарағанда аз жиілікті қажет етеді. Осылайша, диализдің осы түрін өтетін пациент апта сайын диализдің үш сеансын қажет етуі мүмкін, бірақ әрбір диализ 4 сағатқа созылады. Диализ орындалғанда, пациент қозғала алмайды және диализдік аппараттың жанында орналасқан төсекпен шектеледі. Жалпы алғанда, гемодиализге ұшыраған пациент адамның перитонеалды диализге ұшырағаннан гөрі калий мен фосфорды азайтатын қатаң диеталық жоспарды сақтауға тура келеді. Бірақ та, гемодиализ салыстырмалы түрде ауыр процесс болса да, ол пациентке, денсаулық сақтау тобына қол жеткізуге мүмкіндік береді, себебі бүкіл диализді процесс медициналық мекемеде, жақсы жабдықпен және персоналмен жүзеге асырылады.

Ұзақ мерзімді диализді қабылдаған адамды қарастырған кезде оларда депрессия сияқты бұзылулар даму мүмкін, және кез келген уақытта дененің кіргізу жерлерде инфекциялардың даму қаупі бар. Сонымен қатар, бұл пациенттерде диализден кейін қан қысымының төмендеуі де дамуы мүмкін.

Перитонеалды диализ: оның артықшылықтары мен кемшіліктері

Басқа жағынан перитонеалды диализ, пациентке гемодиализбен айналысатын адамға қарағанда белсенді өмір салтын жүргізуге мүмкіндік береді, себебі ол адамның медициналық орталыққа баруын және диализ аяқталғанға дейін бір жерде болуын талап етпейді. Керісінше, перитонеалды диализ баяу және үзіліссіз процесс ретінде жұмыс істейді және сүзгіш машинаны пайдаланудың орнына құрсақ қуысын сүзгі ретінде пайдаланады . Бұл шара пациенттің диализ процесін бақылауға мүмкіндік береді және гемодиализге арналған диализ кестесіне қарағанда жоспарлау әлдеқайда икемді болады. Бірақ, перитонеалды диализді күніне бірнеше рет орындау қажет, ал кейбір жағдайларда диализ түнде сыртқы аспапқа бекітілген автоматтандырылған процесс ретінде жүзеге асырылуы керек.

Диализді бақылау пациентке көбірек еркіндік берсе де, ол жұқпалы аурулардың қаупін арттырады, сондай-ақ қателіктерін өңдей алмауын арттырады. Сонымен қатар, перитонеальді диализ фильтратты ағызу үшін сыртқы катетерді енгізуді талап етеді, соның нәтижесінде пациенттің денесінің пішіні бұзылады. Сонымен қатар, перитонеалды диализді өтетін пациенттерде басқа ауруларға әкелетін холестериннің жинақталуы және салмақтың арттыруы пайда болады. Дегенмен, қанның сүзілуінің баяу және жалғастырылған процесі жүрекке аз қысым жасайды, сондықтан перитонеалды диализ жүрек функциясы әлсіз адамдар үшін қолданылуы мүмкін.

Әрбір диализ әдісіне қатысты артықшылықтар мен кемшіліктер бар болса да, ол бүйрек аурулары бар адамның өмірін сақтап қалады және осындай жағдайда қол жетімді жалғыз балама болуы мүмкін.

Бүйрек трансплантациясы
Бүйрек жеткіліксіздігінің басқа шешіміне бүйрек трансплантациясы жатады. Бұл үшін денсаулығы жақсы донор берген бүйректің алмасуы қажет. Бүйректі алатын науқас реципиент болып табылады, ал бүйрегі олардың бел тұсындағы қалыпты қан тамырларына бекітіледі. Ол толық жұмыс істесе - жұмыс аяқталды деп саналады.

Өкінішке орай, ол әрқашан бұлай емес. Бір мәселе келесінің негізінде жатыр – рецепиентке берілетін бүйрек бастапқыда оның ішінде болмаған, сондықтан жаңа мүшенің бетіндегі антигендер пациенттің антигендерінен өзгеше болады. Әрине, рецепиенттің иммундық жүйесі жаңа бүйректі қабылдамауы мәселесі пайда болады, яғни сіздің денеңіз оны бұзады. Трансплантация кезінде мұндай нәрсенің алдын алу үшін барлық жағдай жасалынады, бірақ бұл әрқашан қауіпті.

Қабылданбау қаупін барынша азайту үшін жасауға болатын белгілі бір нәрселер бар. Негізгі әдіс рецепиентке ұлпа жағынан ұқсас мысалы, қанның тобына қарап донордан бүйрек алу болып табылады. Бұл, оларда бірдей антигендер болатынын білдіреді. Тағы бір алаңдаушылық тудыратын әдіс иммунодепрессанттарды ішу. Бұл препараттарды рецепиенттер қалған өмір бойына қабылдау қажет, олар адамның иммундық жүйесін - басады (тоқтатады). Алайда, бұл препараттар жақсарған сайын, ұлпаның типін сәйкестендіру қажеттілігі маңыздылығы азаяды.

Бүйрек трансплантациясының кемшілігі олардың тұрақты емес екендігінде. Алынған бүйрек мәңгілік бойы жұмыс істеймейді, іс жүзінде оның жұмысы істеп тоқтағанға дейін шамамен тоғыз жылға жуық уақытқа созылады, бұл жағдайда пациент басқа бүйрек табылғанша және басқа трансплантациялау операциясы болғанша ауруханада диализге оралу керек.

Трансплантацияның, диализдік машиналармен салыстырғанда қолайлы екендігінің себебі бүйректі трансплантацияланғаннан кейін, сіз қалыпты өмір сүруіңізге және бұл туралы алаңдамай жүруге болады - сіз қалаған нәрсеңізді жей аласыз және тұрақты диализге қатысуға тура келмейді. Бірақ, бұның кемшілігі бүйректі қабылдамау - сіздің иммундық жүйеңіз бүйректі қабылдамаған жағдайда, сізге өмір бойы дәрі қабылдауға тура келеді. Диализді таңдаудың себебі, ол әлдеқайда оңай қол жетімді. Бүйрек алушыларының күту тізімдері бірнеше жыл бойына жалғасуы мүмкін Бүйрек трансплантациясымен байланысты негізгі проблемалардың бірі сәйкес донорды табудың қиын болуы.

Трансплантацияның артықшылықтары	Трансплантацияның кемшілігі
Диализдың керегі жоқ Диетаны бақылаудың қажеті жоқ Қалыпты өмір сүрудің еркіндігі	Донорды іздеу және күту Бүйректің қабылданбауы мүмкіндігі Ауруларға одан да осал ететін иммунодепрассанттарды қабылдау керектігі
Диализдің артықшылықтары	Диализдің кемшіліктері
Донорлық бүйрекке қарағанда қол жетімді Дәрілер қажет емес Диализ 100% табысқа жетеді.	Тұрақты сеанстар қажет - аптасына 2 немесе 3 рет Ұзақ сессиялар - 8 сағат Еркіндік пен қалыпты өмірдің аздығы Диетаны мұқият бақылап отыру керек

Жүктеу

Бөлісу

ЖИ арқылы жасау

Файл форматы:

docx

Биология Сабақ жоспары 10 сынып

14.12.2024

125

Жүктеу

ЖИ арқылы жасау

Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз,
шағым қалдыра аласыз