ЖИ көмекші
0 / 1
Барлық 400 000 материалдарды тегін жүктеу үшін
Ұнаған тарифті таңдаңыз
Айлық
Жылдық
1 - күндік
Танысу 690 ₸ / 1 күнге
Таңдау
UstazTilegi AI - ЖИ арқылы тегін ҚМЖ, БЖБ, ТЖБ, тест, презентация, авторлық бағдарлама т.б. 10 материал жасау
Материалдар бөлімі - Барлық 400 000 материалдарды тегін 30 материал жүктеу
Аттестация ПББ тестеріне доступ аласыз шексіз
Көрнекілік бөлімі - 10 000 астам көрнекіліктерді жүктеу Күніне 2 көрнекілік жүктеу
Жеке ҚМЖ бөлімінде - дайын ҚМЖ-ларды, презентацияларды жүктеу5 файлды тегін жүктеу
Олимпиада, турнир, байқауларға 50% жеңілдік
1 - айлық
Стандарт
2990 ₸ / айына
UstazTilegi AI - ЖИ арқылы тегін ҚМЖ, БЖБ, ТЖБ, тест, презентация, авторлық бағдарлама т.б. жасау 30 материал жасау
Материалдар бөлімі - Барлық 400 000 материалдарды тегін 900 материал жүктеу
Аттестация ПББ тестеріне доступ аласыз шексіз
Көрнекілік бөлімі - 10 000 астам көрнекіліктерді жүктеу30 көрнекілік жүктеу
Жеке ҚМЖ бөлімінде - дайын ҚМЖ-ларды, презентацияларды жүктеу 150 файлды тегін жүктеу
Жинақталған ҚМЖ бөлімінде 10 файлды тегін жүктеу
Олимпиада, турнир, байқауларға 50% жеңілдік
Іс-шаралар (мини-курстар, семинарлар, конференциялар) тегін қатысу
1 - айлық
Шебер 7990 ₸ / айына
Таңдау
UstazTilegi AI - ЖИ арқылы тегін ҚМЖ, БЖБ, ТЖБ, тест, презентация, авторлық бағдарлама т.б. жасау 150 материал жасау
Материалдар бөлімі - Барлық 400 000 материалдарды тегін 900 материал жүктеу
Аттестация ПББ тестеріне доступ аласыз шексіз
Көрнекілік бөлімі - 10 000 астам көрнекіліктерді жүктеу90 көрнекілік жүктеу
Жеке ҚМЖ бөлімінде - дайын ҚМЖ-ларды, презентацияларды жүктеу 300 файлды тегін жүктеу
Жинақталған ҚМЖ бөлімінде 50 файлды тегін жүктеу
Олимпиада, турнир, байқауларға 50% жеңілдік
Іс-шаралар (мини-курстар, семинарлар, конференциялар) тегін қатысу
Назар аударыңыз!
Сіз барлық мүмкіндікті қолдандыңыз.
Қалған материалдарды ертең жүктей аласыз.
Ок
Материалдың қысқаша нұсқасы
Бекітемін:_________
Күні:13.09.2023 ж
Сыныбы: 5ә
Қысқа мерзімді жоспар
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Сабақтың тақырыбы |
Сәлем -сөздің анасы. Ата-бабадан қалған ілтипат – отбасының негізі. |
|
Сабақтың мақсаты |
Оқушыларға сәлемдесу туралы мәлімет беру, оның инабаттылық, әдептілік, адамдық қасиеттің негізгі арқауы екенін ұғындыру.Ұлттық салт – дәстүрмен таныстырып, адамгершілікке тәрбиелеу |
|
Құндылыққа баулу |
Оқушылар үлкенді құрметтеуге,адамгершілікке баулу |
Сабақтың барысы
|
Сабақтың кезеңі/ уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Ұйымдастыру кезеңі |
Ой қозғау Оқушылар,әр елдің сәлемдесу ерекшеліктеріне тоқтала отырып,сабақтың тақырыбын ашамыз. «Сәлем-сөздің анасы» Тыңдалым алды тапсырмасы: Төмендегі сұрақтарды қойып, сәлемдесу үлгілерінің суреттері бойынша оқушы пікірін тыңдауға болады. · Сәлемдесу не үшін керек? · Сәлем беру мен сәлем алудың айырмашылығы неде? · Суреттегі сәлем түрлерін сөйлете синонимдерді тиімді қолдану. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушылар өз ойларын ортаға салады. Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау» |
Тақырыптық суреттер |
|
Жаңа сабақ |
Мәтінмен жұмыс Сәлемдесу – кездескен адамдардың бір -бірінің амандығын біліп, қуанышқа бөленуі. Бір –біріне аман - саулық тілеп тілектестігін, ниеттестігін білдіреді. Әрбір адам « қайырлы таң», « қайырлы күн », « қайырлы кеш » деген сөздермен амандасуға тілек пен ізеттілік нышанын көрсетіп, тәуліктің үш мезгілін де бір – бірімен ақжарқын амандасуға тиіс.Амандасу -- адамгершіліктің , әдептіліктің бір белгісі болып табылады.« Әдептілік белгісі - иіліп сәлем бергені,Жақындықтың белгісі - келіп -кетіп жүргені » ,- деп халқымыз бекер айтпаған болар.
Ақсақал мен жігіттің амандасуы Жігіт:Ассалаумағалейкум, ата! Ата: Уағалейкумассалам, балам! Жігіт:Деніңіз сау ма? Аман -есенсіз бе? Ата: Құдайға шүкір, балам . Тәңірдің берген ырыздығын жеп жүріп жатырмыз. ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; 2. Қарт әже мен қыз баланың амандасуы: Қыз:Армысыз , әже? Әже. Бар бол, балам! Қыз:Үй іші, бал – шағаңыз аман ба? Әже:Тәңірге тәуба, барлығы күйлі - қуатты, аман -есен. Пікіралмасу – сәлемдескен кезде сәлемді алмаған мәдениеттілікке жата ма? - сәлем беру үлгілерінің мағынасын ашу үш топқа тапсырылады ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Ақпараттық мәтінмен жұмыс
Дескриптор - ақпарат береді - анықтайды;
Дескриптор- ажыратады; сипаттама береді;
Дескриптор - сәлемдесу туралы талдау жасайды; мәдениеттілік жайлы түсінік алады - сәлем беру үлгілерімен танысады |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады
ҚБ «Ең үздік жауап»
ҚБ «Алақан-жұлдыз»
ҚБ «Ең ұтымды жауап»
|
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
|
|
Қорытынды |
Кері байланыс Не білдім? Не көрдім? Не түсіндім? Нені жетілдіруім керек? |
Тақырып бойынша не білетінін, , не білгенін жазады |
Оқушылар бағалайды |
А4, конспект |
|
Үй тапсырмасы |
«Сәлем сөздің анасы» Эссе |
|
|
|
Бекітемін:_________
Күні:27.09.2023 ж
Сыныбы: 5ә
|
Бөлім: |
Парасаттылық және этика |
|
Сабақтың тақырыбы |
Ата-бабадан қалған ілтипат– отбасының негізі |
|
Сабақтыңмақсаты |
отбасы мүшелерін танып, атай алады; өзінің отбасы мүшелерінің туыстық атауларын таниды; отбасы мүшелерінің қызметін атай алады |
|
Бағалау критерийі |
-Отбасы мүшелерін таниды, айтады; -Отбасы мүшелерінің туыстық атауларын жіктейді; -Отбасындағы әрбір отбасы мүшелерінің отбасындағы алар орнын біледі. |
|
Құндылықтарды дарыту |
шығармашылық қабілеттерін дамыту, өзара сыйластыққа тәрбиелеу |
Сабақтың барысы
|
Сабақтың кезеңі/ уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Психалогиялық ахуал «Кел санайық...» Үйде нешеу екенбіз? Кел, санайық екеуміз. Бас бармағым-әкем, Балан үйрек-анам, Ортан терек-ағам, Шылдыр шүмек-мен, Кішкентай бөбек-сен. Үйде бесеу екенбіз Сабағымызды бастамас бұрын санау жүйесі арқылы топтарға бірігіп алайық. «Сұрақтар шеңбері» Әр топ тақырыпқа сай талқылау жүргізеді.Тапсырма: -Отбасы дегенді қалай түсінесіңдер? Ғажайып сәт: (үйдің макеті жасырынып қойылады) оны табу үшін жұмбақ шешу керек. Жұмбақ: Төрт қарны бар, Бір аузы бар. /Үй/ Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» Дискриптор: отбасы мүшелерін бес саусақпен сәйкестен діреді.
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер үй макеті
Интербелсенді тақтадан ата суретін тапқан кезде көрсету |
|
Сабақтың ортасы |
№1 тапсырма: «Ойлан тап» ойыны арқылы үйде кімдер тұратынын анықтау. -Ақ сақалды, өте мейірімді, бау-бақшаны баптайды. Немерелерін жақсы көреді. Ол кім? /Ата/ -Өзі өте мейірімді, ақ шашты, жылы сөзін аямайтын, қолғап, шұлық тоқып беретін кім? /Апа/ Топтық жұмыс 1топ :Суретте көрсетілген отбасы мүшелерін атап,жасына сай ретімен орналастырады, бейнелейді 2-топ: Отбасындағы жасы үлкендерді бір бөлек, жасы кішілерді бір бөлек бағанға жазады, талдайды,айтады. 3-топ : Бейнелі сурет бойынша шағын әңгіме құрайды. ЕББоқушыға тапсырма шығарылып беріледі. «Бірге жаттайық»Тақтаға әкенің, ананың, баланың суреттері, екінші жағына биік таудың, бұлақтың, өсіп тұрған құрақтың суреті ілінеді. Суреттерді біріктіру арқылы мақал құрастыру.
Әке-асқар тау, Ана етегіндегі бұлақ, Бала-жағасындағы құрақ. Сергіту сәті: Атам жылқы бағады, Аға пішен шабады. Жеңгем сиыр сауады,Әжем киіз қағады. №2 тапсырма: «Отбасы ағашы» отбасы мүшелерінің суреттерін салып, ағашқа орналастыру. -Анаңның анасы саған кім болады? -Анаңның әкесі кім деп айтамыз? -Сен өз атаңа кім боласың? ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; №3 тапсырма: «Кім жоқ» ойыны арқылы отбасы мүшелерінің атауларын атап, отбасындағы алар орны мен қызметтері туралы айтып беру. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: отбасы мүшелерін атайды, таниды Дискриптор: отбасындағы үлкендерді сыйлап өз орындарына орналастыру. өзгерістерін жіктейді
Дискриптор: Отбасы мүшелерінің атқаратын қызметтерін атайды |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ өз-өздерін йықтарынан сипалап бағалау. ҚБ өте жақсы белгісін көрсету ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс
Үйге тапсырма «Ата-ана отбасының негізгі діңгегі» Эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-3
|
Бөлім: |
Парасаттылық және этика |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
«Еділ бол да, Жайық бол, ешкімменен ұрыспа» (Асанқайғы) |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жырау өмірінен мәлімет алады, «Еділ бол да, Жайық бол» толғауымен танысып, толғау туралы түсініктерін кеңейтеді. |
|
Бағалау критерийі |
«Миға шабуыл», СТО әдісі, топтық жұмыс ,жеке жұмыс |
|
Құндылықтарды дарыту |
Шығармашылық ізденіс, сөз өнерін арттырады,поэзияны түсініп, сырына үңіледі.Оқушылар бірін-бірі сыйлайды, тыңдайды. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті
|
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Сыныпта ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру Топқа бөлу 1 топ: Жыршылар 2 топ: Жыраулар 3 топ: Би-шешендер «Миға шабуыл » 1. Асан қайғы деген кім? 2. Өмір сүрген кезеңі. 3. Асан қайғының қандай толғауларын білесіңдер? 4. Асан қайғының арманы не еді? 5. «Жиһангез жырау» деп аталу себебі неде? |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Талдау 1 топ. Өлең құрлысына талдау 2 топ. Тақырыбын ашу. Идеясын табу 3 топ. Асан қайғы толғауларындағы афоризм сөздер Еділ бол да, Жайық бол, Ешкімменен ұрыспа. Жолдасыңа жау тисе, Жаныңды аяп тұрыспа. Ердің құны болса да, Алдыңа келіп қалған соң, Қол қусырып барған соң, Аса кеш те қоя бер, Бұрынғыны қуыспа. Ақың болса біреуде, Айыбын тап та ала бер, Ерегесіп ұрыспа. Сенікі жөн болса да, Атың шықпас дұрысқа. Мінезі жаман адамға Енді қайтып жуыспа. Тәуір көрер кісіңмен Жалған айтып суыспа. Жинақтау 1.Өлеңдегі негізгі ойды бір сөйлеммен жазыңыздар. 2. Өлеңнен келешекте қажет болатын қандай маңызды қорытынды шығаруға болады? 3. Толғау бойынша өз пікірлеріңізі айтыңыз. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Рефлексия 1. Эссе: Толғаудың маңызы неде? 2. Синкуейн. Жырау сөзіне бес жолды өлең 3. «Ұйқасын тап» Адамдықты толғап өткен бұрыннан, Жырау деген – қасиетті ... . Жерұйықты іздеп, дүниені шарлаған, Асан қайғы – неткен ғажап ... . Кері байланыс. «Бағдаршам» -Мен барлығын түсіндім-жасыл -Мен орташа түсіндім-сары -Ешнәрсе түсінбедім-қызыл Үйге тапсырма:Еділ бол да, Жайық бол, ешкімменен ұрыспа. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-4
|
Бөлім: |
Парасаттылық және этика |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Дастархан басында. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларды ізеттілікке, тапқырлыққа, шыдамдылыққа және өз ойын мәдени түрде жеткізуге, білуге үйрету. Оқушыларды ұстамдылыққа, мәдени сөйлеуге тәрбиелеу |
|
Бағалау критерийі |
өз ойын мәдени түрде жеткізе алады; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі Оқушылар үш топқа бөлінеді. «Әдептілер» «Тәртіптілер» «Мәдениеттілер» Миға шабуыл
-Қонаққа, мейрамханаға, кафеге барғаныңызда. адамдар бірден сіздің әрекеттеріңіз қандай? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Тапсырма №1 Анықта. (жеке жұмыс)Үстел басындағы этикет ережелер туралы бейнематериалмен танысып болған соң, ұсынылған шағын мәтіннің мазмұнына қарай сюжеттік кестені толтырады.
І«Қонақтар
сөйлейді» 1- топқа: «Әдепті бала –арлы бала» Эссе жазу 2- топқа: Театрда,
мұражайға барғанда... Ереже құрастыру Әдеп сақтар ізгі өрен. Сыпайылық белгісі- Үлкендерге «Сіз»
деген. «Білген сайын келеді біле бергім.» ( Мақалдардың жалғасын табу) 1. Жақсы –Ай мен күндей,............ 2. Жақсы адам жаймен келеді, ... ... .. 3.Балаң жақсы болса, сүйеніш, .... .... .......... 4. Ағаштан ағаш сәнін алады, \ адамнан адам тәлім алады\
5. Әрқашан тілектес, .... ....
\ досыңа көмектес.\ |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Күншығыс халқының бір ойшылы былай деген екен: «Бір жылын ойлаған күріш егеді, он жылын ойлаған ағаш егеді, ал жүз жылын ойлаған бала тәрбиелейді» Балаға баланың көзімен қарап, өз заманына сай тәрбие беру – біздің басты мақсатымыз. Кері байланыс Бүгінгі сабақтан мен не білдім? Сабақ барысында қандай қиындыққа кездестің? Сабақ барысында қандай сұрақ туындады? Қиын болды… Бүгін мен білдім… Қызықты болды… Үйге тапсырмаДастархан басында. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-5
|
Бөлім: |
Парасаттылық және этика |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: 5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Біз қорлауға қарсымыз |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылардың ұят, намыс, ар туралы түсініктерінкеңейту. |
|
Бағалау критерийі |
ұят, ар, намыс ұғымдарының мәнін түсінеді; адамгершілік қасиеттерді меңгереді; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Азаматтық жауапкершілік, құрмет, ынтымақтастық |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту Кімді қорласаң, содан зар тартарсың мақалды талдау барысында адамдардың «ар-намыс», «қорлық» деген сөздерді ұсыныңыз Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||
|
Сабақтың ортасы |
1-тапсырма Жұптық жұмысБейнежазба жұмыс Берілген «Қорлау– басқа адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін әдепсіз түрде кемсіту» туралы мәтін мен бейнежазбадан алған білімдеріңіді қолданып, жұпта «Борт журнал» кестесін толтырыңыздар
ЕББҚоқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. Саралау тапсырмасы: Жеке жұмыс Зерттеу сұрағы арқылы белсенді оқу мен зерттеу жұмысына бағыттау үшін сұрақ қойып ойлануға уақыт береді
Ар, намыс, ұят туралы
мақал Талда-дерекпен жұмыс Оқушыларға тұлғалар таратады, тапсырма мәнін түсіндіреді
«Жақсы жігіт ақылына жеңдіріп іс қылар, жаман
жігіт оңай істі күш қылар» дегеннен нені байқауға болады? Опасызда
ұят жоқ, Ұятсызда опа жоқ. (Ә.
Науаи) ЕББҚ« Суреттер сөйлейді» әдісі бойынща оқушыға суреттер/иллюстрация ұсынып,жазбаша немес ауызша тапсырма орындайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: Қорлық сөзінің мағынасын анықтайды; басқа адамның ар-намысы мен қадір-қасиеті туралы сипаттайды;
өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс. Нені білдім, нені үйрендім? Нені толық түсінбедім? Нені білгім келеді? Үй тапсырмасы Қосымша материалдарды пайдалана отырып, қорлау — басқа адамның ар-намысы мен қадір-қасиетіне әдепсіз түрде нұқсан келтіру туралы деректердi iздеп табыңдар. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-6
|
Бөлім: |
Азаматық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасындағы өзара сыйластық |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отбасындағы сүйіспеншілік туралы түсініктерін кеңейту,сыйластық, сүйіспеншілік сезімдерін дамыту,сыйластыққа, сүйіспеншілікке тәрбиелеу |
|
Бағалау критерийі |
отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін анықтайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Ынтымақтастық, жауапты азаматтық позиция, өмір бойы оқу, ашықтық, өзі-өзіне және айналадағы адамдарға құрмет |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
1.Шаттық шеңбері Сергіту сәті Бас барамағым - атам, үйдің данасы, Балаң үйрек - әжем, ошақ анасы, Ортан терек - әкем, отау панасы, Шылыдыр шүмек - шешем, шаңырақ ажажры, Т (Ермек Өтетілеуұлы) Ой салу -Отбасы мүшелерінің құқықтық мәртебесі қандай ? -Бүгінгі тақырыбымыз не туралы болуы мүмкін? Әңгімелеу - Қыздар анасына өз сүйіспеншіліктерін қалай білдірді? - Ұл балалар аналарыңа сүйіспеншіліктеріңді қалай білдіресіңдер? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Дәйексөз - Отбасы – ол үлкен қуаныш, шаттық, мейірімділік, қамқорлық, сүйіспеншіліктің ортасы. Халықта «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны көресің» деген сөзін балаларға бүгінгі сабақтың дәйексөзі ретінде алынады. 1. Бала тәрбиесіндегі ата-ана махаббатының мәні неде? 2. Бала тәрбиесіндегі ата-әжелердің рөлін анықтаңыз. 3. Махаббатсыз отбасы деген баяндаманы дайындаңыз. 4.Өзіммен – өзім Балалар жайланып отырып, көздерін жұмып, өздерін ең жақын, сүйікті отбасы мүшелерін, өз үйлерін көз алдарына елестетеді. Өз отбасылары туралы ең қымбат, ғажап сөздерді айтып, өз ойларымен бөліседі. 5. Дәптермен жұмыс Мына суреттердегі бейнелердің қайсысын өз отбасы мүшелеріне теңер едіңдер? Әңгімелеп беріңдер. Суреттерді бояңдар.
ЕББоқушыға тапсырма шығарылып беріледі. Сергітку сәті Өлең мазмұнына сәйкес қимыл- қозғалыстар жасалады. ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды Ғажайып сөздер - Отбасы, қуаныш, шаттық, мейірімділік, қамқорлық, сүйіспеншілік. Oтбaсы – барлығымыздың жүрегімізге ең жақын сөз. Ол – махаббат пен тыныштықтың, мейірім пен жарасымның, қуаныш пен мерекенің мекені. Адам баласының өсіп-өнетін алтын ұясы. Cыйластық, жарастық орнаған орта, кішкентай ғана Отан. «Oтан – отбасынан басталады» дегендей отанды сүю – отбасынан басталатыны рас! Себебі, отбасы – бала тәрбиесінің ең алғашқы баспалдағы. Оның ер жетіп, бойжетіп өсуі, бойындағы алғашқы адамгершілік қасиеттерінің белгілері отбасында қалыптасады. Барлығымызға белгілі – әлемдегі біздің ең шынайы байлығымыз – ол, әрине біздің отбасымыз. |
Бағалау критериі Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін ажыратады Дескриптор: Отбасындағы құқықтарын анықтайды; Ұғымдар бойынша ақпарат анықтайды; Дәйектердің нақты, толық сипаттайды: Дескриптор Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін анықтайды; құрылысын сақтап, жүйелі ой жазады. Дескриптор: Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін қажеттігін дәлелдейді; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» landergenius@gmail.com |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Тазалық» әдісі бойынша оқушылар өздері жаңа тақырыптан алғандарын ой елегінен өткізеді Еттартқыш- алған білімімді жинақтап, қорытамын, електен өткіземін. Чемодан- алған білімім болашақта қажет. Қоқыс жәшігі-алған білімімді қажет етпеймін. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
иттей бөбек - мен,
бәрінің базары.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-7
|
Бөлім: |
Азаматтық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Өз Отанымды мақтан тұтамын |
|
Сабақтыңмақсаты |
оқушылар бойына «Қазақстан – менің Отаным, оның мен үшін жауапты екені сияқты мен де ол үшін жауаптымын» деген қарапайым ойды сіңіру. |
|
Бағалау критерийі |
Өзінің әрекетіне жауапкершілікпен қарайды |
|
Құндылықтарды дарыту |
Адамгершілік, Отансүйгіштік құндылықтары қалыптасады. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ой қозғау: 1. Сыныпта неге көгілдір жалаушалар қойылған? Тақырыпқа қарап сабақ не туралы болмақ деп ойлайсыңдар? Мағынаны тану: Интерактивті тақтада слайд арқылы тәуелсіз Қазақстан жетістіктеріне саяхат жасау: «Әлем таныған Қазақстан». |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Сұрақ – жауап « Отан туралы не білдіңдер?» – Туған жеріңнің дәрежесі қандай болуы керек? – Отаныңа, еліңе, жеріңе қандай адам болуың керек? – Осы нақыл сөздерден қандай мақал- мәтелді естідіңдер? 3. “Қазақстанды білесің бе?” викториналық сұрақтар Қазақ хандығы құрылғанына неше жыл? Көшпелі қазақ халқының тұрғын үйі ? Ежелгі заманнан қалыптасқан жыл бастау мейрамы ? ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; Туған жерін, елін жақсы көретін адам ? (Патриот) Презентация көрсетіледі. (Мазмұнын ашу) Біз – тәуелсіз қазақ елінің ең жас жеткіншектеріміз. Сондықтан өз жерімізді, өз елімізді, әкелеріміз бен аталарымызды қадірлеуге, сүюге, қорғауға тиісті екенімізді естен шығармайық деп айтым келеді . Ой тастау: “ Туған жеріңе не бересің? ”ойыны – Сендер тұрып жатқан Шығыс Қазақстан жері қандай ағашпен бай ? Ағаш – адамның күнкөрісіне қажет және рухани өмірде ерекше орын алатын табиғат нысаны. Тәуелсіз Қазақстанның болашағы сендерсіңдер! Еліміздің көркеюіне, гүлденуіне «Туған жеріңе не бересің?» ойыны арқылы өз үлестеріңді қосыңдар. – Міне, сендерге ақ қайын ағашын дайындадым. – Ағашқа не жетіспейді? – Сендердің парталарыңда жапырақтар жатыр. Дайын тұрған жапыраққа «Туған жеріңе не бересің?» сұрағының жауабын сурет салу арқылы айтыңдар. Мысалы: әдемі үй салу…). ( Жұмыс аяқталған соң, жапырақтарды жинап, ағашқа әр бала жапырағын іледі.) Жақсылық –рефлексия. (Балаларды ортаға шақырып, шеңбер құрастыру) – Менің қолымда көк түсті бір шүйке жіп. Қазір мен оны шеңбер бойы жіберемін. Қолға түскен жіпті саусаққа орап, алысқа жетелейтін армандарыңды тілеңдер. (Жіп мұғалімге келеді.) –Жіп қалай қозғалды? – Қалай ойлайсыңдар, бұл жақсылықтың белгісі ме? (Балалардың пікірі) ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсетумақсатында үлестірме материал беріледі – Дұрыс, жіп бізді біріктірді. Әрқашанда бірге болуымыз керек, бір-бірімізге көмектесуіміз керек. Бір шаңырақ астында тату өмір сүруіміз керек. . Қазақ халқының дәстүрін, тілін құрметтеп, еліміздің өсіп-өркендеуі жолында тынбай еңбек еткенде ғана, еліміз де көркейіп, гүлденеді. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы kz - zhararhttps://www.zharar.com |
|
Сабақ тың соңы |
Дәйексөз «Сен басқаға қалай қарасаң, олар да саған солай қарайды» деген сөз бүгінгі сабақтың дәйексөзі ретінде түсіндіріледі. Қорытынды. Біздің сынып сағатымыз аяқталды. Бәрің Сурет «Мен өзгелердің көзімен» үйреніп, жаман әрекеттен аулақ болуы керек екенін айтып түсіндіреді. Үйне тапсырма: Мен Отанымды мақтан тұтамын! |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-8
|
Бөлім: |
Азаматтық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
«Өз елімнің лайықты азаматымын» |
|
Сабақтыңмақсаты |
туған ел, өскен ортаның адам өміріндегі маңызын түсіндіру;елге, Отанға деген сүйіспеншілігін арттыруға тәрбиелеу. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Қтанға деген патриоттық сезімі қалыптасады. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ұйымдастыру кезеңi. Оқушылармен амандасып,сабағымыз қызықты әрі тиімді өту үшін «Өзін – өзі тану» сабағының «5-Т» ережесін қайталаймыз. Тәртіп, талап, тыныштық, тазалық, татулық Дәйексөз «Еріншектік – күллі дүниедегі өнердің дұшпаны. Талапсыздық, жігерсіздік, ұятсыздық, кедейлік – бәрі осыдан шығады» А.Құнанбаев (Оқушылар дәйексөзді бірнеше рет қайталап, дәптерлеріне жазып,мағынасын түсіндіреді) |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мен елімнің азаматымын Балалар Сендер азамат деген сөзді қалай түсінесіңдер? Сен өз еліңді қалай сүйесің? Нағыз азамат – деп кімді атар едің? Оқушылар жауабы тыңдалады Экраннан «Өз елім»әнінің клипі жіберіледі Ойланайық, пікірлесейік айдары бойынша жетекші сұрақтар қойылады – Ән айтылып жатқанда қандай сезімде болдыңдар? -«Жерім деп менің, Соғады мәңгі жүрегім»- дегенді қалай түсінесіңдер? Әңгімелеу: С. Мәуленов «Мен елімді сүйемін»мәтіні үнтаспадан тыңдалады. Мәтін бойынша жұмыс жасалынады. Жетекші сұрақ. *«Туған жерсіз адамын күні жоқ»- деген сөзді қалай түсінесіңдер? * Өз елің несімен ыстық? *Өз еліңді сүйетініңді қалай дәлелдейсің? Дәптермен жұмыс: Біз мәтінмен жұмыс жасап жатқанда апайларыңыз сурет салды. Сол суретке ат қойып шағын әңгіме құраймыз. Оқушылар жауабы тыңдалады Отан Отан ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; Мұғалім сөзі: Туған ел, жер деген сөздер жүрекке жылы әсер етеді. Туған елін, өскен жерін сүю – әрбір ұрпақтың парызы. Сондықтан да әрбір адам туып – өскен жерін аялайды, қастерлейді, қорғайды, мақтан тұтады. Өйткені, Отан – алтын бесігіміз, ата – анамыз! Дәйексөз «Ел іші – алтын бесік»деген мақал берілген осыны қалай түсінесіздер. Оқушылар пікірі. Мұғалім сөзі: Ел іші – алтын бесік»- деп бекер айтылмаған. Әрбір адам туғаннан – ақ ел бесігінде тербеледі. Олай дейтінім ол сол елдің топырағында өсіп, суын ішіп, ауасымен дем алып, табиғатымен біте қайнасады. Елмен бірге болып суығына төзеді, ыстығына шыдап өз елімен бірге тәрбиеленеді. Балалар үлкендер біздерге «Жарайсың», «Ой, азамат», «Үлкен азамат бол»- деп ризашылықтарын білдіріп жатады. Кәнекей ой бөлісейікші. Оқушылар пікірі. АЗАМАТ сөзінің әрбір әрпіне, сол әріптен басталатын адамның жақсы қасиеттерін жазыңдар. А – адал З – зейінді А – ардақты М – мейрімді А – абыройлы Т – тәрбиелі Мінекей балалар Сендер азамат сөзінің мән мағынасын түсіндіңдер. Сендер Тәуелсіз Қазақстанда өмір сүріп жатырсыңдар. Ол үшін жақсы оқып, тиянақты білім алу керек. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Балалар хормен ән айтады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы hpp://all.aikyn.kz › |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Адам болу қағидасын мұрат ет»- дейді. Абай атамызды «Ғажайып сөздер» айдарымен толықтырар болсақ; – елінің беделін көтеретін; – елінің атын шығаратын; – елінің қамын ойлайтын; – елі үшін еңбек ететін; – елі үшін өмір сүретін – нағыз АЗАМАТ Сендерсіңдер. Мен сендерге сенемін. Топпен ән айту. Н. Тілендиевтің «Өз елім»әнін аудио кассетадан тыңдату. Кері байланыс 1. Мен сабақ қызықты ______ қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: үйрендім көп нәрсені ________ үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият ___ зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі ____ сирек қатыстым 5. Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын __ риза емеспін. Үйге тапсырма «Мен елімнің азаматымын» тақырыбына эссе жазу. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-9
|
Бөлім: |
Азаматтық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні:5 |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
«Түрлі көзқарас-біртұтас ұлт» |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға «Қазақстан -2050» стратегиясының маңызы мен мақсатын түсіндіру арқылы Мәңгілік Ел-идеясының маңызын түсіну, Отанын сүюге, бірлікке, ел тарихын білуге, еліміздің мемлекеттік рәміздерін қастерлеуге, отанымыздың байлығын қорғауға, елімізді өркендетуге білімді ұрпақ болуға тәрбиелеу. |
|
Бағалау критерийі |
Берілген тақырып бойынша ой қорыту жасайалады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
отанымыздың байлығын қорғауға, елімізді өркендетуге дайын болады |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру 1.Психологиялық ахуал орнату .- Әр оқушы шеңберде тұрып, бір-біріне жылы тілектерін білдіреді. 2.Оқушыларды топқа бөлу:1-топ:Білімділер, 2-топ:Тапқырлар, 3 топ-Алғырлар |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Дәйек сөз. Кең пейілді кемімес, тар
пейілді кеңімес Халық мақалы 1-топ:Мәңгілік ел 2топ- Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл 3топ-Қазақстанның бүгінгі жетістіктері.
Сыныпты 3-топқа бөліп, әр топқа тапсырма беру. Қазақстанның бүгінгі жетістіктері: 1991 жылы желтоқсанның 16-сында Қазақстан өз Тәуелсіздігін жариялады. Бүкілхалықтық талқылаудан кейін 1992 жылғы маусымда Жоғарғы Қеңестің сессиясы Республиканың жаңа мемлекеттік Туы мен Елтаңбасын бекітті. 1992 жылғы 11 желтоқсанда Қазақстан Республикасы мемлекеттік Әнұранның мәтіні бекітілді. 1992 жылы Алматы қаласында Дүниежүзі қазақтарының І Құрылтайы өтті. 1993 жылғы қаңтардың 28-інде Қазақстан Республикасының тұңғыш Конституциясы қабылданды. Сөйтіп, төл теңгеміз 1993 жылдың 15 қарашасында айналымға түсті. 1994 жылы 6 шілдеде Жоғарғы Кеңес депутаттары астананы Ақмола қаласына көшіруге шешім қабылдады. 1995 жылғы 1 наурызда мемлекет басшысы жанындағы қоғамдық консультациялық-кеңесші орган — Қазақстан халықтарының Ассамблеясы құрылды. 1995 жылы 30 тамызда еліміздің жаңа Конституциясы қабылданды. 2001 жыл автомобиль жолдары жылы болып жарияланды. Трансевразиялық магистраль «Батыс Еуропа —Батыс Қытай» жобасы басталды. 2011 жылғы халқымыз үшін ең басты мереке бұл Тәуелсіздігіміздің 20 жылдығы. 4. Постермен жұмыс:-оқушыларға берілетін тапсырмалар 1-топ:Мәңгілік ел 2топ- Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл 3топ-Қазақстанның бүгінгі жетістіктері. ЕБҚ оқушы (есту, көру, ойлау қабілеті) тапсырманы саралау арқылы орындайды. ІІ топ. Термин сөздерін қатыстырып, өлең құрастыру. 1)...........................болмасын, ............................ қолдасын. .............................қарасақ, .............................болашақ 2)...........................қиянат, ...............................ұялат. ................................жүрейік, ...............................білейік. ІІІ топ. Кеңпейілдік туралы сахналау ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Оқушылартақтада ілінген күн көзінің шуағындағы жазылып тұрған жағдаяттарға жауап береді Дескриптор: -кеңпейілдік сөздерінің маңынасын анықтайды; жағдаяттарды шешеді; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Желкенді кеме»
дықты кездестірген болсаң, желкенді сары түске боя;
Үйге тапсырма «Түрлі көзқарас-біртұтас ұлт» баяндама жазу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект https://ust.kz › |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-10
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Әлеуметтікжелілердегенне? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Әлеуметтік желілер туралы ақпарат алады, ауыспалы өткен шақ тұлғасымен танысады.:Қазақстандағы әлеум.желілер жайлы білімдерін кеңейтеді,мәтін ішінен ауыспалы өткен шақты табады.әлеуметтік желілердің әсері туралы пікір айтып, түсінгенін дәлелдейді. |
|
Бағалау критерийі |
|
|
Құндылықтарды дарыту |
Индустрияландыру мен инновацияларға негізделген экономикалық өсу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі. Әлеуметтік желі атаулары (facebook, instagram, ВКонтакте) жазылған парақшаларды таратып, оқушыларды «Мозаика» әдісімен 3 топқа бөлемін. І топ: Facebook ІІ топ: Instagram ІІІ топ:ВКонтакте Оқушылардың бүгінгі көңіл-күйін білу және топта жағымды психологиялық ахуал туғызу мақсатында «Жүректен жүрекке» тренингін жүргіземін. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
|
|
Сабақтың ортасы |
«Миға шабуыл» әдісі Талқылау сұрақтары: - Сіздердің топтарыңызға берілген атаулар бойынша не ойлайсыздар? - Әлеуметтік желілер дегеніміз не? - Қандай әлеуметтік желілерде тіркелгенсіздер? - Әлеуметтік желіде қанша уақытыңды өткізесіздер? - Әлеуметтік желінің адам өміріне тигізер пайдасы қандай? - Әр күндеріңізді әлеуметтік желісіз елестете аласыздар ма? Енді біз өз күн тәртібімізді жасап көрейік. 1-тапсырма. ЖЖ. Оқылым алдындағы тапсырма. Жұптасып «Әлеуметтік желісіз бір күнім» тақырыбында өздеріңіздің күн тәртіптеріңізді жобалаңыздар. -Өз күн тәртібіңізді әлеуметтік желісіз жобалау қаншалықты қиындық тудырды? -Жалпы әлеуметтік желілерден қандай проблемалар туындайды деп ойлайсыздар? ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; 2-тапсырма. Оқылым тапсырмасы. ЖЖ.ТЖ«Ойлан, жұптас, талқыла» әдісі арқылы жұппен, топпен жұмыс істей отыра проблеманы анықтайды, жалпы проблемалар тізімін шығарады, комментарий шығарады. 1-кезең. Мәтінді түсініп оқыңыздар, ондағы проблемаларды анықтаңыздар және олардың тізімін жасаңыздар. Әлеуметтік желілер — ермектері бірдей адамдардың интернетте бірігетін қоғамдастық сайттары. Әлеуметтік желілер Интернетте 1995 ж. бастап кең таралған, осы жылы бірінші әлеуметтік желі — Classmates.com (Сыныптастар) сайт ашылды. 2003-2004жж. MySpace, Facebook жобалары шықты. Мысалы, Facebook бастапқыда Гарвард студенттеріне арналып бағдарламаланған. Сосын өзге де университет студенттерінің тіркелуіне мүмкіндік беріледі. Ал біршама уақыттан кейін электронды поштасы бар кез келген адам аккаунт ашып, қолдана бастайды. Twitter, Vkontakte, M-agent, Whatsapp,Instagramm,Viber,Другвокруг,Cacao Talk,Line, Imo сынды көптеген елдерде қолданылатын танымал желілер бар. Instagram – көбіне суреттерін бөліскісі келетіндерге арналған желі. Vkontakte қолданушылары 16-30 жас аралығында.Пайдасы достармен араласып, хат алмасып фото көреді. Түрлі видео, кино көріп, іздеген әнді табуға болады. Facebook-жаңалық алуға, дос табуға, уақыт өткізуге, ең бастысы көптеген пайдалы нәрселер алуға ыңғайлы әлеуметтік желі. Қазіргі қоғамның 65%-ы ғаламторға күнделікті кіре алады. Әлеуметтік желі жастардың басты ермегіне айналды және аурудың бір түріне айналып бара жатқан секілді. Соның салдарынан күндіз меңіреу, селқос жанның күйіне түседі. Ұйқысы немесе ұялы телефонға ұзақ телмірудің денсаулыққа зиян екенін біледі. Бірақ оны қолданудан бас тартатындары қанбай, күн тәртібі бұзылады. Әрине, көпшілігі компьютер өте сирек. Керісінше, интернетке тәуелділік артып барады. 2-кезең. Проблемалар тізімімен танысып, оған комментарий жасаңыздар.
ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. 3-тапсырма. ТЖ «Сүзгі» әдісі. Сүзгідегі ең танымал желіні іріктеп жоғарыға қалдырып, танымалдығы төмен желілерді сүзгіден өткізіңіздер.
My Spase
-Жоғарыда қалдырған желілерді неге ең танымал деп санайсыздар -Сүзгіден не себепті танымалдығы төмен желілерді өткіздіңіз? 4-тапсырма. ТЖ. SWOT талдауы арқылы әлеуметтік желілер әлеміне сараптама жасаңыздар. Күшті жақтары Əлсіз жақтары
Мүмкіндіктер Қауіптер ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор - Мәтінді түсініп оқиды - Мәтіндегі проблеманы анықтайды -комментарий жасайды. Сүзгідегі ең танымал желіні іріктеп жоғарыға қалдырып, танымалдығы төмен желілерді сүзгіден өткізеді Оқушылар SWOT талдауы арқылы әлеуметтік желілер әлеміне сараптама жасаңыздар. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» ҚБ. «Температураны өлшеу» әдісі.Топтардың бірінен тапсырманы қалай орындап жатқандықтары жайлы айтып берулерін сұраймын. Ал қалғандары оларды бақылап, өздері не істеу керектігі жайлы түсінік алады. ҚБ Топ бір-бірінің жауабын тексеріп, «Екі жұлдыз, бір тілек» арқылы бағалайды |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Бір ұсыныс, бір тілек, бір пікір» әдісі
ҰСЫНЫС ТІЛЕК ПІКІР Үйге тапсырма. 1.« Әлеуметтік желісіз өткен бір күнім» тақырыбында өздерінің күн тәртібін жасап келу. 2.Әлеуметтік желі түрлеріне қосымша ақпараттар жинап келу. 3.Әлеуметтік желі туралы презентация жасап келу. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
|
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-11
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні:5 |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Әлеуметтік желілер менің аккаунтым |
|
Сабақтыңмақсаты |
Білім алушыларға коммуникация түсінігін ұғындыру, коммуникацияның маңыздылығын түсіндіру мен артықшылықтарын дәлелдеу. |
|
Бағалау критерийі |
Аккаунты туралы біледі; Әлеуметтік желілерде аккаунтын жасай алады; |
|
|
Индустрияландыру мен инновацияларға негізделген экономикалық өсу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Аккаунт (ағылшын account – «есеп жазбасы») -
сервердің мәлімет базасында сақталатын келушінің теңестіру
(идентефикациялық) нөмірі. Аккаунт - ол келушінің бір компьютерлік
желіге өзі жайлы мәліметтерді толтыратын есеп жазба. Есеп жазба бір
жүйеге тіркелу үшін толтырылады және келесідей анкеталық
мәліметтерді толтыруды қажет
етеді: 1-тапсырма Әлеуметтік желілер аккаунтытың қажеттілігіне 2 мысалдан келтіріңіз. Ақпараттың қасиеті
2-тапсырма Әлеуметтік желілер аккаунт ақпарат құралдарынан кешегі лентасынан ескірген (өзектілігін жоғалтқан) ақпаратты табу. Ақпаратты кестеге жинақтау.
3 тапсырма «БІЗДІҢ ҒАСЫР — ақпаратты шектен тыс тұтыну ғасыры» Эссе Үш жақты түсіндірме күнделігі
|
Ақпараттық мәтінмен жұмыс
Дескриптор: - аккауын ұғымына ақпарат береді - Коммуникацияның даму тарихын анықтайды; Дескриптор-Ақпараттың қасиетін ажыратады; Ақпараттың қасиетеріне сипаттама береді;
Дескриптор Әлеуметтік желілер аккаунтың өзектілігіне талдау жасайды; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Баспалдақ Бәрін түсіндім, білдім Түсіндім, бірақ толықтыру керек Толық түсінбедім Үйге тапсырма Өз аккаунтын құру |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-12
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Бартердегенне? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылар ьартер ұғымымен танысады,бартердің қазіргі таңдағы қолданысы туралы түсінік алады; |
|
Бағалау критерийі |
Бартер мағынасын біледі; Бартердің тиімділігін анықтайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Индустрияландыру мен инновацияларға негізделген экономикалық өсу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі. Амандасу.Топқа біріктіру Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Барлық сынып тақырып мазмұнына қарай топтарға бірігеді Тақырыпқа шығу «Серпілген сауалдар» әдісі арқылы арқылы өткен тақырыпқа пысықтау жүргізеді.
ЕБҚ:оқушы көмекші карточкалар арқылы қазақ зиялыларының қоғамдағы рөлі мен қызметін туралыжазбаша түрде орындайды. Оқушылардың жауаптары арқылы сабақтың тақырыбына шығу. Оқушыларды сабақтың тақырыбымен, оқу мақсаттарымен және бағалау критерийлерімен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау Зерттеу сұрағы:Бартер дегеніміз не? Тапсырма №2 Талда. «Ойлан,жұптыс,бөліс» әдісі (топтық жұмыс) Мәтіннің мазмұнына сүйене отырып, бартердің қажеттілігіне талдау жасайды. Бартер – бұл ақшаны немесе несиелік карта сияқты ақша құралын қолданбай-ақ екі немесе одан да көп тараптар арасындағы тауарлармен немесе қызметтермен сауда жасау әрекеті. Маңызы бойынша, айырбастау бір тауардың екінші тараптың екінші тауарына немесе қызметіне айырбастау үшін бір тауарды немесе қызметті ұсынуын көздейді. Бартерлік келісімнің қарапайым мысалы – фермерге қоршау салатын ұста. Фермер құрылысшыға жұмыс күші мен материалдар үшін ақшалай 1000 доллар төлеудің орнына, фермер ұстаға 1000 долларлық дақылдар немесе азық-түлік өнімдерін қайтарып бере алады. Тапсырма №1 Анықта. (жеке жұмыс)Бартер туралы бейнематериалмен танысып болған соң, ұсынылған шағын мәтіннің мазмұнына қарай сюжеттік кестені толтырады.
Оқушыларға сюжеттік кестені толтыру кезінде түсінікті болуы үшін төмендегі сұрақтарды ұсынуға болады. -Бартер жасау қажет пе? -Бартерд жасаудың қандай тиімділігі бар? ЕБҚ оқушы бартер туралы сұрақтарға туралыжазбаша түрде жауап юереді Тапсырма №2 Жеке жұмыс «ПТМС» әдіс бойынша «Бартер-айырбас сауданың көзі» тақырыбында талдау жасайды. « ПТМС» формуласы бойынша «Бартер-айырбас сауданың көзі» деген пікірге жауап беріңіздер
ЕБҚ оқушыға қасындағы сыныптастарынан және мұғалімнің көмегімен қолдау көрсетіледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: -Бартер ұғымын анықтайды; -Бартер жасаудың тиімділігін сипаттайды; -Бартер жасаудың ерекшеліктерін ажыратады; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006
Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б. ISBN 9965-808-89-9 Үлестірмелі қағаздар Суреттер
ҚБ парағы |
||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Ашық микрофон» әдісі арқылы «Бартер- бүгінгі заман талабы»тақырыбында сұхбат жүргізіледі . Кері байланыс Кері байланыс
Нені білгім келеді? Үйге тапсырма Бартер таралы ақпараттар жинау |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Бартер – бұл ақшаны немесе несиелік карта сияқты ақша құралын қолданбай-ақ екі немесе одан да көп тараптар арасындағы тауарлармен немесе қызметтермен сауда жасау әрекеті. Маңызы бойынша, айырбастау бір тауардың екінші тараптың екінші тауарына немесе қызметіне айырбастау үшін бір тауарды немесе қызметті ұсынуын көздейді.
Бартерлік келісімнің қарапайым мысалы – фермерге қоршау салатын ұста. Фермер құрылысшыға жұмыс күші мен материалдар үшін ақшалай 1000 доллар төлеудің орнына, фермер ұстаға 1000 долларлық дақылдар немесе азық-түлік өнімдерін қайтарып бере алады.
Қосымша №2
Бартер және бартерлік экономика - тауарлар ақшаға емес, баска тауарларға айырбасталатын экономикалық айырбас түрі және осыдан туындайтын экономиканын түрі. Кейбір қоғамнын тұйық түрлерінде айырбас құралы ретіндегі ақша мүлдем болмайды. Бартер - саудада тауар айырбастау операцияларының бір түрі. Бартер мәмілесі бойынша тауарлар ақша қаражатын аудармастан, соның балама сомасына айырбасталады. Әдетте, бартер операциясы бір экспорт-импорт келісімшартының негізінде жүзеге асырылады, онда келісілген мерзімдерде ұсынылатын тауарлардың мөлшері, сомасы (келісімді бағалар бойынша) және түр-түрі атап көрсетіледі. Екі жақтың бартер келісімшарттары бойынша қабылдаған міндеттемелерінің орындалуын қамтамасыз ету үшін банк кепілдіктері, үстеме аккредитивтер немесе «эскроу» есепшоттары қолданылады (шартты есептесу бірлігіне негізделетін арнайы есепшот, келісімшарт жағдайларының орындалу барысына орай тараптардың қай-қайсысы да оны пайдалана алады).
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-13
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні:5 |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Алқашқы ақша қалай пайда болды және оның қызметі |
|
Сабақтыңмақсаты |
Ақшаның пайда болу тарихы, негізгі қызметтері мен қасиеттері туралы тиянақты білім беру және жалпы түсініктер қалыптастыру. |
|
Бағалау критерийі |
ақшаның мәні анықтайды; шығу тарихы, негізгі қасиеттері мен қызметтерін біледі; |
|
Құндылықтарды дарыту |
ел экономикасында алатын орнытуралы кең көлемде білім беру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі.Білім алушыларды түгендеу, сабаққа назарын аудару.
Мақсат қою және оқу іс-әрекетіне қызығушылықты ояту,мотивациялау. Білімді өзектілендіру және мәселелік жағдаяттар туғызу. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер https://yandex.kz/images/search?po8B+%D2%9B%D0%BC%D0%B6&rpt=simage&lr=10295 сілтемеде суреттер |
||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау «Түсін,талда,жеткіз» мәтінмен жұмыс 1.Ақша – тауар өндірісінің категориясы: пайда болуы және мәні. Ақша теориясы 2. Ақша қызметтері 3. Ақша айналысының жүйесі, мазмұны мен белгіленуі. Тірек-сызбамен жұмыс
Ақшаның негізгі қасиеттері
ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады
ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды 1 тапсырма «Шөл басу». «Ең.ең.ең...».Сынақ хат. Деректерді орнына орналастырыңыз - Қытай, Жапония, Африка, АҚШ, Қытай, Зимбабве:
телеграф арқылы аударған.
Замбиде Сидней олимпиадасықұрметіне орай шығарылды.
Жауап кілті:
2 тапсырма «Өткелден өту» Шарты:. 1. Теңге тиыннан өсер, Жылқы құлыннан өсер. 2. Ақша кетуге тырысады, Есеп ұстауға тырысады. 3. Теңге тиыннан, Ынтымақ ұйымнан. 4.Базар ақшалыға базар, Ақшасызға назар. 5. Ар - намысы таза адамның ақшасы аз болады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: Ақшаның –құн өлшемі екенін көрсетеді. Ақшаның– айырбас құралы екенін дәлелдейді Білім алушылар әр мақалды мағынасына қарай толықтырып, құрастыр уы керек, түсіндіруі шарт
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Ақша – тауар өндірісі мен айырбастың даму қарқыны бойынша жалпыға бірдей эквивалент түрінде бөлініп шыққан тауар. Ол барлық тауар өндірушілер, сатушылар, тұтынушылар арасындағы экономикалық байланысты қамтамасыз етеді Кері байланыс -Менің білгенім; -Әлі де білгім келеді; Үйге тапсырма Ақша мәні және оның пайда болу тарихы», «Ақша түрлері мен қызметтері» тақырыбында материалдар жинақтап келу. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Ақша ежелгі заманда пайда болды. Олар тауар өндірісінің дамуындағы бірден-бір шарт және өнім болып табылады. Тауар – бұл сату немесе айырбастау үшін жасалынған еңбек өнімі. Адам еңбегінің өнімі (зат), оны өндірушілердің қоғамдық қатынастарын тудыра отырып тауар нысанын қабылдайды. Заттардың тауарға айналуы ақшаның пайда болуындағы объективті алғышарттарды құрайды. Бірақ кез-келген зат тауар бола алмайды. Егер тұтыну құны өз сатып алушысын таппаса немесе қоғам тарапынан мойындалмаса, онда оны дайындауға кеткен уақыттың рәсуа болғаны; мұндай бұйым тауарлық нысанға ие емес, өйткені оның қоғамға қажеті шамалы. Сондықтан да әрбір тауар қажетті тұтыну құнын алу құралы бола отырып, өзінің өндірушісіне қатынасы бойынша айырбас құны ретінде көрінеді. «Айырбас құны – тауарлардың өзінен бөлініп шыққан және олармен бірге өздігінен өмір сүретін тауар, ол - ақша».
Кез келген ақшадан әрбір елдің өткенін, бүгінгісін және болашағының бейнесін, яғни тарихын көруге болады. Бүгінгі таңда ақша тарихын зерттейтін арнайы ғылым саласы бар. Ол - Нумизматика деп аталады. Онда тиындар, құйма ақша кесектері, т.б.ескерткіштер (тиын мөрлері, құжаттар) арқылы тиын соғу тарихы кеңінен зерделенеді. Нумизматика ғылым ретінде 18-ғасырдың 2-жартысында пайда болды, оның негізін салушы – Вена нумизматигі И.Х.Эккель.
Құнның ақшалай нысанының жалпыға бірдей нысаннан айырмашылығы
Тауар жалпыға бірдей эквиваленттің рөлін жергілікті нарықтың шеңберінде ғана емес, кең көлемде атқарылады
Жалпыға бірдей эквиваленттің рөлі бір тауарға жекелей қатысты
Құнның ең жоғарғы ақша формасындағы жалпыға бірдей балама рөлі бір тауардың еншісіне тиді, яғни ерекше тауар түрі-ақша пайда болды.Осы кезде әр түрлі тайпалар мен халықтар арасында ақша ретінде ішкі сауда –саттықтың басты заттары болып табылатын тауарлар бөлініп шықты.Ақша рөлін кейбір халықтарда: мәселен, ертедегі гректерде, римдіктерде, славяндарда, моңғолдарда- мал, Скандинавияда, ертедегі Русьте-аң терісі, Қытайда-шай, Абиссинияда- тұз атқарды. Қазақстанда ішкі сауда саттық жүргізу үшін жалпыға бірдей балама ретінде тоқты немесе саулық қой пайдаланылды.
Бертін келе тауар өндірісі мен тауар айырбасының дамуы және халықтар арасында қарым-қатынастың ұлғаюы нәтижесінде ақша рөлі түрлі металдарға ауыса бастады. Өйткені металл, әсіресе алтын, күміс өзінің табиғи қасиетінің (біртектілігі, бөлінгіштігі, қолайлылығы, сақталғаштығы ) арқасында Ақша ролін атқаруға өте лайықты болды. Тарихи деректерге қарағанда жезден және күмістен жасалған ақша белгілері біздің жыл санауымыздан 3мың жыл бұрын Азия елдерінде пайдаланылған. Ресей тарихында металл ақша ретінде ІХ ғасырдан бастап қолданылды.
Оны кез-келген тауарға айырбастыру мүмкіндігі туды. Демек металл ақшаның пайда болуы ақша тарихында жаңа бір тарихи бастау кезеңі болды.
Алғашқы металл тиындар Грекия мен Кіші Азияда күмістен соғылған. Бертін келе алтын, күміс сияқты асыл металдарға мықты болу үшін мыс қосқан металл ақшалар шығарыла бастаған.
Металл ақшаны жасап шығару құқығы, әдетте, мемлекеттік өкімет билігінің қолында болған. Оның оң бетін аверс ,ал сол бетін реверс деп айырған.Жазулар оның екі бетінде де кездеседі. Олар тиын шығарған елдердің немесе үкімет органдарының белгілерін, монархтың аты мен мансабын , тиын сарайының ,тиынды шығаруға жауапты адамның атын, тиынның құнын, шыққан уақытын т.б.көрсеткен. Және оң бетінде мемлекеттік өкіметті немесе оның гербі ,ал сол бетінде оның бағасы шыққан жері мен жылы берілген.
Қазақстанда металл ақша негізінен орта ғасырларға жататын көне қалаларда, обаларда жүргізілген археологиялық қазба жұмыстарының нәтижесінде табылды.
Қазақ елінің Ұлы Жібек жолының бойында орналасуына байланысты металл ақша жасау қажеттігі ертеден қолға алынғанын бүгінде тарихи деректер дәлелдеп отыр.
ҮІ-ҮІІІ ғасырларда билеуші рулардың таңбасы қашалған, ру рәмізін бейнелеген теңгелер құйыла бастаған. Сырдарияның орта алабында өмір сүрген тайпалардың қола теңгелері ҮІ-ҮІІІ ғ-дың 1-жартысында дейінгі аралықта қолданылған. Бұл теңгелерде арыстан бейнесі бейнелеген. Мұндай теңгелерді Суяб, Тараз қалаларындағы арнаулы шеберханаларда құйған. Сонымен бірге Отырар маңындағы қалаларда да түрлі теңгелер жасалған. Отырарда ақшаның құйылғаны туралы 1967 жылы Самарқанд қоймасы ашылған соң анықталды. Осы қоймадан Х ғасырдағы Фараб теңгелері табылған. Біріншісі, сәл ұмытылып, секіргелі тұрған арыстан бейнеленген мыс теңгелер болса, екіншісі бетінде садақ бен шаршы түріндегі түркілердің тайпалық таңбасы (дүниенің төрт бұрышын меңзеген рәміз) бейнеленген теңге болған.
Б.з. 704-706 ж. Таразда арнайы теңгелер құйылып, айналымға енгізілген. Оның бетінде «Түркеш қаған теңгесі» немесе «Түркінің көк ханының теңгесі» деген анықтама жазулар болған. Бұл тайпалық дәрежедегі теңге емес, бүкіл мемлекеттің дәулетін, мүлкін, ел ырысын куәландыратын кепілдеме болған.
Тарихи деректер Қарахан әулетінің билік құрған тұсында Қазақстан мен Орта Азияда сауданың күшті дамығандығын көрсетеді. Осыған орай ақша шығару мен ақша айналымы кең етек алған. Әсіресе, мыс, күміс,ақшалар көп шығарылған.
ХІІ-ғасырдың 2-жартысы мен ХІІІ ғ-ң басында теңгелердің Отырардан шығарылуы Қазақстан жерінде сауда-саттықтың дамуына ерекше үлес қосқан. Ол дәуірде мыс,алтын, ақшалар өзінің салмағы бойынша алтынмен бағаланып, сауда айналымына енген. Сөйтіп Қазақстанның оңтүстік және батыс аудандарында Отырар ақшасы көптеп тараған. 1271ж ақша айналымына енген жаңа реформа бойынша алтын ақша орнына күміс ақшалар көбірек қолданысқа енгізіледі. Бұл күміс ақшалар Қазақстаннның Тараз, Кенже қалаларында шыңдау әдісімен әзірленіп шығарылған.
Сонымен қатар ақша тарихында Өзбек хан, Жәнібек хан, Бердібек, Наурызбек , Қызыр хандардың атынан шығарылған Алтын Орда теңгелерінің Жетісу мен Түркістаннан бастап Еділ жағалауына дейін таралғаны белгілі.
Сарайшық қаласынан табылған нумизматикалық деректер ХІІІ ғ.аяғы мен ХІҮ аралықты қамтиды.Ол жерден табылған көне теңгелер Өзбек ханның билігінің алғашқы жылдарында Сарай қаласынан шыққан. Осы кезеңдегі өзгерістер ақшалардың сыртқы түрінде өз ізін қалдырды. Күміс теңгелерде ислам дінінің енуі ,орнығуы күмістеңгелер –дирхемдерде сунниттік сенімнің белгісі мен құранныңалғашқыжолдарыныңжазылуынан көрінеді. Теңгелерде «Кутлугбулсун» деген көне түркі сөзі яғни «Құтты болсын»деген тілек жазылған. Сондай-ақ бет жағында «билік, байлық, ержүректіліктің белгісі болып табылатын- сұңқар,алдыңғы аяғын көтерген, арқасынан күн шығып келе жатқан арыстан» бейнелері берілген. Олардан тағы басқа да жануарлар бейнесін, тартымды, геометриялық және өсімдік тәріздес оюлармен қатар зодиак белгілерін көруге болады.
Ал ХІҮғ.ортасында шығарылған теңгелердің көбінде әрленген екі басты бүркіт пен алты жапырақты гүл бейнесі берілген. Бұл теңгелер ақша айналымында көп жүрген. Олардың көптеп шығарылуы жеке сауданың дамығанын, Алтын Орда қалалары тұрғындарының ауқатты өмір сүргенін көрсетеді.
Сарайшық Қырымнан Хорезмге дейін, одан шығыс пен оңтүстікке созылып жатқан ірі магистраль бойындағы қала ретінде дамыған. Сол себепті қалаға ең жақын сауда орталығы –Хорезмнің теңгелері айналымда басқаларға қарағанда көп болған. Мұнда Тоқты ханның атынан Хорезмде шығарған күміс теңге хижраның 694 жылымен мерзімделген, онда «Әділ тоқты» деген жазу жазылған. БұлСарайшықта табылған теңгелердің ең көнесі. Хорезмнің теңгелері бедер салынуымен, ірі салмағымен және көркемдігімен ерекшеленеді.Ал жергілікті Сарайшық теңгелерінде көп жапырақты гүл немесе «Сарайджук қаласынан шығарылған» деген жазу болған.(Мұндай теңге түрлерін Сіз біздің «Архелогия» мен «Алтын Орда « залындағы экспозициядан да көре аласыз)
Қазақстан Егемен ел аталғаннан кейін тарихымыздың жаңа парақтары ашылды. Өйткені ертеден қалыптасып келе жатқан дәстүр бойынша әрбір елдің жеке елдік нышандары болуы тиіс. Олар: елдің Туы, Елтаңбасы, Әнұраны. Осы мемлекеттік нышандарға қарай сол елдің қайсы ел екені әркімге айқын болады. Нышандар жеке бір мемлекеттікі болғанымен, оның халықаралық мәні зор. Нышандар мемлекетаралық қарым-қатынастарда үлкен ресми роль атқарады. Сондықтан Қазақстан Республикасы өз тәуелсіздігін жарияланғаннан кейін өзіміздің Елтаңбамыз , әнұраны белгіленіп, ұлттық валютамыз дүниеге келді.. Астанамыз Сарыарқа төрінен оз орнын тапты.
1993 жылдың қарашасында Қазақстан Республикасының жаңа ақшасы «теңге» айналысқа шығарылды. Бүгінде еліміздің ұлттық валютасы Тәуелсіз егемен мемлекеттің міндетті рәміздерінің бірі болып табылады.
Қазақстан өз төл ақшасын жасау үшін 1990 жылы теңгенің үлгісін жасайтын арнайы жұмысшы тобын құрды. Алғашқы ұлттық теңгелерді жасауды ағылшынның «Харрисон» атты фирмасы қолға алды. 1993ж. 12 қарашасында Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаев”Қазақстан Республикасында Ұлттық валюта енгізу туралы”жарлық шығарды.
Ұлттық валютаны «теңге», ал оның жүзден бір бөлігін «тиын» деп атауды сол кездегі ҚР Жоғары кеңесі комитетінің төрағасы Сауық Тәкежанов ұсынған еді.1993 жылы 15 қарашада Ұлттық теңге айналымға енгізілді.Теңгенің де өз шығу тарихы бар. Ұлттық теңгені жасауға екі жыл уақыт қажет болды. Қазақстан өз төл ақшасын шығару үшін 1990жыл теңгенің алғашқы үлгісін жасайтын арнайы жұмысшы тобын құрды. Тәуелсіз елдің ұлттық валютасын жасап шығарған Тимур Сүлейменов, Меңдібай Әлин, Ағымсалы Дүзелханов, Хайролла Ғабжәлеловтер еді. Олар жұмыстарын Қазақстан мәдениетінің тарихи даму аспектілерін зерттеуден бастаған.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев: «Біз ұлттық ақшамызды бір-ақ рет және бір атаумен шығаруымыз керек. Екінші қайтара оның аты өзгермейді. Сондықтан оны әбден зерттеп барып, бір шешімге келуіміз қажет»,- деді.
Ең алғашқы теңге партиясы Англияның ең көне әрі әйгілі «Харрисон және ұлдары»фабрикасында басылып шықты. Теңгенің алғашқы партияларын сақтау үшін арнайы жер асты қоймалары дайындалған. Оларды төрт ИЛ-86 ұшақтары тасыды. Бір аптаның ішінде олар Лондонға 18 рет ұшып барып-қайтып келген. Жаңа валютаның айналысқа енгізілуінің көрші елдерден құпия ұсталғаны сонша барлық құжаттарда Президент Резиденциясының құрылысы үшін құрал-жабдықтар тасылуда деп жазылған. Алғашқы теңгелер жер асты қоймаларынан елдің барлық банктеріне 8 күн ішінде жеткізілген. 1993 жылы қазан-қараша айларында Қазақстан рубль аймағынан толықтай шықты. Қарашаның 12-сіндегі Президент Жарлығынан 3 күннен кейін теңге айналымға енді. Ескі ақшаны қазақстандық теңгеге айырбастау 1993 жылы 15 қарашада таңғы 8.00-де басталып, 20 қараша күні 20.00-де аяқталды. Ұлттық банк алғашқыда 1 теңгені сол кездегі 1000 рубльге бағалаған. Кейін еліміздің саяси және әлеуметтік, мемлекетаралық қатынастары ескеріліп 1 теңге 500 рубль болды. Ал бірінші айналымға енген 1 теңгенің АҚШ долларына шаққандағы құны 4,35 теңге болды.
Ақша — айырбас құралы ретінде барлық адамдармен қабылданатын және басқа тауарларды (қызметтерді) бағалауға қызмет ететін кезкелген тауар немесе символ. Әр уақыттарда және дүниенің түрлі бөліктерінде адамдар ақша ретінде әр түрлі тауарларды [2] – астық, мал, қымбат тастар және металдарды пайдаланды. Ұзақ уақыттар бойы ақша есебінде алтын және күміс жүрді. Қымбат металдардың физикалық қасиеттері (біртектілігі, мықтылығы, құндылығы) ақша атқаруға тиісті талаптарды толық ақтады. Сондай-ақ металл ақшалардың маңызды қасиеттерінің бірі – оларды бөлуге болытын еді. Қымбат металдар, көлемі қандай болса да, өзінің пайдалы қасиеттері мен құндылығын жоғалтпайды. Құнды металдың белгілі бір көлемінің сақталуына мемлекеттік кепілдік ететін алтын және күміс теңгелер пайда болды.[3]
Соңғы ғасырларда алтын және күміс теңгелердің орнына қағаз ақшалар жүре бастады. Қағаз ақшаның құны алтынмен кепілденді және олар алтынға еркін айырбасталды.
Ақша (ағылш. money; cash; нем. Geldn, Geldmittelpi) — жалпығабірдейбаламаретіндебарлықбасқатауарлардыңқұнынкөрсететінерекше тауар. Албарлықтауарөндірушілер, сатушылар, тұтынушыларарасындағыэкономикалықбайланыстықаматамасызетеді. Ақшатауарөндірісіментауарайырбасыныңтарихидамуынәтижесіндепайдаболды. Алғашқыкездебіреңбекөніміекіншіеңбекөнімінетікелейайырбасталды. Кейінірек айырбас саудадамуыныңбарысындақұнныңжайформасыныңорнынақұнныңтолықжәнежайылыңқыформасыкелді. Оданәріөндіріспенайырбастыңдамуынәтижесіндетауарларарасынанбіртауарбөлініпшығып, басқатауарларосытауарғаайырбасталды. Сөйтіп, құнныңтолықжәнежайылыңқыформасықұнныңжалпылықформасынаорынберді. Құнныңеңжоғарғыақшаформасындағыжалпығабірдейбаламарөлібіртауардыңеншісінетиді, яғниерекшетауартүрі – ақшапайдаболды. Осыкездеәртүрлітайпаларменхалықтарарасындаақшаретіндеішкіжәнесыртқысауда-саттықтыңбастызаттарыболыптабылатынтауарларбөлініпшықты. Ақшарөлінкейбірхалықтарда (гректер, римдіктер, славяндар, моңғолдар, т.б.) мал, ертедегі Русьте, Скандинавияда – аңтерісі, Қытайда – шай, Абиссинияда – тұз атқарды. Қазақстандаішкісауда-саттықжүргізуүшінжалпығабірдейбаламаретінде тоқты немесе саулық қойпайдаланылды. Бертінкелетауарөндірісіментауарайырбасыныңдамуыжәнехалықтарарасындағықарым-қатынастыңұлғаюынәтижесіндеақшарөлітүрліметалдарғаауысабастады. Өйткені, металл (әсіресеалтын, күміс) өзініңтабиғиқасиетініңарқасындаақшарөлінатқаруғаөтеқолайлыболды. Алтынменкүмістіңжалпығабірдейбаламарөлінатқаруынабайланыстықұнныңжалпылықформасыақшаформасыменайырбасталды. Олкезкелгентауарғаайырбасталды.
Қосымша №2
Қазіргі қоғамның өмірін ақшасыз елестету қиын. Ол – тауарларды төлеудің басты құралы болып саналады. Көптеген адамдар ақшаның пайда болуын адамзаттың ең ұлы өнертабысы деп санайды. Бұрыңғы заманда адамзат ақшасыз да оңай өмір сүрген. Ол кезде ақшаның қажеті жоқ еді, өйткені адамдар егіншілікпен күн көріп, өмір сүру үшін қажетті барлық нәрсе болған. Қоғамның дамуына байланысты қажетті заттардың бәрін жасау қиынға соғып, адамдар материалдық құндылықтарымен алмаса бастады. Сөйтіп айырбас құралы – ақша пайда болды. Ақша ретінде тастар, зығыр маталар, күріштің дәндері және алтын пайдаланылды. Қазіргі кезде қарапайым бұйымдар қалай ақша ретінде қызмет ете алатындығын елестету қиын болғанымен, сол уақытта ол адамзат үшін айтарлықтай прогресс болды. Ұқсас: Банктен несие(кредит) алу дұрыс па? Шығу тарихы Уақыт өте келе заттын құнын затпен төлеу, ыңғайсыз екені анықталды. Өйткені, заттар мен тағамдардың құны әр түрлі. Күміс пен алтын – б.з.д. 3 – 4 мың жылы Мысырда ақша ретінде қызмет етті.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-14
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні:5 |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Адамның еңбегі қалай бағаланады? |
|
Сабақтыңмақсаты |
еңбексүйгіштікке, адам еңбегін бағалай білуге тәрбиелеу |
|
Бағалау критерийі |
Еңбектің таңызын біледі; Еңбекқорлық қасиеттерді түсінеді; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Топтарға бөлу. Себетпен конфет әкелу. Оқушыларға себеттен конфет алуларын сұраймын.Конфеттің түрлеріне қарай 3 топқа бөлініп отырады. 1-топ «Сары кәмпиттер» 2-топ «Көк кәмпиттер» 3-топ «Қызыл кәмпиттер» Психологиялық ахуал қалыптастыру: «Қызыл гүлім-ай» би Ой шақыру Тақырыпқа шығу: -Интербелсенді тақтадағы суреттерге назар аудараңыздар.Суретке қарап нені анықтауға болады? - Еңбек түбі-зейнет дегенді қалай түсінесің? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушылар дене мүшелерімен амандасады. Оқушылар арқаларын түйістіріп топқа бөлініп отырады. Оқушылар жұптағы әңгіме арқылы «Адам еңбегі» деп тақырыпты анықтайды. |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Білу және түсіну Мағынаны ману "Еңбек" — адамға өзінің тұтынушылығын қамтамасыз етуге қажетті бүкіл заттар жиынтығын жасайтын адам әрекетінің негізгі формасы. Еңбек адамның өзінің қалыптасуында, оның сана, сөйлеу тәрізді қатынасқа қабілетті ететін қасиеттерін қалыптастыратын шешуші күш. Адам еңбек арқылы табиғатқа әсер етеді. Еңбектің техникалық жарақтану дәрежесі, оның дағдысын, әдетін, еңбек сүйгіштікті қалыптастыру жеке тұлғаның дамуында ерекше маңызды. Еңбектің әлеуметтік сипаты, оның тарихи даму сатылары еңбек процесінде адамдар арасында орнығатын және еңбек өнімдері мен түрлерін таратуға әсер ете отырып, қоғамдағы әлеуметтік қатынастар жүйесінің негізі болып табылатын өндірістік қатынастар ерекшелігіне байланысты. Адам экологиясы үшін еңбек әрекетіне талдау жасау және әрқилы табиғат және әлеуметтік-экономикалық жағдайлардағы оның әр түрлерінің ерекшеліктерін білудің тұрғындардың өмір сүру жағдайын бағалауда маңызы зор, өйткені еңбек демалыс және тұрмыспен катар адамның өмір сүруіндегі негізгі элемент болып есептеледі. Оқушылар оқулықтағы негізгі тақырыппен танысады. -Адам мен еңбек арасында қандай байланыс бар? -Адам еңбегі қандай болады? - Құрылысшы мен дәрігер суретіне қарап, олардың байланысын анықтайды. -Құрылысшы мен дәрігерді кім деп айтуға болады? ЕБҚ: оқушы шығарылып берілген тапсырманы орындайды «Түсіну» тапсырмасы: Әр топқа бір мамандық беріледі. -Суреттегі мамандыққа байланысты не айтар едіңіздер? 1 топ дәрігер 2 топ мұғалім 3 топ тракторшы Көрініс Мамандыққа байланысты көрініс көрсетіңіздер 1 топ- дәрігер 2 топ-мұғалім 3 топ- тракторшы «Жұлдызды сағат»ойыны Мақал-мәтелдер
айтқызу арқылы жарыстыру. ЕББоқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Бір оқушы алға шығып өз пікірін айтып және тақырып бойынша сұрақтарға жауап береді. Сұрақты анағұрлым мазмұнды қылу үшін, оқушылар белгілі бір пікір бойынша бірлесіп алға шығып сөйлей алады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Ыстық орындық» -Болашақта тағы қандай мамандық болуы мүмкін деп ойлайсың? Өз ойларыңды пайымдаңыздар. Кері байланыс -Бүгін сабақта не туралы білім алдық? Не қиын болды? Не ұнады? Үйге тапсырма «Мен өскенде...» Ой түйін |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-15
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні:5 |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасы кірісреті мен шығыстары неден тұрады? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отбасы кірісреті мен шығыстары туралы мәліметтер беру |
|
Бағалау критерийі |
-Қаржылық мақсаттың ұғымын беру; -Кірістін көздерін айқындау. -Кірісті басқару үшін инвестициялардын ролін ашу; -Ақылмен үнемдеп инвестицияларға салған ақша болашақта кәзіргі кезде қол жетпей тұрған нәрсені алуға мүмкіншілік беретінің көрсету; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
«Мен ақылды баламын» әр бала өздерінің жақсы қасиеттерін атап, қалай өсіп келе жатқандарын айтады. Мыс: Мен Балнұр, балдай тәтті үйдің еркесімін. Мен Асқар, барлығынан біліміммен барлығынан асып түссем деймін т.б. Жұмыс ережесін келісу Сабақта бір-бірімізді сыйлаймыз, тыңдаймыз! Уақытты үнемдейміз! Нақты,дәл жауап береміз! Сабақта өзіміздің шапшаңдығымызды, тапқырлығымызды көрсетеміз! Сабаққа белсене қатысып, жақсы баға аламыз! Ой шақыру
Отбасы кірісреті мен шығыстары туралы не білесіздер? Сабақтың мақсатымен танысу:
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер
|
||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау Кірістітоптастыру:-еңбек ақы, зейнетақы, стипендия, саябақтан түсетін кіріс, қосымша жұмыстардан түсетін табыс, депозиттегі ақша..... Қаржылық мақсатқа қойылатын талап: 1.Жоспарлау 2.Қаржылық тұрақтылық; 3.Жинақ жинау; 4.Ақылмен қарыз алу; 5.Жоспардын орындалуын күнделікті қадағалау; 6.Тұрақты кірістердін көздерін нақтылау,шамамен көбейту; 7.Квалификацияны жоғарлату яғни кәсіби шеберлік денгейін көтеру; 8.Рационалды ойлау; 9.Денсаулық; 10.Тұрақтылық; 11.Жол болғыштық (везение) 3.Пікір алмасу: Кірісті басқару үшін не істеу керек? -Мүмкін шығын көздерін анықтап жұмсалатын сомманы қадағалау. -бизнестегі шығын көздерін есептеу және кенеттен болатын шығындарға ақша қорын жинақтау. Жинақ-финанстық мақсатқа жету үшін арналған-бұл ерекше фонд. Жеке адамдар бизнес фирмалар және мемлекеттер кірістерін бірден жұмсамаған жағдайларда ақшаларын жинақтайды. Жұмсалмаған кірістің бір бөлігін қаржы инситуттарға мысалы: банк және жинақ пен несие ассоцацияларға салынады. Ал олар ол ақшаны несие түрінде ақшаға мұқтаж жеке адамдармен фирмаларға береді. Ақшаны тиімді пайдалану үшін: -ақшаны жинау керек; -ақшаны банкте сақтау қажет -құнды қағаздермен жұмыс жасауды білу керек Жинақтар Жинақтар – табыстың бірден жұмсалмай, болашақта жұмсау үшін қалдырылған бөлігі. Ақшаны сақтау тәсілдері Ақшаны сақтаудың әр түрлі тәсілдері болады: -ақшаны үйде сақтауға болады. Экономикада ақшаның осылай сақталу тәсілін «шұлықтағы ақша» деп атайды. Мұндай тәсіл ақшаны көбейтпейді. -ақшаны банктің депозитінде сақтауға болады. Мұндай жағдайда сіздің ақшаңыз пайызы түрінде өседі; -ақшаны құнды қағаздарға салуға болады. Мұндай жағдайда сіздің ақшаңыз дивиденд түрінде өседі. Ақшаның сақталу тәсілдерінің артықшылығы мен кемшілігі (практикалық тапсырма)
Шығармашылық жұмыс: Топпен бірлесе отырып, отбасының кірісі мен шығынын құрастыр. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады
Дескриптор: -Қаржылық мақсаттың ұғымын беру; -Кірістін көздерін айқындау. -Кірісті басқару үшін инвестициялардын ролін ашу; -Ақылмен үнемдеп инвестицияларға салған ақша болашақта кәзіргі кезде қол жетпей тұрған нәрсені алуға мүмкіншілік беретінің көрсету;
өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс -Маған ұнады -Мен әлі де білгім келеді? Үйге тапсырма Адамдар кірістерін басқара ала ма? Ой толғау |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Үнемшіл адам тиыннан теңге құрайды, ысырапшыл табыс тапқанмен тақырға отырады. Қаржыгерлер тұлғаның табысты болуы тікелей өзіне байланысты екенін айтады, яғни басты мәселе − жоспарда. Осы орайда жас отбасылар үшін бюджетті қалай жоспарлау керек екенін мамандармен бірлесе отырып талқыладық.
Бюджет: отбасыңыз қай түрін таңдайды?
Отбасы бюджеті − отбасы кірісі мен шығысын есептей отырып жасалған қаржылық жоспар. Қаржы жоспарын дұрыс құру мен нақты орындау отбасы мүшелеріне тікелей қатысты. Мамандар отбасының қаржылық жоспарын құру сіз таңдаған бюджет түріне байланысты екенін айтады, яғни алдымен бюджет түрін анықтап алған дұрыс. Оған төмендегі 3 категория кіреді:
1.Бірлескен отбасылық бюджет;
2.Бөлек отбасылық бюджет;
3.Араласқан отбасылық бюджет.
Бірлескен отбасылық бюджет деп − ерлі-зайыптылардың кірістерін бірге жинақтап, қаражатты барлық отбасы шығыны мен жеке шығындарға жоспарлы түрде жұмсауын айтамыз. Көп отбасылар осы тәсілді қолданады.
Бөлек отбасылық бюджетте әр отбасы мүшесі өз табысына жеке иелік етеді. Мұндай отбасылар батыс мемлекетінде жиі кездеседі. Олар бір-бірне қаржы жағынан тәуелді болғысы келмегендіктен, отбасы шығынын жеке төлейді, тек аса көп қаражат қажет шығындарда ғана бірлесіп шешім қабылдайды.
Араласқан отбасылық бюджет − бірлескен және бөлек отбасылық бюджет сипатына ие қаржылық жоспар. Бұл жерде отбасы мүшелері бірлесіп ақша жинайды, алайда оған барлық табысын бермейді, алдын-ала келісіп жоспарланған соманы ғана жинап отырады. Ал табыстың қалған бөлігін өз қалауынша жұмсайды.
Әдетте отбасылық бюджетті есептеу барысында келесі айда жұмсалатын шығын мен кіріс назарда болады. Осы орайда барлық отбасы шығыны, балаларды қамтамасыз ету, отағасының және әйелінің жеке шығынынан бөлек, жуық арада болуы мүмкін тосын жағдайға қаржы қарастырған дұрыс.
Ақпарат дереккөзі: https://massaget.kz/kyizdarga/shayra/58119/
___________________________________________
(білім беру ұйымының
атауы)
Қысқа мерзімді (сабақ)
жоспары-16
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні:5 |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Күнделікті шығынды қалай басқаруға болады |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға қаржы мәселесін шешуге ,күнделікті шығынды есептеу жолдарын түсіндіру,«отбасылық бюджет» және «жеке шығындар» дегенді білу; өз шығындарын жоспарлау және негіздеу; өз шығындарының "төлқұжатын"құру. |
|
Бағалау критерийі |
«Кірістер мен шығыстарға» мысалдар келтіреді; Отбасының кірісі мен шығыстарын есептейді; Бір аптаға жеке шығын төлқұжатын жасайды; Отбасылық бюджетті үнемдеу жолдарын ұсынады ; Жеке шығындарын жоспарлайды және негіздейді. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Отбасылық құндылықтардың негізі - өзара көмек көрсету, сыйластық, түсіну және қолдау. Азаматтық жауапкершілік өз шығындарын жоспарлай алу, отбасылық бюджетті үнемдей алу арқылы дамиды. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
«Сөзді тап» тапсырмасы (ұжымда) Оқушылар сөзді табу керек. "Ол мемлекеттік, отбасылық, жеке болуы мүмкін. Не жайлы айтып отырмыз?» Оқушылар өз болжамдарын айтады, дәлелдейді. Жауабы:БЮДЖЕТ Талқылауға арналған сұрақтар: - Бюджет туралы не айта аласыңдар? - Отбасы табысы неден құралады? - Отбасы ақшаны қайда жұмсайды? - Бүгінгі сабақ тақырыбы қандай болады деп ойлайсыңдар? Мұғалім сабақ мақсаттарына жетелейді.
|
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
«Кіріс-шығыс» тапсырмасы (жұпта) "Ақша шығындары" мәтінін мұқият оқып шығуды ұсыныңыз (дидактикалық материалды қараңыз). Бір оқушы «кірістер», екіншісі – «шығыстар» санатын таңдайды. Осы сөздерді пайдаланып, әр санатқа көбірек мысалдар келтірулері керек. Тепе-теңдікті ұстап тұру үшін бюджетті қалай тұрақтандыруға болатыны жайында талдау жүргізіледі. Рөлдік ойын «Кірістер мен шығыстарды санаймыз» (топта) Оқушыларды 4-5 топқа бөліп алыңыз. Әрбір топ-бұл отбасы. Рөлдерді өзара бөліп алады: ата-аналар және балалар. Ойдан құрастырып бір отбасының тегін таңдайды. Оқушыларға отбасы табыстары мен шығыстары кестесінің үлгісін таратыңыз. Оқушылар отбасының табыстары мен шығындарын есептеп, кестені толтыруы керек. Әр отбасы өз жұмыстарын таныстырады.
Талқылауға арналған сұрақтар: -Айдың соңында сендердің отбасыларыңда ақша қалады ма? - Оны қайда жұмсайсыңдар? ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. Практикалық жұмыс «Өз шығыстарыңның «төлқұжатын» құр» (жеке) Оқушыларға жеке шығыстар паспортының үлгісін таратыңыз. Оқушыларға оны келесі аптаға арнап толтыруды ұсыныңыз. Қандай шығындарды жоспарлайсың? Оларды қалай қысқартуға болады? Төлқұжат «Сұрағым келеді...» әдісіменбағаланады ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; тапсырмасы(ұжымда) Оқушыларға қандай кейіпкерде күтпеген жерден 5 алтын теңге пайда болғанын еске түсіруді ұсыныңыз. Жауабы: Буратино Талқылауға арналған сұрақтар: Буратино ақшасын қайда жұмсамақ болды? Сен қайда жұмсар едің? Тапсырмаға қорытынды жасаңыз. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дсекриптор: «Кірістер мен шығыстарға» мысалдар келтіреді. Дескриптор: Отбасының кірісі мен шығыстарын есептейді. Дескриптор: Бір аптаға жеке шығын төлқұжатын жасайды; Отбасылық бюджетті үнемдеу жолдарын ұсынады ; Дсекриптор: Жеке шығындарын жоспарлайды және негіздейді. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау -Менің күнделікті шығыным қандай? Кері байланыс Бүгінгі сабақта мен .............. білдім. Бүгінгі сабақта мен .............. үйрендім. Алдағы уақытта..................қолданамын. Бірнеше жауаптарды талдауға болады. Үйге тапсырма Күнделікті шығынды қалай басқаруға болады |
Жеке шығындарын жоспарлайды және негіздейді.Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
||||||||||||||||||||
Қосымша №1
шығындарды талдау ол экономикада шығындар мен өндіріс коэффициентінің өлшемі ретінде анықталады. Яғни, экономистер келісімшарт бойынша бастапқы материалдарды шығаруға кететін шығындарды анықтаумен және оларды фирманың өнімділігін арттыру үшін қаншалықты жақсы қайта құруға болатындығымен айналысады.
Басқаша айтқанда, шығындарды талдау өндірістің оңтайлы деңгейін шешуге көмектесетін, өнімнің жалпы құны деп аталатын, шығындардың (жұмыс күшінің, шикізаттың) ақшалай құнын анықтауды білдіреді.
Шығындарды талдау көлемі оның мақсатына байланысты болады. Сондықтан талдаудың көлемін қарастырмас бұрын, талдаудың жауап беруі керек ең маңызды сұрақтардың қайсысын білу керек.
Егер компания өте әртүрлі жобаларды жүзеге асыратын болса, онда оларды бөлу анық. Алайда, ресурстармен қабаттасатын немесе оларды бөлісетін жобалар үшін оларды қалай бөлуге болатындығын анықтау керек.
Мүмкіндігінше күш-жігердің қайталануын болдырмай, айтарлықтай дәрежеде қабаттасқан жобаларды бөлек бағалаудан гөрі, топтастыруға болады.
Шығындарды қалай жіктеу және есептеу әдісі осы шығындарды ұзақ немесе қысқа мерзімге талдауға байланысты.
Мысалы, егер сіз белгілі бір қызмет үшін қанша төлеу керектігін шешуге тырыссаңыз, алдымен бұл қызметті ұсыну үшін қанша тұратындығын анықтауыңыз керек.
Кейіннен компания осы қызметті ұсынудан шығынға ұшырауы мүмкін екенін анықтау үшін ұзақ мерзімді шығындарды талдау жүргізілетін болады.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-17
|
Бөлім: |
Тіршілікқауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні:5 |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Үй,аула,мектептегіқауіпсіздік |
|
Сабақтыңмақсаты |
Үйде өзін қауіпсіз ұстаудың қарапайым ережелерін білу және төтенше қызметтердің телефондарын білу. |
|
Бағалау критерийі |
Үйдегі қарапайым қауіпсіздік ережелерін, жедел қызмет телефон нөмірлерін атай алады. Үйдегі қарапайым қауіпсіздік ережелерін қолдана алады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Жағымды көңіл күй орнату. «Менің отбасым» ойын жаттығуы Балалар шеңбер бойымен микрофонды (немесе микрофонды ауыстыратын затты) бір-біріне беріп, «Менің үйім...» (көңілді, бақытты және т.б.) Деген сөз тіркесін жалғастырады. Әңгіме Әр отбасында ересектер өздері тұратын үйдің қолайлы, таза әрі сенімді болуы үшін көп күш жұмсайды. Алайда үй қаншалықты мықты әрі сенімді болғанымен, ата-аналар әсіресе оларды үйде жалғыз қалдыруға тура келгенде балаларының денсаулығы мен қауіпсіздігі үшін қатты алаңдайды. – Ата-аналарды балаларын үйде жалғыз қалдыруға тура келгенде не алаңдатады, оларға қандай қауіп төнуі мүмкін? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Ойын жағдаяты: «Үйде жалғыз». Бала өзін үйде жалғызбын деп сезінеді. Сырттан келген бөтен адам баланы есікті ашуға үгіттейді. Осындай рөлді ойын барысында қандай жағдайда да есікті ашуға болмайтынын түсіндіреді. Педагог балалардың есіне «Жеті лақ» ертегісін салып, қасқыр қалайша үйге кіргенін талқылауды ұсынады. Әліппе-дәптермен жұмыс. – Әркез үлкендер үйден кетер алдында балаларға не жайында ескертпе жасайды? Педагог ақпараты: Көпқабатты үйлердегі балкон немесе Лоджия – демалуға арналған орын. Адамдар балконға шығып, таза ауа жұтады, айналаға қарайды. Кейбір балалар терезе немесе балконның жақтауына асылып, еңкейіп қараймын деп өз дене салмағымен жоғарыдан құлап кетуі мүмкін.Отбасындағы үлкендер балаларды қараусыз қалдырмай, кездейсоқ, қауіпті жағдайлар жайлы ескертіп отыруы керек. Адамға медициналық көмек қажет болған жағдайда жедел жәрдем шақырылады. Жедел жәрдемнің нөмірі – 103. Кейбір тынымсыз балалар басын балкон торының арасынан шығарамын деп, басы тордың арасына қысылып қалуы мүмкін. Осындай және басқа кездейсоқ жағдайларда құтқару қызметіне жүгіну керек. Құтқару қызметінің нөмірі – 112. Газ қызметі – 104, Өрт сөндіру қызметі – 101 Қауіпсіздік ережелері: Егер сен үйде жалғыз болсаң, ашық тұрған терезеге, балконның жақтауына асылып қарауға, орындыққашығуға болмайды. Балконның торына басыңдытықпа. Адамның өмірі мен денсаулығына қауіп төнгенжағдайда жедел жәрдемге (103) немесе арнайы құтқаруқызметіне(112) хабарласу қажет. Әліппе-дәптермен жұмыс. (Жалғасы) – Үйде тағы қандай қауіпті жағдайлар орын алуы мүмкін және тұрмыстық заттар мен жиһаздардың балалар үшін қандай қаупі бар Слайд 2. Педагог ақпараты: Үлкен жиһаздар да қауіпті. Кейде балалар үстіңгі сөреден қажет затын алуға қолдары жетпегенде тартылып, бар салмағын салады. Шкаф баланың үстіне құлап кетуі мүмкін. Кейде балалар жасырынбақ ойнап жүріп тоңазытқыштың ішіне кіреді. Оның есігі бекітіліп қалса, ішінен ашылмайды. Оны тапқанша, балаға ауа жетіспей қалуы мүмкін. Кіржуғыш машинаның үстіне шығуға да болмайды. – Ванна бөлмесі қауіпті болуы мүмкін бе? Педагог ақпараты: Ванна бөлмесінің қабырғалары, едені жылтыр кафельмен өңделген. Ылғалды еден тайғанақ болуы мүмкін. Құлап қалмас үшін еденге кілемше төсеу қажет. Ваннаның іші де тайғанақ болуы мүмкін. Сондықтан ваннаға төсейтін арнайы резеңке кілемшені қолдану қажет. Кейде балалар ваннаның шүмегін жабуды ұмытып кетеді. Ваннаға толған су еденге ағып, төмендегі көрші үйді су басуы мүмкін. Сондай-ақ ванна бөлмесінде тазалауға арналған тұрмыстық химия сақталады. Тұрмыстық химия адам ағзасына түссе, уландырады. Сондықтан балаларға өз бетінше тұрмыстық химияны қолдануға тыйым салынады. Әліппе-дәптермен жұмыс. (Жалғасы) – Үйде дәрі-дәрмек қайда сақталады? Неге дәріні қауіпті дейміз ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды Педагог ақпараты: Балалар үйде дәрі-дәрмек салынған қорапты қайда сақтайтынын біледі. Бірақ оған рұқсатсыз тиісуге болмайды. Ауырған кезде дәріні ережесін сақтап мөлшермен қабылдаса, ем болады. Мөлшерсіз, себепсіз ішкен дәрі уға айналады. Тіпті пайдалы дәрумендердіңөзін қатаңмөлшерменқабылдауқажет.Жасылдәрі,йодтәрізді жарақатқа арналған заттар жеке қорапта тұруы керек. Көптілділік: дәрі-дәрмек – лекарство – medicaments Сергіту сәті: «Бұғының үлкен үйі бар» Тапсырма 1. «Үйде жалғыз қалғанда» 1.Берілген суретте баланың іс-әрекетін қарап, дұрыс іс-әрекетін қызылмен белгілеп және дұрыс емес іс-әрекетін көкпен белгілейді. 2. Егер осындай жағдай болса қандай қызметке хабарласу керек? Қасынажазады 103,104,101 немесе 112 3. Дұрысемесіс-әрекетінқалайөзгертугеболады? ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; Тапсырма 2.«Суреттер сөйлейді» Әр балаға бір суреттен беріледі. Сурет бойынша әңгімелейді. Тапсырма 3. «Мен үйдемін». Коллаж жасау. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
ДескрипторАқылды үйдің ережесін құрастыру Мақсатын анықтайды Өз ойларын еркін жеткізеді
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірме лі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Сұрақ ілмегі» әдісі -Бүгін қандай қызықты ақпараттыбілдіңдер? -Сендер осы ақпаратты қай кезде қолданасыңдар? -Неліктен? «Баспалдақ» әдісі Педагог балаларға ҰОҚ барысындағы жұмыстарын сәттілік баспалдағы арқылы бағалауды ұсынады. Егер сендер үйдегі қарапайым қауіпсіздік ережесін түсінбесеңдер, онда баспалдақтың ең төменгі сатысына жабырқау смайликтің суретін салыңдар. Егер барлығын түсініп, жаңа алған білімдеріңді айта алсаңдар, онда баспалдақтың ең жоғарғы сатысына көңілді смайликтің суретін салыңдар. Ал егердеөзбілімдеріңесенімсізболсаңдар, смайликтіңсуретінбаспалдақтың Кері байланыс Не білдім? Не көрдім? Не түсіндім? Үйге тапсырма Қауіпсіз үй, аула, мектеп |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-18
|
Бөлім: |
Тіршілікқауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні:5 |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отпен ойнама |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға оттың пайдасы мен зияны туралы түсіндіру. Отпен ойнамауға, үлкеннің тілін алуға тәрбиелеу. |
|
Бағалау критерийі |
Отты қолданудың қауіпсіздік ережелерін туралы біледі; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау
Мына суреттен нені көріп тұрсыңдар? Отты. Ал, балалар, оттың қандай пайдасы бар? Отпен тамақ істейміз, үйімізді жылытамыз. Ал, енді оттың зияны туралы не білеміз? От қатты лаулап жанса, өрт болуы мүмкін. Өрттің кесірінен қаншама адамдар үйінен, тіпті өмірінен айырылып қалуы мүмкін. «От - дос, от – жау» сөзінің мағынасын сұрау. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мағынаны тану Отты қалай қолдану керектігі туралы ақпараттармен танысу Жұмбақ Бір нәрсе төрт бұрышты білесіз бе? Жаны жоқ қимылдауға денесінде. Ішінде жансыз шоқпар тығулы тұр, Қажетін кешке жақын білесіз де. (сіріңке) Жаурағанды күлдірер, Аяғы жоқты жүргізер. Өз еркіне жіберсең, Дүниені бүлдірер. (от) Үй үстінде ақ аю билейді. (түтін) Ситуациялар шешу. (көрініс түрінде көрсету) - Бақдәулеттің ата – анасы жұмыста болатын. Ол үйде жалғыз қалды. Бір кезде оған досы Қаршыға келді. - Бақдәулет не істеп отырсың? - Сабақ қарап отырмын. - Сабақты қайтесің, одан да екеуіміз ойнайық. - Жарайды. Екеуі ойнауға кіріседі. Бір кезде Қаршыға қалтасына қолын салып, сіріңкені алып шығып: Бақдәулет, мынаны қара, менде сіріңке бар. Қане, сіріңкемен от жағып көрейік.Қызық болатын шығар? Екеуі от жағуға кірісті. Содан от қатты жанған кезде екеуі шошып, үйден қаша жөнелді. Ал, балалар, айтыңдаршы Бақдәулет пен Қаршығаның істегені дұрыс па? Балалар пікірі тыңдалады. Екінші ситуацияны мұғалім оқып береді. ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. Жағдаяттық
сұрақтар. 4) Өртке байланысты ережелермен таныстыру. Сіріңке балаға
ойыншық емес. Өрт сөндіруге қарсы «101» телефонына қоңырау шалу керек. ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: От туралы ақпаратпен танысады; Оттың қауіпсіздік ережесін анықтайды; Отты тиімді қолдану ережесін сипаттайды; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://yandex.kz/images/search?pos=6&from=tabbar&imgD1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B&rpt=simage&lr=29568 Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс " Үлкен саусақ» әдісі - нені білдім, нені үйрендім - нені толық түсінбедім Үйге тапсырма Отпенойнама! |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
От немесе өрт — тар мағынада, қызылған газдар және нәтижеде сараман плазмалардың жиынтығы:
мысалы, нақтылы (материалдармен бұл жерде бұдан әрi жанармайлардың астында мұндай күкiрт компоненттер реакция сайысшы емес ағаш материалдар ұғылады) нүктеге дейiн материалдың жанармайын қыздыруды произвольного/непроизвольногосы;
химиялық реакция;
материалдың жанармайымен жоғарғы кернеудi тоқтың жақын болулары.
От жануды процесстiң негiзгi фазасы болып табылады және материалдарға басқа жанармайдың өзi таралуға қасиеттi алады. Оттың меншiктi температурасы қатысушы жануды реакциялардағы материалдардан и/илидың тұтануын реакция шақырған көзiнен тәуелдi болады.
Отпен әскери iс-әрекетте (оқтармен немесе басқа снарядтармен) дәрiмен атылатын қарудан атыс ұғылады.
Қосымша №2
От – химиялық әрекеттің нәтижесі. Бұл - жедел өтетін, жарық пен жылудың бөлінуімен қатар жүретін әрекет. Оны түрлі жоларқылы тұтатуға болады. Ең оңай жолы – жанар-жағармай қолдану.
Әрбір жанар-жағармайдың өзінің жану температурасы болады. Бір ғана сіріңкенің көмегімен тұтас ағашты жағып жіберу мүмкін емес. Өйткені, бұл әрекет кезінде оттегі аз мөлшерде бөлінеді.
Отты салқын судан гөрі, ыстық су тез сөндіреді. От буға байланысты өшеді екен. Бу ыстық болған сайын, оттың сөндірілуі де жеделдей түседі.
Әрбір шырақтық жалынында алмаздар болады. Шырақ жанған сәтте секунд сайын жалыннан 1,5 миллион алмаздың нанобөлшекгі бөлінеді екен. Алайда, олар тез жанып кетеді немесе көмір қышқыл газға айналып кетеді.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-19
|
Бөлім: |
Тіршілікқауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні:5 |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Менің қауіпсіздігім менің қолымда |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға үйде қауіпсіздік ережелерін сақтап, жауапкершілікке тәрбиелеу, қауіпті жағдайларды ескере отырып, үлкендердің айтқанын тыңдауға баулу. |
|
Бағалау критерийі |
үйде қауіпсіздік ережелерін біледі; жауапкершілікті түсінеді; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Сәлемдесу. Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Оқушыларды тас дәуірінің кезеңдері бойынша топқа бөлу «Ой салу» әдісі арқылы оқушылардың назарына жылқы суреттері ұсынылады. Келесі сұрақтар төңірегінде сұрақтарға жауап береді:
-Балалар бұл суреттерден нені көре аламыз? -Балалар бүгінгі сабақтын тақырыбы қандай болуы мүмкін? Оқушылардың жауаптары арқылы сабақтың тақырыбына шығу. Оқушыларды сабақтың тақырыбымен, оқу мақсаттарымен және бағалау критерийлерімен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
1. «Үйдегі жалғыз қалғанда қауіпсіздікті сақтау» тақырыбына байланысты бейнебаян көрсетеді. Мұғалім көрсетілген бейнебаян бойынша оқушыларға «Серпілген сауалдар» әдісі арқылы сұрақтарға жауап беруді ұсынады. -Үйде жалғыз қалғанда қандай іспен айналықан тиімді? -Үйдегі қауіпсіздікті сақтай білесіздер ме? ЕББҚ: оқушы бәрімен біргеүйдегі қауіпсіздіктің ерекшелігімен танысады Тапсырма №1 «Түсін,талда,жеткіз» әдісі Мәтінмен жұмыс «Түсін,талда,жеткіз» әдісі арқылы түсінік қалыптастырады ЕББҚ: бар оқушыға суреттерді жазбаша сипаттайды Тапсырма №2 Жұптық жұмыс суреттер арқылы тапсырма орындау
Е Тапсырма №3 Жұмбақтар жасыру. Тоққа тисе мұрты ұзын, Табанымен жазық. Киімдердің қыртысын, Береді тез жазып. (үтік) Жүрген жерін жалмайды, Тастан басқа қалмайды. (от) Қоңырауын ұрады, Дабыл қағып, безектеп. (телефон) Қорапшаның ішінде сіріңке қорабы, қайшы, дәрі құтысы т.б заттар болады Мына сандарды есте сақта! 101-өрт сөндіру қызметі 102-полиция қызметі 103- жедел жәрдем 104- газ қызметі 112- құтқару қызметі ЕББҚ:Сөйлеу кемістігі бар оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастарынан және мұғалімнің көмегімен қолдау көрсетіледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: -үйде қауіпсіздік ережелерін біледі; -жауапкершілікті түсінеді; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Бірге ойлаймыз» әдісі бойынша оқушыларға қорытынды сұрақ: -Үйдегі қауіпсіздікті сақтау қажет пе? Кері байланыс «Бағдаршам» әдісі -Мен барлығын түсіндім-жасыл -Мен орташа түсіндім-сары -Ешнәрсе түсінбедім-қызыл Үйге тапсырма Қайіпсіздік сақтау ережелері |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
БҚ:
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-20
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні:5 |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Денсаулығым өз қолымда |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларымыздың денсаулық сақтау ережелері жайлы білімдерін тереңдету, адам денсаулығының қымбаттылығын, жат қылықтардан сақтай отырып, өмір сүру үшін қажеттілігін, бағалы байлық екендігін түсіндіру. |
|
Бағалау критерийі |
денсаулық сақтау ережелерін біледі; денсаулық сақтау ережелерін сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі Оқушылардың назарын сабаққа аудару «Суреттер сөйлейді»
-Суретте қандай іс-әрекеттер бейнеленген? -Сіз өз денсаулығыңызды қалай сақтап жүресіз? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтіналды тапсырма. «Денсаулық» сөзіне кластер жасау. «Ортада қаламсап» әдісі-Мәтінмен жұмыс 1.Мәтін мазмұнын меңгеру керек. 2.Мәтінге негіз болып тұрған тірек сөздерді жаздыру. 3.Мәтін мазмұны бойынша оқушылар бір сұрақтан әзірлеп, мазмұн бойынша алған білімдерін тексереді. 4.Айтылу кезінде өзгеріске ұшырап тұрған сөздерді тауып, ненің салдарынан бұлай болғанын анықтайды. Денсаулық зор байлықАдамзат өмірге келген соң өмірін қалай болса солай өткізбеуі тиіс. Яғни адам саналы да жарқын өмір сүруі қажет. Ал сол денсаулықты сақтау – өз қолымызда, яғни өз еншімізде ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; 1-тапсырма. Мәтіннің мазмұнына сай мақал-мәтелдер мен нақыл сөздер жазу. 2-тапсырма. Мәтіннен кестедегі ақпараттардың дұрыс немесе бұрыс екенін белгілеңдер
ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер 2Fvi%2FbG83SjwqN10%2Fmaxresdefault.jpg&from=tabbar&lr=29568
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Ыстық орындық» әдісін қолдану. Сабақта оқыған мәтін бойынша сұрақтарға жауап береді, бүгінгі сабақтағы меңгерген білімдерін жинақтайды.
Кері байланыс «Желкенді кеме»
дықты кездестірген болсаң, желкенді сары түске боя;
Үйге тапсырма |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
А мәтін
Денсаулық – баға жетпейтін жалғыз ғана асыл дүние. Ол жақсы болу үшін не уақытты, не күш – жігерді, не еңбекті, тіпті барлық дүниені аямай жұмсау керек. Денсаулық үшін өмірдің бір бөлімінде қиюға болады. Денсаулық – адам өміріндегі ең жоғары бағалы дүние болғандықтан, әр адам баласы өз денсаулығына көңіл бөле қарау қажет, оны орынсыз ысырап етпеу керек, үнемі денсаулықтың қорын көбейтіп отыру керек. Біз денсаулығымызға немқұрайлы қарап, оған үлкен зиян келтіреміз. Әркім өзінің денсаулығының нашарлануына өзі кінәлі. Ауруды ағзаларға жолатпау, адамдардың өз қолында. Сол себепті, әр адам салауатты өмір салтын қалыптастыру керек. Салауатты өмір салтын ынталандыру әрқайсысымыздың дене тәрбиесімен айналысуымызға, дұрыс тамақтануымызға, зиянды әрекеттерден аулақ болып, тазалық пен санитария шараларын сақтауымыз қажет.
Қосымша №2
Ә мәтін
Денсаулық сақтаудың алдын алуға болады. Ол үшін дұрыс тамақтануға, уақытында демалуға, дене қимылымен айналысуға көп көңіл бөлу қажет. Әсіресе жасы ұлғайған адамдарға майлы тамақтарды көп жеуге болмайды. Оның орнына сүт, көкөніс тамақтарын пайдаланған дүрыс. Денсаулық сақтауда дұрыс тамақтаудың маңызы зор. Ал спортпен айналысу — денсаулықты жақсартады. Спорттың ең қарапайым түрі — жүгіру. Күн сайын таңертең үйдің маңайында, саябақта жарты сағатгай жүгіруе болады. Егер жүгіруге дәрігер рұқсат етпесе, таңғы таза ауада серуендеуге болады. Әр түрлі жаттығулар жасауға болады.
___________________________________________
(білім беру ұйымының
атауы)
Қысқа мерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болған жағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтың тақырыбы |
Жолаушы көлікте қалай піл бола алады? |
|
Сабақтың мақсаты |
қоғамдық көліктегі мінез-құлықтың негізгі ережелерін атай алады; әртүрлі қоғамдық көліктегі мінез-құлықтың ережелерін ажырата алады; |
|
Бағалау критерийі |
көліктегі дұрыс мінез-құлықтың маңыздылығын негіздей алады; көлік пен аялдамадағы мінез-құлық ережелерін бұзушылықты анықтай алады; «Көліктегі мінез-құлық ережелері» жаднамасын құрастыра алады; Өз сөзімен қорытынды тұжырымдай алады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтың барысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ширату (Ұ) Орнымызға жайғастық, Сабақты біз бастадық. Құпияны ашайын: Бүгін қызық болады! Өткенді бір қайталап, Біліктерді бекітіп, Жаңа білім аламыз. Ең соңында «Қолымнан келеді!» Деп айтамыз (Ж) – Қозғалысты жеңілдету үшін адам көлік түрлерін ойлап тапты. Бүгін біз қаладағы өмірді автобус, трамвай, троллейбус, метросыз елестете алмаймыз. Көлікті мектепке, дүкенге, стадионға, басқа қалаға немесе елге бару үшін пайдаланамыз. Үйде сөзжұмбақты шешіп, көлік түрлерін анықтадыңдар. (Ұ, Ж, Ө) Сабақ тақырыбы кестеде жасырылып, кілті берілді. (Жолаушы)
Кілт: 2-4, 1-1, 2-8, 1-6, 2-2, 1-5, 2-1, 2-7 – Жолаушы деп кімді атайды?Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
(Ұ) – Көлікті қоғамдық орын деп атауға бола ма? Не себепті? (Ө) Мәтін оқу – Қандай көлікті қоғамдық деп атауға болады? – Нені есте сақтауларың қажет? (Ұ, Ж, Т) «Қателіктерді түзет» дидактикалық ойыны. Қоғамдық көлікті пайдалану ережелері:
– Билетсіз жолаушы қалай аталады («қоян», «қоян сияқты жол жүру») – Не себепті ол осылай аталады?
Мұғалімге арналған ақпарат: Осы теңеудің шығу тарихы нақты анықталған жоқ, бірақ оның едәуір ескі екені белгілі. 19-ғасырда да билетсіз жолаушылар «қоян» деп аталған. 1. Француз тілінің aller (voyager) en lapin – қоян сияқты саяхат жасау (яғни үй қояны, lapin "үй қояны") деген сөйлемінен туындаған. Билетсіз жолаушының ұсталып қалудан қорқып, қоян сияқты дірілдейтінін меңзейді. 2. Қоянның жылдамдығы да ескеріледі, өйткені билетсіз адамдар кондуктордан сытылып кету үшін жылдам болуға мәжбүр. Қорытынды: Есте сақтаңдар! Кез келген көлікпен жүрген кезде жолақы МІНДЕТТІ ТҮРДЕ төленуі тиіс! Қоғамдық көлікті пайдалану ережесін бұзған адам өзінің және жол қозғалысына қатысушылардың өмірлеріне қауіп төндіреді. (К) «Автомобильдер» сергіту сәті. «Ояндық, керіліп-созыламыз» Негізгі тұрыс, басты еңкейту, қолдар бастың артында, шынтақтар төменде. Қолдарды жоғары көтеріп, екі жаққа созамыз, басты көтеріп, бүгілеміз – терең тыныс аламыз; бастапқы қалыпқа ораламыз – дем шығарамыз. «Моторды от алдырамыз» Тік тұрамыз, қолдар екі жаққа созылады. Қолдардың білезіктерін денеміздің алдында айналдыра отырып, сол немесе оң жаққа денені бұрамыз. «Қауіпсіздік белдігін тексереміз» Тік тұрамыз, аяқтар алшақ қойылады, қолдарымыз денеміздің бойында. Оңға-солға еңкейіп, қолдарды дене бойымен сырғытамыз. «Тежегішті тексереміз» Тік тұрамыз, қолдарымыз арқамыздың артында, алдымен сол аяқтың табанын, одан кейін оң аяқтың табанын айналдырамыз. «Кеттік!» Бір орында жүру, кейін ол жүгіруге ұласады. (Т, Қ) Оқулықтағы суреттер бойынша жұмыс – Ата-анаң саған қоғамдық орындардағы қандай мінез-құлық ережелерін үйретті? (Тәртіптілік, сыпайылық) Айсұлудың сұрағы: – Көлікте кімге орын беру керек? (Ж) Оқулық бойынша жұмыс Ережелер жазылған бұлтшалармен жұмыс. Қорытынды:
Біз қоғамдық көлікті үнемі пайдаланамыз. Ойлап қарасаң, қиын ештеңе де жоқ, отыр да жүре бер. Алайда жолаушыларға арналған қауіпсіздік ережелері бар. (Ұ, К) «Автобуста» мультфильмін көріп, одан әрі талқылау. Оларды сақтамау мынадай жағдайға әкеп соғады. – «Барлық көлікте бірдей осы ережелерді сақтау керек пе?» деген сұраққа ойланып көріңдер? (Ж) Ауызекі сөйлеу тілін дамытуға арналған «Әңгіме құрамыз» жаттығуы. – Тақтада сөз тіркестері жазылған, көлікте жүрген кездегі іс-қимылдарды ретімен орналастыру қажет: 1. Автобус келіп тоқтады. 2. Билет алдым. 3. Орын бердім. 4. Көлік салонына кірдім. 5. Шығуға дайындалдым. – Осы сөз тіркестерімен сөйлем құрып көр. (Ұ) «Ол – мен және менің достарым!» ойыны. – Мен сендерге сұрақтар қоямын, онда айтылғанды істейтін болсаңдар, «Ол – мен және менің достарым!» деп айтыңдар. Егер ереженің қайсыбірі нормаға сәйкес келмесе, онда үндемейсіңдер. – Кім көше ортасындағы жолмен Үйге қайтады мектептен? – Жолаушы өткелімен Жолдан өтетін кім? – Кім желдей заулап жүгіретін, Бағдаршамды көрмейтін?
(Ж) Оқулықтағы суреттермен жұмыс – Көліктен шыққаннан кейін жолдан қалай дұрыс өту керектігі жөнінде айтыңдар. (Т) Қойылым. – Аялдамадағы мінез-құлық туралы қойылым қойыңдар. Әлия автобустан шыға салып, бірден көшенің екінші жағына жүгіре жөнелді. – Әлия дұрыс істеді ме? Көліктен шыққаннан кейін көшеден қай жерден және қалай өту керек? – Сендер көше мен жолдағы мінез-құлықтың негізгі ережелерін білесіңдер. Бірақ кейде басқа адамдардың жол қозғалысы ережесін бұзғанын көресіңдер. Қате мінез-құлықтың салдарынан жол-көлік оқиғалары орын алады. Адамдар әртүрлі, кейде ауыр жарақаттар алады. Осының себебі – ереженің бұзылуы. Қорытынды: Жолдың жанында барынша мұқият және зейінді бол. Ересектермен бірге жол қозғалысы ережесін зерделе. Қалыптастырушы бағалау. Тапсырма Суретке мұқият қараңыз. Қоғамдық көлікте өзін дұрыс ұстай алмай тұрған балаларды анықтап, сәйкес нөмірін бояңыз. Олардың жасаған іс- әрекеттері басқаларға қандай жағымсыз, қауіпті жағдайлар туғызуы мүмкін? Топтық жұмыс. Қоғамдық көліктегі өзін-өзі ұстау ережелері туралы постер жасаңыз және таныстырыңыз. Дескриптор: Білім алушы − қоғамдық көлікте ереже сақталмаған балаларды анықтайды; − балалардың жасаған әрекеттері туралы ойын айтады; − қоғамдық көлікте өзін-өзі ұстау ережесін құрастырады; − шығармашылық жұмысты таныстыруға қатысады.
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстары ның қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Оқушыларға екі түрлі жағдаяттық тапсырма ұсынылады. Әр жағдаяттың шешімін талқылайды; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
Венн диаграммасы ҚБ парағы |
|||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Саралау тапсырмалары. 1-деңгей – Жолаушылар көлікте өздерін дұрыс ұстаған суретті жасыл түсті қарындашпен белгіле, мінез-құлық ережесі бұзылған суретті қызыл түсті қарындашпен белгіле. 2-деңгей – Өз сыныптастарың үшін «Көліктегі мінез-құлық ережелері» жаднамасын құрастыр. 3-деңгей – Көліктегі мінез-құлық ережелері бойынша білімдеріңді тексеріңдер. 1. Автобусты: а) алдынан б) артынан в) кез келген жағынан айналып өтуге болады 2. Көлікте өз-өзіңді қалай ұстау керек? а) қатты дауыспен сөйлеу, шулау керек б) жолаушылармен ұрсысу керек в) өзіңді тыныш ұстау керек 3. Көлікте: а) орынды жасы үлкендерге ғана беру керек б) ешкімге орын бермеу керек в) қыздар мен әйелдерге орын беру керек г) отыруға мұқтаж адамдарға орын беру керек 4. Көлікте: а) кейде билет сатып алмауға болады б) әрқашан билет сатып алу қажет в) билет сатып алудың керегі жоқ |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
Үйден сыныптастарыңа арнап кітапша құрастыр. |
|
|
|
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жер ортақ үйіміз. |
|
Сабақтыңмақсаты |
оқушыларға қоршаған орта, жер анаың адам өмірінде маңыздылығын түсіндіре отырып, Дұрыс әрекет құндылығының мәнін ашу. |
|
Бағалау критерийі |
оқушыларға өмірлік «қошаған орта» , «жер ана» ұғымы туралы түсінік беру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
кешірімділік, сыйластық қасиетін дамыту, өзі-өзіне және айналадағы адамдарға құрмет |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
1Ұйымдастыру кезеңі 1.1. 5 «Т» ережесін еске түсіру Тәртіп Талап Тазалық Тыныштық Татулық 1.2. Жағымды көңіл күйге келтіру. «Нұрға бөлену» жаттығуын өткізу -Отбасы мүшелерінің құқықтық мәртебесі қандай ? -Бүгінгі тақырыбымыз не туралы болуы мүмкін? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
2.1 Тақырыпты ашу · Жер ғаламшары несімен ерекше? · «Жер - жайлы мекен» деп неліктен айтады? · «Жер - жамылғы» дегенді қалай түсінесіңдер? · Жермен адамның қандай байланысы бар? · Өзің жерді не үшін қадірлейсің? 2.2 Дәйексөз. «Мықты болсаң , жердей бол » Халық нақылы Қыздарға бір рет, ұлдарға бір рет, барлығына бірге хормен айтқыздырту. · Дәйексөздің
мағынасын қалай түсінесіңдер? ЕББоқушыға тапсырма шығарылып беріледі. 2.3 Әңгiмелеу Алма ағашы мен бала (бейнесабақ) Сұрақтар. · Алма ағашы мен баланың сәби шақтағы достығы қалай еді? · Көп уақыт арасында не өзгерді? · Отбасын құрған балаға не керек болды? · Бәрінен шаршаған балаға алма ағашы қандай ұсыныс білдірді? · Қартайған бала мен ағашың ұқсастығы неде? · Баланың жасаған іс әректінен қандай түйін келтіреміз? · Өзің қоршаған ортаға қамқорлығыңды қалай көрсетіп келесің? Сергіту сәті Өлең мазмұнына сәйкес қимыл- қозғалыстар жасалады.
ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды қоршаған ортаға қамқорлығыңды қалай көрсетіп келесің? Сергіту сәті : Күндей болып күлеміз, Гүлдей болып өсеміз, Құстай болып ұшамыз, Көбелектей қонамыз. 2.4. Шығармашылық іс әрекет, топтық жұмыс.
1-тапсырма. «Жер ғажап ғаламшар » тақырыбында коллаж құрастыру 2-тапсырма. Өлеңді оқып жерге алғысыңды білдіріп алғыс хат жазамыз 3-тапсырма. Жерді қорғау туралы ереже құрастырып саламыз. 2.5 Мотивациялық қозғаушы Ойын: «Сипаттау арқылы жұмбақтың шешуін тап». Балалар күн, жаңбыр, бұлтты сипаттайды өз сөздерімен, бір бала соны суретіне қарамай, ойланып табу керек. |
Бағалау критериі Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін ажыратады Дескриптор: Отбасындағы құқықтарын анықтайды; Ұғымдар бойынша ақпарат анықтайды; Дәйектердің нақты, толық сипаттайды: Дескриптор Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін анықтайды; құрылысын сақтап, жүйелі ой жазады. Дескриптор: Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін қажеттігін дәлелдейді; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» landergenius@gmail.com |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Тазалық» әдісі бойынша оқушылар өздері жаңа тақырыптан алғандарын ой елегінен өткізеді Еттартқыш- алған білімімді жинақтап, қорытамын, електен өткіземін. Чемодан- алған білімім болашақта қажет. Қоқыс жәшігі-алған білімімді қажет етпеймін. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект https://abesu.org/4-synyp-өzіn-өzі-tanu-sabaғy-32-zher-ortaқ-үyіmіz |
Жер- біздің ортақ үйіміз. Барлық ғаламшарлардың ішінде Жер шары ең әдемі,ең бай,өмір сүруге ең қолайлы планета.Жерді адамдар, құстар, жан- жануарлар мекен еткен.
Жердің 79% судан тұрады. Жер бетінде тек адамдар мен жануарлар ғана емес, өсімдіктер де өмір сүреді. Жер бетіндегі тіршілік адамдар мен табиғатқа ортақ. Демек табиғат пен адамдардың өмірі бір-біріне тікелей байланысты. Жердің байлығын, табиғатын, жан-жануарларын дұрыс пайдаланбасақ, қорғамасақ, жер бетіндегі тепе-теңдік бұзылады, тіршілікке нұқсан келеді. Жер, су, Күннің жылуы, ауа - тіршілік көздері болып табылады. Сондықтан осы тіршілік көздерін ластамай,бекер ысырап етпей, аса сақтықпен пайдалана білуіміз керек. Зауыттан шыққан қалдықтар, түрлі қоқыстарды өртеу, машиналардан шыққан зиянды газдар және абайсызда шыққан өрт ауаны ластайды. Кейбір жануарлар мен құстар және өсімдіктер жойылып кетудің алдында тұр. Сондықтан оларды Қызыл кітапқа енгізген. Осы Қызыл кітапқа енген аңдар мен құстар, өсімдіктер мемлекеттік қорғауға алынған. Өйткені оларды қорғамаса , олар жер бетінен мәңгі жойылып кетеді.
Мен Қазақстанда тұрамын. Қазақстан ең ірі мемлекеттердің бірі болып табылады. Қазақстанның көркеюіне бүкіл ел болып ат салысуда. Қазақстанның келешегі онда тұрған халыққа тікелей байланысты. Әрбір адам бір мүдде, бір бағыт, бір мақсатқа жұмыла еңбек етсе, еліміздің болашағы сөзсіз жарқын болады.
Қазақстан - көп ұлтты мемлекет. Онда көптеген ұлттың өкілдері бейбіт қатар өмір сүруде. Олар бір - біріне дос, бауыр, жолдас. Қазақ елі, жері барлық жағынан бай. Елінің ынтымағы жарасқан. Жерінің қойнауы толған кен, жайлауы толған мал, даласы толған егін. Сәні мен салтанаты ерекше. Қазақ жерінің байлығы көз тұндырады. Сондықтан ертеде оның жаулары да көп болған. Бөгенбай, Қабанбай, Қарасай, тағы сол сияқты көптеген батырларының арқасында ұлтарақтай жерін де ешкімге бермей, білектің күшімен, найзаның ұшымен қорғап қалған. Осының бәрін олар келешектегі ұрпақ қамы үшін жасаған. Сол сияқты, киелі қазақ жері әулиелерімен де атағы шыққан. Мысалы: Семейдегі Қоңыр әулие , Жетісудағы Балпық әулие ,Ескелді әулиелердің кесенелері, Түркістандағы Қожа Ахмет Яссауи, Арыстан баб кесенелері, Жамбыл облысынды Айшабибі кесенесі соның айғағы.
Қазақстан көлдер мен өзендерге де бай. Атақты Ертіс, Іле, Шу,Есіл,Жайық өзендері де Қазақстанның жерін басып өтеді. Сонымен қатар атақты Балхаш, Алакөл, Бурабай, Жасыбай сияқты көлдері бар. Арал теңізі, Каспий теңізі тулаған балықтарымен елге әйгілі. Жердің көркі болған атақты Көкшетау, Алатау, Қаратау, Тарбағатай, Алтай, Баян тауларының қойнауы пайдалы қазбаларға толы. Қарағанды мен Екібастұздың көмірі, Маңғыстау мен Ақтаудың мұнайы еліміздің таусылмас қазынасы болып табылады. Осының бәрін өз орнымен пайдаланып, табиғатын аялап сақтау, келешек ұрпақтың қолына табыстау - біздің негізгі міндетіміз.
Ерінбей еңбектеніп, елімізді гүлдендіріп, атағын бүкіл әлемге әйгілеуіміз керек деп ойлаймын. Қазақстан алдыңғы қатарлы елдердің қатарында болады деп сенемін. Сол үшін өзімнің қолымнан келгеннің бәрін жасауға дайынмын. Өйткені мен өз Отанымды, өз елімді,өз жерімді,өз ғаламшарымды, оны мекен еткен бүкіл адамдар мен табиғатты сүйемін!
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-23
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Менің айналамдағы әлем |
|
Сабақтыңмақсаты |
оқушылардың өмір туралы көзқарастарын анықтау және өмірді қалай сүйетіндерін байқау; өмірдегі орны қандай деңгейде бағаланып жатқанын қаншалықты білетіндерін анықтау. |
|
Бағалау критерийі |
оқушыларға өмірлік «қошаған орта» , «жер ана» ұғымы туралы түсінік беру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
оқушыларды өз өмірінің мәнін түсіне білуге, рухани өсуге және жақсы мен жаманның аражігін ажырата отырып, өмірлік айқындамасын белгілей білуге үйренеді; |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
1Ұйымдастыру кезеңі Қымбатты оқушылар сіздерді көргендерімізге қуаныштымыз! Бүгінгі сабағымыздың тақырыбы «Мен және айналадағы әлем». - Мен және айналадағы әлем сөйлемін қалай түсінеміз? Өмір өте мәнді, мағыналы, мазмұнды өтуі үшін адамдардың бір - бірімен сыйластықта болуы керек деп қорытамыз жауапты. 1Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
2. «Сиқырлы қобдиша» ойыны Қатысушы оқушыларға көздерін жұмуды ұсынамын. көресіздер және оған күліп қарауларыңыз керек. Барлық оқушылар қобдишаға қарап болған соң сұрақ қоямын: Сіздер жан-жақты және қайталанбайтын деген сөзді қалай түсінесіздер? Жан-жақты, қайталанбайтын бейне кім болып шықты? Сіздер ол бейнеге күліп қарағанда, ол сіздерге қалай қарады?
Қорытынды ой-түйін. Әр адам жан-жақты және қайталанбайтын бейне. Сондықтан, өмірімізді дұрыс көзқараспен, сыйластықпен қарым-қатынас жасауымыз керек. Өзін және басқалардың өмірін жоғары бағалап, бар болмысымен қабылдай білу, бір-бірімізге шыдамдылықпен, сыйластықпен қарай білу - біздің айналадағы әлеммен үндестікке өмір сүруіміздің бірден бір кепілі. Ал айналадағы адамдармен дұрыс қарым-қатынаста болу – жетістікке жетудің, жеке тұлға болып кемелденуіміздің алғышарты және маңызды ереже. ЕББоқушыға тапсырма шығарылып беріледі. 3. «Менің жағымды және жағымсыз қасиеттерім» Өзіңді және өзгелерді бар болмысымен қабылдай білу үшін ең алдымен өзімізде бар қасиеттерді таразылап жұмыс жасай білуіміз керек. Ақ парақты екіге бөліп жағымды қасиеттерім, жағымсыз қасиеттерім деп өз бойымыздағы құндылықтарымызды саралап көрелік. 4. «Эмоциялар теңізінде» - Дәл қазір қандай сезімдесіздер? - Тағы қандай сезімдерді білеміз? - Жақсы сезімдерді сонан соң жаман сезінулерді айтайықшы. Жақсы сезімдерді айтқанды, өзімізді қалай сезіндік? Жаман сезімдерді айтуда қалай болды? - Ал енді бойымызды билеген жаман сезінулерден, қорқыныштан арылайық. Қолымызды, денемізді, аяқтарымызды сілкіп-сілкіп тастаймыз. Бәріміз бірігіп хормен «Өмір қандай тамаша!
Өмір маған қымбат! Менің өмір сүргім келеді. Мен өмірді
таңдаймын!» – деп айту
керек. ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Бағалау критериі Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін ажыратады Дескриптор: Отбасындағы құқықтарын анықтайды; Ұғымдар бойынша ақпарат анықтайды; Дәйектердің нақты, толық сипаттайды: Дескриптор Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін анықтайды; құрылысын сақтап, жүйелі ой жазады. Дескриптор: Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін қажеттігін дәлелдейді; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» landergenius@gmail.com |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Енді осы тренингтен алған әсерлеріңізбен бөліссеңіздер. Қандай күйде болдыңыз? «Өмірдің қызығын көрудің бір-ақ жолы бар батыл болып, жеңілістер мен ауыртпалықтардан қорықпау» дегім келеді. Біз бақыттымыз, себебі біз тәуелсіз мемлекетте өмір сүреміз! Кері байланыс «Тазалық» әдісі бойынша оқушылар өздері жаңа тақырыптан алғандарын ой елегінен өткізеді Еттартқыш- алған білімімді жинақтап, қорытамын, електен өткіземін. Чемодан- алған білімім болашақта қажет. Қоқыс жәшігі-алған білімімді қажет етпеймін. Үйге тапсырма: Жер ортақ үйіміз! Суреттер көрмесін дайындау. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект https://abesu.org/4-synyp-өzіn-өzі-tanu-sabaғy-32-zher-ortaқ-үyіmіz |
Жер- біздің ортақ үйіміз. Барлық ғаламшарлардың ішінде Жер шары ең әдемі,ең бай,өмір сүруге ең қолайлы планета.Жерді адамдар, құстар, жан- жануарлар мекен еткен.
Жердің 79% судан тұрады. Жер бетінде тек адамдар мен жануарлар ғана емес, өсімдіктер де өмір сүреді. Жер бетіндегі тіршілік адамдар мен табиғатқа ортақ. Демек табиғат пен адамдардың өмірі бір-біріне тікелей байланысты. Жердің байлығын, табиғатын, жан-жануарларын дұрыс пайдаланбасақ, қорғамасақ, жер бетіндегі тепе-теңдік бұзылады, тіршілікке нұқсан келеді. Жер, су, Күннің жылуы, ауа - тіршілік көздері болып табылады. Сондықтан осы тіршілік көздерін ластамай,бекер ысырап етпей, аса сақтықпен пайдалана білуіміз керек. Зауыттан шыққан қалдықтар, түрлі қоқыстарды өртеу, машиналардан шыққан зиянды газдар және абайсызда шыққан өрт ауаны ластайды. Кейбір жануарлар мен құстар және өсімдіктер жойылып кетудің алдында тұр. Сондықтан оларды Қызыл кітапқа енгізген. Осы Қызыл кітапқа енген аңдар мен құстар, өсімдіктер мемлекеттік қорғауға алынған. Өйткені оларды қорғамаса , олар жер бетінен мәңгі жойылып кетеді.
Мен Қазақстанда тұрамын. Қазақстан ең ірі мемлекеттердің бірі болып табылады. Қазақстанның көркеюіне бүкіл ел болып ат салысуда. Қазақстанның келешегі онда тұрған халыққа тікелей байланысты. Әрбір адам бір мүдде, бір бағыт, бір мақсатқа жұмыла еңбек етсе, еліміздің болашағы сөзсіз жарқын болады.
Қазақстан - көп ұлтты мемлекет. Онда көптеген ұлттың өкілдері бейбіт қатар өмір сүруде. Олар бір - біріне дос, бауыр, жолдас. Қазақ елі, жері барлық жағынан бай. Елінің ынтымағы жарасқан. Жерінің қойнауы толған кен, жайлауы толған мал, даласы толған егін. Сәні мен салтанаты ерекше. Қазақ жерінің байлығы көз тұндырады. Сондықтан ертеде оның жаулары да көп болған. Бөгенбай, Қабанбай, Қарасай, тағы сол сияқты көптеген батырларының арқасында ұлтарақтай жерін де ешкімге бермей, білектің күшімен, найзаның ұшымен қорғап қалған. Осының бәрін олар келешектегі ұрпақ қамы үшін жасаған. Сол сияқты, киелі қазақ жері әулиелерімен де атағы шыққан. Мысалы: Семейдегі Қоңыр әулие , Жетісудағы Балпық әулие ,Ескелді әулиелердің кесенелері, Түркістандағы Қожа Ахмет Яссауи, Арыстан баб кесенелері, Жамбыл облысынды Айшабибі кесенесі соның айғағы.
Қазақстан көлдер мен өзендерге де бай. Атақты Ертіс, Іле, Шу,Есіл,Жайық өзендері де Қазақстанның жерін басып өтеді. Сонымен қатар атақты Балхаш, Алакөл, Бурабай, Жасыбай сияқты көлдері бар. Арал теңізі, Каспий теңізі тулаған балықтарымен елге әйгілі. Жердің көркі болған атақты Көкшетау, Алатау, Қаратау, Тарбағатай, Алтай, Баян тауларының қойнауы пайдалы қазбаларға толы. Қарағанды мен Екібастұздың көмірі, Маңғыстау мен Ақтаудың мұнайы еліміздің таусылмас қазынасы болып табылады. Осының бәрін өз орнымен пайдаланып, табиғатын аялап сақтау, келешек ұрпақтың қолына табыстау - біздің негізгі міндетіміз.
Ерінбей еңбектеніп, елімізді гүлдендіріп, атағын бүкіл әлемге әйгілеуіміз керек деп ойлаймын. Қазақстан алдыңғы қатарлы елдердің қатарында болады деп сенемін. Сол үшін өзімнің қолымнан келгеннің бәрін жасауға дайынмын. Өйткені мен өз Отанымды, өз елімді,өз жерімді,өз ғаламшарымды, оны мекен еткен бүкіл адамдар мен табиғатты сүйемін!
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-24
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Біздің таза ауламыз. |
|
Сабақтыңмақсаты |
оқушыларға қоршаған орта, жер анаың адам өмірінде маңыздылығын түсіндіре отырып, Дұрыс әрекет құндылығының мәнін ашу. |
|
Бағалау критерийі |
оқушыларға өмірлік «қошаған орта» , «жер ана» ұғымы туралы түсінік беру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
кешірімділік, сыйластық қасиетін дамыту, өзі-өзіне және айналадағы адамдарға құрмет |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
1Ұйымдастыру кезеңі Әңгімелесу. *Табиғатқа өз қарым – қатынастарыңды қалай білдіресіңдер ? *Таза ауа, су, топырақтың адам денсаулығына қандай пайдасы бар ? * Табиғатты неліктен «Жер - анаға» теңейді ? * Адамның табиғатқа , табиғаттың адамға қандай пайдасы бар ?
1.2. Жағымды көңіл күйге келтіру. «Нұрға бөлену» жаттығуын өткізу -таза ауа болу үшін не қажет ? -таза аула болу үшін не қажет? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
2.1 Тақырыпты ашу Тазалық болған жерде ағаштар да, гүлдер де жайқала өседі.Тазалықтан кейін табиғатқа сұлулық керек ол үшін ағаштар мен гүлдер егеміз.Табиғат тазалығын сақтау – адамның өз өмірінің қауіпсіздігін сақтау деген сөз Сондықтан адам мен табиғат арасындағы қатынас ізгілік пен үйлесімділікке құрылуы шарт.Барша байлықтардың анасы – Жер .Жерді күтіп – баптай білу оның қойнауынан қазба байлықтарын игеріп ала білу табиғат пен қоршаған ортаны түлетіп гүлдендіре беру өз қолымызда.Табиғат тартылысы,құбылыстары тіршілігі – оның тынысы табиғат деп аталады.Олардың барлығы адам жанына саулық береді. Жан саулығы – денсаулық негізі . «Табиғат тазалығы – адамзат амандығы» екенін естен шығармау керек. 2.2 Шығармашылық жұмыс. Интерактивті тақтада көрсетілген суреттерді қатыстыра отырып «Табиғат аясында» атты тақырыпқа әңгіме жазу ұсынылады. Оқушылардың шығармашылық шабытын аша түсуге олардың суреттегі әрекеттерді ұғынуы арқылы өзіндік «менін» көрсете алуы үшін және табиғаттың құпиясын ұғыну. 2.3 Тапсырма. (жұмбақтарды шешу). 1.Әдемі түнде, 3.Жылт – жылт еткен, Мен жүрсем жүреді бірге Жырадан өткен. (ай) (су) 2.Бір түкті кілем, 4.Бар ма жоқ па оны анық білмейсің, Бір түксіз кілем Ол жоқ жерде өмір сүріп жүрмейсің (жер мен аспан) (ауа) 5.Көтеріліп теңізден, Биіктен қайта түскенде, Аспанға биік барамын . Өні кірер даланың . (жаңбыр) 2.2 Дәйексөз. «Табиғаттың тазалығы, адамзаттың амандығы» Халық нақылы · Дәйексөздің
мағынасын қалай түсінесіңдер? ЕББоқушыға тапсырма шығарылып беріледі. 2.3 Жағдаятты талдау. 1 – жағдаят: Арман бақ ішінде келе жатыр еді,терек бұтақтарын сындырып жатқан балаларды көрді де тұрып қалды ... . 2 –жағдаят: Алмат достарымен бірге ауыл сыртындағы бұлаққа келді. Олар өздері жиі келіп тамашалайтын бұлақтың көзі қалдық шөптер, босаған ыдысқа және қоқыстарға бітеліп қалғанын көрдің, сен не істер едің? ... . 3 – жағдаят: Сынып жетекшісі сабақ соңында аулаға көшет және де гүлзар өсіру туралы ұсыныс айтқан еді, сынып балалары мақұлдады да,Жанат мақұлдамады.Не себепті ? ... . 2.4 Сахналау. Табиғаттың адам өміріне қажеттілігі туралы көріністі тамашалаңыздар. Қатысушылар: Күн, ауа, су, жер, оқушы. ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Бағалау критериі Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін ажыратады Дескриптор: Отбасындағы құқықтарын анықтайды; Ұғымдар бойынша ақпарат анықтайды; Дәйектердің нақты, толық сипаттайды: Дескриптор Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін анықтайды; құрылысын сақтап, жүйелі ой жазады. Дескриптор: Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін қажеттігін дәлелдейді; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» landergenius@gmail.com |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Өзіммен-өзім. Балалар жайланып отырып,көздерін жұмып,өздеріне ең жақын,сүйікті отбасы мүшелерін,өз үйлерін көз ал- да рына елестетеді.Өз отбасылары туралы ең қымбат,ғажап сөздерді айтып,өз ойларымен бөліседі. Кері байланыс «Үш жағымды сәт» стратегиясы. Оқушыларға сабақтың барысында орын алған үш жағымды сәтті, яғни, тапсырманы орындауда болған үш жағдайды және келесі сабақта олардың жұмыстарын жақсарта түсуге керек болатын бір әрекетті атау ұсынылады. Үйге тапсырма Біздің қаламыз! Суреттен коллаж жасау |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект https://abesu.org/4-synyp-өzіn-өzі-tanu-sabaғy-32-zher-ortaқ-үyіmіz |
Жер- біздің ортақ үйіміз. Барлық ғаламшарлардың ішінде Жер шары ең әдемі,ең бай,өмір сүруге ең қолайлы планета.Жерді адамдар, құстар, жан- жануарлар мекен еткен.
Жердің 79% судан тұрады. Жер бетінде тек адамдар мен жануарлар ғана емес, өсімдіктер де өмір сүреді. Жер бетіндегі тіршілік адамдар мен табиғатқа ортақ. Демек табиғат пен адамдардың өмірі бір-біріне тікелей байланысты. Жердің байлығын, табиғатын, жан-жануарларын дұрыс пайдаланбасақ, қорғамасақ, жер бетіндегі тепе-теңдік бұзылады, тіршілікке нұқсан келеді. Жер, су, Күннің жылуы, ауа - тіршілік көздері болып табылады. Сондықтан осы тіршілік көздерін ластамай,бекер ысырап етпей, аса сақтықпен пайдалана білуіміз керек. Зауыттан шыққан қалдықтар, түрлі қоқыстарды өртеу, машиналардан шыққан зиянды газдар және абайсызда шыққан өрт ауаны ластайды. Кейбір жануарлар мен құстар және өсімдіктер жойылып кетудің алдында тұр. Сондықтан оларды Қызыл кітапқа енгізген. Осы Қызыл кітапқа енген аңдар мен құстар, өсімдіктер мемлекеттік қорғауға алынған. Өйткені оларды қорғамаса , олар жер бетінен мәңгі жойылып кетеді.
Мен Қазақстанда тұрамын. Қазақстан ең ірі мемлекеттердің бірі болып табылады. Қазақстанның көркеюіне бүкіл ел болып ат салысуда. Қазақстанның келешегі онда тұрған халыққа тікелей байланысты. Әрбір адам бір мүдде, бір бағыт, бір мақсатқа жұмыла еңбек етсе, еліміздің болашағы сөзсіз жарқын болады.
Қазақстан - көп ұлтты мемлекет. Онда көптеген ұлттың өкілдері бейбіт қатар өмір сүруде. Олар бір - біріне дос, бауыр, жолдас. Қазақ елі, жері барлық жағынан бай. Елінің ынтымағы жарасқан. Жерінің қойнауы толған кен, жайлауы толған мал, даласы толған егін. Сәні мен салтанаты ерекше. Қазақ жерінің байлығы көз тұндырады. Сондықтан ертеде оның жаулары да көп болған. Бөгенбай, Қабанбай, Қарасай, тағы сол сияқты көптеген батырларының арқасында ұлтарақтай жерін де ешкімге бермей, білектің күшімен, найзаның ұшымен қорғап қалған. Осының бәрін олар келешектегі ұрпақ қамы үшін жасаған. Сол сияқты, киелі қазақ жері әулиелерімен де атағы шыққан. Мысалы: Семейдегі Қоңыр әулие , Жетісудағы Балпық әулие ,Ескелді әулиелердің кесенелері, Түркістандағы Қожа Ахмет Яссауи, Арыстан баб кесенелері, Жамбыл облысынды Айшабибі кесенесі соның айғағы.
Қазақстан көлдер мен өзендерге де бай. Атақты Ертіс, Іле, Шу,Есіл,Жайық өзендері де Қазақстанның жерін басып өтеді. Сонымен қатар атақты Балхаш, Алакөл, Бурабай, Жасыбай сияқты көлдері бар. Арал теңізі, Каспий теңізі тулаған балықтарымен елге әйгілі. Жердің көркі болған атақты Көкшетау, Алатау, Қаратау, Тарбағатай, Алтай, Баян тауларының қойнауы пайдалы қазбаларға толы. Қарағанды мен Екібастұздың көмірі, Маңғыстау мен Ақтаудың мұнайы еліміздің таусылмас қазынасы болып табылады. Осының бәрін өз орнымен пайдаланып, табиғатын аялап сақтау, келешек ұрпақтың қолына табыстау - біздің негізгі міндетіміз.
Ерінбей еңбектеніп, елімізді гүлдендіріп, атағын бүкіл әлемге әйгілеуіміз керек деп ойлаймын. Қазақстан алдыңғы қатарлы елдердің қатарында болады деп сенемін. Сол үшін өзімнің қолымнан келгеннің бәрін жасауға дайынмын. Өйткені мен өз Отанымды, өз елімді,өз жерімді,өз ғаламшарымды, оны мекен еткен бүкіл адамдар мен табиғатты сүйемін!
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-25
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Орманда өзін қалай ұстау керек |
|
Сабақтыңмақсаты |
Табиғат аясындағы өз әрекеттеріне және қоршаған ортаға байланысты адам қылықтарына баға бере білуге дағдыландыру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Табиғат аясында өзін дұрыс ұстауды,экология ережелерін қайталап,табиғатқа аяушылық сезіммен қарауды үйрету; |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
1Ұйымдастыру кезеңі 1.1 Сахналық көрініс. Музыкалық сүйемелдеумен балаларға саябақ,орман тоғайлар бейнеленген слайдтарды көрсетеді. Сол сәтте орманшы келеді.Балалар қонақты қарсы алады. -Бізге қонаққа келген кім,қалай ойлайсыңдар? Орманшы балаларды орманға қонаққа шақырады. Саяхатқа барамыз, Орманға бет аламыз. Қараңдаршы,айнала Қандай ғажап,тамаша! («Орман шуы»,музыкалық сүйемелдеу) 1Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
2.1Қойылым Орманға жақсы ниетпен келдіңдер ме,әлде жаман ойларың бар ма? –деп орманшы балалардан сұрайды.Орманда өзін дұрыс ұстау ережелері туралы балалардың білімдерін тексеретінін хабарлайды.Әртүрлі жағдайларды оқып,дұрыс жауаптары үшін балаларға жаңғақ сыйлайды. ЕББоқушыға тапсырма шығарылып беріледі. 1-жағдай Сендер орман ішінен саңырауқұлақ көрдіңдер,бұл шынайы ақ саңырауқұлақ па,әлде тек соған ұқсайтын саңырауқұлақ па,білмейсіңдер,қандай іс-әрекет қолданасыңдар? 1.Тұрған орнында қалдырамын. 2.Кесіп алып,өзіммен бірге алып кетемін. Орманшының сұрағына жауап береді. 3.Ата-анамнан немесе достарымнан сұраймын. 4.Дәмін татып көруге әрекеттенемін. 2-жағдай Сен орманға жидек теру үшін бардың. 1.Бәрін қатарынан жұла беремін. 2.Піскен жидектерді ғана бір-бірден теремін. 3.Жидектерді көп-көптен бұтағымен қоса жұламын. 3-жағдай Орманда серуендегеннен кейін,көп қоқыс қалдықтары қалғанын байқаған кездегі сендердің іс-әрекеттерің. 1.Жерге көміп тастаймыз. 2.Үйге алып кетіп,қоқыс жәшігіне лақтырамыз. 3.Қағаздарды өртейміз. 4.Онсыз да қоқыс көп деп,бәрін өз орнында қалдырамыз. Балалардың іс-әрекеттерді дұрыс болған жағдайда суреттегі шеңберлерді қызыл түспен,бұрыс жағдайда жасыл түспен бояу керектігін түсіндіріп,жұмыс дәптеріндегі тапсырманы өз бетімен орындауды тапсырады. Сергіту сәті. Қане,қатар тұрайық, Бойымызды жазайық, Қаздарға біз ұқсайық, Мойнымызды созайық, Секірейік,шулайық, Қояндарға ұқсайық, Армансыз бір секіріп, Көзден ғайып болайық. (Ауд.Г.Нурузова) Орманшы балаларға «Ормандағы жабайы» атты тиін оқиғасын баяндап береді. -Өлең сендерге қандай әсер қалдырды? -Бала неліктен тиінге ұнамады? Орманның әр жерінде орманшының тыйым салу белгілері ілінген.Орманшы балаларды бір белгіден бір белгіге жетелеп,білімдерін тексереді. 2.3 ларды бір белгіден бір белгіге жетелеп,білімдерін тексереді. Өздерінің пікірлерін білдіріп,әртүрлі жағдайларда өзін дұрыс ұстау әрекеттерін атайды, сұрақтарға жауап береді. Дұрыс жауаптарды таңдайды,түсіндіреді. Өз беттерімен тапсырманы орындайды. Орындау барысында өз ойларымен бөліседі. Өлең мазмұнына с қимылдар жасайды.
1.Ағаштардың қабықтарын зақымдама. 2.Саябақтарда,орманда,көгалда гүлдерді жұлма. 3.Піскен жидектерді жинағанда,бұтақтарын бүлдірме. 4.Саңырауқұлақтарды таптама. 5.Ормандағы өрмекшінің торын бұзба,өрмекшіні өлтірме. 6.Көбелектерді,инеліктерді,бақа да жәндіктерді аулама. 7.Ұяларды бұзба! 8.Жабайы аңдарға жақындама. 9.Орманда,саябақта тыныштық сақта. 10.Қураған шөптерді өртеме. 11.Орманға,саябаққа,өзен бойына қоқыс қалдықтарын тастама. Орманшы балаларды мақтап,тиіннің атынан жаңғақ толған себетті сыйға тартады. Көздерін жұмуды ұсынады: «Дөңгелейміз,айналамыз, Бақшамызға ораламыз» (Музыкалық сүйемелдеумен балалар балабақшаға оралады,орманшы ғайып болады) ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Бағалау критериі Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін ажыратады Дескриптор: Отбасындағы құқықтарын анықтайды; Ұғымдар бойынша ақпарат анықтайды; Дәйектердің нақты, толық сипаттайды: Дескриптор Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін анықтайды; құрылысын сақтап, жүйелі ой жазады. Дескриптор: Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін қажеттігін дәлелдейді; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» landergenius@gmail.com |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Тазалық» әдісі бойынша оқушылар өздері жаңа тақырыптан алғандарын ой елегінен өткізеді Еттартқыш- алған білімімді жинақтап, қорытамын, електен өткіземін. Чемодан- алған білімім болашақта қажет. Қоқыс жәшігі-алған білімімді қажет етпеймін. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект https://abesu.org/4-synyp-өzіn-өzі-tanu-sabaғy-32-zher-ortaқ-үyіmіz |
Сапарға шығар алдында кез келген жорықшы міндетті түрде қолына компас немесе жергілікті жердің картасын алып шығады. Бірақ компас басқа бір жорықшының қалтасында қалып қойған жағдайда қайтеміз? Алдымен жан-жағыңызды мұқият зерделеп, жүрген жолыңызды еске түсіріңіз.
Орман арасынан сүрлеу жолды тауып алу үшін алдымен қай жақта тұрғаныңызды дұрыстап анықтап алуыңыз қажет (жорыққа шығар алдында жергілікті жердің картасын қарап алған жөн). Егер қандай жерге тап болғаныңызды білмесеңіз, дыбысқа зейін қойып, иіске мән беріңіз.
1. Қайың ағаш діңінің дақтары солтүстік бетінде көп болады.
2. Піскен жидек алдымен оңтүстік бөліктен қызарады.
3. Қына солтүстік беткейде өседі.
4. Ағаш түктілігі солтүстік бөлігінде оңтүстік бөлігінен гөрі сирек кездеседі.
5. Жалғыз өзі өсіп тұрған мүкке назар аударсаңыз, оңтүстік бөлікте шөптің қалың өсетінін байқайсыз.
6. Жеміс-жидек оңтүстік аймақта тез піседі.
7. Егер сіз сүрлеу жолды тапқан болсаңыз, сол жолмен ойланбастан тіке тартыңыз. Ал егер жол адам бойынан әлдеқайда төменірек және бұтақтармен жанасқан болса, ол жақтан жыртқыш аңдардың апаны шығып қалуы ықтимал.
Оқи отырыңыз:
Франция мақтанышы – Маркессак бақшасы
60 метр биіктікке атқылайтын гейзерді тамашалаңыз
Кішкентай Жапонияда адам аяғы баспаған жер бар дегенге сенесіз бе?
рманды пайдалану Оған ормандар мен джунглилердің табиғи ресурстарын пайдаланатын барлық экономикалық қызмет түрлері кіреді. Экономиканың классикалық салалық бөлімі шеңберінде орман шаруашылығы балық аулау немесе ауылшаруашылығымен қатар негізгі қызмет түрлеріне кіреді.
Бұл қанаудың бір бөлігі орман шаруашылығы деп те аталады. Бұл ормандарда ресурстарды өндіру үздіксіз болу үшін қолданылатын әдістер ретінде анықталады. Орман шаруашылығы дәл осы орманды немесе джунгли массивтері ұсынатын өнімдердің артықшылықтарын алуға негізделген.
Эксплуатацияның кең тараған түрлерінің қатарына ағашты тікелей немесе жанама түрде пайдалану жатады. Соңғы жағдайда целлюлоза, шайыр, резеңке немесе өңдеуді қажет ететін басқа элементтерді алу үшін шикізатты қолдану болып табылады.
Қарқынды орман шаруашылығының салдары экологиялық жағынан өте жағымсыз. Ормандарды кесу өзімен бірге өртті, жануарлар түрлерінің жойылуын немесе атмосферада СО2 жоғарылауын тудырады. Осы себепті осы ресурстарды тұрақты түрде пайдалануға мәжбүр ету үшін әртүрлі халықаралық жоспарлар жасалды.
Ағаш кесу бойынша алғашқы жұмыстар
Экономикалық саладағы негізгі қызмет табиғи ресурстарға тәуелді болып табылады. Планета ұсынатын нәрселерден (су, егін, жер, минералдар ...) тамақ немесе шикізат ретінде қызмет етуге арналған өнімдер алынады.
«Бастапқы» атауы осы экономикалық қызметтердің басқалардың негізі болып табылатындығынан туындайды. Табиғи ресурстарды пайдалану арқылы алынған шикізатсыз қалған экономикалық салалар дами алмады.
Ағаш кесу - бұл негізгі жұмыстардың бірі. Бұл ежелгі дәуірдің бірі, өйткені адамдар әрқашан ормандар мен джунглилер ұсынған нәрсені пайдаланды.
Ағаштардың ағашынан бастап шайыр тәрізді материалдарға дейін орман алқаптары көптеген өнімдердің көзі болды, мысалы, энергия шығаруға немесе қағаз жасауға.
Орман шаруашылығы
Адам баласы орман шаруашылығын негізгі іс-әрекет ретінде дамыта алатын бірқатар әдістер жасады. Бұл пәннің атауы орман шаруашылығында берілген, бұл термин латын тілінен шыққан «силва» (орман, джунгли) және «культура» (өсіру).
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-26
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қауіпсіз демалыс |
|
Сабақтыңмақсаты |
Балалардың үйде, көшеде, табиғатта қауіпсіздік ережесін сақтай білу жөніндегі білімдерін бекіту, қауіпті заттармен, қауіпсіздік жағдайлармен таныстыру және олардан сақтана білуге үйрету. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Табиғат аясында өзін дұрыс ұстауды,экология ережелерін қайталап,табиғатқа аяушылық сезіммен қарауды үйрету; |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
1Ұйымдастыру кезеңі 1.1 Оқушылармен амандасу, сабаққа дайындығын тексеру, оқушыларды топқа бөлу. Түрлі түсті қағаздар арқылы оқушыларды топқа бөлу, топтың атын құру, топ басшысын сайлау Оқушылар сіздердің топтық жұмыста, осы сабақта белсене қатыссаңыздар, сіздерге сабақ соңында ТОСЫН СЫЙ күтеді. 1Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
2.Тақырыпты ашуға арналған кроссвордтарды шешу 1 – ші топ 1.Қыста не жауады? ҚАР 2. Дүкеннен бір зат алғанда дүкеншіге не бересің? АҚША 3. Сендер тұрып жатқан жер? АУЫЛ 4. Тышқанның үйі .. ІН 5. Әке сөзінің орысша аудармасы ПАПА 6. Шөлдегенде не ішесіңдер? СУ 7. Ұсақ сөзінің синонимы қандай? ІРІ 8. Қыс сөзінің орысшасы ЗИМА 9. Дене шынықтыру сабағында немен ойнайсыңдар? ДОП 10. Өрнектеп, сәндеп, Тігістерін бүгетін. Солпысын жөндеп, Кім көйлек тігетін? ТІГІНШІ 11. Аспан қандай түсті? КӨК ҚАУІПСІЗДІК 2-ші топ 1.Үйге кірер кезде ең бірінші не ашасыңдар? ЕСІК 2. Мечта сөзінің қазақша аудармасы АРМАН 3. Төрт аяғы бар, Басында екі таяғы бар, Иегінде екі сақалы бар. ЕШКІ 4. 24 сағат бойы жұмыс жасайтын адамның дене мүшесі қандай? ЖҮРЕК 5. Жұмадан кейін екі күннен кейін қай күн келеді? ДҮЙСЕНБІ 6. Ешкінің төлі ЛАҚ 7. Кезікті бір жануар, Үстінде екі тауы бар. ТҮЙЕ 8. Ақ сөзінің антонимы ҚАРА 9. Тышқанның үйі ... ІН ЕРЕЖЕЛЕРІ ЖАРАЙСЫҢДАР БАЛАЛАР - Қауіпсіздік ережелері туралы не білесіңдер? - Қандай қауіпсіздік ережелері бар? - Ол ережелерді сақтау керек пе? - Осы ережелерді өмірде қолданамыз ба? Оқушылардың жауаптарын тыңдау
ІІ. Негізгі кезең Өмірден қымбат еш нәрсе жоқ, өйткені өмірде бәрі бар. Қазіргі заманда өмір ең қымбат байлық болып келеді. Адамның ең негізгі мақсаты ол — өмірді сақтап қалу. Көп жағдайларда өз өмірін сақтап қалу және өз жақындарының өмірін сақтап қалу үшін қарапайым ережелерді білуіне байланысты болады. Мысалы: төтенше жағдайлар кезінде алғашқы медициналық көмек көрсете білу, сақтана білу т.с.с… Өмір қауіпсіздік негіздерін ӘР ҚАЙСЫСЫ білу керек және түсініп отыру керек, өз уақытында бәрін дұрыс жасауы денсаулыққа және өмірге қаншалықты маңызды екенін білу керек. Қай жерде сіз болсаңыз, жалғыз, достарымен, отбасымен, жолда жұмысқа бара жатқанда, демалыста немесе үйде, әрқашанда есіңізде сақтаныз, өмірде көптеген жағдайлар болады. Олар әдеттегідей әр-түрлі жағдайларға әкеліп соқтырады. Бұндай жағдайға ұшыраған кездерде сабырлық сақтау керек. Осы Қауіпсіздік бұрышы бөлімінен өмірге ең керекті қауіпсіздік ережелерімен таныса отырып, дер кезінде өз өмірімізді сақтап қалуға тырысайық. Сол себептен бұны білу және оны дұрыс қолдану әркімнің міндеті. Үйде қауіпсіздік сақтау тәртібі Ø Егер сен үйде жалғыз қалсаң, қауіпсіздік ережелерін сақтауды ұмытпа. Ø Су қолмен электр құралдарына, розеткаға, тоқ қосқышқа жанасуға болмайды. Ø Плитаның үстінде шәйнек, таба, кастрөл тұр. Олар – ыстық. Оларды алу үшін арнаулы қолғап не шүберек керек. Өрт қауіпсіздігі ережесі Егер өрт қатты жанып тұрса, онда сіздің негізгі мақсатыңыз тез үйден кету. 101-ге хабарласып өрт сөндірушілерді шақырту. Егер өрт қатты жанып тұрмаса да, бірақ үйдің іші қатты түтін болса, үйден тез кету керек. Түтін өрттен де қауіпті болады. Су қауіпсіздігі Суда шомылудың қауіпсіздік шаралары — Суға шомылатын жерді, жалпы жағдайды судың тазалығын, тереңдігін мұқият тексеріп алыңыз. — Тамақ ішкеннен кейін бірден шомылмаңыз. — Суға тек қана рұқсат етілген жерлер мен жағажайларда шомылыңыздар. — Өте ұзақ шомылмаңыз, өзіңізді шаршауға және тоңып қалтырауға дейін жеткізбеңіз. — Суға түскенде бір-біріңізді көзден таса қылмаңыз. Жолда журу қауіпсіздігі 1. Жолдан жаяу жүргіншілерге арналған жерден өт 2. Жолдан өтерде алдымен солға ал бөлгіш жолақтан кейін оңға қара 3. Жолдан бағдаршамның жасыл түсі жанғанда ғана өт 4. Егер, жаяу жүргіншілрге арналған жол болмаса жаяу жүргінші жолдың шетімен қозғалысқа қарсы жолмен жүруге тиісті. 5. Жолдың машина жүретін бөлігінде ойнауға болмайды. ЕББоқушыға тапсырма шығарылып беріледі. 1-жағдай Сендер орман ішінен саңырауқұлақ көрдіңдер,бұл шынайы ақ саңырауқұлақ па,әлде тек соған ұқсайтын саңырауқұлақ па,білмейсіңдер,қандай іс-әрекет қолданасыңдар? 1.Тұрған орнында қалдырамын. 2.Кесіп алып,өзіммен бірге алып кетемін. Орманшының сұрағына жауап береді. 3.Ата-анамнан немесе достарымнан сұраймын. 4.Дәмін татып көруге әрекеттенемін. 2-жағдай Сен орманға жидек теру үшін бардың. 1.Бәрін қатарынан жұла беремін. 2.Піскен жидектерді ғана бір-бірден теремін. 3.Жидектерді көп-көптен бұтағымен қоса жұламын. 3-жағдай Орманда серуендегеннен кейін,көп қоқыс қалдықтары қалғанын байқаған кездегі сендердің іс-әрекеттерің. Сергіту сәті. Қане,қатар тұрайық, Бойымызды жазайық, Қаздарға біз ұқсайық, Мойнымызды созайық, Секірейік,шулайық, Қояндарға ұқсайық, Армансыз бір секіріп, Көзден ғайып болайық. (Ауд.Г.Нурузова) Орманшы балаларға «Ормандағы жабайы» атты тиін оқиғасын баяндап береді. -Өлең сендерге қандай әсер қалдырды? -Бала неліктен тиінге ұнамады? Орманның әр жерінде орманшының тыйым салу белгілері ілінген.Орманшы балаларды бір белгіден бір белгіге жетелеп,білімдерін тексереді. ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Бағалау критериі Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін ажыратады Дескриптор: Демалыс орнында құқықтарын анықтайды; Ұғымдар бойынша ақпарат анықтайды; Дәйектердің нақты, толық сипаттайды: Дескриптор Демалыс жерлердегі құқықтары мен міндеттерін анықтайды; құрылысын сақтап, жүйелі ой жазады. Дескриптор: Демалыс жерлердегі құқықтары мен міндеттерін қажеттігін дәлелдейді; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» landergenius@gmail.com |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Тазалық» әдісі бойынша оқушылар өздері жаңа тақырыптан алғандарын ой елегінен өткізеді Еттартқыш- алған білімімді жинақтап, қорытамын, електен өткіземін. Чемодан- алған білімім болашақта қажет. Қоқыс жәшігі-алған білімімді қажет етпеймін. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект https://ust.kz/word/4_synyp_kuzgi_demalys_yaqytynyng_qayipsizdik_erejeleri-291079.html |
Сапарға шығар алдында кез келген жорықшы міндетті түрде қолына компас немесе жергілікті жердің картасын алып шығады. Бірақ компас басқа бір жорықшының қалтасында қалып қойған жағдайда қайтеміз? Алдымен жан-жағыңызды мұқият зерделеп, жүрген жолыңызды еске түсіріңіз.
Орман арасынан сүрлеу жолды тауып алу үшін алдымен қай жақта тұрғаныңызды дұрыстап анықтап алуыңыз қажет (жорыққа шығар алдында жергілікті жердің картасын қарап алған жөн). Егер қандай жерге тап болғаныңызды білмесеңіз, дыбысқа зейін қойып, иіске мән беріңіз.
1. Қайың ағаш діңінің дақтары солтүстік бетінде көп болады.
2. Піскен жидек алдымен оңтүстік бөліктен қызарады.
3. Қына солтүстік беткейде өседі.
4. Ағаш түктілігі солтүстік бөлігінде оңтүстік бөлігінен гөрі сирек кездеседі.
5. Жалғыз өзі өсіп тұрған мүкке назар аударсаңыз, оңтүстік бөлікте шөптің қалың өсетінін байқайсыз.
6. Жеміс-жидек оңтүстік аймақта тез піседі.
7. Егер сіз сүрлеу жолды тапқан болсаңыз, сол жолмен ойланбастан тіке тартыңыз. Ал егер жол адам бойынан әлдеқайда төменірек және бұтақтармен жанасқан болса, ол жақтан жыртқыш аңдардың апаны шығып қалуы ықтимал.
Оқи отырыңыз:
Франция мақтанышы – Маркессак бақшасы
60 метр биіктікке атқылайтын гейзерді тамашалаңыз
Кішкентай Жапонияда адам аяғы баспаған жер бар дегенге сенесіз бе?
рманды пайдалану Оған ормандар мен джунглилердің табиғи ресурстарын пайдаланатын барлық экономикалық қызмет түрлері кіреді. Экономиканың классикалық салалық бөлімі шеңберінде орман шаруашылығы балық аулау немесе ауылшаруашылығымен қатар негізгі қызмет түрлеріне кіреді.
Бұл қанаудың бір бөлігі орман шаруашылығы деп те аталады. Бұл ормандарда ресурстарды өндіру үздіксіз болу үшін қолданылатын әдістер ретінде анықталады. Орман шаруашылығы дәл осы орманды немесе джунгли массивтері ұсынатын өнімдердің артықшылықтарын алуға негізделген.
Эксплуатацияның кең тараған түрлерінің қатарына ағашты тікелей немесе жанама түрде пайдалану жатады. Соңғы жағдайда целлюлоза, шайыр, резеңке немесе өңдеуді қажет ететін басқа элементтерді алу үшін шикізатты қолдану болып табылады.
Қарқынды орман шаруашылығының салдары экологиялық жағынан өте жағымсыз. Ормандарды кесу өзімен бірге өртті, жануарлар түрлерінің жойылуын немесе атмосферада СО2 жоғарылауын тудырады. Осы себепті осы ресурстарды тұрақты түрде пайдалануға мәжбүр ету үшін әртүрлі халықаралық жоспарлар жасалды.
Ағаш кесу бойынша алғашқы жұмыстар
Экономикалық саладағы негізгі қызмет табиғи ресурстарға тәуелді болып табылады. Планета ұсынатын нәрселерден (су, егін, жер, минералдар ...) тамақ немесе шикізат ретінде қызмет етуге арналған өнімдер алынады.
«Бастапқы» атауы осы экономикалық қызметтердің басқалардың негізі болып табылатындығынан туындайды. Табиғи ресурстарды пайдалану арқылы алынған шикізатсыз қалған экономикалық салалар дами алмады.
Ағаш кесу - бұл негізгі жұмыстардың бірі. Бұл ежелгі дәуірдің бірі, өйткені адамдар әрқашан ормандар мен джунглилер ұсынған нәрсені пайдаланды.
Ағаштардың ағашынан бастап шайыр тәрізді материалдарға дейін орман алқаптары көптеген өнімдердің көзі болды, мысалы, энергия шығаруға немесе қағаз жасауға.
Орман шаруашылығы
Адам баласы орман шаруашылығын негізгі іс-әрекет ретінде дамыта алатын бірқатар әдістер жасады. Бұл пәннің атауы орман шаруашылығында берілген, бұл термин латын тілінен шыққан «силва» (орман, джунгли) және «культура» (өсіру).
Бекітемін:_________
Күні: 13.09.2023 ж.
Сыныбы: 6ә
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-1
|
Бөлім: |
Парасаттылық және этика |
|
Сабақтың тақырыбы |
Өмірлік ұстанымдарыма берікпін |
|
Сабақтың мақсаты |
Оқушыларға өмірлік ұстаным туралы түсінік беру және өз өмірлік ұстанымдарын қалыптастыруға ықпал ету. |
|
Бағалау критерийі |
өмірлік ұстаным туралы біледі; өмірлік ұстанымдарын қалыптастырады; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтың барысы
|
Сабақтың кезеңі/ уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру «Кинометафора» әдісі «Қазақстан аумағындағы тас дәуірінің тұрақтары» тақырыбына байланысты бейнебаян көрсетеді. Мұғалім көрсетілген бейнебаян бойынша оқушыларға «Серпілген сауалдар» әдісі арқылы сұрақтарға жауап беруді ұсынады -Өмірлік ұстаным дегенді қалай түсінесіңдер? |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер https://yandex.kz/video/preview/698441150976972623 сілтемеде бейне көрініс |
|
Сабақтың ортасы |
Мағынаны тану Өмірлік ұстаным Адамның дүниетанымдық, моральдық-психологиялық қасиеттері және оның қоғамға қарым-қатынасын білдіру арқылы көрінетін ішкі қағидасы. Өмірлік ұстаным адам іс-әрекетінде белсенді немесе бәсең түрінде көрініс береді. Өмірлік ұстаным – жеке адамның іс-әрекетінің белгілі бір бағыттылығы. Адамгершілік бағытта өмірлік ұстаным жеке адамның мінез-құлық жүйесінен көрініс табады, адамдардың сенімінен, ар-ожданынан, идеялық бір бағыттылығынан байқалады. Адамның өмірлік ұстанымының шындығын және дұрыстығын айқындау қоғамның прогресті бағытта сай келуімен өлшенеді. Тұлғаның жекебастық дамуын анықтаудың ең басты белгісі оның қоғамдық, тарихи процестегі орнын белгілеу болмақ. Адамның жеке тұлға ретінде қалыптасуы, ең алдымен, оның өмірден өз орнын саналы түрде таба білуіне байланысты. Жеке тұлғаның өзіндік өмірлік ұстанымы оның қоғамға, қоғамдық байлыққа деген көзқарас пікірден, іс-әрекетінен, қоғамдық қызметінен, өмірге деген көзқарасынан білінеді. Адамның өмірі мен қызметі, өмірге деген көзқарасы оның мамандығына байланысты. Адамның өмірлік белсенді ұстанымы еңбек процесінде айқындалады, шыңдалып беки түседі. Ол іс-әрекет сөздің бірлігінен, адамның алға қойған мақсатты орындаудағы белсенділік пен теориялық білім,білік, іскерлік қабілетін жүзеге асыра білуінен байқалады. ІІ. Пікірің қажет! Ұлы тұлғалардың өмірлік ұстанымы Ешқашан берілмеңіз! /У. Черчилль/ Менің өмірлік ұстанымым — тек қана алға ұмтылу, өзара түсіністік, өзара көмек және бірлік./Ө. Жалайри/ Не болса соған сене берме, қолыңда бардың қадірін біл, уақытыңды құр бекерге жіберме! /Ғ. Мұтанов/ -Адамдар сенен көмек сұраса, қол ұшын созудан бас тартпа! /А. Жұмаділдаев/ Өмірдің әр сәтінен сабақ ал! /Ш. Беркімбаева/ Жүрекке жол таба біл! /Д. Нұржігіт/ Өміріңді адал және лайықты етіп сүргейсің! Ертеңгі күні қартайғаныңда өткеніңнен рахат алатындай бол!/ К. Шамшиденова/ Жүректен жүрекке Мұғалім балалардың шеңберге тұрыпсыныптас достарымен қол ұстасып өз бойларындағы жаксы қасиеттерін таныту мақсатында және алған білімдерін қортындылау үшін бір-біріне жүрекжарды тілектерін айтуды ұйымдастырады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Үш нәрсені ұмытпа: өзіңді құрметте, өзгелерді құрметте және жасаған әр іс-әрекетіңе жауап бере біл! /Ж. Тәшенов/ Алынбайтын асу, бағынбайтын белес, шешілмейтін түйін жоқ. Дж. Буш Жүзігің алтын болғанша, жүзің жарқын болсын! /Д. Қонаев/ ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында «Өз мақсатым» тақырыбында сурет салу беріледі. Кері байланыс Не білдім? Не көрдім? Не түсіндім? Нені жетілдіруім керек? Үйге тапсырма: «Өмірлік ұстанымдарыма берікпін» эссе жазу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Бекітемін:_________
Күні: 20.09.2023 ж.
Сыныбы:
6а
|
Бөлім: |
Парасаттылық және этика |
|
Сабақтың тақырыбы |
Ұстазым-қамқорым менің,баулыған асыл өнерге |
|
Сабақтың мақсаты |
Ұстаздың адам өмірінде алатын орын зор екендігін, ұстаздарды құрметтеу, сыйлау және қадірлеу қасиеттерін оқушылардың бойына дамыту әрі дарыту. |
|
Бағалау критерийі |
Ұстаздың әрі маман, әрі оқушыға дос, жанашыр, ақылшы екендігін ұғынады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Ұстазбен өзара сыйластық қарым-қатынастары дамиды |
Сабақтың барысы
|
Сабақтың кезеңі/ уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру 1. Ұстаз деп кімдерді айтамыз? 2. Сендер кімдерді өздеріңе ұстаз санайсыңдар? 3. Ұстаздарыңды қалай қуантар едіңдер? - Дұрыс айтасыңдар. Тәрбие, тәлім, білім, ақыл беретін адамдарды біз ұстаз дейміз. Ата-ана – ұстаз, мұғалім – ұстаз, үлкендер – ұстаз, кітап – ұстаз. Олар біздің жақсы адам болып өмір сүруімізге көмектеседі. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
1. Мәтінмен жұмыс. Ұстаз А. Сопыбеков леңде ұстаз деп кімді айтып отыр? 2. Өлеңде ұстаз бойындағы қандай қасиеттер айтылған? деген сұрақтарға қандай пікір айта аласыңдар? 3.Шығармашылық жұмыс. Топқа бөлініп, әр топ «Менің ұстазым» тақырыбына шағын құрап және әр топ өздерінің жұмысын жария етеді. 4.Тыныштық сәті. Балалардың денесі, ойы тынықтырылады. Балалар денелерінді түзу, бастарынды жоғары көтеріп,ыңғайланып отырайық. Көздеріңді жұмуғада болады.Ауаны терең жұтып, еркін тыныстаймыз, денелеріңді бос ұстап, айналадағы барлық тіршілік иесі оларды аялап, қоршап, қамқор болып жатқанын сеземіз.Тұла бойлары жақсылыққа, махаббатқа толғанын сезінуге ұмтыламыз. (Осылайша 2 минут отырады)Балалар, ойланып болсақ көзімізді ашайық. . Бізде бүгін дәйексөз Ребус, соны шешіп көрейік. « Мұғалім – мектептің жүрегі » Ы. Алтынсарин - Ыбырай Алтынсарин қазақ жерінде тұңғыш мектеп ашқан ағартушы-педагог. Оның «Мұғалім – мектептің жүрегі» деп айтқаныңда көп мән бар. Өйткені оқушы мектепте мұғалімнің еңбегі арқылы оқу, білім, тәлім алады. Мұғалім оқушыны жақсылыққа, ізгілікке, бақытқа жетелейді. 5. Жаңа ақпарат. Ұстаз мектепте білім – тәрбие беріп, адамгершілік нұрын төгеді. Мұғалім жас ұрпаққа өз өнерін,тәжірибесін, білімін үйретеді. Адамдардың айналаға, достарына, табиғатқа деген дұрыс көзқарасын қалыптастырады.Ол адамның өмірге деген сенімін арттырады, өмірден өз жолын дұрыс таба білуге көмектеседі. Қағазғасол жақ бөлігінде ұзтаздың суреті салынған. Оң жақ бөлігінде берілген бос торкөздерге өз ұстазыңа сыйлағың келетін суретті салып, бояңдар. - Ия, балалар, жалпы біз кімнен немесе неден, тәлім-тәрбие, өнеге алсақ, үйренсек өзімізге соларды ұстаз санаймыз. Біз ұстаздан көп нәрсе үйренеміз. Ұстаз өмірдегі құбылыстар мен әрекеттерді, құндылықтарды танып білуге, ажырата алуға үйретеді. Ұстаздан алған білімді бойына сіңіре білген, оны өмірде дұрыс қолдана алған шәкірт нағыз білімді болады. 6. Жүректен-жүрекке жылы лебіз білдіру. Жүрекше арқылы бір – бірімізге жүрек жарды тілегімізді айтайық. Ұстаз – тек оқу, жазу үйретіп, білім беретін мұғалім ғана емес. Ол қиналған сәтте қол ұшын беретін көмекші, қамқор, іздеген сұраққа, бастаған іске ақыл-кеңес беретін ақылшы, бірге еңбек ететін сенімді дос бола алады. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында «Менің Ұстазым» тақырыбында сурет салу беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау»
|
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Қорытынды: Ия, шәкіртерінің тек қана жақсы жақтарынан көрінуі, үлкен жетістіктерге жетуі – ұстаз үшін үлкен қуаныш. Сондықтан ұстаздарыңды ренжітпеңдер деп бүгінгі сабағымызды аяқтаймыз! Кері байланыс. Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының 1 - баспалдағы Мен.............. БІЛЕМІН 2 - баспалдағы Мен.................. ТҮСІНЕМІН, 3 - баспалдағы Мен............. ЖАСАЙ АЛАМЫН Үйге тапсырма «Ұстаз бейнесі» тақырыбында ой толғау |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-3
|
Бөлім: |
Парасаттылық және этика |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
«Ғылымым жұрттан асты деп, кеңессіз сөз бастама»(Асанқайғы) |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға кеңпейілділік туралы түсініктерін кеңейте отырып, сүйіспеншілік құндылығының мәнін ашу |
|
Бағалау критерийі |
Жаңа білімнің тақырыбын анықтайалады, негізгі ойды табады. Шығармашылыққа негізделген сұрақтар қояды. Берілген тақырып бойынша ой қорыту жасайалады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқуға, білімге деген қызығушылығынарттырып, еңбекке баулу. Жеке және топта жұмыс жасай алу, ынтымақтастық. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушылармен амандасып,сабағымыз қызықты әрі тиімді өту үшін «Өзін – өзі тану» сабағының ережесін «5-Т» қайталаймыз. Тәртіп, талап, тыныштық, тазалық, татулық. Ой шақыру - Кеңпейілділік, жомарттық дегенді қалай түсінесіңдер? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Дәйек сөз. Кең пейілді кемімес, тар
пейілді кеңімес Халық мақалы Сұрақтар: -Дәйексөзді қалай түсінесіңдер? - Қандай адамды жомарт, кеңпейіл деп айтамыз? Неліктен? -Айналадағы адамдарға риясыз көмек көрсету деген не? «Ғылымым жұрттан асты деп, кеңессіз сөз бастама» Сұрақтар: - Неліктен Асан Қайғы олай сынады? - қандай шешімге келді? - Кейіпкелердің қайсысы жомарттық танытты? - Сен не істер едіңдер?
Сыныпты 3-топқа бөліп, әр топқа тапсырма беру. І топ. Жағдаятты шешу. (Тақтада ілінген күн көзінің шуағындағы жазылып тұрған жағдаяттарға жауап беру). 1 – сұрақ Кешқұрым сен
сабақтан келе жатып автобуста бір өзің қатарлы қыздың билет
тексерушіге ақшасының таусылып қалғанын айтып, баратын жеріне дейін
ала кетіңізші деп жалынып - жалбарынып тұрғанын көрдің. Ал билет
тексеруші ол қызды алып кеткісі келмегенін байқадың. Сен бұл кезде
не істер едің? ЕБҚ оқушы (есту, көру, ойлау қабілеті) тапсырманы саралау арқылы орындайды. ІІ топ. Кеңпейілдік сөздерін қатыстырып, өлең құрастыру. 1)...........................болмасын, ............................ қолдасын. .............................қарасақ, .............................болашақ 2)...........................қиянат, ...............................ұялат. ................................жүрейік, ...............................білейік. ІІІ топ. Кеңпейілдік туралы сахналау ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Оқушылартақтада ілінген күн көзінің шуағындағы жазылып тұрған жағдаяттарға жауап береді Дескриптор: -кеңпейілдік сөздерінің маңынасын анықтайды; жағдаяттарды шешеді; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Баяу әуен қойылады.Оқушылар денесін, басын тік ұстап, көзін жұмып отырады. Мұғалім жай дауыспен: «Бүгінгі сабағымызды есімізге түсірейікші. Жақсыны естіп, айтып бәріміздің көңіл – күйіміз көтерілді. Сабақта көрініс тапқан жақсы қасиеттер жүректерімізде сақталып, іс жүзіне асырылсын. Жақсы ой ойлайық, жақсы сөз сөйлейік, жақсы іс жасайық! Осындай тыныштықта сәл отыра тұрайық. Қандай жан тыныштығы! Енді жайлап көздеріңді ашуға болады» Кері байланыс «Желкенді кеме»
дықты кездестірген болсаң, желкенді сары түске боя;
Үйге тапсырма «Ғылымым жұрттан асты деп, кеңессіз сөз бастама»(Асанқайғы) |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-4
|
Бөлім: |
Парасаттылық және этика |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Сыйға -сый,сырға –бал |
|
Сабақтыңмақсаты |
Дені сау, ұлттың сана сезімі оянған, рухани ойлау дәрежесіне тән иманды, ибалы, үлкенге құрмет, кішіге ізет,бойында игі қасиеттері мол қалыптасқан тұлғаны тәрбиелеу. Өзіндік ойы бар, лайықты орын табуға қабілетті, ұлтжанды шәкірт тәрбиелеу. |
|
Бағалау критерийі |
Өз кемшіліктерін өзі реттеп өзін өзі жетілдіріп,өзін тәрбиелеуге талпынады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Сыйластық , мейірімділік, ибалық, имандылық қасиеттерді бойларына дарыту |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ұйымдастыру Сабағыңа жөндеп, Әзірленсең еңбек Қиындықтың бәрін, Еңбек қана жеңбек. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Халқымыз ежелден адамгершілік,инабаттылық, сыйластық сияқты асыл қасиеттерді өз бойына сіңіріп және ардақ тұтып келеді. Адам өмірге келгеннен киін зара сыйласу баршаға ортақ қасиет. Тіршілік иелерінің ішінде адам санасымен ерекшеленеді. Жұмыр басты пенде, ең алдымен өзін өзі сыйлау білуі қажет. Егерде ібөзіңді өзің құрметтеп бағалай білмесең, өзгеден сый құрмет көрем деу бекершілік. Қазақ қашанда философ халық қой. « Өз өзіңді жаттай сыйла, жат жаныңнан түңілсін» деген мақалдың астарыннан ақ көп нәрсе пңғаруға болады. Сыйласа білуде үлкен өнер. Адам өміріндегі ізгі қасиеттер сыйластық татулық болып табылады. Адамдар бір бірімен сыйласа білсе ғана олардың арасында татулық, береке болмақ. Егер сен айналандағы жандарды сыйлай білсең ғана, өзіңді сыйлы бола аласың. Қазақтың « Сыйға сый, сыраға бал» деген ұғымы осының айғағы. Үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсете білу асқан ілтипаттылықтың белгісі. Алайда қазіргі кезде замандастармыздың бойында осы қасиеттер жетіспей жатыр.Бұл бүгінгі өміріміздің өзекті мәселелердің бірі. Сондықтанда біз бүгінгі осы бас қосуымызды сыйластық, құрмет тақырыбына арнап, оны сайыс түрінде өткіземіз. Сынып оқушыларын екі топқа бөліп отырғызамыз. Бірінші топты « Сыйластық» екінші топты « Мейрімділік» деп алып, сайысқа түсеміз. Қорытындысын өздеріңіз бағалау бетшесі арқылы белгілейсіздер. I топ оқушылары: Өз тілін қадірлеу Амандасу Сыйластық Үлкенге құрмет Кішіге ізет II топ оқушылары Инабаттылық Имандылық Мейірімділік Қайырымдылық Ибалылық II бөлім. Бұл бөлімде әр топта бір бірден оқушы шығып,қоржыннан нөмірленген асықтар алып,сұрақтарға жауап береді. 1 Бүгін сабақта « 2»алдың.Оған мамаң қатты ренжіді.Сен сол ренішін қалай өтер едің? 2 Қиналған сәтте досыңызды ренжітіп алдыңыз.Одан қалай кешірім сұрар едіңіз? 3 Б.Момышұлы атамыздың келіні Зейнеп Ахметова «Шуақты күндер» атты естелік кітабында мына бір көріністі жақсы суреттеген.Зейнеп апамыз үйінде таңертең тұрған соң анау мынау жұмыстармен жүргенде,есікті өте қатты тарсылдатып,біреу қаққан соң аяңдап айқайға сүріне қабына есікке барып ашып қалса Баукең екен.Сонда есікті ашпай сыртында тұрып «Бар, кейін деп айқай салыпты.Осы оқиғаны сен қалай түсінесің? 4 Сіздің досыңыз айтқан уәдесін орындамады,ол жөнініде сізден кешірім өтінді.Досыңыз сізден қалай кешірім сұрар еді?Сіз оған қалай жауап берер едіңіз? III Бөлім. Сын сағаты Гүлде сыйластықтың белгісі. Гүлде тұрған тапсырманы орындай отырып, гүлді өзіңнің қалаған жолдасыңа ұсынуға болады. Мұнда адамгершілік туралы әңгіме берілген. Осы әңгімені қарсы топқа қимыл мен жеткізу, оның не туралы екенін қарсы топ айтып, мағынасын ашады. I. Топ 1) Асан мен Болат мектептен келе жатыр еді. Қарсы алдынан мектепте бастауыш сыныпқа дәріс беретін Әсия апай кезікті. Бірақ оқушылар бұл апайды елемеді, амандаспады да өте шықты Тапсырма: Көріністі қыймылмен көрсету, қарсы топ мағынасын ашу. 2) Қанат пен Ербол көшеде ойнап жүрді, олардан алыстау жерде келе жатқан әже сүрініп құлап қалды. Бірақ ойнап жүрген Қанат пен Ербол әжені елемеді, көмекке келмеді. Себебі олар ойын мен жүріп байқамай қалуы мүмкін еді? Тапсырма: Көріністі қыймылмен көрсету қарсы топ мағынасын ашу. IV Бөлім. Әр топтың өнерін тамашалау. Адамгершілік, мейірімділік, сыйластық туралы қазақ ақын-композиторларының әндерін орындау. V Бөлім. «Сөздің көркі-мақал» деп атамыз қазақ, тоқсан ауыз сөздің тобықтай бір түйіні арқылы жеткізіп отырған. Енді қаншалықты білімді екеніізді мақал-мәтел айтудан байқап көрелік. Мақалдың бірінші жолын I топ айтады.екінші жолын II топ айтып мағынасын түсіндіреді. 1. Аға әдепті болса, іні әдепті,...(Апа әдепті болса, сіңлі әдепті). 2. Орны мен мақтай біл,... (Сый құрметін сақтай біл). 3. Халықтың қартын сыйлауы,...(Еліңнің салтын сыйлауы). 4. Ардагер аға алдында тұрсың,...(Әдепті іні артында тұрсын). 5. Сыйлай білсең кәріні,...(Жарылқаймын бәріңді). 6. Сыйлау деген-...(Құрдай жорғалау емес). 7. Сыйға сый,...(Сыраға бал). 8. Әдепті бала ата-анасын мақтатар,...(Әдепсіз бала ата-анасын қақсатар). ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме тапсырмалар беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
« Білімді стикер». Мына сұрақтар бойынша жауап береді. - Не білдім? - Не білемін? - Не білгім келеді? - Нені білдім? Нені үйрендім? - Нені толық түсінбедім? - Немен жұмысты жалғастыру қажет? Үйге тапсырма «Сыйға -сый,сырға –бал» |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-5
|
Бөлім: |
Парасаттылық және этика |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Мен өз әрекетіме жауаптымын |
|
Сабақтыңмақсаты |
«Жақсылық» ұғымы туралы түсініктерін кеңейту.Бойларындағы жақсы қасиеттерді дамыту.Жақсы, әдепті, ақылды болуға тәрбиеле |
|
Бағалау критерийі |
Өз-өзінің әрекетіне жауапкершілікпен қарайды |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Шаттық шеңбері. Сәлемдесу. Армысың аспан ата, Армысың жер ана. Армысың күннің көзі, Армысың достарым. Жүректен шыққан жылуым Міне, менің қолым! Салеметсіңдер ме, балалар! Сендерді көргеніме өте қуаныштымын! Әр адамның есімі - өзіне өте маңызды. Ол әлемдегі ең әдемі әуен сияқты естіледі. Сондықтан біз сабағымызды бастамас бұрын, есімдерімізді әндетіп атап амандасайық. Әуелі ақырын, ал енді қаттырақ. Жарайсыңдар! |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Сурет «Мен өзгелердің көзімен» Ой тастау: - Балалар сендерді достарың қалай елестетеді деп ойласаңдар? - Олар сен туралы не ойлайтынын білесің бе? - Сен оларға қалай әсер етесің? - Әр түрлі жағдаяттарда достарыңның көзімен қарағанда, қалай көрінетініңді елестеуге тырысып көріңдерші! (балалар жайғасып отырып, көздерін жұмып елестетеді) -Айналаңдағы достарың сенен не күтеді? -Оған сенімен жақсы ма? балаларға жиегі қызыл түсті қағаз «айна» таратып, оған «Мен өзгелердің көзімен» бейнесін салуды ұсынады. (Педагог балалардың жұмысына араласпай, бақылап отырады) ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; Релаксация -Ал енді, балалар кілем үстіне ыңғайланып жайғасыңдар да көздеріңді жұмып, әр қайсың өз есімдеріңді дауыстап атап, оның қандай әдемі естілетінін, әрі өздеріңе қалай тамаша жарасатынын сезініп көріңдер. Талқылау: Балалар, жақын адамдарды қалай атайды? -Туысқандар немесе туыстар. -Дұрыс. -Ал, сендер өздеріңнің ата-аналарыңды, туған-туыстарыңды қандай мейірімді сөзбен атайсыңдар? - Анашым, әкетайым, әжетайым, апатайым, аташым, көкетайым –деп жауап береді. Сабақ соңында балалар бір-біріне жақсы тілектер айтып қоштасады. Дөңгеленіп тұрайық, Шеңберді біз құрайық. Кездескенше күн жақсы, Сау саламат болайық-деп жаттығу соңында балалар бір-біріне жақсы тілектер айтып қоштасады ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Дәйексөз «Сен басқаға қалай қарасаң, олар да саған солай қарайды» деген сөз бүгінгі сабақтың дәйексөзі ретінде түсіндіріледі. Бала айналасындағыларға, отбасындағы адамдарға, достарына қарап өседі. Олардың жасаған әрбір әрекетіне өзінше баға береді. Жақсы немесе жаман екенін айырады. Өмірде жақсы азамат болып өсу үшін әр бала айналасындағылардан тек жақсы қылықтарды үйреніп, жаман әрекеттен аулақ болуы керек екенін айтып түсіндіреді. Үйне тапсырма: Мен өз әрекетіме жауаптымын |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-6
|
Бөлім: |
Азаматтық патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: 6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Менің әлеуметтік ортам |
|
Сабақтыңмақсаты |
өмірде адамнан асқан құндылық жоқ екендігін түсіндіре отырып, бақытты өмір сүру үшін өзін-өзі психологиялық тұрғыдан дайындауға, жеке қасиеттерін білуге тәрбиелей отырып, дұрыс қарым-қатынасқа түсу мәдениетін және жағымды «Мен» концепциясын қалыптастыру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушыларға өмірлік ұстаным туралы түсінік беру және өз өмірлік ұстанымдарын қалыптастырады. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Бүгінгі сабағымызда әр адам бақытты өмір сүру үшін өзін-өзі психологиялық тұрғыдан дайындауға, жеке қасиеттерін білуге тәрбиелей отырып, дұрыс қарым-қатынасқа түсу мәдениетін, жағымды «Мен» концепциясын қалыптастыру керек. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады.Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшуОқушы өз болжамдарын айтып,талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
І Өмірлік ұстаным Адамның дүниетанымдық, моральдық-психологиялық қасиеттері және оның қоғамға қарым-қатынасын білдіру арқылы көрінетін ішкі қағидасы. Өмірлік ұстаным адам іс-әрекетінде белсенді немесе бәсең түрінде көрініс береді. Өмірлік ұстаным – жеке адамның іс-әрекетінің белгілі бір бағыттылығы. Адамгершілік бағытта өмірлік ұстаным жеке адамның мінез-құлық жүйесінен көрініс табады, адамдардың сенімінен, ар-ожданынан, идеялық бір бағыттылығынан байқалады. Адамның өмірлік ұстанымының шындығын және дұрыстығын айқындау қоғамның прогресті бағытта сай келуімен өлшенеді. Тренинг: Тренингке дайындық, ережесімен таныстыру. - Тренинг – ойын, ал әрбір ойын ережелерді қажет етеді. Топта жұмыс істеу ережесі: 1. Бір-бірін "Визиткада" көрсетілген есім бойынша, атау. 2. Біреуі сөйлейді, басқалары тыңдайды. 3. Болып жатқанға белсенді қатысу. 4. Әркім өз пікірін білдіруге құқылы. 5. Пайда болған ой, сезімдеріңді осы жерде және қазір айт. 6. "Басынан" "Аяғына" дейін жұмыс істеу. Рефлексия: кімде қанша сәйкестік бар және жаңадан басқаның көзімен қанша қасиет қосқандығын шеңбер бойынша айтқызу. «Сиқырлы қобдиша» жаттығуы. Нұсқау: Қатысушылар шеңбер құра отырады. Ортада сиқырлы қобдиша тұрады. Сыйлықтар – қағазға жазылған адамгершілік қасиеттер. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында «Өз мақсатым» тақырыбында сурет салу беріледі. Жаттығу шарты: Қобдишадан әр қатысушы кезекпен бір сыйлықты таңдап алып, ішінде жазылған сөзді лайықты деп санаған адамға сыйлайды. Сыйлықтар үлестірілгеннен кейін, шеңбер бойынша өзінің сыйлығын айтады. Рефлексия: сонымен, қоршаған орта да осы қасиетке сізді лайық деп таныса, жеке-жеке қошемет көрсетейік. Сыйлықтарыңыз құтты болсын! |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы Ustaz tilegihttps://ust.kz |
|
Сабақ тың соңы |
Кері байланыс Не білдім? Не көрдім? Не түсіндім? Нені жетілдіруім керек? Үйге тапсырма: «Менің әлеуметтік ортам» эссе жазу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады |
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-7
|
Бөлім: |
Азаматтық патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Мектебім мақтанышым |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға мектеп туралы, оның жұмысы, мектептегі үйірмелер жайында түсінік беру. Оқушылардың ойлау, есте сақтау қабілеттерін мектепке деген сағыныш сезімдерін ояту. |
|
Бағалау критерийі |
Өздерінің білім алып отырған білім ордасын құрметтейді, мақтан тұтады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Мектепке деген жанашырлық қасиеттері дамиды. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ұйымдастыру. Сәлемдесу тренингі өткізіледі. Оқушылар ішкі шеңбер мен свртқ шеңбер құрып тұрады. Сұрақ: - Мектептегінің бәрі біздікі екенін дәлелдеңдер. - Мектепке оқушылар не үшін келеді? - « Мектеп – білім ордасы» дегенді қалай түсінесіңдер? |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Суреттері бойынша әңгімелеу. - « Білекті бірді жығады, білімді мыңды жығады» дегенді қалай түсінесіңдер? ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында «Менің мектебім» тақырыбында сурет салу беріледі. Түсіндіру. - Мектеп – балаларға білім беретін мекеме. Оның басшылары бар. Балалардың сауатты болуына, қазағымыздың болашағын ойлап, қазақ даласына алғаш мектеп ашқан Ыбырай Алтынсарин. - Осы ұстазымыздың қандай өлеңін жатқа білеміз? Жатқа сұрау - Жарайсыңдар, біздің білім алып жатқан мектебіміз қалай аталады? (оқушыларға слайдтан мектеп суреті көрсетіледі) - Осы мектепке келерде қандай көңіл-күйде боласыңдар? - Қуанамыз, қуанышты көңіл – күйде боламыз. - Олай болса, « Мектебім - қуанышым» тақырыбына берілген мәтінді оқиық. Мұғалім оқиды. Оқушыларға оқыта отырып түсіндіріледі. Мектептің сыртқы көрінісі туралы не делінген? Достары жайында не айтады? - Өз достарың туралы не айтар едің? Мектебі кімнің атында екен? (Өз мектебіміз жайында айтылады).
- Мектебімізде түрлі үйірмелер бар. (Суреттері көрсетіледі) Ыбырай Алтынсарин қазақ жерінде тұңғыш мектеп ашқан ағартушы-педагог. Оның «Мұғалім – мектептің жүрегі» деп айтқаныңда көп мән бар. Өйткені оқушы мектепте мұғалімнің еңбегі арқылы оқу, білім, тәлім алады. Мұғалім оқушыны жақсылыққа, ізгілікке, бақытқа жетелейді. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Қорытынды: ІҮ Сабақты бекіту. - Бүгінгі сабағымыз не туралы өтті? - Мектеп не үшін қажет екен? - Баланы не қорғайды екен? - Мектептің қандай ережесін білдік? - Оқушы қандай болуы керек? М. Мақатаевтың « Мектебім» әні.Сондықтан ұстаздарыңды ренжітпеңдер деп бүгінгі сабағымызды аяқтаймыз! Кері байланыс. Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының 1 - баспалдағы Мен.............. БІЛЕМІН 2 - баспалдағы Мен.................. ТҮСІНЕМІН, 3 - баспалдағы Мен............. ЖАСАЙ АЛАМЫН Үйге тапсырма «Мектебім мақтанышым» тақырыбында эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-8
|
Бөлім: |
Азаматтық патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Туған өлке тарихы |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отанды сүюге, туған еліне, жеріне деген сүйіспеншілікке тәрбиелеу. Оқушыларды елінің мұрасын қастерлеп, оны жалғастырушы азамат болуға тәрбиелеу. |
|
Бағалау критерийі |
Туған жерге деген құрметі арытады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Туған жердің құндылықтарын түсінеді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру I. «Қызығушылықты ояту» II. Мағынаны ашу. «Туған өлке тарихы!» Түсірілген видеоны тамашалайды. Жақсы жерлерін, тарихи естеліктерді көреді. Ластанған жерлерді де көрсетіледі. Ауылымыздың ластануына кім кінәлі? Талқылау. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып,талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Туған өлкедегі мәдени ескерткіштер мен құндылыұтарды дәріптеу Оқушылар суреттерін жинақтау арқылы коллаж жасап, қорғайды. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында «Менің Ұстазым» тақырыбында сурет салу беріледі.
Он сұрақ ойыны:
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Қорытынды: Ата-бабаларымыздың мәңгілік арманын орындайтын артында қалған ұрпағы. Еліміздің асыл қазынасын сақтау және осы қазынаны молайту біздің қолымызда! Байлық пен абырой, жаңарулар мен жаңғыруларға жетуге үміткер елдің еңкейген кәрісі мен жасы тек нәтижелі Еңбек пен тұғырлы Ғылымға ғана арқа сүйеуі қажет. Осы екеуіне тәу еткен жұрт мұратына жетеді. Кері байланыс. Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының 1 - баспалдағы Мен.............. БІЛЕМІН 2 - баспалдағы Мен.................. ТҮСІНЕМІН, 3 - баспалдағы Мен............. ЖАСАЙ АЛАМЫН Үйге тапсырма «Туған өлке тарихы» тақырыбында коллаж дайындап келу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-9
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Нетикетдегенне? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға ғаламторда өнегелі мінез-құлықты ұстана білу ережелері.н түсіндіру |
|
Бағалау критерийі |
|
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі. Амандасу.Топқа біріктіру Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Тақырыпқа шығу
-Әлеуметтік желіде қаншалықты уақыт отырасыз? -Ғаламтор не үшін қажет? Оқушылардың жауаптары арқылы сабақтың тақырыбына шығу. Оқушыларды сабақтың тақырыбымен, оқу мақсаттарымен және бағалау критерийлерімен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс «Гаухарлар аллеясы» әдісіЫ. Нетикет туралы анықтау үшін ықшамдалған мәтін таратылады. 1994 жылы интернетте «Netiquette» атты кітап пайда болды. Бұл кітапта нетикеттің негізгі 10 ережесі жинақталған. Netiquette - (англ. Net - желі Etiquette - этикет) - ғаламторда өнегелі мінез-құлықты ұстана білу ережелері. Википедияға жүгінсек, әлеуметтік желідегі этике́т, яғни нетикет - мінез-құлық тәртібі - бұл интернет пайдаланушыларының басым көпшілігі қолданатын желідегі дәстүрлер мен мәдениет. Бұл ұғым өткен ғасырдың 80-ші жылдары FIDO желісінде (1990-шы жылдары танымал болған халықаралық желі) пайда болды. ЕБҚ оқушы нетикет туралыжазбаша түрде орындайды 1-тапсырма «Ақиқат/жалған» тапсырмасы
“3 таяқша”
әдісі ЕБҚ: оқушы шығарылып берілген тапсырманы орындайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: Нетикет ұғымын анықтайды; Нетикет туралы сипаттайды; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірме лі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс
Нені білгім келеді? Үйге тапсырма «Ғаламтордағы тәртіп» Эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
1994 жылы интернетте «Netiquette» атты кітап
пайда болды. Бұл кітапта нетикеттің негізгі 10 ережесі жинақталған.
Netiquette - (англ. Net - желі Etiquette - этикет) -
ғаламторда өнегелі мінез-құлықты ұстана білу ережелері. Википедияға
жүгінсек, әлеуметтік желідегі этике́т, яғни нетикет - мінез-құлық
тәртібі - бұл интернет пайдаланушыларының басым көпшілігі
қолданатын желідегі дәстүрлер мен мәдениет. Бұл ұғым өткен ғасырдың
80-ші жылдары FIDO желісінде (1990-шы жылдары танымал болған
халықаралық желі) пайда
болды.
Нетикеттің мақсаты ғаламтор арқылы тілдесуді
жеңілдетуге негізделгендіктен, мұндай ережелер ғаламторда сол
топтың, қауымдастықтық т.б. негізгі мақсаттарына, тілдесу стиліне,
техникалық мүмкіндіктеріне т.б. байланысты белгіленуі мүмкін.
Әлеуметтік желіде этикеттің бұзылуы ретінде көбіне адамның жеке
басына тиісу, тақырыптан әдейі ауытқу, орынсыз жерлерге өзінің
өнімі, қызметі т.б. туралы жарнамасын тықпалау тәрізді
қарастырылады. Сондай-ақ жалған ақпар жариялау мен біреуге жала
жабу, плагиат да этикеттің бұзылуына жатады. Кей жағдайда белгілі
бір топта болған адамдар басқа топқа тіркелгенде абайсызда ол
топтың ережелерін бұзуы мүмкін. Сондықтан барлық интернет
қауымдастықтардағы ережелермен танысу және оған тіркелу үшін сол
ережелермен келісу міндетті болып саналады. Міне, нетикеттің
негізгі ережелері осы аталған жайттарға
негізделеді.
http://www.inform.kz/kaz/article/2800475
Қосымша №2
Қандай әрекеттерге тыйым салынады? Мысалы сіз телеграмдағы бір мақсатта ашылған чаттың қатысушысыз делік. Бір курс оқу үшін қосылдыңыз. Сізге мынадай әрекеттер жасауға болмайды. Кейде чатқа қосылған кезде ескертілуі де мүмкін. Тіпті айтпаған күннің өзінде сіз мұндай ережелерді өзіңіз-ақ білуңіз керек. Өзге қатысушылардың ар-намысына тиетін сөздер айтпаңыз; Коммъюнити мүшелерін қасақана жаңылыстырып, жалған ақпарат таратпаңыз; Өзгелерге жала жаппаңыз; Әлденені өзіңіздің дүниеңіз ретінде ұсынып, плагиат жасамаңыз; Чатқа қатысы жоқ нәрсені жарнамалаңыз. Жалпы ережелер Алдымен амандасудан бастаңыз. Сыпайы, мәдениетті болыңыз. Қатысушыларға қажет жерде алғыс білдіруді ұмытпаңыз; Сөйлесіп жатқан кезде эмоцияңызды ұстаңыз, салқынқанды жауап беріңіз. Ашуға беріліп, боқтық сөз жазып жіберуден аулақ болғайсыз; Өзгелердің мінезі мен көңід-күйіне түсініктік танытыңыз; Желіде басқа, өмірде басқа адам болмаңыз. Шынайылық қай жерде де маңызды; Хатты жолдамас бұрын не жазғаныңызды, қалай жазғаныңызды бір қарап барып жіберіңіз. Біріншіден, грамматикалық қатеден тексересіз. Екіншіден эмоциямен артық нәрсе айтпадыңыз ба — соны қарап шығасыз; Егер қандай да бір кеңес айтқалы жатсаңыз, дәл осы жерде айтатын дүние ме, орынды ма — ойланыңыз; Өзгелердің уақытын бекерге алмаңыз. Мысалы көбіне мәтін түрінде ойыңызды анық жеткізген дұрыс. Әйтпесе, сіздің аудиохабарламаңызды тыңдауға бәрінің бірдей мүмкіндігі болмауы мүмкін. Одан қала берді аудио жазғанда адам жалпылама сөзді көп қолданып, нақты бағыттан ауытқып кетіп жатады. Сондықтан тура, нақты жеткізуді үйреніңіз; Сұхбаттасушыға ақыл үйретіп не оны қысымға алудан аулақ болғайсыз; Сіздің жазған пікіріңізді өте көп адамның көретінін есте ұстаңыз. Егер артық сөз айтылса, тіпті скриншот жасалып, өзіңізге қарсы қолданылуы да мүмкін. Сол себепті кейін өкінуіңіз мүмкін сөздерді мүлдем жазбауға тырысқан жөн; Өз ойыңызды, ұстанымызды білдіруге құқығыңыз бар. Десе де, солай екен деп өзгелермен ұрсысып, бет жыртысатын дәрежеге түспеңіз. Әсіресе, қазір интернетте жазылған сөздер үшін заң алдында жауап бересіз; Өзіңізбен бірге осы коммъюнитедегі пікірлестеріңізге барынша көмектесуге тырысыңыз; Егер екі адамның келіспей, дауласып жатқанын көріп қалсаңыз, араласпаған дұрыс. Себебі екі ортада сол пікіріңіз жағдайды тіпті ушықтырып жіберуі мүмкін; Егер сіз чаттың әкімшісі болсаңыз, дандайсыз кетпеңіз. Өзіңізді өзгелерден артық санауға болмайды; Басқа біреудің мінін байқасаңыз, қатесін көрсеңіз кеңпейіл әрі кешірімді болыңыз. Өйткені қателеспейтін адам болмайды. Білместікпен жасалған әрекеті үшін адамды жерден алып жерге салмаңыз. Түптеп келгенде адам қателескен сайын шыңдала түседі; Шынайы өмірде жасамайтын қылық, айтпайтын сөзді желіде «батыр» болып айтпаңыз. Іскерлік диалогта ескеру керек жайттар Нетикет сондай-ақ, жұмыстағы чатқа, іскерлік хабарламаларға да байланысты. Мәселен электронды пошта арқылы хат жолдаған кезде сақталуға тиіс ережелер болады. Ең бірінші кезекте адресаттың сөйлесу принциптеріне мән беріңіз. Одан кейін хатты сауатты жазып, жолдаңыз. Хатты жазып болған соң, міндетті түрде барлығын дұрыс көрсеттіңіз бе — тексеріңіз. Тақырыбын жазатын жерді бос қалдырмаңыз. Себебі поштаға келетін мың хаттың ішінде қайсысы қайдан, не мәселеге байланысты жолданғаны түсінікті болуы керек. Электронды адресті дұрыс жаздыңыз ба, басқа біреуге жіберіп қояйын деп жатқан жоқсыз ба — қарап алыңыз. Электронды пошта арқылы хат жолдаған кезде амандасып, нақты кімге жазып отырғаныңызды көрсеткеніңіз жөн. Мәтінді сауатты, түсінікті, жүйелі жазыңыз. Оқуға ыңғайлы қаріп таңдаған да — нетикетті сақтау. Боқтық сөздерді қосуға тыйым салынады. Ал енді жұмысқа байланысты диалог өрбіткен кезде ше? Мұнда да жоғарыда айтылған ережелерді есте ұстау керек. Кез келген хатты жібермес бұрын орфографиясын, грамматикасын, үтір-нүктелерін қарап шығу қажет. Қысқартылған сөздерді көп қолдануға әуес болмаңыз. Себебі сөзіңізді түсінбей қалуы мүмкін. Сөз соңында кімнен екенін жазып жіберіңіз. Сонда сұхбаттасушы сізге жауап беретін кезде қалай деп атау керегіне бас қатырмайды. Хат жіберуден бөлек, қабылдаушы тараптың да ұстануы керек ережелерін атап өтсек. Мысалы, поштаны күнделікті тексеруді әдетке айналдырыңыз. Хат келгенін көрсеңіз, бірден жауап беруге дағдыланыңыз. Жауапсыз қалдырған ұят болады. Әлеуметтік желідегі тәртіп Әлеуметтік желі қолданушысы болсаңыз, «өз аккаунтымда не істесем де өзім білем» деп менмендікке салынбаңыз. Себебі мұнда да өзіндік ережелері бар. Соның ішінде, басқа біреудің фотосуретін пайдалану, автордың рұқсатынсыз контентін пайдалануға мүлдем болмайды. Мейрам сайын спамдатып, түрлі картинкалар жіберуге әуес болмаңыз. Бұл қатарда бірінен біріне жолданатын жаттанды тілек, аудио не бейнероликтерді де жатқызамыз. Одан қайта бір ауыз болса да жүрегіңізді жарып шыққан тілегіңізді жаза кеткен дұрыс. Одан қала берді сілтемелер жіберу де этикаға қайшы. Әрине, досыңызға қызық мақалаға сілтеме жібергеннің еш әбестігі жоқ. Бірақ көршілердің чатына «Кока-кола осы хатты жіберген адамға 10 млн теңге беріп жатыр» деген спамды жіберген жөн емес. Біріншіден, цифрлық қауіпсіздікке қайшы болса, екіншіден басқа адамдардың да алдануына, өзгелердің сізге ренжуіне себеп болады. Өзгелердің келісімінсіз чаттарға қосу, онлайн-ойын ойнауға шақыру да дұрыс емес. Мұның бәрі — спам. Эмодзи, смайлик, хештег пен селфиге «жатып алғандардың» қатарынан болмағаныңыз жөн. Сонымен қатар, лайк пен комментарий, репост сұрайтындарды қазір қайыр тілеушілерге ұқсатады. Бұл көпшілікке ұнай бермейді. Парақшаңызды сауатты жүргізіңіз. Бәлкім, болашақ басшыңыз профайлыңызды көріп, жақсы жұмыс ұсынып қалар. Мұндай әбден мүмкін. Себебі қазір түйіндемеге әлеуметтік желідегі парақшаны көрсету сәнде. Болмаса, жұмыс орнынан сұратуы да мүмкін. Бұған дейін айтқанымыздай, аудио хабарлама жіберу — жақсы әдет емес. Анаңызға не жолдасыңызға жібергеннің әбестігі болмас. Жан достар үшін де мұнда тұрған ештеңе жоқ. Дегенмен өзге чатта ұзақ аудио жіберу —мәдениетсіздік. Тыңдаушы автобуста кетіп бара жатқан болуы мүмкін, құлаққабы жоқ болуы мүмкін, тіпті болмаса аудио месседжді ұнатпайтын да болуы мүмкін. Мем жіберуге қатысты мынадай ережені ұмытпаңыз. Егер сол жердегілер бұған қарсы болмаса, көңіл-күй үшін бір-екі мемнен атсаңыз, аса әбестігі жоқ. Бірақ қайталап айтамыз: шегін біліңіз, спамдатпаңыз. Өзгелердің титығына тиетін әрекеттер жасаған жөн. Сонымен бірге мәтін түрінде хат жазғанда ойыңызды жүйелеп алып, бәрін бір хатта жіберіңіз. «Сәлем!», «Қал қалай?», «Саған айтарым бар еді», «Кеше бар ғой», «Жұмыстан кейін ше» деп «тамшылатып» хат жолдамаңыз. Сіздің әр хатыңыз келген сайын ол адамға дыбыс түрінде хабарлама барады. Олай қолайсыздық тудырмаңыз. Амандасып алып, қарсы тараптың жауабын күтіп отырмаңыз. Бәлкім, ол хабарламаны көріп, мәселеңізді білгісі келіп ашпай отырған болар. Соңында бір жауап бергісі келетіндер болады. Сондықтан өзіңіздің де, өзгелердің де уақытына құрметпен қараңыз. Желідегі қауіпсіздік Интернеттің өте қауіпті екенін күннен күнге жақсы түсініп келеміз. Өйткені мұнда алаяқтар көп. Аяқ асты ақшаңыздан, абыройыңыздан айырылып қалуыңыз мүмкін. Сол себепті ондай жайсыз жағдайлардан аулақ болу үшін киберқауіпсіздік ережелерін білген абзал. Егер желідегі парақшаңызға басқа біреудің компьютерінен не құрылғысынан кіретін болсаңыз, браузерде құпиясөзді сақтамаңыз, кетерде аккаунттан шығып кетіңіз; Сенімсіз Wi-Fi байланыстырға қосыла бермеңіз. Әсіресе, құпиясөз сұрамайтын ашық түрлеріне. Өйткені ашық тұрғандары көбіне қолданушылардың деректерін ұрлайды; Кафе сияқты жерлердегі ашық Wi-Fi байланыстар арқылы онлайн-банкке кірмеген абзал. Дұрысы, мобайл интернетті пайдалану; Электронды пошта, желілер үшін әртүрлі құпиясөз ойластырыңыз. Бәрі бірдей болмасын. Әрі құпиясөзіңіз оп-оңай болмағаны дұрыс. Мысалы, атыңыз бен жылыңыз болса, оны жасөспірім баланың да бұзып алуы мүмкін; Қосфакторлы аутентификацияны барлық қолданбаға қосып қойыңыз. Сонда басқа біреу сіздің атыңыздан кіре алмайды; Құпиясөздерді жиі ауыстырып тұрған жөн. Браузерді де жаңартып тұрған дұрыс; Антивирус бағдарламалармен дос болыңыз. Мерзімі өтіп кетпеуін қадағалаңыз. Бейтаныс адамдардан келген сілтемені тап басып аша бермеңіз. Ол спам болып шығуы әбден мүмкін; Белгісіз файлдарға рұқсат бере бермеңіз; Сілтемелердің адресіне, логотиптерге, мәтінге, кімге жіберіп жатқаныңызға үнемі мұқият болғайсыз; Қазір алаяқтықтың түрі көп. Соның бірі — ақша сұрау. Досыңыз не танысыңыз желі арқылы көмек сұраса, шын ба — тексеріп алыңыз. Кейде парақшаны бұзып алып не болмаса суретін қойып өтірік аккаунт ашатындар да кездеседі; Желіде үйіңіздің адресін көрсетпеңіз. Қай кезде үйде болмайтыныңызды айтпаңыз. Ұрлықшылар желіден де табылады; Деректерді резервке көшіріп жүріңіз. Көшірмесін бірнеше тасымалдаушыда сақтап отырыңыз; Күмәнді қолданбаларды жүктемеңіз. Өзгелерді де шақырмаңыз. Интернетте жасайтын төлемдер үшін бөлек карта ашсаңыз болады. Ал енді бәріне бір карта қолданатын болсаңыз, оның CVV кодын әлдекімнің біліп қоймауы керегін ұмытпаңыз. Өйткені карта деректері қолда болса, ондағы ақшаны алып алу ықтималы жоғары. Интернеттегі төлемдер үшін лимит жасап қоюға болады; Желідегі таныстыққа абай болыңыз. Экранның ар жағындағы адам мүлдем басқа біреу болып шығуы мүмкін; Сілтемемен өтетін кезде, адреске жақсылап қараңыз. Бір әрпі басқаша болса, ерінбей қолдан жазыңыз. Телефоныңызды жоғалтып алсаңыз, бірден сим-карта мен банк картасын бұғаттаңыз;
Толығырақ Kursiv Media сайтынан оқыңыз: https://kz.kursiv.media/kk/2022-04-22/netiket-degen-ne-zh-ne-ony-erezheleri-andaj/
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-10
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Ғаламтордағықұқығым |
|
Сабақтыңмақсаты |
Ғаламтор, ғаламтордағы қауіпсіздік ережелерімен танысады. Нақты сұрақтарға жауап табу үшін ғаламторды қолдануды, желіде ақпарат алмасу жолдарын түсінеді. |
|
Бағалау критерийі |
ғаламтордағы қауіпсіздік ережелерін біледі; Ғаламтор желісіндегі қажетсіз байланыстың қаупін түсінеді; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||
|
Сабақтың басы |
Шаттық шеңбері. Өзінің жаман қасиетін сатып, жақсы қасиетін сатып алады. Сынып оқушылары Ютуб, Гугл, Яндекс аттары арқылы үш топқа бөлінеді. 1-топ.YouTube 2-топ.
Google 3-топ.
Yandex |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
«Ғаламтордың адам ағзасына зияны» туралы аудиожазба Тақырыптық суреттер
|
||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
«Ойлан,жұптас,бөліс»-мәтінмен жұмыс 1-тапсырма. Мәтінді аудиожазбадан тыңдайды.Жалпы және нақты сұрақтарға жауап береді және алған жауаптарын шынайы өмірмен байланыстырады. Жалпы сұрақтар: 1.Ғаламтор терминін қалай түсінесіңдер? 2.Қандай әлеуметтік желілерді білесіңдер? «Жеті жапырақ » әдісі бойынша сұралады.Әр дұрыс жауапқа бір жапырақтан беріледі.Жеңімпаз болып барлық жеті жапырақты алған саналады. ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды «Сөйлемді аяқта» әдісі Сөйлемнің соңы қалай аяқталатынын болжа: 1. Көп тілді, ғаламторға негізделген, тегін және ашық мазмұнды энциклопедиялық жоба - ......(Уикипедия) 2. Смартфондарға арналған хабарлама (мәтін, аудио, видео, фото және анимациялық бейнелер) жолдаушы - ..... (WhatsApp) 3. Көбінесе орыс тілді ғаламторда танымал ресейлік көптілді халықаралық сайт, әлеуметтік желі - ....(Вконтакте). Егер жауабыңыз Уикипедия болса, онда «Компьютер» тобы, жауабыңыз Вконтакте болса, онда «Ноутбук» тобы, жауабыңыз WhatsApp болса, онда «Ұялы телефон» тобында боласыз ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; «Сен білесің бе?»
-Интернет дегеніміз не? · Компьютерді вирустан қалай сақтауға болады? «Біліміңді таныт» әдісі
|
Дескриптор -Мәтіннің мазмұнын біледі. -Мәтіндегі негізгі ақпаратарды айта алады. Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Дескриптор Мәтін бойынша жалпы және нақты сұрақтарға жауап береді. Мәтіндегі ақпаратты шынайы өмірмен байланыстырып мысалдар арқылы дәлелдей алады.
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірме лі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Сақтансаң сақтайды, сақтанбасаң сені құдай не қылады», демекші Шәкәрім атамыздың мына сөзіне тоқтала кетуді жөн көрдім: Сақтық-деген әрқашан байқап жүрмек, Пайда не залал ма ескерілмек, Көргенің естігенін есепке алса, Сонда оңай әрбір істі ойлап білмек. Сондықтан интернетті меңгеруіміз керек деп, интернетті білмеген заман көшінен қалды деп,таңертеннен қара кешке дейін заман техникасымен шұғылдана бергеніміздің адамзат өміріне тигізетін өзіндік пайдасымен қатар зияны да баршылық. Кері байланыс
Үйге тапсырма Ғаламтордағықұқығым |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Интернеттің пайдасы
Интернеттің жеке-дара қожайыны жоқ. Оны ешкім бір жерден басқара да алмайды. Интернетте көптеген пайдалы да қажетті ақпараттарды табуға болады 1.Алысты жақындату
2.Дамыған мемлекеттермен тең дәрежеде бәсекелесу.
3.Әлемде болып жатқан жаңалықтардан сол сәтте хабардар болу.
4.Халықтарға түрлі жолдармен көмек көрсету.
5. Интернет арқылы мәтінді, хабарламаны, құжаттарды, фото, аудио, видео материалдарды қабылдап алуға не керісінше жіберуге болады;
6.Күн сайын емес, сағат сайын, сәт сайын бүкіл әлем жаңалықтарымен танысып отыруға;
7. Қашықтықтан оқуға, яғни үйде отырып білім алуға;
8.Қызмет түрлерін ұсынуға, тауар сатып алуға не сатуға;
9. «Maіl.Ru Агент», «Facebook», «Skype» т.б. арқылы реалды уақытта тіл қатысуға да, бейнебайланыс орнатуға да болады..
Интернеттен көптеген жапа шегеміз деп қол қусырып отыра берсек, оның мүмкіндіктеріне шектеу қойсақ,әрине алға баспаймыз.Керісінше біртіндеп құлдырай береміз.Оданда ондай қиыншылықтармен күресе отырып, алға ұмтылу жолдарын қарастырғанымыз жөн. Интернетке кіру үшін компьютерде отыру керек.Компьютерде отыру денсаулыққа зиян.Алдымен денсаулықты сақтауымыз керек деп жатырсыздар.Әрине бұл орынды ол үшін алдымен әр бала компьтерде жұмыс жасап отырғанда техника қауіпсіздік ережесін сақтау керек. Ережелер талапқа сай орындалса денсаулыққа зиян тимейді. Көзге жаттығулар жасалады, әр 20-25 минут сайын, көзбен компьютердің ара қашықтығы 60-70 см болу керек. Ал көзді сақтау үшін компьютердің алдына кактус гүлін қою керек. Гүл бойына компьютерден бөлінген сәулені тартып алады. Осы айтылған ережелер орындалса денсаулығымызды сақтай аламыз. Интернеттің пайдасы көп.Интернет арқылы біз басқа қаладағы болсын, басқа елдегі болсын алыстағы достарымызбен сөйлесе аламыз. Мысалға, ұстаздар берген реферат, мәнжазба, солардың бәрін мен интернет арқылы таба аламын. Кітапханаға барып жүрмей мен үйдегі интернеттен іздеймін.Интернеттің пайдасы мен үшін өте.
Қосымша №2
Интернеттің зияны Дегенмен де интернеттің жақсылықтарымен бірге келеңсіз жақтары да барын естен шығармағанымыз жөн. Интернетке қосылу үшін әрине бізге компьютер керек. Ал, әр күнін компьютер алдында өткізу денсаулыққа зиян екенін білесіздер ме? Ол адам ағзасына қауіп төндірумен қатар, сананы улаумен шектесетіні белгілі. Компьютер алдында ұзақ отырса адамның көзі, жотасы ауырады және қимыл – қозғалысына, адам психологиясына да әсер етеді. Интернетке жүгініп, үйреніп кеткен бала, яғни интернет арқылы хат алысып, сөйлесу – баланың айналасындағы адамдармен бетпе – бет сөйлесуіне де әсер етеді, сөйлеу мәдениетінен айырылады. Қазірде шығарма, эссе жаза алмайтын оқушылар бар. Бұның бәрі көп уақытын кітап оқумен емес, интернетке кіріп түрлі ойындар ойнап, уақытын тиімсіз өткізудің зардабы. Мектеп жасындағы баланың сабаққа дайындалғаннан гөрі көп уақытын ұялы телефонына үңілумен өткізеді. Ол неге үңіле береді десең, әрине ол ішіне сабағын жазып алған жоқ. Небір түрлі қырғын атыс – шабыс ойынын, өзгелермен танысу, ұятты көріністер қарайды. Міне, содан барып, ол баланың өмірге көз – қарасы психологиясы өзгереді.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-11
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Ақшақаншатұрады? |
|
Сабақтыңмақсаты |
ақша туралы түсінік бере отырып,ақшаның пайда болуы,ақша қызметтерін айтып түсіндіру,ақшаны үнемді жұмсауға, экономиканың дамуына өз пайдасын тигізуге үйрету; |
|
Бағалау критерийі |
ақшаның мәні анықтайды; шығу тарихы, негізгі қасиеттері мен қызметтерін біледі; |
|
Құндылықтарды дарыту |
ел экономикасында алатын орнытуралы кең көлемде білім беру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Сәлемдесу. Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру «Миға шабуыл» әдісі арқылы.оқушылардың назарына ақша түрлері суреттерін ұсынылады. Келесі сұрақтар төңірегінде сұрақтарға жауап береді: - Бұл суреттерден нені көре аламыз? -Бүгінгі сабақтын тақырыбы қандай болуы мүмкін? Оқушылардың жауаптары арқылы сабақтың тақырыбына шығу. Оқушыларды сабақтың тақырыбымен, оқу мақсаттарымен және бағалау критерийлерімен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
1. «Ақша» тақырыбына байланысты бейнебаян көрсетеді. Зерттеу мен талдау Тапсырма №1 «Оқы,түсін,талда» әдісі Ақша туралы мәтінмен жұмыс жасалады «Оқы,түсін,талда» әдісімен түсінік қалыптастырады Қожанасыр мен хан туралы. Бірде хан Қожанасырды өзіне шақырып алып, алдына ақша қойыпты да, Қожеке, мынау 1 сом мен 1 тиын. Осының қайсысы көп соны айтшы маған деп сұраған екен. (ОҚУШЫЛАРДЫҢ ОЙЫН СҰРАУ) Әрине 1 тиын көп депті Қожанасыр. Сонда таң-тамаша болған хан: неге 1 тиынды көп дейсің, себебін айтшы деп сұрайды. Себебі, 1 сом дегенде алты әріп, ал 1 тиын дегенде жеті әріп бар. Енді өзіңіз айтыңызшы, алты көппе әлде жеті көппе деп жауап беріпті Қожекең. -Бұл ел аузынан қалған әзіл-шыңы аралас аңыз әңгіме болатын. Сендер ақша туралы қандай ырым – тыйымдарды білесіңдер? Содан кейін видео көрсету. Құрметті, оқушылар, ақша кез-келген қажеттілікті қамтамасыз ететін құрал болып отыр. (ВИДЕО. Ырым – тыйымдар)Алайда ақша туралы қандай ырым-тыйымдар бар екен. Оны алдағы бейне көріністен көре отырайық. Ал, енді оқушылар, сендер қандай ырымдар білесіңдер? 1.Ақшаны таза жерде ұстау керек, және таза жолмен табу керек. Оңай келген ақша, оңай жоқ та болады. 2.Қызыл түсті әмиян ақша шақырады деген түсінік бар. 3.Әмиянға тек ақша ғана салыңыз. Сонымен қатар әмиянға ақшаларды рет-ретімен және өзіндік құны бойынша орналастыруға дағдыланыңыз. Сонда ақшаңыздың құны болады деген түсінік бар. 4.Сейсенбі күні қарыз сураудан аулақ болыңыз, кем дегенде бip ай бойы қарызда жүресіз деген ұғым бар. 5.Бай, қалталы адамдардан қолма-қол ақша алуға тырысыңыз. Солар секілді бай боласың деген жақсы ырым бар. Мақал – мәтел. Сендер ақша, теңге туралы қандай мақал – мәтелдер білесіңдер? Қазір сендермен мақалдың жалғасын тап ойынын ойнайық. ЕБҚ: оқушы шығарылып берілген тапсырманы орындайды 1.Теңге тиыннан өсер, 2. Ақша кетуге тырысады, Жылқы құлыннан өсер. Есеп ұстауға тырысады. 3. Есепсіз дүние жоқ. 4. Базары жақын байымас. «Сиқырлы сандықша» ойынын ойнағым келіп отыр. Яғни қазір сандықтан сұрақтар алып, сол сұрақтарға жауап беруге тырысып көрейік.
ЕББҚ:оқушыға тапсырма жазбаша түрде беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: -ақшаның мәні анықтайды; -шығу тарихы, біледі; ақшаның қасиеттері сипаттайды; ақшаның қызметтерін біледі; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Ойлануға арналаған сұрақ: Кері байланыс «ҚҚҚ» әдісі Мен үшін қызық болғаны ... Мен үшін қиын болғаны ... Мен үшін құнды болғаны ... Үйге тапсырма Ақшаның маңызы |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Ақша ежелгі заманда пайда болды. Олар тауар өндірісінің дамуындағы бірден-бір шарт және өнім болып табылады. Тауар – бұл сату немесе айырбастау үшін жасалынған еңбек өнімі. Адам еңбегінің өнімі (зат), оны өндірушілердің қоғамдық қатынастарын тудыра отырып тауар нысанын қабылдайды. Заттардың тауарға айналуы ақшаның пайда болуындағы объективті алғышарттарды құрайды. Бірақ кез-келген зат тауар бола алмайды. Егер тұтыну құны өз сатып алушысын таппаса немесе қоғам тарапынан мойындалмаса, онда оны дайындауға кеткен уақыттың рәсуа болғаны; мұндай бұйым тауарлық нысанға ие емес, өйткені оның қоғамға қажеті шамалы. Сондықтан да әрбір тауар қажетті тұтыну құнын алу құралы бола отырып, өзінің өндірушісіне қатынасы бойынша айырбас құны ретінде көрінеді. «Айырбас құны – тауарлардың өзінен бөлініп шыққан және олармен бірге өздігінен өмір сүретін тауар, ол - ақша».
Кез келген ақшадан әрбір елдің өткенін, бүгінгісін және болашағының бейнесін, яғни тарихын көруге болады. Бүгінгі таңда ақша тарихын зерттейтін арнайы ғылым саласы бар. Ол - Нумизматика деп аталады. Онда тиындар, құйма ақша кесектері, т.б.ескерткіштер (тиын мөрлері, құжаттар) арқылы тиын соғу тарихы кеңінен зерделенеді. Нумизматика ғылым ретінде 18-ғасырдың 2-жартысында пайда болды, оның негізін салушы – Вена нумизматигі И.Х.Эккель.
Құнның ақшалай нысанының жалпыға бірдей нысаннан айырмашылығы
Тауар жалпыға бірдей эквиваленттің рөлін жергілікті нарықтың шеңберінде ғана емес, кең көлемде атқарылады
Жалпыға бірдей эквиваленттің рөлі бір тауарға жекелей қатысты
Құнның ең жоғарғы ақша формасындағы жалпыға бірдей балама рөлі бір тауардың еншісіне тиді, яғни ерекше тауар түрі-ақша пайда болды.Осы кезде әр түрлі тайпалар мен халықтар арасында ақша ретінде ішкі сауда –саттықтың басты заттары болып табылатын тауарлар бөлініп шықты.Ақша рөлін кейбір халықтарда: мәселен, ертедегі гректерде, римдіктерде, славяндарда, моңғолдарда- мал, Скандинавияда, ертедегі Русьте-аң терісі, Қытайда-шай, Абиссинияда- тұз атқарды. Қазақстанда ішкі сауда саттық жүргізу үшін жалпыға бірдей балама ретінде тоқты немесе саулық қой пайдаланылды.
Бертін келе тауар өндірісі мен тауар айырбасының дамуы және халықтар арасында қарым-қатынастың ұлғаюы нәтижесінде ақша рөлі түрлі металдарға ауыса бастады. Өйткені металл, әсіресе алтын, күміс өзінің табиғи қасиетінің (біртектілігі, бөлінгіштігі, қолайлылығы, сақталғаштығы ) арқасында Ақша ролін атқаруға өте лайықты болды. Тарихи деректерге қарағанда жезден және күмістен жасалған ақша белгілері біздің жыл санауымыздан 3мың жыл бұрын Азия елдерінде пайдаланылған. Ресей тарихында металл ақша ретінде ІХ ғасырдан бастап қолданылды.
Оны кез-келген тауарға айырбастыру мүмкіндігі туды. Демек металл ақшаның пайда болуы ақша тарихында жаңа бір тарихи бастау кезеңі болды.
Алғашқы металл тиындар Грекия мен Кіші Азияда күмістен соғылған. Бертін келе алтын, күміс сияқты асыл металдарға мықты болу үшін мыс қосқан металл ақшалар шығарыла бастаған.
Металл ақшаны жасап шығару құқығы, әдетте, мемлекеттік өкімет билігінің қолында болған. Оның оң бетін аверс ,ал сол бетін реверс деп айырған.Жазулар оның екі бетінде де кездеседі. Олар тиын шығарған елдердің немесе үкімет органдарының белгілерін, монархтың аты мен мансабын , тиын сарайының ,тиынды шығаруға жауапты адамның атын, тиынның құнын, шыққан уақытын т.б.көрсеткен. Және оң бетінде мемлекеттік өкіметті немесе оның гербі ,ал сол бетінде оның бағасы шыққан жері мен жылы берілген.
Қазақстанда металл ақша негізінен орта ғасырларға жататын көне қалаларда, обаларда жүргізілген археологиялық қазба жұмыстарының нәтижесінде табылды.
Қазақ елінің Ұлы Жібек жолының бойында орналасуына байланысты металл ақша жасау қажеттігі ертеден қолға алынғанын бүгінде тарихи деректер дәлелдеп отыр.
ҮІ-ҮІІІ ғасырларда билеуші рулардың таңбасы қашалған, ру рәмізін бейнелеген теңгелер құйыла бастаған. Сырдарияның орта алабында өмір сүрген тайпалардың қола теңгелері ҮІ-ҮІІІ ғ-дың 1-жартысында дейінгі аралықта қолданылған. Бұл теңгелерде арыстан бейнесі бейнелеген. Мұндай теңгелерді Суяб, Тараз қалаларындағы арнаулы шеберханаларда құйған. Сонымен бірге Отырар маңындағы қалаларда да түрлі теңгелер жасалған. Отырарда ақшаның құйылғаны туралы 1967 жылы Самарқанд қоймасы ашылған соң анықталды. Осы қоймадан Х ғасырдағы Фараб теңгелері табылған. Біріншісі, сәл ұмытылып, секіргелі тұрған арыстан бейнеленген мыс теңгелер болса, екіншісі бетінде садақ бен шаршы түріндегі түркілердің тайпалық таңбасы (дүниенің төрт бұрышын меңзеген рәміз) бейнеленген теңге болған.
Б.з. 704-706 ж. Таразда арнайы теңгелер құйылып, айналымға енгізілген. Оның бетінде «Түркеш қаған теңгесі» немесе «Түркінің көк ханының теңгесі» деген анықтама жазулар болған. Бұл тайпалық дәрежедегі теңге емес, бүкіл мемлекеттің дәулетін, мүлкін, ел ырысын куәландыратын кепілдеме болған.
Тарихи деректер Қарахан әулетінің билік құрған тұсында Қазақстан мен Орта Азияда сауданың күшті дамығандығын көрсетеді. Осыған орай ақша шығару мен ақша айналымы кең етек алған. Әсіресе, мыс, күміс,ақшалар көп шығарылған.
ХІІ-ғасырдың 2-жартысы мен ХІІІ ғ-ң басында теңгелердің Отырардан шығарылуы Қазақстан жерінде сауда-саттықтың дамуына ерекше үлес қосқан. Ол дәуірде мыс,алтын, ақшалар өзінің салмағы бойынша алтынмен бағаланып, сауда айналымына енген. Сөйтіп Қазақстанның оңтүстік және батыс аудандарында Отырар ақшасы көптеп тараған. 1271ж ақша айналымына енген жаңа реформа бойынша алтын ақша орнына күміс ақшалар көбірек қолданысқа енгізіледі. Бұл күміс ақшалар Қазақстаннның Тараз, Кенже қалаларында шыңдау әдісімен әзірленіп шығарылған.
Сонымен қатар ақша тарихында Өзбек хан, Жәнібек хан, Бердібек, Наурызбек , Қызыр хандардың атынан шығарылған Алтын Орда теңгелерінің Жетісу мен Түркістаннан бастап Еділ жағалауына дейін таралғаны белгілі.
Сарайшық қаласынан табылған нумизматикалық деректер ХІІІ ғ.аяғы мен ХІҮ аралықты қамтиды.Ол жерден табылған көне теңгелер Өзбек ханның билігінің алғашқы жылдарында Сарай қаласынан шыққан. Осы кезеңдегі өзгерістер ақшалардың сыртқы түрінде өз ізін қалдырды. Күміс теңгелерде ислам дінінің енуі ,орнығуы күмістеңгелер –дирхемдерде сунниттік сенімнің белгісі мен құранныңалғашқыжолдарыныңжазылуынан көрінеді. Теңгелерде «Кутлугбулсун» деген көне түркі сөзі яғни «Құтты болсын»деген тілек жазылған. Сондай-ақ бет жағында «билік, байлық, ержүректіліктің белгісі болып табылатын- сұңқар,алдыңғы аяғын көтерген, арқасынан күн шығып келе жатқан арыстан» бейнелері берілген. Олардан тағы басқа да жануарлар бейнесін, тартымды, геометриялық және өсімдік тәріздес оюлармен қатар зодиак белгілерін көруге болады.
Ал ХІҮғ.ортасында шығарылған теңгелердің көбінде әрленген екі басты бүркіт пен алты жапырақты гүл бейнесі берілген. Бұл теңгелер ақша айналымында көп жүрген. Олардың көптеп шығарылуы жеке сауданың дамығанын, Алтын Орда қалалары тұрғындарының ауқатты өмір сүргенін көрсетеді.
Сарайшық Қырымнан Хорезмге дейін, одан шығыс пен оңтүстікке созылып жатқан ірі магистраль бойындағы қала ретінде дамыған. Сол себепті қалаға ең жақын сауда орталығы –Хорезмнің теңгелері айналымда басқаларға қарағанда көп болған. Мұнда Тоқты ханның атынан Хорезмде шығарған күміс теңге хижраның 694 жылымен мерзімделген, онда «Әділ тоқты» деген жазу жазылған. БұлСарайшықта табылған теңгелердің ең көнесі. Хорезмнің теңгелері бедер салынуымен, ірі салмағымен және көркемдігімен ерекшеленеді.Ал жергілікті Сарайшық теңгелерінде көп жапырақты гүл немесе «Сарайджук қаласынан шығарылған» деген жазу болған.(Мұндай теңге түрлерін Сіз біздің «Архелогия» мен «Алтын Орда « залындағы экспозициядан да көре аласыз)
Қазақстан Егемен ел аталғаннан кейін тарихымыздың жаңа парақтары ашылды. Өйткені ертеден қалыптасып келе жатқан дәстүр бойынша әрбір елдің жеке елдік нышандары болуы тиіс. Олар: елдің Туы, Елтаңбасы, Әнұраны. Осы мемлекеттік нышандарға қарай сол елдің қайсы ел екені әркімге айқын болады. Нышандар жеке бір мемлекеттікі болғанымен, оның халықаралық мәні зор. Нышандар мемлекетаралық қарым-қатынастарда үлкен ресми роль атқарады. Сондықтан Қазақстан Республикасы өз тәуелсіздігін жарияланғаннан кейін өзіміздің Елтаңбамыз , әнұраны белгіленіп, ұлттық валютамыз дүниеге келді.. Астанамыз Сарыарқа төрінен оз орнын тапты.
1993 жылдың қарашасында Қазақстан Республикасының жаңа ақшасы «теңге» айналысқа шығарылды. Бүгінде еліміздің ұлттық валютасы Тәуелсіз егемен мемлекеттің міндетті рәміздерінің бірі болып табылады.
Қазақстан өз төл ақшасын жасау үшін 1990 жылы теңгенің үлгісін жасайтын арнайы жұмысшы тобын құрды. Алғашқы ұлттық теңгелерді жасауды ағылшынның «Харрисон» атты фирмасы қолға алды. 1993ж. 12 қарашасында Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаев”Қазақстан Республикасында Ұлттық валюта енгізу туралы”жарлық шығарды.
Ұлттық валютаны «теңге», ал оның жүзден бір бөлігін «тиын» деп атауды сол кездегі ҚР Жоғары кеңесі комитетінің төрағасы Сауық Тәкежанов ұсынған еді.1993 жылы 15 қарашада Ұлттық теңге айналымға енгізілді.Теңгенің де өз шығу тарихы бар. Ұлттық теңгені жасауға екі жыл уақыт қажет болды. Қазақстан өз төл ақшасын шығару үшін 1990жыл теңгенің алғашқы үлгісін жасайтын арнайы жұмысшы тобын құрды. Тәуелсіз елдің ұлттық валютасын жасап шығарған Тимур Сүлейменов, Меңдібай Әлин, Ағымсалы Дүзелханов, Хайролла Ғабжәлеловтер еді. Олар жұмыстарын Қазақстан мәдениетінің тарихи даму аспектілерін зерттеуден бастаған.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев: «Біз ұлттық ақшамызды бір-ақ рет және бір атаумен шығаруымыз керек. Екінші қайтара оның аты өзгермейді. Сондықтан оны әбден зерттеп барып, бір шешімге келуіміз қажет»,- деді.
Ең алғашқы теңге партиясы Англияның ең көне әрі әйгілі «Харрисон және ұлдары»фабрикасында басылып шықты. Теңгенің алғашқы партияларын сақтау үшін арнайы жер асты қоймалары дайындалған. Оларды төрт ИЛ-86 ұшақтары тасыды. Бір аптаның ішінде олар Лондонға 18 рет ұшып барып-қайтып келген. Жаңа валютаның айналысқа енгізілуінің көрші елдерден құпия ұсталғаны сонша барлық құжаттарда Президент Резиденциясының құрылысы үшін құрал-жабдықтар тасылуда деп жазылған. Алғашқы теңгелер жер асты қоймаларынан елдің барлық банктеріне 8 күн ішінде жеткізілген. 1993 жылы қазан-қараша айларында Қазақстан рубль аймағынан толықтай шықты. Қарашаның 12-сіндегі Президент Жарлығынан 3 күннен кейін теңге айналымға енді. Ескі ақшаны қазақстандық теңгеге айырбастау 1993 жылы 15 қарашада таңғы 8.00-де басталып, 20 қараша күні 20.00-де аяқталды. Ұлттық банк алғашқыда 1 теңгені сол кездегі 1000 рубльге бағалаған. Кейін еліміздің саяси және әлеуметтік, мемлекетаралық қатынастары ескеріліп 1 теңге 500 рубль болды. Ал бірінші айналымға енген 1 теңгенің АҚШ долларына шаққандағы құны 4,35 теңге болды.
Ақша — айырбас құралы ретінде барлық адамдармен қабылданатын және басқа тауарларды (қызметтерді) бағалауға қызмет ететін кезкелген тауар немесе символ. Әр уақыттарда және дүниенің түрлі бөліктерінде адамдар ақша ретінде әр түрлі тауарларды [2] – астық, мал, қымбат тастар және металдарды пайдаланды. Ұзақ уақыттар бойы ақша есебінде алтын және күміс жүрді. Қымбат металдардың физикалық қасиеттері (біртектілігі, мықтылығы, құндылығы) ақша атқаруға тиісті талаптарды толық ақтады. Сондай-ақ металл ақшалардың маңызды қасиеттерінің бірі – оларды бөлуге болытын еді. Қымбат металдар, көлемі қандай болса да, өзінің пайдалы қасиеттері мен құндылығын жоғалтпайды. Құнды металдың белгілі бір көлемінің сақталуына мемлекеттік кепілдік ететін алтын және күміс теңгелер пайда болды.[3]
Соңғы ғасырларда алтын және күміс теңгелердің орнына қағаз ақшалар жүре бастады. Қағаз ақшаның құны алтынмен кепілденді және олар алтынға еркін айырбасталды.
Ақша (ағылш. money; cash; нем. Geldn, Geldmittelpi) — жалпығабірдейбаламаретіндебарлықбасқатауарлардыңқұнынкөрсететінерекше тауар. Албарлықтауарөндірушілер, сатушылар, тұтынушыларарасындағыэкономикалықбайланыстықаматамасызетеді. Ақшатауарөндірісіментауарайырбасыныңтарихидамуынәтижесіндепайдаболды. Алғашқыкездебіреңбекөніміекіншіеңбекөнімінетікелейайырбасталды. Кейінірек айырбас саудадамуыныңбарысындақұнныңжайформасыныңорнынақұнныңтолықжәнежайылыңқыформасыкелді. Оданәріөндіріспенайырбастыңдамуынәтижесіндетауарларарасынанбіртауарбөлініпшығып, басқатауарларосытауарғаайырбасталды. Сөйтіп, құнныңтолықжәнежайылыңқыформасықұнныңжалпылықформасынаорынберді. Құнныңеңжоғарғыақшаформасындағыжалпығабірдейбаламарөлібіртауардыңеншісінетиді, яғниерекшетауартүрі – ақшапайдаболды. Осыкездеәртүрлітайпаларменхалықтарарасындаақшаретіндеішкіжәнесыртқысауда-саттықтыңбастызаттарыболыптабылатынтауарларбөлініпшықты. Ақшарөлінкейбірхалықтарда (гректер, римдіктер, славяндар, моңғолдар, т.б.) мал, ертедегі Русьте, Скандинавияда – аңтерісі, Қытайда – шай, Абиссинияда – тұз атқарды. Қазақстандаішкісауда-саттықжүргізуүшінжалпығабірдейбаламаретінде тоқты немесе саулық қойпайдаланылды. Бертінкелетауарөндірісіментауарайырбасыныңдамуыжәнехалықтарарасындағықарым-қатынастыңұлғаюынәтижесіндеақшарөлітүрліметалдарғаауысабастады. Өйткені, металл (әсіресеалтын, күміс) өзініңтабиғиқасиетініңарқасындаақшарөлінатқаруғаөтеқолайлыболды. Алтынменкүмістіңжалпығабірдейбаламарөлінатқаруынабайланыстықұнныңжалпылықформасыақшаформасыменайырбасталды. Олкезкелгентауарғаайырбасталды.
Қосымша №2
Қазіргі қоғамның өмірін ақшасыз елестету қиын. Ол – тауарларды төлеудің басты құралы болып саналады. Көптеген адамдар ақшаның пайда болуын адамзаттың ең ұлы өнертабысы деп санайды. Бұрыңғы заманда адамзат ақшасыз да оңай өмір сүрген. Ол кезде ақшаның қажеті жоқ еді, өйткені адамдар егіншілікпен күн көріп, өмір сүру үшін қажетті барлық нәрсе болған. Қоғамның дамуына байланысты қажетті заттардың бәрін жасау қиынға соғып, адамдар материалдық құндылықтарымен алмаса бастады. Сөйтіп айырбас құралы – ақша пайда болды. Ақша ретінде тастар, зығыр маталар, күріштің дәндері және алтын пайдаланылды. Қазіргі кезде қарапайым бұйымдар қалай ақша ретінде қызмет ете алатындығын елестету қиын болғанымен, сол уақытта ол адамзат үшін айтарлықтай прогресс болды. Ұқсас: Банктен несие(кредит) алу дұрыс па? Шығу тарихы Уақыт өте келе заттын құнын затпен төлеу, ыңғайсыз екені анықталды. Өйткені, заттар мен тағамдардың құны әр түрлі. Күміс пен алтын – б.з.д. 3 – 4 мың жылы Мысырда ақша ретінде қызмет етті.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-12
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Басқа елдердің ақшасы |
|
Сабақтыңмақсаты |
Өзге елдердің ақша түрлемен таныстыру; |
|
Бағалау критерийі |
Ақша түрлерін біледі; Ақшаның айырмашылығын анықтайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек пен шығармашылық (өз жұмысын ұйымдастыра алу,белсенділік, ынталылық, ұқыптылық, қызығушылық, нәтижеге қол жеткізу, шыншылдық, жігерлілік) |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі Амандасу. Оқушыларды сұрақтар арқылы топқа біріктіру. І топ Жапония ІІ топ Израиль ІІІ топ Дания Жаңа тақырыпқа шығу үшін бейнебаян көрсетіледі.
Сабақтың оқу мақсаты мен бағалау критерийін таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау Жаңа сөздер Құн төлеуші - мера стоимости Жалпыға бірдей балам рөлін атқаратын - выполняющая роль всеобщего эквивалента Сатып алу – купля Дербес ел – суверенное государсто Қағаз ақша – бумажные деньги Темір ақша – железные деньги «Джигсо»-топтық жұмыс Оқушылар өзге елдердің ақшалары туралы мәтінмен танысады. Картамен жұмыс Картаны пайдалана отырып, әр елдің ақшаларын белгілеу, тарихын мазмұндау.
Ресей - рубль Германия - марка АҚШ - доллар Корея - вона т.б.
Ақшаның әр елдегі ұлттық валюталары
ЕБҚ: оқушы шығарылып берілген тапсырманы орындайды |
ЕБҚ оқушыны өзін сыныптан шеттетілген дей сезінбеуі үшін мұғалімнің үстеліне жақын, мінез-құлқы жайлы балалардың тобына орналастыру. Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор:
Ақша түрлерін біледі; Ақшаның айырмашылығын анықтайды;
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірме лі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Жетістік баспалдағы» әдісі
Қандай ақпарат алдым? Үйге тапсырма |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Дүние жүзіндегі елдердің ұлттық ақшасын білесіз бе?
Аустралия - Аустралия доллары
Аустрия - Евро
Албания - Лек
АҚШ - АҚШ доллары
Ангола - Кванза
Андорра - Евро
Антигуа және Барбуда - Шығыс Кариб доллары
Антиль аралдары - Антиль гульдені
Аргентина - Песо
Армения - Драм
Аруба - Аруба флорині
Ауғаныстан - Ауғани
Багама аралдары - Багама доллары
Бангладеш - Така
Барбадос - Барбадос доллары
Бахрейн - Бахрейн динары
Белиз - Белиз доллары
Белоруссия - Белорусь рублі
Бельгия - Евро (Бельгия франкі)
Бенин - Батыс Африка франкі
Бермуд аралдары - Бермуд доллары
Б.А.Ә. - Дирхем
Болгария - Лев
Боливия - Боливиано
Ботсвана - Пула
Бразилия - Бразилия рейалы
Бруней - Бруней доллары
Буркина Фасо - Батыс Африка франкі
Бурунди - Бурунди франкі
Бутан - Нгултрум
Ұлыбритания - Фунт стерлинг
Вануату - Вату
Ватикан - Ватикан лирасы, евро
Венгрия - Форинт
Венесуэла - Боливар
Вирджиния аралдары (Ұлыб) - Шығыс Кариб доллары
Вирджиния аралдары (АҚШ) - АҚШ доллары
Въетнам - Донг
Габон - Орталық Африка франкі
Гаити - Гурд
Гайана - Гайана доллары
Гамбрия - Даласи
Гана - Седи
Гваделупа - Гваделупа франкі
Гватемала - Кетсал
Гвиана - Гвиана франкі
Гвинея - Гвинея франкі
Гвинея-Бисау - Батыс Африка франкі
Германия - Евро
Гибралтар - Гибралтар фунты
Гондурас - Лемпира
Гренада - Шығыс Кариб доллары
Грекия - Евро
Грузия - Лари
Гуам - АҚШ доллары
Дания - Крона
Доминика - Шығыс Кариб доллары
Доминикан Республикасы - Доминикан песосы
Израиль - Динар
ОАР - Ренд
Джибути - Джибути франкі
Замбия - Квачо
Зимбабве - Зимбабве доллары
Индонезия - Индонезия рубьясы
Иордания - Иордания динары
Ирак - Ирак динары
Ирландия - Евро
Исландия - Исландия кронасы
Испания - Евро
Италия - Евро
Кабо-Верде - Кабо-Верде ескудасы
Кайман - Кайман аралдары доллары
Камбоджа - риель
Камерун - Орталық Африка франкі
Канада - Канада доллары
Кения - Кения шиллингі
Кипр - Кипр фунты
Кирибати - Аустралия доллары
Колумбия - Колумбия песосы
Конго Республикасы - Орталық Африка франкі
Куба - Куба песосы
Конго Демократиялық Республикасы - Зайр
Корея (КХДР) - Вона
Корея Республикасы - Вона
Коста-Рика - Колон
Кот-Д-Ивуар - Батыс Африка франкі
Латвия - Лат
Лесото - Малути
Либерия - Либерия доллары, АҚШ доллары
Ливан - Ливан фунты
Ливия - Ливия динары
Литва - Лит
Лихтейнштейн - Швейцария франкі
Люксембург - Евро
Маврики - Маврики рубьясы
Мавритания - Угия
Мадагаскар - Малагаси франкі
Македония - Динар
Малави - Квача
Малайзия - Рингит
Мали - Батыс Африка франкі
Мальдив - Мальдив рубьясы
Мальта - Мальта лирасы
Орталық Африка Республикасы - Орталық Африка франкі
Марокко - Марокко дирхемі
Матиника - Мартиника франкі
Маршалл аралдары - АҚШ доллары
Мексика - Мексика песосы
Египет - Египет фунты
Мозамбик - Метикал
Молдавия - Лей
Монако - Француз франкі
Моңғолия - Тугрик
Монтсеррат - Шығыс Кариб доллары
Мъянма - Къят
Намибия - Оңтүстік Африка ренді
Науру - Аустралия доллары
Непал - Непал рубьясы
Нигер - Батыс Африка франкі
Нигерия - Найра
Нидерланды - Евро
Никарагуа - Кордоба
Норвегия - Норвег кронасы
Әзірбайжан - Манат
Панама - Бальбоа, АҚШ доллары
Папуа Жаңа-Гвинея - Квина
Парагвай - Гуарани
Перу - Сол
Пинктери - Жаңа Зеландия
Пәкістан - Пәкістан рубьясы
Польша - Злотий
Португалия - Евро
Пуерто-Рико - АҚШ доллары
Пейюньон - Француз франкі
Ресей Федерациясы - Рубль
Руанда - Руанда франкі
Румыния - Лей
Сальвадор - Колон
Сан-Марино - Итальян лирасы
Сан Томе және Принципи - Добра
Сауд Арабия - Сауд Арабия риалы
Свазиленд - Лилангени
Сейшел аралдары - Сейшел рубьясы
Сенегал - Батыс Африка франкі
Сен-Пьер және Микелон - Француз франкі
Сент-Кристофер және Невис - Шығыс Кариб доллары
Сент-Луисия - Шығыс Кариб доллары
Сербия - Динар
Сингапур - Сингапур доллары
Словакия - Крона
Словения - Толар
Соломон аралдары - Соломон аралдары доллары
Сомали - Сомали шиллингі
Судан - Судан динары
Суринам - Суринам дульдені
Сирия - Сирия фунты
Съерра-Леоне - Леоне
Тайланд - Тай баты
Тайвань - Жаңа Тайвань доллары
Танзания - Танзания шиллингі
Того - Сомони
Тонга - Паанга
Тринидад және Тобаго - Тринидад және Тобаго доллары
Тувалу - Аустралия доллары
Тунис - Тунис динары
Түрікменстан - Манат
Түркия - Түрік лирасы
Украина - Гривна
Уганда - Жаңа Уганда шиллингі
Оман - Оман риалы
Уругвай - Уругвай песосы
Фиджи - Фиджи доллары
Филиппин - Филиппин песосы
Финляндия - Евро
Фолкленд аралдары - Фолкленд фунты
Франция - Евро
Қытай - Юань
Хорватия - Куна
Чад - Орталық Африка франкі
Чехия - Крона
Черногория - Евро
Чили - Чили песосы
Швейцария - Швейцария франкі
Швеция - Швед кронасы
Шри-Ланка - Шри-Ланка рубьясы
Эквадор - Сукре
Экваториал Гвинея - Орталық Африка франкі
Эфиопия - Эфиопия биррі
Иран - Риал
Эстония - Эстон кронасы
Эритория - Эфиопия биррі
Ямайка - Ямайка доллары
Йемен - Йемен риалы
Жаңа Зеландия - Жаңа Зеландия доллары
Жапония - Иена
Өзбекстан - Сум
Камар аралдары - Камар франкі
Катар - Катар риалы
Қырғызстан - Сом
Қазақстан - Теңге
Кувейт - Кувейт динары
Батыс Самоа - Тала
Үндістан - Үнді рубьясы
Сент-Винсент және Гренадина - Шығыс Кариб доллары
Ақпарат дереккөзі: https://massaget.kz/layfstayl/bilim/ol-kim-bl-ne/18904/
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-13
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Адамның жеке табысын қалай арттыруға болады |
|
Сабақтыңмақсаты |
Ақшаның өмірдегі алатын орны, оны тиімді жұмсауды меңгеру
Оларды еңбекке баулу және топта жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру |
|
Бағалау критерийі |
еңбектене біледі; өзгенің еңбегін қадірлейді; ақшаны тиімділігін анықтайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
еңбек және экономикалық тәрбие бағытында экономикалық білім алу; |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
І Ой қозғау - Жеке табысын қалай арттыруға болады? .«Ассосация құру» Т
м
мүмкіндік қайырымдылық Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||
|
Сабақтың ортасы |
Жаңа сөздермен жұмыс Жаңа сөздер: Асырау –кормить, растит, содержать Асыраушы-кормилец(тот , кто содержить кого-либо) Қоғам –общество Өтіл- компенсация Түйіндеме-резюме Қызметкер –работник, служащий Жаңа сөздермен сөйлем құрастыру Табыс арқылы адамға қандай игіліктер келетінін жаз.
Пікірің қажет! "Бүгінде адал жолмен табыс табу ең үлкен ғибадат саналады!» Әлеуметтік мәселе «Эйлер шеңбері» әдісі Тақырып бойынша негізгі идеяларды жинақтап, саралау. Идеялар жинақталып, сараланады А-4 параққа, шағын постерге Эйлер шеңбері сызылып, кезекпен идеялар талқыланып, жазылады. Не?Қалай? Неге? Нәтиже? деген Мәселер бойынша идеялар сараланады.
Қайда? Қалай Қандай? Қайда? Бұл терминдер саған таныс па? Қайда кездестірдің? Қалай? Өз тәжірибеңде осы терминді қалай қолдандың? Қандай? Қалай ойлайсың? терминдер қандай мақсатта қолдануы мүмкін? ЕБҚ: оқушы шығарылып берілген тапсырманы орындайды
6. Ар - намысы таза адамның ақшасы аз болады |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: Ақшаның өмірдегі алатын орнын анықтайды Табыс көзін тиімділігін сипаттайды;
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Екі жұлдыз, бір тілек» әдісі бойынша сабақтың қызықты болған екі тұсы, алдағы уақытта «орындасақ» деген бір әрекет түріне ұсыныс білдіреді.
Үйге тапсырма «Менің табысым еңбекпен табылады» Эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
.
Ұйымдастыру
кезеңі.
ыныштық
таршылық
олшылық Ақша
Қосымша №1
Ақша табу және жарату екі түрлі нәрсе. Ақша табу қаншалықты қиын болса, жарату соншалықты оңай. Ақылмен жұмсалмаған ақша сізді тақырға отырғызуы мүмкін. Сол үшін белгілі кәсіпкерлер мен ақшаның қыр-сырын білетін жандардың кеңесіне жүгінген жөн. Олардың өмірлік тәжірибесі мен білімі сізге көмегін тигізбей қоймайды.
Генри Форд, амеркалық кәсіпкер, өнертапқыш
Аты аңызға айналған өнертапқыш, автомобиль өнеркәсібінің алыбына айналған Генри өмірге оптимистік көзқараспен қараған. Оның ойынша білім алуды тоқтатпау керек. Жас мөлшері шектеу емес. Ол қартайған шағында да жаңа белестерді бағындырып, қиындықтан қашпаған.
Генри Форд үшін ақша – жаңа тәжірибе мен білімнің көзі. Дәл осы себептен де инвестицияны өзіңізге құю керек деп есептеген. Тек осылай ғана жетістікке жетуге болады деген қорытынды жасайды.
Генри Фордтың кеңестері:
-
Егер тәуелсіздіктің кілті ақша деп есептесеңіз, ешқашан тәуелсіз болмайсыз. Себебі сіз ақшаға тәуелдісіз. Тәуелсіздікке жетудің жалғыз жолы – білім қоры мен тәжірибе, мүмкіндікті ақылмен пайдалану;
-
Жетістік пен байлықтың құпиясы – өзгелерді де өзіңізді түсінгендей түсіну. Барлық сөзге өзіңіздің және өзгенің көзімен қарап үйрену керек. Түрлі көзқарастар сізге дұрыс жауапты береді;
-
Үлкендер бізді ақшаны үнемдеуге, болашаққа деп жинауды үйретеді. Бірақ бұл қате пікір. Ақшаны банкте жинамаңыз. Барлығын өзіңіздің дамуыңызға жұмсаңыз. Қырық жасқа дейін мен бір центті де өзімнің дамуым үшін үнемдемедім.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-14
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Міндетті отбасылық шығындар мен отбасындағы қажетсіз шығындар |
|
Сабақтыңмақсаты |
отбасылық шығындар мен отбасындағы қажетсіз шығындар туралы түсінік беру |
|
Бағалау критерийі |
отбасылық шығындарды анықтайды; отбасындағы қажетсіз шығындарды сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру Ой қозғау -Адамдар не үшін еңбектенеді? • Еңбек қандай жетістіктерге жеткізеді? • Еңбек етудің кімге қандай пайдасы бар? • Еңбекте табысты болу үшін адамның бойында қандай қасиеттер болу керек? • Сенің отбасыңда еңбек қандай рөл атқарады? -Сенің отбасыңның қай мүшесі қандай еңбекпен айналысады?Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Деректермен жұмыс Тапсырма №1 Анықта.-мәтінмен жұмыс – Мәтінді оқып шығады . Иллюстрациялармен жұмыс. Тұрақты отбасылық шығыстар жайлы айтып беріңдер. Мына сұрақтарға жауап беріңдер: – Негізгі отбасылық шығыстар қандай? – Күнделікті жұмсалатын ақша деген не? Олар не үшін керек? – « «Шығыстарды жоспарлау» деген не? – Шығыстарды не үшін жоспарлау керек? – Әр жауапқа өмірден мысалдар келтіріңдер. Кестемен жұмыс «Кірістер және шығыстар» деген кестені толтырады
ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. «Артық сөзді тап» ойыны Артық сөзді алып тастап, дәлелдейді Отбасындағы жұмсалатын шығыстардың ішінен қайсысы ерекшеленіп тұрғанын көрсетеді.Оның астын сызады Өз жауабыңды түсіндіреді Жеке жұмыс Тапсырма Әр адамның өзіндік қаржылық табыстары мен шығындары болады. Сенің де кірістерің мен шығындарың бар. Сен ақшаны қайдан аласың? Оны қайда жұмсайсың? Жаз
Менің кірістерім 1. 2. 3.
Менің шығыстарым 1. 2. 3.
Сенің жинаған _______ теңгең бар делік. Сен оны қайда жұмсағың келеді? Жоспар құрастыр. Неліктен екенін түсіндір ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. материалды оқып шығады. Барлық сұрақтарға жауап береді. Өмірден мысалдар келтіреді Дескриптор: . Отбасының кірісіне қатысты кем дегенде үш мысал келтіреді. 2. Отбасының шығысына қатысты кем дегенді үш мысал келтіреді.
өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Серпілген сауалдар» Шығыстар деген не? Шығыстарды жоспарлау не үшін қажет? Шығыстарды оңтайландыру деген нені білдіреді? Сенің отбасыңда шығыстарды қалай жоспарлайды? Кері байланыс Қосу-алу-қызықты» әдісі
Үйге тапсырма Ата-аналарыңнан өз шығыстарын қалай жоспарлайтынын, шығындарды қалай оңтайландыратынын біліп келіңде |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-15
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қымбат заттарды қалай сатып алуға болады? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Қымбат заттарды қалай сатып алуға болатыны жайлы ұғынады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушы назарын сабаққа аударуды ұйымдастыру. Сыныптағы оқушыларды топқа бөлу. Сергіту сәті: Орнымыздан тұрайық,қолды белге қойяық. Оңға қарай иіліп,солға қарай иіліп. Бір отырып, бір тұрып. Бой сергітіп алайық Жеміс-жидектердің суреттері бойынша топқа бөлінеді. Сабақтың оқу мақсатымен таныстыру. Бағалау критерийімен таныстыру. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Бір қызығы, қымбат заттар өте көп, бірақ ең көп қымбат зат Әлемде 100 миллиард доллар тұратын 4.5 футтық Super Yacht кемесі бар. Бұл таңқаларлық емес пе? Әлемдегі ең қымбат заттар қандай? Әлемдегі ең қымбат заттармен көбірек танысқан сайын қуанасыз. Өкінішке орай, сіз олардың қымбаттығына байланысты олардың біреуін өміріңізде ала алмайсыз. Мүмкіндігіңіз болса да, әлемдегі ең қымбат затты сатып алғаныңыз атақ-даңққа ие болады. 1. Яхта Шағын яхтаның құнына (50-70 фут) қарасақ, оның өлшеміне, жылына және үлгісіне байланысты 500,000 10,000,000 доллардан шамамен XNUMX XNUMX XNUMX долларға дейін болуы мүмкін. 2. Автомобильдер - Bugatti La Voiture Noire Бұл сәнді және ең қымбат көлік Францияда шығарылғаны белгілі және оның құны шамамен $19,000,000 XNUMX XNUMX болды. 3. 1963 жылғы Ferrari 250 GTO Құны 8,000,000 XNUMX XNUMX доллар тұратын осы тамаша көлікті жылдам қараңыз bugatti centodieci. Оның сүйкімді түсі және тартылатын есіктердің жанында ашық шатыры бар. 4. 201 караттық асыл тас сағаты Біз әлемдегі ең қымбат зат туралы айтатын болсақ, бұл қол сағаты менің ойымнан шыққан, 201 караттық асыл тас сағат және оның құны шамамен $ 25,000,000 XNUMX XNUMX. 5. Алмаз Пантера білезігі Сондай-ақ, Графф алмас галлюцинация сағаты 110 карат сирек кездесетін түсті гауһар тастан жасалған, сонымен қатар бағасы 55,000,000 XNUMX XNUMX доллар болатын әлемдегі ең қымбат бұйым. Бұл бай адамға қажет мүлік, өйткені ол құнды. 6. Вилла Леопольда Вилла Леопольда шамамен 500,000,000 XNUMX XNUMX еуро тұрады және оған тиесілі Лили Сафра. Иесі оны ресейлік миллиардерге сатып жіберген дейді Михаил Прохоров. Ой қозғау . «Өткенді еске түсіру » стратегиясы . -Қазақстанның ұлттық валютасы қалай аталады? -Теңге қай жылы айналысқа енді ? 1993 жылы 15 қарашада -Монеталардың сыртында не бейнеленген ? Қ Р елтаңбасы -Мемлекеттік рәміздерді атайық ? Ту, Елтаңба ,әнұран . - Мемлекеттік Елтаңбаның авторлары кімдер ?Жандарбек Мәлібеков , Шотаман Уалиханов -Теңге күні қай күн ? 15 қараша - Биыл теңгеміздің айналымға шыққанына неше жыл толды ? 23 жыл - Ақша деген не ? Ақша айырбас құралы - Монета деген не? Заттарды сатып алу үшін қолданылатын металл ақша . -Қандай монеталар бар ? 1,2,5,10,20,100теңгелік монеталар - Баға деген не? Заттың қанша тұратынын білдіреді ? -Тура төлем деген не? Сатып алған заттың ақшасын қайтарымсыз дәл төлеу Ақшаны не үшін ұсақтайды? Тура төлем жасау үшін ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Пәтер мен көліктен тәжірибе құнды «Бүгінге дейін табыстылықтың «дәстүрлі» көрсеткіші саналып келген жекеменшік баспана мен автокөлікке иелік ету – қазіргі күн үшін өзекті мәселе емес. Кері байланыс Оқушылар «Еркін микрофон » әдісі бойынша сабаққа байланысты ауызша айтты. Үйге тапсырма Қымбат заттарды қалай сатып алуға болады? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-16
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасылық бюджет дегеніміз не? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға отбасы қаражатын үнемдеу туралы қарапайым экономикалық түсініктер қалыптастыру |
|
Бағалау критерийі |
отбасы қаражатын біледі; экономикалық түсініктер алады; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабаққа назарын аудару мақсатында «Серпілген сауалдар» әдісі арқылы сұрақтарға жауап алы- Қалай ойлайсыздар, отбасы бюджеті де болуы мүмкін бе? - Отбасы бюджетін кімдер құрайды? - Қалай құрайды? - Бұл отбасына келіп жатқан кірістер болып саналады. - Отбасы бюджеті қалай жұмсалады? Қайда жұмсаймыз? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мағынаны тану «Түсін,талда,жеткіз»-мәтнмен жұмыс Оқушылар мәтін бойынша сұрақтарға жауап береді
Кестемен жұмыс
ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды Шығармашылық тапсырма. Берілген тапсырманы оқи отырып, көз алдарыңызға не елестеді, қандай ой түйдіңіздер? Қане, көзімізді жұма қояйық. Енді көз алдарыңа елестетіңіздер, сенің ата-анаң 70-80 жасқа келді. Оған не қажет? Оның денсаулығы қандай? Сен ересек болдың, ержеттің. Сен оған қандай көмек берер едің? Оны емдету үшін не керек, балалар? Керек – жарақтарыңды алғаннан кейін қалған ақшаны не істеу керек? ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды - Мемлекеттен алады -Мемлекеттің кіріс және шығыс жоспары; -Бюджет; -Кіріс -Шығын Азаматтар мен кәсіпорындардан салық түрінде жинайды. . Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Үйге тапсырма «Үнемдеу дегеніміз – шаруашылықты ұқыпты жүргізу» Эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Отбасылық бюджет — отбасыңыздың шығыстары мен кірістерін есепке алу. Қаражатты жинақтап, сатып алынатын нәрселерді жоспарлау үшін оны жүргізген жөн. Өзіңізді болашақтағы қаржылық дағдарыстардан қорғау үшін шығыстарыңызды ойластырып алыңыз – оны қай кезде бастасаңыз да кеш емес.
Бірінші кезекте кірістеріңіз бен шығыстарыңызды көрсететін кесте жасап алуыңыз қажет. Осылайша сіз әлі де «көтеретін» санаттарды объективті түрде бағалай аласыз.
Егер үнемі ақшаңыз жетпейтін болса, не істеу қажет?
Адамның қанша ақша тапса да, барын, тіпті одан да көп (кредиттік карточкалар, қарыздар) жұмсайтын әдеті болса, ол қарызға батады.
Үнемі көп тапқысы келгенімен, ол көмектеспейді. Мұндай жағдайда ай сайынғы шығыстарды қысқарту қажет. Оны қалай істеуге болады?
Ірі заттарды сатып алуды жоспарлау қажет. Ірі заттарды сатып алған кезде ай сайын белгілі бір соманы ғана төлейтіндей етіп, бір жылға теңдей бөлген жөн. Қарызға батқанша, қажетті ақшаны ертерек жинап алғаныңыз дұрыс.
Электр энергиясын, жарықты, газды және суды үнемдеп жұмсаңыз. Түнде жарықты немесе телевизорды сөндіруді ұмытып кеткен, шәйнекті оттан алуды уақтылы алмай, 10 минут артық қайнаған кездерді еске түсіріңізші. Сіз әлі де қызатын лампаны пайдаланатын болсаңыз, оларды үнемді люминесцентті немесе жарықдиодты лампаларға ауыстырыңыз.
Тамақты үнемдеп сатып алыңыз. Тамақты көтере сататын дүкендерден аптасына бір рет сатып алғаныңыз дұрыс. Бұл сізге біраз арзанға түседі. Күнделікті азық-түлікке жұмсалатын шығысты есептеп, тізімді жасап отырып алсаңыз, сіз қажет емес нәрсе сатып алмайсыз. Қымбат емес, үнемді ораулардағы сапалы өнімді ғана сатып алыңыз.
Өзіңіз дайындаңыз. Жартылай фабрикаттарды сатып ала отырып, біз жақсы ақшаға сапасы төмен өнім сатып аламыз. Кесек етті сатып алып, оны үккіштен өткізіп алыңыз. Ал үйде котлеттер, тұшпараларды немесе басқа тағамдарды өзіңіз дайындаңыз. Уақыт көп кеткенмен, ол арзанырақ әрі пайдалырақ.
Тұрмыстық химия мен гигиена құралдарын сатып алған кезде үнемдеңіз. Азық-түлік сияқты тауарлардың бұл санатын да көтерме дүкендерден сатып алыңыз, сол арқылы сіз ақшаңыздың бестен бірін үнемдейсіз.
Киімге, жиһазға, тұрмыстық заттарға, тұрыстық техникаға ұқыпты қараңыз. Ұзақ пайдаланылған сайын оларды қайта сатып алу қажеттілігі де азаяды. Сынып қалған не үзіліп кеткендерін жөндеп алыңыз.
Киімді сатып алған кезде де үнемдеңіз. Сондай тауарды интернет-дүкендерден жақсы жеңілдікпен сатып алу оңайырақ. Мөлшеріңіз бен тауардың артикулын анықтасаңыз болды. Тапсырыс жасай отырып, сіз қажетті нәрсені айтарлықтай жеңілдікпен ала аласыз. Тіпті базардан сатып алып, мысалы саудаласып, айтарлықтай үнемдеуге болады. Көп затты бір адамнан сатып алу арқылы жеңілдік алуға болады. Тіпті дара кәсіпкерлер сатып алатын көтерме базарға да баруға болады. Заттарыңызды екі есе дерлік арзан аласыз!
Көлік шығыстарын қысқартуды ойластырыңыз. Балаларға мектепті жақын жерден іздестіріңіз, жаяу көбірек жүріңіз. Қаланың ішінде әрлі-берлі аз жүру үшін баратын жерлеріңізді ертерек жоспарлар алыңыз.
Үнемделген ақшаны кредиттеріңізді мерзімінен бұрын өтеуге жұмсауға болады. Осылайша пайыздарды өтеуге жұмсалатын шығыстарыңыз азаяды.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-17
|
Бөлім: |
Тіршілікқауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Менің үйге қайтар жолым |
|
Сабақтыңмақсаты |
жаяу жүргінші және жолдағы қауіпсіздік ережелері туралы білу; йден мектепке дейінгі жергілікті жер сұлбасын сыза отырып, картографиялық қызметтің бастапқы дағдыларын меңгерy. |
|
Бағалау критерийі |
– «жаяу жүргінші» сөздерінің мағынасын түсінді; – «қауіпсіз жол» ұғымын түсінді; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
Сәлемдесу. Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру Оқушылардың назарына жолда жүру ережелерінің суреттерін ұсынылады.
Оқушыларды сабақтың тақырыбымен, оқу мақсаттарымен және бағалау критерийлерімен таныстыру. БББ кестесін толтырады
|
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер
|
||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау Тапсырма №1 «Оқы,түсін,талда» әдісі Жол – адамдар мен көлік құралдарының жүруіне, жолаушылар мен жүктерді тасымалдауға арналып салынған (белгіленген) барлық жүру және тасымалдау желілерінің жалпы атауы.Пайдаланылатын көлік құралының түріне қарай жаяу жүрушілер мен велосипедшілерге арналған жолдар, темір жол, автомобиль жолы, әуе жолдары (қ. Әуе кемесі) және су жолы болып бөлінеді. Ірі қалаларда жер асты жолдары (қ. Метро) болады. Тоқтау жолы - жол, көлік құралының жүргізушісі кауіпті анықтағаннан көлік құралының толық тоқтағанына дейінгі немесе тежеудің соңына дейінгі жол.Автомобиль көлігінің жүріс жолы - барлық құрылғыларымен жабдықталған автомобиль жолы: көпір, тоннель, жол өткізгіші және т.б.Тежелу жолы - көліктің тежеуіш иінін басқаннан толық тоқтағанға дейінгі немесе толық тежеуге дейінгі тоқталуы «Оқы,түсін,талда» әдісімен түсінік қалыптастырады Тақырыптық бейнеролик Тапсырма №2 «Әңгіме құрастыр» Берілген сөздерден тура сөйлем құрастырыңдар. Жолда жүру,жолдан өту,бағдаршам,көлік Ерекше білімді қажет ететін оқушыларға тапсырма Ескерту белгісі: Өзі қызыл үшбұрышты ескертуің мен болам, «Қауіптен сақ бол» деп сәт сапар жолдаған. Аман-сау жүреді жаяу да көлік те, Мен берген белгіні сақтаған, қолдаған. Тыйым салу белгісі: Қызылмен боялған шеңбермін аумақты, Тыйымшыл белгімін, қаталмын салмақты. Мен тұрған жерлерде хақың жоқ жүруге, Қауіп бар, бағдарла көз салып жан-жаққа. Анықтама белгісі: Белгімін көрсетер жылдамдық бағытты, Міндетті бұрылыс, әйтпесе қауіпті. Барлығын анықтап тұрамын жолыңда, Абай бол, шартымды міндетті орында! Нұсқау белгісі: Баратын жеріңнің бағытын, тұрағын Үн-түнсіз жол сілтеп, жол нұсқап тұрамын. Күндіз де, түнде де от болып жанады, Көк түске боялған төртбұрыш шырағым. Төрт топтан құралған белгілер туыстай, Жол сілтеп тұрамыз у-шусыз ұрыспай. Кіршіксіз зор міндет атқарып жүрміз біз, Келіп жүр біздерге, балалар, ұмытпай. Есіңде сақта!!! 1.Жаяужолдың шетіне барып, жаяу жүргінші өтпесіне жақындап, жол жиегін баспай тоқта. 2.Солға және оңға қарап ал. Жол қиылысында көлік түрлерінің көлік түрлерінің қай бағытта келе жатқанын байқа: жаяу жүргінші өтпесі бағытына қарай бұрылғалы келе жатқан машинаның жоқ екеніне көз жеткіз. 3. Жақындап қалған көлік түрлерін өткізіп жібер. 4.Жолдан өтуді көлік түрлері қауіпсіз болатын қашықтықтан баста. Бұрылғалы келе жатқан көліктен сақтан. 5. Көлік жолдан өткенде жылдам адымда, бірақ жүгірме. 6. Жолдан өткен кезде алдымен сол жақта келе жатқан көлікке, ортадан асқан соң оң жақтағы көлікке қара. 7.Жол өтпесінен өткенде жаяу жолға қарай қиғаштап емес, тура, жол өтпесінің оң жағымен жүр. Реттеуші және оның сигналдары. Кей кезде бағдаршамның жұмысы тоқтап қалады. Ондай жағдайда адамдар араласады. 2 жақта білу керек. Жүргіншілер үшін жәнекөліктер үшін. Реттеушінің орны – жол қиылысының ортасы. Оның денесі мен қолдары арқылы жасалған қимылдар реттеушінің сигналдары болып табылады. Ол сигналдар жақсы көрінуі үшін реттеуші қолына алатаяқ немесе жарық шығаратын қызық түсті диск ұстайды. ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірме лі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «ҚҚҚ» әдісі Мен үшін қызық болғаны ... Мен үшін қиын болғаны ... Мен үшін құнды болғаны ... Үйге тапсырма «Менің үйге қайтар жолым» |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-18
|
Бөлім: |
Тіршілікқауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Құтқару қызметі |
|
Сабақтыңмақсаты |
Құтқару жұмыстарын орындаудың әдіс тәсілдері түсіндіру |
|
Бағалау критерийі |
Құтқарушылар қызметтерін анықтайды; Құтқару қызметкерлерінің атқарған қызметін сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру Ой шақыру
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Ой сергіту жаттығуы. «Титаник»
ойыныТитаник кемесі апатқа ұшыраған, құтқарушылар
адамдарды құтқару үшін келіп тұр. Бірақ барлығы қайыққа сыймайды.
Сол үшін жағдайларына қарап құтқару керек. Үш құтқарушыға
жасырынтапсырма берілген. Бірінші құтқарушы жағдайын айтып келген
әрбір екінші адамды құтқарады, екінші құтқарушы жағдайын айтып
келген әрбір үшінші адамды құтқаруы керек. Ал үшінші құтқарушы
қанша жағдайын айтса да
құтқармайтұрады. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. Суреттер бойынша жұмыс
«Балықтың қаңқасы» топтарда қорғайды Мәтінді оқу /Қандай жағдайда құтқару қызметкері қажет болады?/ «Қаңқаның басында» мәтінде
қарастырылатын проблема белгіленеді Проблема Құтқару жұмыстарынан дәлелдер келтіреміз Қорытынды жасаймыз ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: Құтқарушылар қызметтерін анықтайды; Құтқару қызметкерлерінің атқарған қызметін сипаттайды; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Шолиер табақшасы» Жасыл табақша – «Маған сабақ өте ұнады» Сары табақша – «Маған сабақ ұнады, бірақ 1-2 сұрағым бар»; Қызыл табақша – «Мен сабақта қиналдым» Үйге тапсырма Құтқару қызметі |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша№1
Ғимараттар қираған жағдайларда зардапқа ұшыраған адамдарды іздеу адамдардың тұрған орнын тауып анықтауға және жағдайын білуге,олармен байланыс жасауға,қажет көмектің көлемі мен сипатын анықтауға бағытталған іс-әрекеттің бүкіл жиынтығы болып шығады.Қиратқыш әсердің болған уақытында (оның алдын алған уақытқа) байланысты ішінде қамалып қалатын неғұрлым ықтимал тұстар мыналар: қиратқыш әсер кенеттен болғанда қираған жайлар мен мен үйінділер астында.
Зардапқа ұшырағандарды іздестіру кезінде қажет шаралар :құтқару жұмыстарының бүкіл учаскесін,соның ішінде үйінді басқа тұстарды ,жартылай қираған және зақымданған ғимараттарды,олардағы үй-жайларды (пәтерлер,жертөлелер,баспалдақ тұстары,шатырлар және т.с)мүмкіндігі болса жетуі қиын жерлерді ,сондай-ақ жеке тұрған және қоса салынған қорғаныш құрлыстарын түгел тексеру,зардапқа ұшырағандар тұрған жерлерді анықтап,белгілеу,мүмкін болса,олармен байланыс орнату,адамдардың жағдайын анықтау жатады.
Құтқару жұмыстарының учаскесін көзбен тұтас тексеру.
Учаскені (объектіні,ғимаратты) көзбен тексеру жүргізу үшін бөлінген бөлімше байланыс және жеке қорғаныш құралдарымен,саперлік құралдармен,зардапқа ұшырағандардың орнын белгілеу құралдарымен ,алғашқы медициналық көмек құралдарымен жарақталады. Табылған (дауыс білдірген)зардап шеккендерден қандай жағдайда тұрғандағы,жандарында не жақын жерлерде басқа адамдардың бар-жоғы сұралады,оларға көрсетілетін қажетті көмектің (медициналық көмектің) көлемі бүкіл тағайындалған аумақтағы іздеуді баяулатпайтын болса және зардап шегушілердің жағдайы арнаулы бөлімшенің көмегін күтуге мүмкіндік беретіндей болса тек өте-мөте қажет көмек қана көрсетіледі.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-19
|
Бөлім: |
Тіршілікқауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Абайлаңыз,күдіктізаттар! |
|
Сабақтыңмақсаты |
күнделікті тіршілікте кездесетін, балалардың өмірі мен денсаулығына қауіпті заттар туралы ұғымдарды, адам өміріне олардың қажеттілігі, пайдалану тәсілдерін қалыптастыру. |
|
Бағалау критерийі |
жекелеген және топтасқан қауіпті заттармен өз бетінше абай болудың салдары мен қорытынды жасайды; зиынды заттарды ажыратады; заттардың пайдасын түсінеді; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі Ой салу
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер
|
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу талдау «Оқы,талда,жеткіз»-топтық жұмыс Мәтін бойынша мәліметтермен танысады. заттардың сыртқы көрінісі оның расында неге арналғанын жасыруы мүмкін. Жарылғыш заттар үшін камуфляж есебінде әдеттегі тұрмыстық заттар қолданылады: сумка, пакет, түйіншек, қорап, ойыншық және т.б «Шағын әңгіме» әдісі «Күзікті заттар» тақырыбында әңгіме құрастыруды ұсыныңыз
«Қателеспе» (фишкалармен) -Мына жерге келіп, екі жағы екі түсті фишкаларды алып орындарына барыңдар. Мен сендерге ойнауға болатын және ойнауға болмайтын суреттерді көрсетемін. Егер ол ойнауға болмайтын сурет болса- қызыл түс жағын көтеріп көрсетесіңдер, ал ойнауға болатын зат болса- көк түс жағын көтересіңдер. -Ойын шарты түсінікті ма?\ -Балалар өте мұқият боламыз, қателеспеуге тырысамыз. -Жарайсыңдар! Тамаша! -Қане енді шаршағанымызды басу үшін бір сергіп алайық. Тағыда экран бетіне назар аударамыз және бірге билейміз. ЕББоқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; «Попс формуласы»: «Зиянды заттар адам денсаулығына қауіпті» 1-қадам: «Менің ойымша...» 2-қадам: «Себебі мен оны былай түсіндіремін...» 3-қадам: «Оны мен мынадай фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын...» 4-қадам: «Осыған байланысты мен мынадай қорытындыға келдім...» ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: қауіпті заттармен өз бетінше абай болудың салдары мен қорытынды жасайды; зиынды заттарды ажыратады; заттардың пайдасын түсінеді; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Бұл сабақты оқып, мен…» Білмеймін ....... Білемін ..... Түсінемін ..... Түсінемін және қолдана аламын .... Басқа біреуді үйрете аламын ..... Үйге тапсырма «Күдікті заттар» |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Егер де сіз күдік тудыратын зат тауып алсаңыз, ол фактіні назардан тыс қалдырмаңыз:
-
қоғамдық көлікте:
- заттың (сөмкенің және т.б.) кімдікі екенін немесе кім қалдырып кетуі мүмкін екенін қасыңыздағы адамдардан сұраңыз;
- егер иесі анықталмаса, табылған зат туралы дереу жүргізушіге немесе кондукторға хабарлаңыз.
-
үйіңіздің кіре берісінде:
- көршілерден сұраңыз, мүмкін ол зат соларға тиесілі шығар. Егер иесі анықталмаса, табылған зат туралы дереу құқық қорғау органдарына хабарлаңыз (тел. 102, 112).
3) көшеде, саябақта және т. б.:
- айналаңызға қараңыз, егер мүмкіндік болса, заттың иесін анықтауға тырысыңыз. Егер ол анықталмаса, құқық қорғау органдарына шұғыл хабарлаңыз (тел.102, 112);
- затты бөгде адамдардан оқшаулауға немесе алыс арадан затқа бөтендерді жібермеуге тырысыңыз. Құқық қорғау органдарының қызметкерлері келген бойда зат табылған уақыт туралы ақпарат беріңіз.
4) мекемелерде, ұйымдарда:
- тауып алған зат туралы объект күзетшісіне немесе әкімшілігіне дереу хабарлаңыз.
Табылған затпен немесе күдік тудыратын заттармен жеке іс-қимыл жасауға тырыспаңыз, олар жарылғыш құрылғылар болуы мүмкін, бұл жарылысқа, көптеген құрбандыққа, қирауға әкелуі мүмкін.
Үзілді-кесілді тыйым салынады:
- табылған затты ұстауға, ашуға және орнынан қозғауға, бір жерден екінші жерге апаруға, қолға алуға;
- табылған затты қалтаға, портфельге, сөмкеге салуға және т.б.;
- жерге көмуге немесе оларды су қоймаларына тастауға;
- заттардан шығып тұрған сым темірлерді немесе сымдарды үзіп тастауға немесе тартуға, оларды залалсыздандыруға тырысуға;
- табылған заңсыз затты пайдалануға;
- оған жақын аралықта радио- және электрлі - аппараттарын, ұялы телефондарды пайдалануға;
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-20
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Денсаулық пен сұлулық құпиялары немесе гигиена не үшін қажет? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Денсаулықтың адам өміріндегі маңыздылығын түсіндіру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
|
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Талқылауға берілген сұрақтар: 1.Денсаулық
дегеніміз не? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Дәйексөз. Денсаулық құпиялары Денсаулықты сақтау мен нығайтудың үлкен бір құпиясы – спорт. Өткені, ол денені шынықтырады,сергітеді, тәңіне сымбаттылық,жаныңа кұш-құат береді, аурудың алдын алады. Сонымен денсаулықтың тағы бір құпиясы – жан сұлулығы. Сен білесің бе? – гигиена ережесін құрастыруды үйренді; Шығармашылық тапсырма:(өлең
жазу) ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Гигиена — аурулардың алдын алуға және денсаулық сақтауды қорғайды. Денсаулыкқа зиян келтіретін азық түрлерін жойып жіберуге гигиенистер ат салысады. Денсаулыққа зиян келтіретін факторлардың болмауын гигиена ғылымы қатаң бақылау жасап отырады. Кері байланыс Оқушылар «Еркін микрофон» әдісі бойынша сабаққа кері байланысты ауызша айтты. Үйге тапсырма Денсаулық пен сұлулық құпиялары немесе гигиена не үшін қажет? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-21
|
Бөлім: |
Тіршілікқауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Үй-жайлардағы қауіпсіз жүріс- тұрыс қағидалары |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға үй-жайлардағы қауіпсізжүріс- тұрыс қағидалары түсіндіру; |
|
Бағалау критерийі |
Үй-жайлардағы қауіпсіз жүріс- тұрыс қағидаларын біледі |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Ынтымақтастық атмосферасын құру «Сен білесің бе?» әдісі арқылы суретте берілген немесе өздерің таңдаған мамандықты сипаттап айтыңдар.ъ
-Бұл суреттерден нені көре аламыз? -Бүгінгі сабақтын тақырыбы қандай болуы мүмкін? Оқушылардың жауаптары арқылы сабақтың тақырыбына шығу. Оқушыларды сабақтың тақырыбымен, мақсаттарымен және бағалау критерийлерімен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер
|
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мағынаны тану Үйде қауіпсіздік сақтау тәртібі: Егер сен үйде жалғыз қалсаң, қауіпсіздік ережелерін сақтауды ұмытпа. Мынау – балкон мен терезе. Балконға асылуға, терезеден басыңды сыртқп шығаруға немесе терезе алдына шығып отыруға болмайды. Су қолмен электр құралдарына, розеткаға, тоқ қосқышқа жанасуға болмайды. Мынау – үтік. Оның шнурынан тартпа. Тоққа қосылғанда ол өте ыстық болады. Плитаның үстінде шәйнек, таба, кастрөл тұр. Олар – ыстық. Оларды алу үшін арнаулы қолғап не шүберек керек. Мынау – дәрі салатын қобдиша. Оған тиіспе және үлкендердің рұқсатынсыз ешбір дәріні ішпе! Сен үйде жалғыз қалғанда не істейсің? Тағы қандай қауіпсіздік ережелерін білесің? 101-өрт сөндіру қызметі 102-полиция қызметі 103- жедел жәрдем 104- газ қызметі 112- құтқару мәтінмен "Борт журналы" тәсілі арқылы топта жұмыс жасайды.
ЕББоқушыға тапсырма шығарылып беріледі. Бес саусақ стратегиясы арқылы мәтіндегі негізгі ақпараттарды анықта. Кім? ____________ Не? ____________ Қайда?_________ Қашан?_________ Неге?________ ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: Үй-жайлардағықауіпсіз жүріс- тұрыс қағидаларын біледі; Үй-жайлардағықауіпсіз жүріс- тұрыс қағидаларын сипаттайды
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Аяқталмаған сөйлемдер» әдісі. Мен бүгін білдім... Мен бүгін сезіндім... Мен келесі сабақта білгім келеді ... Үйге тапсырма Үй-жайлардағы қауіпсіз жүріс- тұрыс қағидалары |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-22
|
Бөлім: |
Экологиялықмәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Туғанөлкеніңсұлулығы |
|
Сабақтыңмақсаты |
Туған өлкенің табиғатытуралытүсінікбереотыраолардытабиғаттыаялауға , қамқорлықжасауғашақыру. Табиғаттыңадамөміріүшінпайдасынтүсіндіру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау -Табиғат. -Табиғат деген не? -Табиғат бізді қоршаған орта. Табиғатқа өсімдіктер, жануарлар, ай, күн, тас, су, топырақ тағы басқалары жатады. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтаусэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс 1-тапсырма. Деңгейлік тапсырма орындайды.
2- тапсырма. Ізденімдік тапсырма Берілген сөздердің мағынасын түсіндірме сөздіктен анықтаңдар, осы сөздерді қатыстырып, шағын мәтін жазыңдар. Тіршілік. Табиғат. Құтты (қоныс). Тал бесік. Алтын ұя. Қызықты
деректер 3,5 балл.Есіктер мен терезелер ашалып жабылып тұрады 6,5 балл.Жерге сызат түсе бастайды. ЕББоқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; 3 –тапсырма «Оңай және қиын сұрақтар» кестесі Жан – жануарлардың төлдері қалай аталады? -Жаңбырдан кейін не шығады? -Жер сілкінісі деген не? -Найзағай болған кезде биік ағаштың қасында тұруға «Табиғатым- жан үнім» Бейнежазбадан көрсетілім жүргізіледі.
Менқұтқарушымын: Өзойынайтып, пікірінбілдіру ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірме лі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Ffsd.kopilkaurokov.ru%2Fu Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Туғанжер, атажұрт, атамекен – өтекеңұғым.Ол – халқымыздыңатамзаманнанберімекендеп, суынішіп, өсіп-өнген, өмірсүріпкележатқанжері. Оныңайдыншалқаркөлдері, мөлдірбастаулары мен қайнарлары, сарқырайаққантасқындыөзендерінің, алыптаулары мен жасылжелекжамыласыңсығанорман-тоғайларыныңатаулары сан мың. Әрбіратаудыңтарихы, дүниегекелу сыры бар. Кері байланыс Әр балаға вагондары бар поезд суреті беріледі.Әр вагонның астында сабақ бойы орындаған тапсырмалар реті жазылып тұрады. Тапсырма орындау қиындық тудырмаса жасыл түспен,қиындық тудырса, қызыл түспен бояйды.
1-вагон. Мәтін мазмұнын түсінгенде... 2-вагон.Сұрақ құрастырғанда... 3-вагон.Диалогқа сұрақ дайындағанда... 4-вагон.Топ сұрақтарына жауап қайтарғанда... Үйге тапсырма «Туғанөлкеніңсұлулығы» туралы эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Менің туып өскен жерім - егеменді Қазақстан. Қазақстанның байлығы өте көп және қазынаға бай ел. Біздің еліміздің табиғаты өте сұлу. Биік-биік асқар тау, мөп-мөлдір көлдер, неше түрлі өсімдіктер мен дәрілік қасиеті бар шөптер өседі. Қазақстан жерінде аңдар мен құстар, неше түрлі жануарлар жасайды. Сол жерде біздің ата-бабаларымыз, батырларымыз, ақындарымыз, ғалымдарымыз туып өскен. Қазақстандай жері шұрайлы, шөбі шүйгін өлкені мен әрқашан да мақтан тұтамын.Қазақстанның кең даласындай байтақ дала еш жерде жоқ шығар. «Отаның-алтын бесігің», «Отаны жоқтық – нағыз жоқтық»- деп дана халқымыз бекер айтпаған. Өз Отанын сүю, өз ана тілін ардақтау - әрбір азаматтың бірінші міндеті. Ал біздің халқымызда атамекенді ардақтау сезімі өте терең деп ойлаймын. халқымыздың басынан қандай қиын кезеңдер өткенде де ата-бабаларымыз елімізді сыртқы жаудан қорғай білген. Өз елі үшін жанын да, барын да аямаған. Халқымыздың осы бір қасиеті жанымызға ана сүтімен тарап, ана тілімен дарып, ақ нанымен бекуі тиіс. Өйткені Отан біз үшін оттан да ыстық. Туған жер Беу, Туған жер! Сен ыстықсың біздерге. Мың-мың дастан жатыр Халқым басқан іздерде. Тұнып жатқан тарихыңнан көз алмай Даналықтың жырын жастар іздер ме? Жыр жазам деп талпынады жас балаң. Тәй-тәй басып келе жатқан жас қалам. Жүрегінің түкпірінен шығарып Жырды шашу болды оған бір арман. Балалығымның сегіз жылын сол өңірде өткіздім. Табиғаты тамашалауыма жазғы демалыста барып тұрамыз. Бойды сергітер таза ауасы мен мөп-мөлдір өзенін «жанға дауа, дертке дауа»- деп атам көп айтады. Мүмкін мендегі өлеңге деген құштарлықты осы тамаша табиғат оятқан болар.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-23
|
Бөлім: |
Экологиялықмәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Адам–табиғаттыңбір бөлігі |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға, Адам–табиғаттыңбір бөлігі екендігін, табиғи тепе-теңдіктің бұзылу тәуекелдері мен қауіптері туралы мәлемет беру |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау Жұмбақ шешу.
Көктемде көгереді, Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Ғаламдық проблемалар - әлемді тұтас қамтитын табиғи, табиғи-антропогендік немесе таза антропогендік құбылыстар. Осы құбылыстардың даму процесі жаһандану деп аталады. Қазіргі танда Халықаралық деңгейде мынадай ғаламдық проблемалар бар: Табиғатқа байланысты
қандай мақал - мәтелдер білеміз? 2. Орман – ел
дәулеті, 4. Ағаш ексең аялап, 1-қадам: «Менің ойымша...» 2-қадам: «Себебі мен оны былай түсіндіремін...» 3-қадам: «Оны мен мынадай фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын...» 4-қадам: «Осыған байланысты мен мынадай қорытындыға келдім...» Интерпритация Келешекте бірнеше
жылдар өткен соң біздің қаламыздың табиғатын қалай елестетер
едіңдер? ( суретін салу) ЕБҚ оқушы (есту, көру, ойлау қабілеті) тапсырманы саралау арқылы орындайды. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fp.calameoassets.com%2F160401165045- Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Біз табиғаттың өзін қайта түлететін ұрпақпыз. Жер, су, ауа-адам баласының ұрпағынан ұрпағына мұра болып келе жатқан мол қазына... Әрбір ағашты, әрбір бұтақты, жалғыз дәнді де ыждағаттылықпен сақтау, қамқор болу- басты міндеттердің бірі. Ыбырай Жақаев Кері байланыс Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының 1 - баспалдағы Мен.............. БІЛЕМІН 2 - баспалдағы Мен.................. ТҮСІНЕМІН*, 3 - баспалдағы Мен............. ЖАСАЙ АЛАМЫН Үйге тапсырма Адам–табиғаттыңбір бөлігі екеніне дәлел |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Адам табиғатпен тығыз байланысты тылсым күштердің бірі. Әрбір адамзат табиғатсыз өмір сүруі қиын деп санаймын. Өйткені, табиғат - тіршілік белгісі.
Табиғатты қорғау - біздің басты міндетіміз. Табиғаттың көркемділігін сөзбен суреттеп жеткізу оңай дүние емес. Оның тамаша көрінісі көңіліңді тербетеді. Ақ ұлпа аппақ бұлттары, кілемдей жап-жасыл шөптері қандай керемет көрініс кепілі. Жыл мезгілінің құбылуы да, табиғатты әсерлеу арқылы жеткізеді. Әр жыл мезгілінің өзіндік ерекшеліктері болады.
Төрт мезгілдің төрт түрлі көрінісі бізге ғажайып күйдің бірін сыйлайды. Табиғат жайлы тіпті ақындарымыздың біразы қалам тербеткен. Олардың бірі: А.Құнанбаевтың («Жаз!, «Күз», «Қыс»), Ы.Алтынсариннің «Өзен»т.б ақындарды атап көрсетуге болады. Қазақ елінің табиғаты өте өзгеше ұғым. Табиғат адам баласына мөлдір таза суын, таудан сарқырап аққан бұлақтың әсемділігін әспеттейді.
Табиғатты аялау қажет деп санаймыз-ау. Әйткенмен де, табиғаттың күннен-күнге ластанып жүргенін көріп те жүрміз. Мысалға: Атырау қаласының экологиялық ахуалы жыл сайын күрделене түсуде. Қала ішіндегі және облыс орталығына жақын маңдағы ірі өндірістен шығатын қалдықтар ауаны ластап қана қоймай,тұрғындардың таза ауамен тыныстауына кедергі келтіруде. Адам ағзасының күрт нашарлауы суық және ыстық желдерден, шаң-тозаңдардан микробтар улы газдардан,түтіннен бактериялар пайда болады. Қаладағы экологияны тазартуға, көркейтуге өскелең ұрпақ үлес қосуы шарт және де айналамызды жасыл-желекке көмкеру қажет деп есептеймін.
Табиғаттың таза болуы - адам денсаулығының кепілі. Сондықтан да табиғатты таза ұстауға тырысайық, таза болса табиғат - аман болар адамзат.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-24
|
Бөлім: |
Экологиялықмәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Экологиялықсаяхат |
|
Сабақтыңмақсаты |
Адам мен экожүйе арасындағы қарым-қатынасты сипаттау, экожүйеге жағымсыз әсер ететінадам тіршілігігнің салаларына мысалдар келтіру |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Миға шабуыл» әдісі арқылы сұрақтарға жауап береді.
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
« Стоп-кадр » әдісі бойынша адамның табиғатқа тигізетін әсерін,ондағы өзгерістерді сипаттайтын бейнефильм көре отырып, мұғалім тоқтатқан әр эпизодты талқылайды. Мәтінмен жұмыс Адам баласы өзі пайда болған алғашқы кезде табиғатқа тәуелді болды. Табиғатқа табыну алғашқы қауымдық қоғамда басты орын алды. Бірте-бірте халық санының артуы, шаруашылық салаларының дамуы, өнеркәсіптің өркендеуі адамның табиғатқа ықпалын арттыра түсті. Интерпритация Оқушыларға Арал теңізінің әр жылдағы суреттері көрсетіледі. Арал теңізінің адам шаруашылық әрекетінен тартылу себептерін айта отырып, оқушылар адами немесе антропогендік фактордың табиғатқа қандай әсері бар екеніне тоқталады.
Суретпен жұмыс:
Судың ластануыАуаның ластануы
Экожүйедегі өзгерістер Өз біліміңді тексер10 минут А. Адамның экожүйеге тура және кері әсерін ата В. Суретті пайдаланып адамның экожүйеге әсерлерін сипатта
ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fmedia-temporary.preziusercontent.com%2Ffra Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Экология сөзі гректің екі сөзінен тұрады: «ойкос» (тұрғын үй, үй) және «логос» (оқыту), Ортақ үй деп нені айтамыз? Дұрыс, табиғат. Кері байланыс Мен оны қолданып көремін...... Қызықты болды..... Мені таңғалдырды.... Қиын болғаны.... Сабақтан өмірге алғаным...... Мен мына тапсырманы орындадым..... Менің қосарым..... Үйге тапсырма «Экологиялықсаяхат» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
1-қадам
Ботсвана. Жабайы аңдар мен саваннаның көп мөлшері бар. Бұл табиғат сүйгіштер үшін жақсы жер. Туристер ұлттық парктер мен қорықтарды қайықпен де, жаяу да зерттей алады. Мұнда альпинизм де танымал.
2-қадам
Белиз. Дайвинг пен шнорклинг өте танымал. Мұнда кит акулаларын және басқа сирек кездесетін балық түрлерін көруге болады. Жергілікті тұрғындар табиғатты жақсы күтеді.
3-қадам
Галапагос аралдары. Аралдар туризмнің жоғары деңгейіне ие, бірақ туристердің экожүйеге әсері аз. Келушілер теңіз арыстандарымен, пингвиндермен жүзе алады немесе жанартауларға экскурсияға бара алады, олардың кейбіреулері әлі де белсенді.
4-қадам
CoralBayAustralia. Батысжағалауындаорналасқан. Мұндақайыққаэкскурсияларұйымдастырылып, өркешкиттердікөругеболады.
5-қадам
Жаңа Зеландиядағы Кайкоуре. Бұрын ол кит аулайтын қала болса, кейін экологиялық туризмі жоғары дамыған қалаға айналды. Маңызды жақсы орынға баса назар аударылды. Қалада көптеген экскурсиялар бар, сіз қараңғы дельфиндердің жойылып бара жатқан түрлерін, сонымен қатар киттерді көре аласыз.
6-қадам
Дубай. Бұл қала байлық пен салтанатпен байланысты. Алайда бұл жерде жойылып кету алдында тұрған бауырымен жорғалаушылар мен сүтқоректілер көп болатын шөл қорығы бар.
7-қадам
Лаос. Лаоста 100-ден астам бірегей экскурсиялар бар: сіз көптеген ұлттық саябақтардың біріне баруға, серуендеуге баруға болады, бірақ мәні бойынша бұл қайықпен, велосипедпен немесе тіпті пілмен саяхат.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-25
|
Бөлім: |
Экологиялықмәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Неліктен адам табиғатқа немқұрайлы қарайды? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Қалалары, селолық елді мекендері және экономикалық-экологиялық проблемаларын анықтау |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Қала экологиясы (Экология города) — адамның қала ортасымен әрекеттестігінің заңдылығын зерттейтін ғылыми пән. Бүкіл дүниежүзінде кенттену процесі қарқынды жүруде. Қазіргі кезде ірі қалалар мен өнеркәсіптік орталықтарда өте қолайсыз экологиялық жағдай орнаған. INSERT әдісі арқылы мәтінмен жұмыс. Мәтінді оқып, төмендегідей сызба бойынша ашық жолдарда белгі қойып отыру: «V» - бұл маған белгілі «+» - бұл мен үшін жаңа, мен ол туралы тұңғыш рет оқып отырмын. «?» - мен бұл жерде не айтылғаның түсінбедім «!» - бұл өте қызықты. IDEA әдісі бойынша «Қала және ірі елді мекендер экологиясы» тақырыбында жұмыс жасай отырып,өз ұстанымдарын қорғайды
«Балықтың қаңқасы» Мәтінді оқу / Қала және ірі елді мекендер экологиясы ақпарат береді/
«Қаңқаның басында» мәтінде қарастырылатын проблема белгіленеді Проблема Қала және ірі елді мекендер экологиясына дәлелдер келтіреміз Қорытынды жасаймыз ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Табиғатты қорғау - табиғатты аялау әр адамның міндеті. Үлкен - кіші әрдайым оны таза ұстап, құрмет тұту қажет. Оның бізге қаншалықты қажет екені баршамызға мәлім. Кері байланыс Өте сенімдімін Сенімдімін Сенімсізбін
Ү Неліктен адам табиғатқа немқұрайлы қарайды? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
йге
тапсырма
Қосымша №1
Адам - табиғаттың ажырамас бөлігі. Сондықтан
халқымызда «Жер - Ана» деген егіз ұғым қалыптасқан. Жерді өз
Анасындай, Анасын Күндей қастерлеу Ата қостаған салтымыз. «Жер
шоқтығы - Көкшетау», «Жер жаннаты - Жетісу» деп, бабаларымыз туған
жерге, табиғатқа деген ыстық махаббатын
білдірген.
Сондықтан орман - тоғайларды сақтап, қоршаған
ортаның, өзен мен көлдердің ластанбауына ерекше мән
берген.
Табиғат – барлық тіршілік атаулының құтты
қоныс - мекені, алтын ұя - бесігі, бар байлықтың ырыс, қазынасы.
Ал, адам үшін табиғат ең қасиетті де, қастерлі ұғым! Өйткені
адамның өзін дүниеге алып келген аяулы да ардақты Анасы, сондықтан
да адамның табиғатты «Ана» деп құрметтеуінде де өте терең танымдық
та, тағылымдық және тәрбиелік мәні зор ұғым
жатыр.
Туған жерді
Анам демей не дейін,
Туған жерді
панам демей не дейін.
Туған жермен
асқақ менің ән - жырым,
Туған жермен
асқақ менің мерейім.
(Жұбан
Молдағалиев)
«Табиғат –
Ана», «Жер – Ана», «Отан – Ана» деген киелі сөздердегі «Ана» деген
сөздің қосылып айтылуында зор мән бар, яғни бұл сөздер адамды
дүниеге әкелуші, әрі оған
өм
ір сыйлап, өз перзенттеріндей аялы алақанымен аялап, жүректегі ең ыстық ықыласы арқылы бүкіл мейірім шапағатын арнайтын аяулы да ардақты «Ана» деген ұғымды нақтылай түседі. Табиғат, Жер – Ана, туған жер, атамекен, ауылым деген жанға жайлы, сезіміңді сергітетін сөздер бір - бірімен үнемі үндесіп, құлаққа жағымды естілетін бір - бірімен мағыналас мазмұны бай сөздер.
7 сынып ҚМЖ лары
Бекітемін:_________
Күні: 14.09.2023 ж.
Сыныбы: 7ә
Қысқа мерзімді (сабақ)
жоспары-1
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Сабақтың тақырыбы |
«Рухани қасиеттер –адам өміріндегіең бастысы»(Абай). Қарым-қатынас жасау мәдениеті |
|
Сабақтың мақсаты |
Оқушылардың «адамгершілік» құндылықтары туралы түсініктерін кеңейтіп, адам бойында кездесетін рухани адамгершілік қасиетті аша білу. |
|
Бағалау критерийі |
адами қарым-қатынастағы адалдық пен қоршаған ортадағы,өмірдегі әділдіктің орны мен маңызы түсінеді; адалдық пен әділдік туралы түсініктері ақиқат құндылық ретіндегі мәнін ұғынады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтың барысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ой шақыру Әңгімелесу Сабақтың тақырыбын ашу үшін оқулықта «Ойланайық,пікірлесейік» атты айдармен берілген мына сұрақтар төңірегінде әңгіме жүргізіледі: Адал дос дегенді қалай түсініесіңдер? Әділ болға ұмтылуға адамға не үшін қажет? Адал болу кез келген адамның қлынан келе ме?Неліктен? Әділ болу оңай ма? Адал болудың ад Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Оқиға айту : (әңгіме) (10 мин) «Ұстаздың шәкірттерін сынауы» аңыз әңгімесін интонациялық кідірістерді ескере отырып,үлкен ықыласпен айтып беру. Топқа бөлу: Мәтінді талдау. Ой бөлісейік: (3 мин) 1-топ: Ұстаз шәкірттерін қалай сынады? Өз іс – әрекетіңе ішіңнен қысылып, ұялған кезің болды ма ? топтағы оқушы бір мысал келтіру. 2- топ :Шәкірттің «өз ұрлығымды ішім біліп тұрады ғой» дегенін қалай түсінуге болады? - Сенің өзіңе өте қажет затыңды біреу алып алыпты, ол сенің досың - болып шықты, оның алғанын көргендер бар. Сен не істер едің ? топтағы оқушы бір мысал келтіру. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; Мәтінмен жұмыс Оқушылардың танымдық белсендлігі мен іскерлік әрекеттерін дамытып олардың адалдық пен әділдік туралы түсніктерін мәтін арқылы дамытуды көздейтін бұл әдістің сабақтағы орны ерекше.Адал бала атты мәтінді интонациялық кідірістерді ескере отырып үлкен ықыласпен оқып береді.Бұл мәтінді оқушылардың өздеріне кезекпен оқытыпмазмұнын мұқият тыңдауды ұйымдаструғада болады.Мәтіннің соңында берілген сұрақтар оқушылардың ойларын тұжырымдауға негіз блады. Дәптермен жұмыс Мұғалім дәптерде ұсынылған Адалдық пен әділеттілік өзара ұқсатығы мен айырмашылығын тауып кестені толтруды тапсырады.
ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. Шығармашылық тапсырма «Адалдық – адамдықтың белгісі» тақырыбында шағын әңгіме жазыңдар ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақтың соңы |
Сабақты қорытындылау Адалдық – адам мінезіндегі бағалы қасиет; АДАЛДЫҚ – адам бойындағы таза ниет, бағалы қасиет, адамның сана- сезімі. Қазақтың адалдық жайында өзіндік пайым – түсінігі туралы Ұлы Абай : «Алдау қоспай, адал еңбегін сатқан, қолы өнерлі қазақтың әулиесі сол »,-дейді. Кері байланыс - Сабақтан қандай әсер алдың?; Өзіңе сабақтан қандай ой түйдің? Үйге тапсырма «Менің түсінігімдегі - ақиқат» тақырыбында өз бастарынан өткен оқиғаға шығарма жазу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Бекітемін:_________
Күні: 21.09.2023 ж.
Сыныбы: 7а
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Сабақтың тақырыбы |
Жақсылықты күн шуағындай шаша біл! |
|
Сабақтың мақсаты |
Оқушылардың жақсылық жасаудың маңыздылығы туралы түсіндіре отырып, сүйіспеншілік құндылығының мәнін ашу; |
|
Бағалау критерийі |
оқушыларға жақсылық жасау, оны қолдау адамдық міндет екенін ұғындыра отырып, жомарттық қасиеті туралы түсінік қалыптасады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушылардың бойына жақсылық жасау, мейірімділік таныту,бауырмалдылық, жомарттық, ақ көңілділік қасиеттері дамиды |
Сабақтың барысы
|
Сабақтың кезеңі/ уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Сабақтың 5 "Т" ережесін атап өту Тәртіп Талап Тыныштық Тазалық Татулық Тыныштық сәтi. «Күннің нұры» (5 мин) Адамды жақсылық жасауға итермелейтін қандай сезім? 1. Адамды жақсылық жасауға мәжберлеуге бола ма? 2. Жақсылық нәтижесін бірден көру мүмкін бе? 3. Жақсылық жасау адамның ішкі жан тазалығынан дегенді қалай түсінесің? |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Дәйексөз. Жақсылыққа жақсылық – әр адамның ісі, Жамандыққа жақсылық – ер адамның ісі. Халық мақалы Неліктен жақсылық ұлттық адамгершілік кемелдіктің басты белгілерінің бірі болып саналады? Бәріміз қосылып айту. 2-рет ұлдарға, 2- рет қыздарға айтқызу. 1 рет бәрі қосылып айтады. Әңгімелеу «Құм мен тас» аңыз-әңгіменің ролигін көрсету. * Жақсылық жасау міндет пе, әлде адамгершілікке жатама? * Ең сонғы рет қашан жасадың жақсылықты? * Жақсылық жасау үшін қандай қасиеттерді бойда сіңіріп жүру керек? Шығармашылық жұмыс, топтық жұмыс. Класты топқа бөлу. «Жақсылық ережесін» түзіндер. Үлгі: - Жақсылықты ақылмен жаса. Жасаған жақсылығынды міндет етпе... /толықтыру/ ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; Топпен ән айту. «Ақ ниет» (Әні-Т.Әлімбектікі, сөзі Н.Сарсенбаевтікі) Соңғы тыныштық сәтi. (Тыныштық... бар жерде, тыныштық... бүкiл әлемде) ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. - Енді көзімізді жұмып осы сабақта айтылған ойлар мен істерді ой елегінен өткізіп көрейікші. - Барлық айтылған жақсы ойларды жүрегіміздің түкпіріне апарып орналастырайық. - Енді көздеріңді аша ғойыңдар. Сабақ аяқталды. Бүгінгі күндерің қуаныш әкелсін! |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБМұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Үш жағымды сәт» стратегиясы. Оқушыларға сабақтың барысында орын алған үш жағымды сәтті, яғни, тапсырманы орындауда болған үш жағдайды және келесі сабақта олардың жұмыстарын жақсарта түсуге керек болатын бір әрекетті атау ұсынылады. Жалғастырыңыз: Маған ... қызықты болды Бұл ... қиындық туғызды Осы ... мені ойландырды Үйге тапсырма«Маған жасаған жақсылық», «Мен жасаған жақсылық» тақырыптарына эссе жазып келу. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-3
|
Бөлім: |
|
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:7 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
«Өз мінін білген жігіттің тәліміндемін бар ма» (Ақтамберді жырау) |
|
Сабақтыңмақсаты |
Өз елін, өз жерін, өз Отанын жанындай сүйуге, биік парасатқа қол жеткізу, «бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығаруға» тәрбиелеу |
|
Бағалау критерийі |
Өз отанын қорғауға, қасық қаны қалғанша күресуге дайындайды. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Ертұлғаның Отанын жаудан қорғауы, өмірдің әр сәтті қадірлей біледі. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру І Ұйымдастыру кезеңі Оқушыларды дөңгеленте тұрғызып, қонақтарды қарсы алып, тәрбие сағатының тақырыбымен таныстырамын. Балалар, біздің Отанымыз - Қазақстан Қазақстан жері батыстан шығысқа қарай 300 000 шақырымға, солтүстіктен оңтүстікке қарай 1700 шақырымға созылып жатыр. - Біздің еліміз - жерінің кеңдігімен қатар, табиғи байлығы да мол мемлекет. Өріс толы малы, тайдай тулаған балығы, теңіздей толқыған егіні, дала толы аң - құсы, таусылмас кен байлығы да жеткілікті, мол. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Негізгі бөлім. Оқушыларды 4 — топқа бөлу. 1 — топ: Туған жер 2 — топ: Отан 3 — топ: Атамекен 4-топ: Болашақ Әр топ өз топ аттарын қорғап шығады әдемі қорғаған топқа смаилк беріп мадақтау. Әр топқа сұрақтар қойып дұрыс берген топқа смаилктер беру. Әр топқа тапсырма:кластер,сөз жұмбақ, аяқталмаған мақалды аяқтау,эссе жазу Тілек. Оқушылар көгершінің суретіне тілектерін жазып тақтаға іледі. — Балалар!. Отансыз адам болмайды. Отанымыз көркейіп, гүлдену үшін біз көп еңбектенуіміз керек. Еңбектену дегеніміз білімді, тәртіпті болу. ЕБҚ: оқушыға тапсырманың бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп, 2 мин әңгімлеседі. Сергіту сәті. Сергіту сәтінде балалармен бірге «Жас дәуірдің түлегіміз» әнін қимылға салып айту. - Ал, енді балалар сендер отбасы туралы мақал – мәтел білесіңдер ме? 1. Анасын сүйгеннің баласын сүй. 2. Ана алдында – құрмет, Ана алдында – қызмет. 3. Шешеге қарап қыз өсер, Әкеге қарап ұл өсер. 4. Әкеден – ақыл, анадан – мейір. 5. Қыз «қуыршақ,» - дейді, Бала «құлыншақ,» - дейді. - Ал, енді балалар қазір біз ойын ойнаймыз. Тақтаға 5 оқушы шығады. Олар музыка ойналғанда жердегі геометриялық фигураларды айнала жүгіреді. Музыка тоқтағанда оқушылар тоқтап жанындағы геометриялық фигураны алып, оның түсін, атын айтып беруі керек. - Ал, енді балалар,алдарыңдағы геометриялық фигуралардан отбасы мүшелері тұратын үй құрастырайық. ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Сонымен балалар отбасы дегеніміз не? - Неге Отан отбасынан басталады? Балаларсендерде әрқайсың бір отбасысыңдар. Қорта келе балаларды шаттық шеңберге шақырып, отбасыларына жақсы тілектер айтқыза отырып ұйымдастырылған оқу іс – әрекетін аяқтау. Үйге тапсырма «Өз мінін білген жігіттің тәліміндемін бар ма» (Ақтамберді жырау) |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-4
|
Бөлім: |
Парасаттылықжәнеәдеп |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:7 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қарым-қатынасмәдениеті: гендерлікрөлдер |
|
Сабақтыңмақсаты |
Адамдармен қарым-қатынас жасау кезіндегі адами қасиеттер мен адамгершілік нормалардың рөлін түсіндіре отырып,сүйіспеншілік құндылығының мәнін ашу. |
|
Бағалау критерийі |
адами қасиеттер мен адамгершілік нормалардың рөлін түсінеді; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Азаматтықжауапкершілік, құрмет, ынтымақтастық |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? 3.Сөздің қарым - қатынас жасаудағы рөлі қандай? 4.Тақырыпты болжап көріңіз.... Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру.
|
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтаусэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Қарым – қатынас дегеніміз біріккен іс- әрекет қажеттілігін туғызатын, адамдар арасындағы байланыстың дамуын орнататын күрделі көп жоспарлы үрдіс. Адамдардың танымдық хабарлар алмасуы, өзара түсінісуі, бір –бірін қабылдауы «... баланың ізгі құлықты болуы үшін оның маңайындағы адамдар, ата-ана, туған-туыстары өздері ізгі құлықты болуы тиісті. «Ұяда не көрсе, ұшқанда соны іледі» «Серпілген сауалдар» әдісі 1. «Мәдениет» сөзін қалай түсінесіңдер? 2.Жалпы «Сөйлеу» кімдерге тән қасиет? 3.Қалай ойлайсыздар? Ауызекі сөйлеу және жазба тілді бір-бірінен қалай ажыратамыз? 4.Тілдің маңыздылығы? Шығармашылық жұмыс.
ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады.
«Эйлер шеңбері» әдісі Қарым-қатынас типтері бойынша негізгі идеяларды жинақтап, саралау. Идеялар жинақталып, сараланады А-4 параққа Эйлер шеңбері сызылып, кезекпен идеялар талқыланып, жазылады. Не?Қалай? Неге? Нәтиже? деген Мәселер бойынша идеялар сараланады. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Ақпараттық мәтінмен жұмыс
Дескриптор -қарым қатынас мәдениетінің ерекшеліктерін анықтайды;
сипаттама береді;
Дескриптор - қарым-қатынас мәдениетінің маңыздылығына талдау жасайды; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
|||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының 1 - баспалдағы Мен.............. БІЛЕМІН 2 - баспалдағы Мен.................. ТҮСІНЕМІН*, 3 - баспалдағы Мен............. ЖАСАЙ АЛАМЫН Үйге тапсырма Қарым-қатынас мәдениеті: гендерлік рөлдер |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
|||||||||||||||
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-5
|
Бөлім: |
Парасаттылық және этика |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:7 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Зорлықзомбылықжәнеқорлау:алдын алу Жәнеқорғану |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылардың ұят, намыс, ар туралы түсініктерінкеңейту. |
|
Бағалау критерийі |
ұят, ар, намыс ұғымдарының мәнін түсінеді; адамгершілік қасиеттерді меңгереді; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Азаматтық жауапкершілік, құрмет, ынтымақтастық |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту Кімді қорласаң, содан зар тартарсың мақалды талдау барысында адамдардың «ар-намыс», «қорлық» деген сөздерді ұсыныңыз Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||
|
Сабақтың ортасы |
1-тапсырма Жұптық жұмысБейнежазба жұмыс Берілген «Қорлау– басқа адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін әдепсіз түрде кемсіту» туралы мәтін мен бейнежазбадан алған білімдеріңіді қолданып, жұпта «Борт журнал» кестесін толтырыңыздар
ЕББҚоқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. Саралау тапсырмасы: Жеке жұмыс Зерттеу сұрағы арқылы белсенді оқу мен зерттеу жұмысына бағыттау үшін сұрақ қойып ойлануға уақыт береді
Ар, намыс, ұят туралы
мақал Талда-дерекпен жұмыс Оқушыларға тұлғалар таратады, тапсырма мәнін түсіндіреді
«Жақсы жігіт ақылына жеңдіріп іс қылар, жаман
жігіт оңай істі күш қылар» дегеннен нені байқауға болады? Опасызда
ұят жоқ, Ұятсызда опа жоқ. (Ә.
Науаи) ЕББҚ« Суреттер сөйлейді» әдісі бойынща оқушыға суреттер/иллюстрация ұсынып,жазбаша немес ауызша тапсырма орындайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: Қорлық сөзінің мағынасын анықтайды; басқа адамның ар-намысы мен қадір-қасиеті туралы сипаттайды;
өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс. Нені білдім, нені үйрендім? Нені толық түсінбедім? Нені білгім келеді? Үй тапсырмасы Қосымша материалдарды пайдалана отырып, зорлық -зомбылықол әдепсіз адамның ісі. Ол басқа адамның ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіруекенін ұғына отырып, деректердi iздеп табыңдар. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-6
|
Бөлім: |
Азаматтық патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:7 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отан деген мен үшін... |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жас ұрпақты Отанын сүюге, еліміздің рәміздерін қастерлеуге, бай - қуатты ел екендігін мақтан етуге үйретіп, туған еліне, жеріне деген сүйіспеншілігін арттырып, махаббат сезімін ояту. |
|
Бағалау критерийі |
Отанға деген құрметі арытады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Ұлтжандылық пен париоттық сезімдері қалыптасады |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Сөзжұмбақ шешу: Отан Балалар, «Отан дегеніміз не?» Кім қалай түсінеді? Отан отбасынан басталады деп неге айтқан? Талқылау. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып,талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Туған өлкедегі мәдени ескерткіштер мен құндылыұтарды дәріптеу Оқушылар суреттерін жинақтау арқылы коллаж жасап, қорғайды. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында «Менің Ұстазым» тақырыбында сурет салу беріледі. Оқушыларды 3 - топқа бөлу. Әр қатарға қиылған қағазды тарату. Шыққан суреттен әр топтың аты шығады. (Мозайка) 1 - топ: Туған жер 2 - топ: Отан 3 - топ: Атамекен Бүгін сабақ бойы мына бір кестені толтырып отырамыз. 1.Кесте толтыру. Не білемін Нені білгім келеді Не білдім 1-топқа сұрақ. Қазақстанның қазба байлықтары 2-топқа сұрақ Қазақстанның қалалары 3-топқа сұрақ Отан немесе Қазақстан туралы өлең оқы.
«Бәйге» ойын. Полиглот.
20 – ҚР тәуелсіздігін қай жылы алды? 20 – Еліміздің бас қаласы 20 – ҚР президенті 50 – ҚР туының авторы 50 – ҚР елтаңбасының авторлары 50 – Әнұранымыздың авторлары 100 – Еліміздің көрікті жерлері 100 – Отан туралы өлең айт 100 – Отан туралы ән шырқа Он сұрақ ойыны:
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар …-otan-rukhy-biik-ask-ak… Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Қорытынды: Ата-бабаларымыздың мәңгілік арманын орындайтын артында қалған ұрпағы. Еліміздің асыл қазынасын сақтау және осы қазынаны молайту біздің қолымызда! Байлық пен абырой, жаңарулар мен жаңғыруларға жетуге үміткер елдің еңкейген кәрісі мен жасы тек нәтижелі Еңбек пен тұғырлы Ғылымға ғана арқа сүйеуі қажет. Осы екеуіне тәу еткен жұрт мұратына жетеді. Кері байланыс. Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының Не білемін Нені білгім келеді Не білдім Үйге тапсырма «Туған өлке тарихы» тақырыбында коллаж дайындап келу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-7
|
Бөлім: |
Азаматтық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:7 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
«Өзге тілдң бәрін сүй, өз тіліңді құрметте! |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға тілдің маңызын түсіндіру, оқушылардың ана тілі туралы ой-пікірлерін білу, оқушыларды ана тілін құрметтеуге тәрбиелеу. |
|
Бағалау критерийі |
Жас ұрпақты ана тілінің қадір – қасиетін түсіне біледі. Олардың халқына деген сүйіспеншілігін, тіліне деген құрметін арттыру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Ана тілін қастерлеп,құрметтейді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру І Ұйымдастыру кезеңі Тіл – қай ұлтта, қай елде болсада қастерлі, құдыретті. Ол әрбір адамға ана сүтімен бірге еніп, қалыптасады. Адам баласы ес білген кезінен бастап айналадағы жаңа ұғымдарды ана тілі арқылы қабылдап, олардың мәнін түсіне бастайды...
Ой қозғау: суретке тақырып қой. Тіл қарым-қатынас құралы дегенді қалай түсінеміз? |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Негізгі бөлім. Өз ана тілін білмеген, қадірлемеген адам өзін дүниеге әкелген, мәпелеп өсірген анасын да, ел-жұртын да, Отанын да сүйе алмайды. Тіл байлығы — әрбір елдің ұлттық мақтанышы. Ол атадан балаға мирас болып қалып отыратын баға жетпес мұра. Демек, әр адам ана тілін көзінің қарашығындай қорғауға, оның орынсыз шұбарлануының қандайына болса, да қарсы тұруы тиіс. Құрметті ақынымыз Қадыр Мырзалиев:
Фотосуреттер бойынша тапсырманы деңгейлерге бөлемін. «Сипаттамалы жазба» әдісі І деңгей Фотосуретті пайдаланып әңгіме құрастыр. ІІ деңгей Фотосуреттер бойынша сөйлем құрастыр. ІІІ деңгей Фотосуреттеді бойынша әңгіме жаз. ЕБҚ: оқушыға тапсырманың бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп, 2 мин әңгімлеседі. Сергіту сәті. Сергіту сәтінде балалармен бірге «Жас дәуірдің түлегіміз» әнін қимылға салып айту. -Балалар не түсіндіңдер? 1. «Басқа бәле тілден» мағынасын түсіндір. 2. Ал, енді балалар қазір біз ойын ойнаймыз. Тақтаға 5 оқушы шығады. Олар музыка ойналғанда жердегі геометриялық фигураларды айнала жүгіреді. Музыка тоқтағанда оқушылар тоқтап жанындағы геометриялық фигураны алып, оның түсін, атын айтып беруі керек. - Ал, енді балалар,алдарыңдағы геометриялық фигуралардан отбасы мүшелері тұратын үй құрастырайық. ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Источник: https://www.tarbie.kz/8218 Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Тілден асқан асқар жоқ, Тілден асқан байлық жоқ, Тілден асқан теңіз жоқ» дей отырып, біз бүгінгі сабағымызды қорытындылаймыз. Қазақ тілі – Қазақстан мәртебесі, мақтанышы. Тіліміз мемлекеттік мәртебеге ие болды. Енді осы ана тіліміздің өрісін кеңейту, қолданыс аясын барынша ұлғайту – біздің міндетіміз. Кері байланыс
Үйге тапсырма «Тіл - қарым-қатынас құралы» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-8
|
Бөлім: |
Азаматтық патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
«Өз елін танымал еткен тұлғалар» |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отанды сүюге, туған еліне, жеріне деген сүйіспеншілікке тәрбиелеу. Оқушыларды елінің мұрасын қастерлеп, оны жалғастырушы азамат болуға тәрбиелеу. |
|
Бағалау критерийі |
Туған жерге деген құрметі арытады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Туған жердің құндылықтарын түсінеді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||
|
Сабақтың басы |
І Ұйымдастыру кезең Оқушылармен амандасып болғаннан кейін, бірнеше суреттер көрсетіп, Балалар мыналар кімдер? деп сұраймыз.
Әлемге танымал адам екенін түсіндіру. Талқылау. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып,талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Сен үлгі тұтатын тұлғаң кім, суретін сал. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында «ауылдың танымал адамдары» туралы сұрап, қолдау жасау. Мен кіммін? Ойынын ойнату Мақсаты: маңдайындағы жазуда кім жазылғанын табу. Ол үшін бірнеше сұрақтар қою арқылы кім екенін анықтайды. Мысалы, мені бәрі тани ма? Мен спорттық ойн ойнай аламын ба? Мен әншімін ба? Сен осы ауылда тұрамын ба? Мен танымал адаммыын ба? Қызбын ба, ұлмын ба? Тб сұрақтарды қояды, қалған балалар оған жауап береді.
Идеалың кім? Сызбасын толтыру
«Кинемотография» әдісі негізінде «Әртүрлі елдегі азаматтар!!!» бейнематериал көрсете отырып, ой қозғау сұрақтарын ұсыну: 1. Бейнематериал не туралы екен? 2. Бүгінгі сабағымыздың тақырыбы қандай? 3. Қандай елдердің танымал адамдарын білдіңіздер? |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Қорытынды: Өз елімізден шыққан қандай танымал тұлғаларды білесің? Кері байланыс. Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының 1 - баспалдағы Мен.............. БІЛЕМІН 2 - баспалдағы Мен.................. ТҮСІНЕМІН, 3 - баспалдағы Мен............. ЖАСАЙ АЛАМЫН Үйге тапсырма «Танымал тұлға» тақырыбында әңгіме құрастыр. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект
|
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-9
|
Бөлім: |
Азаматтық патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:7 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
«Тарих беттерінен» |
|
Сабақтыңмақсаты |
Қазақстан Республикасы туралы оқушылардыңалған білімін жинақтап, одан әрі танымдығын арттыру Оқушылардың ойлау, сөйлеу дағдысын дамыту. |
|
Бағалау критерийі |
Туған жерге деген құрметі арытады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Туған жердің құндылықтарын түсінеді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
І Ұйымдастыру кезең Оқушылармен амандасып болғаннан кейін, оқушылар екі топқа бөлінеді. Сөз жұмбақты шешу. Тарих беттерінен деген сөзді қалай түсінесіңдер? «Жас қыран» және «Өркен» командасы Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып,талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
«Жас қыран» командасына сұрақтар: Қазақстанның ең биік шыны-(Хан Тәңірі) ҚР 1920 жылы болған астанасын атаңыз –(Орынбор) ҚР территориясы көлемі бойынша дүние жүзінде нешінші орында? –(9) Абылай хан қай жылдары хандық билік атқарды? (1771-1781 жж) Қазақстан қай жылы БҰҰ мүше болды? (1992) «Өркен» командасына сұрақтар: Қазақстанның оңтүстігіндегі шеткі үстірт? – (Шардара) «Ақтабан шұбырынды» қай жылдары болды? (1723-1728 жж) Қазақ хандығының негізін қалағандар? (Жәнібек, Керей) Қазір дүние жүзінде қанша қазақ бар? (15 млн) Қазақстанның шығысындағы үлкен өзен? (Ертіс) ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында «тарихи жердің» туралы сұрап, қолдау жасау. Қай қала? Ойынын ойнату Мақсаты: қалалардың атыын жасырады және бірінші және сқңғы әріптерін айтады. Балалар қандай қаланы жасырып тұрғанын табады. Ұяшықтардағы сұрақтарға жауап беру
«Кинемотография» әдісі негізінде «Әртүрлі елдегі азаматтар!!!» бейнематериал көрсете отырып, ой қозғау сұрақтарын ұсыну: 1. Бейнематериал не туралы екен? 2. Бүгінгі сабағымыздың тақырыбы қандай? 3. Қандай елдердің танымал адамдарын білдіңіздер? |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Источник: https://www.tarbie.kz/17338
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Қорытынды: Өз елімізден шыққан қандай танымал тұлғаларды білесің? Кері байланыс. «Бағдаршам» -Мен барлығын түсіндім-жасыл -Мен орташа түсіндім-сары -Ешнәрсе түсінбедім-қызыл Үйге тапсырма «Танымал тұлға» тақырыбында әңгіме құрастыр. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект
|
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-10
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Медиакеңістікте және көпшілік алдында сөз сөйлеу |
|
Сабақтыңмақсаты |
Әлеуметтік желілердің түрлерімен таныса отырып жағымды, жағымсыз жақтарына баға береді |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушыларды бір-бірінедеген құрмет көрсетуіне, ынтымақтастыққа баулу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру
Суреттен нені байқадық? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||
|
Сабақтың ортасы |
Ой шақыру Ең алдымен, танымал әлеуметтік желілерді анықтайық. Бұлар Facebook және Twitter- тан Tumblr және Instagram- ге дейін барлығын қамтиды. Олар әрқайсысы пайдаланатын және ең белсенділігін көретін адамдар. Кесте толтыру.Әлеуметтік желілердің атқаратын қызметі қандай?
Сұрақтар Әлеуметтік желіні қалай, қандай жолмен пайдалану арқылы осындай нәтижеге жеттіңіз? Әлеуметтік желілерді қай уақыттан бастап белсене пайдалана бастадыңыз? Әлеуметтік желідегі қазақ контенттеріне, парақшаларына көңіліңіз тола ма? Жоғарыда айтып өттіңіз, адамдарға білім беретін каналды қайта іске қосу деп. Алда тағы қандай жоспарларыңыз бар? ЕҚБ маңызды кездесетін термин сөздерді атайды не жазып көрсетеді |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Бүгінгі таңда әлеуметтік желілер адам өмірінің айырылмас бөлігіне айналып кетті. Қазіргі күні әлеуметтік желілер, блог жүргізуге арналған платформалар, сайттар көп. Кері байланыс Жалғастырыңыз: Маған ... қызықты болды Бұл ... қиындық туғызды Осы ... мені ойландырды Үйге тапсырма Медиакеңістікте және көпшілік алдында сөз сөйлеуде қандай сезімде боласыз? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-11
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Телефон алаяқтары: не істеукерек? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Кибербуллингтің не екенін және оның зардабының қандай болатыны туралы біледі |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру
Суретке қарап ойыңыз? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Тапсырма №1.Бейнетаспа көреді. STOP кадр әдісімен талқылау жүреді. Мәтінмен жұмыс. Интернеттің қолдану аясы кеңейген сайын ақпараттық кеңістікте адамның қауіпсіздігіне байланысты небір терминдер өмірге келуде. Бұл терминдердің пайда болуына жаңа факторлардың ықпалы бар. Соңғы жылдары ғаламторда балаларға жасалатын зорлық-зомбылықтың көбейгені көңілге алаңдаушылық тудырады. Ғалымдар осы құбылысты "кибербуллинг" деп атады. Буллинг пен кибербуллинг баланы өз-өзіне қол жұмсауға дейін жеткізеді. Қазіргі таңда еліміздегі жасөспірімдердің 12 пайыздайы осы кибербуллингтен зардап шегеді екен. Осы мәселе турасында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев былтырғы «Жаңа жағдайдағы Қазақстан: іс-қимыл кезеңі» атты Қазақстан халқына Жолдауында «Балаларды кибербуллингтен қорғау жөніндегі заңнамалық шараларды қабылдайтын кез келді. Балалар құқын қорғау жөніндегі басқа да шараларды күшейту керек», деген болатын. Бүгінде жат ағымның жетегінде кеткен жастардың басым көпшілігін де осы кибершабуылдың құрбаны деп қарауға болады. Кибербуллинг – интернет, әлеуметтік желі, түрлі сайт арқылы қоқан-лоқы көрсету. Жәбірлеуші телефонмен хабарласып немесе әлеуметтік желіде жазып, адамды қорқыта алады. Кибербуллинг жасаушы ауызша немесе белгілі бір фото, видео жариялап, қорлауы мүмкін. Осы күні ғаламторда баланың өз-өзіне, жақындарына, туыстарына қол жұмсауына итермелейтін ойындар да аз емес. Бұдан бірнеше жыл бұрын кибербуллингтердің "жемісі" саналатын «Көк кит», «Тыныш үй», «Мені сағат 04:20-да оят», «Қызыл жапалақ», «Киттер мұхиты», «Құс жолы», «NaN», «F57» сынды ойындар дүние жүзін дүрліктіргені белгілі. Енді осындай қауіпті ойындардың қазақ тілінде де пайда бола бастағаны жұртшылықты алаңдатуда. Кибербуллинг өз құрбанына тәулігіне 24 сағат бойы тыным бермейді, жасөспірімнің өзінің қорғаусыз қалғанын сезінтіп, ауыр психологиялық күйге ұшыратады. Жасөспірім өзін кім аңдып жүргенін білмейді және қауіпті ұлғайтып көрсетуге бейім келеді. ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кибербуллинг – адамды интернетте, мысалы әлеуметтік желілерде қорлау немесе қудалау. Кері байланыс Жалғастырыңыз: Маған ... қызықты болды? Бұл ... қиындық туғызды? Осы ... мені ойландырды? Үйге тапсырма «Телефон алаяқтары» жайлы ойың |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады |
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-12
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Табысты арттыру жолдары |
|
Сабақтыңмақсаты |
Экономиканы реттеу әдетте екі нысанда - өзін-өзі реттеу және мемлекеттік реттеу нысанында жүргізіледі. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру
Суретке қарап не айтамыз Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Экономиканы реттеу әдетте екі нысанда - өзін-өзі реттеу және мемлекеттік реттеу нысанында жүргізіледі. Біріншісі қоғамдық өндірістің түрлі буындарында қаржы базасын қалыптастырудың шаруашылық жүргізуші субъектілердің өздері жасап, пайдаланатын әдістерімен сипатталады. Екінші нысан қоғамдық өндірістің даму үдерісіне мемлекеттің сан алуан экономикалық тетіктері, соның ішінде қаржылық тұтқалар арқылы араласуын бейнелейді. Экономиканы мемлекеттік реттеуге қаржы жүйесінің барлық сфералары мен буындары қатысады, оның үстіне қаржы жүйесінің әр буыны ықпалының өзгешеліктері болады, айталық, ұлттық экономика ара қатынастарының (ұдайы өндірістік, салалық, өңірлік және т.б.) сан алуан түрлері реттеледі. Экономиканы мемлекеттік қаржылық реттеу бұл макроэкономикалық тепе-теңдікке және экономиканың жұмыс істеуінің әрбір нақтылы кезеңінде оның үдемелі дамуына әсер ету үшін, сондай-ақ қаржылық ресурстарды шебер пайдаланудың күнделікті үдерісін қамтамасыз ету үшін шаруашылық жүргізуші субъектіге мемлекеттің қаржылық ықпал жасауының нысандары мен әдістерін мақсатты және дәйекті қолдану үдерісі ретінде сипатталады. Мұндай реттеудің қажеттігі мемлекет тарапынан қоғамдық өндірістің дамуын керек бағытта түзетіп отыруды талап ететін өндірістің сипатымен анықталады. Оқушылар міндетті: - сақтандыру компаниясының кірістері мен шығыстарының жіктелуін зерттеу - сақтандыру компаниясының қаржысының құрылымына әсер ететін факторларды білу - сақтандыру ұйымдарының салық салу ерекшеліктерімен танысу емлекет тарапынан экономикалық үдерістерді реттеу кез келген қоғамдық жүйенің, соның ішінде қаржыны басқарудың ажырағысыз элементі болып табылады. ЕҚБ маңызды кездесетін термин сөздерді атайды не жазып көрсетеді |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Қаржының құрылымы мен мазмұны түрлі елдерде түрліше. Экономикасы бір орталықтан басқарылатын елдерде мемлекеттік қаржы, мемлекетгік бюджет пен бюджетг тыс қорлардың құралуы айқындаушы орын алады. Кері байланыс Жалғастырыңыз: Маған ... қызықты болды Бұл ... қиындық туғызды Осы ... мені ойландырды Үйге тапсырма «Табысты арттыру жолдары» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-13
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жекекірісті қалай тиімді басқаруға болады |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жинақтардың пайдасы, зияны, сақтау жолдары туралы біледі |
|
Құндылықтарды дарыту |
|
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру Жинақ дегеніміз не? Қағазды үнемдеп қолдансақ, ағаштарды құтқара аламыз ба? Нарықта не себепті әділ баға болмайды? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Жинақтың пайдасы мен зияны туралы бейнебаян көрсетіледі Мәтінмен жұмыс Жинақ салым – бұл теңгелік депозиттер ішінде ең жоғары сыйақы мөлшерлемесі бар, қайтарып алынбайтын салым.
Мөлшерлемелер нарықта өзгеруі
мүмкін. Алайда жинақ салымдар бойынша олар қашанда жоғары деңгейде.
Бұл осы салымдар бойынша ең қатал шектеулердің орнын толтыруға
арналған өтемақы: жинақ салымды мерзімінен бұрын алу үшін алдымен
сұрау салу керек. Әрі қарай оны 30 күн өткен соң алуға мүмкіндік
бар. Бұл ретте есептелген бүкіл сыйақы сомасының барлығы дерлік
жойылады.
Толықтыруға болмайтын салымдардың мерзімі ұлғайған сайын сыйақы мөлшерлемесі арта түседі. Толықтыруға болатын және болмайтын жинақ салымдарды бір айдан үш жылға дейінгі мерзімділігін таңдай отырып, ашуға болады. Мерзімдерге қатысты кез келген банктің стандартты ұсынысы - бір, екі және үш жыл. Алайда бірнеше айлық мерзім бойынша да ұсыныстар жетерлік. Есіңізде болсын: жинақ салымнан мерзімінен бұрын ақша алудың еш жөні жоқ. Өйткені бұл жағдайда есептелген табыстан айырыласыз. Жинақ салымдар бойынша ең жоғары жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемелерін Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры есептеп шығарады. Ақпарат ай сайын жаңартылады. 1 Егер ұсынылған ең жоғары мөлшерлеме әрі қарай өсетін болса, әрбір банк жаңа депозиттер бойынша мөлшерлемелерді көтеру немесе бұрынғы деңгейінде қалдыру жағын өзі шешеді. Бұл нарықтағы жағдайға, банктің депозиттік саясатына және әрбір банктің депозиттерге деген қажеттілігіне тікелей байланысты. 2 Егер ұсынылған ең жоғары мөлшерлемелер төмендейтін болса, ең жоғары мөлшерлемеге тең мөлшерлемемен депозит ашатын банктер келесі айда депозиттер бойынша мөлшерлемелерді азайтады. Мақсат – оларды ұсынылған шектен асырмау. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Ақша жинаңыз. Тек ақшаны тойға, жақсылыққа, оқуға, жаңа дүние сатып алуға, саяхатқа шығуға, жақсы демалуға жинайтын болыңыз. Ақшаны «қара күнге» деп жинамаңыз. Кері байланыс -Сабақтың қызықты тұстары......... -Сабақта қиын болған тұстары......... Үйге тапсырма «Жеке кірісті қалай тиімді басқаруға болады» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-14
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасыбюджетінқалайжоспарлауғажәнеүнемдеуге болады |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылар отбасының маңыздылығын дәлелдеуге, отбасы мүшелерінің функционалдық рөлін талдауға үйренеді.Отбасы қаражатын үнемдеу туралы қарапайым экономикалық түсініктер қалыптастырады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушыларды бір-біріне деген құрмет көрсетуіне тәрбиелеу. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Топқа бөл: 1) «Ахметовтар» отбасы 2) «Оспановтар» отбасы 3) «Асқаровтар» отбасы Жұмыс ережесін келісу Сабақта бір-бірімізді сыйлаймыз, тыңдаймыз! Уақытты үнемдейміз! Нақты,дәл жауап береміз! Сабақта өзіміздің шапшаңдығымызды, тапқырлығымызды көрсетеміз! Сабаққа белсене қатысып, жақсы баға аламыз! Топ ережесі: Бір-бірімізді тыңдаймыз десек 1 рет шапалақтаймыз! Ұйымшыл боламыз десек 2 рет шапалақтаймыз! Белсенділік танытамыз десек 3 рет шапалақтаймыз! Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
«Ойластыр» айдары Мұғалім тақтадағы суретті көрсетеді. Оқушылар осы суретті көргенде ойларына не түсті,соны 1 минут ішінде жазады. Сосын сол сөзді не үшін жазды түсіндіреді. Егер оқушылар сөздерінің ішінде ерекше сөздер болса, сол сөзді не үшін жазды, бұл тақырыпқа (не айтылған сөзге қандай қатысы бар) соны айтып беруі керек «Ақшаны сыйласаң ол да сені жақсы көреді»немесе «Тиыннан сом құралады» деген мақалдар біздің бүгінгі сабағымызға қатысты айтылғандай. Отбасы бюджеті дегеніміз – бұл әдетте кесте түрінде бір айға жасалатын отбасылық кірістер мен шығыстардың есебі, отбасылық баланс
Біздің барлығымыздың отбасымыз бар.Біз онда тәрбиеленеміз,демаламыз,еңбек етеміз,барлық қуаныш пен қиыншылықты бірге бөлісеміз.Барлығының ортақ ісі – отбасын дұрыс ұстап,әр мүшенің дамуына мүмкіндік туғызу.Отбасындағы шаруа ақылдасып шешіледі.Отбасы табысты да барлығына ортақ.Оның мүшелерінің керегіне жұмсалады.Жұмыс істеп табыс табу арқылы отбасы қоры жиналады.олай болса «Отбасы бюджеті»біздің отбасымыздың экономикасы - Қалай ойлайсыздар, отбасы бюджеті де болуы мүмкін бе? - Отбасы бюджетін кімдер құрайды? - Қалай құрайды? - Бұл отбасына келіп жатқан кірістер болып саналады. - Отбасы бюджеті қалай жұмсалады? Қайда жұмсаймыз? Бұл отбасынан кетіп жатқан шығыстар. Бір сөзбен айтқанда, отбасы бюджеті кіріс пен шығыстан құралады. ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Отбасылық бюджетті жоспарлау дегеніміз отбасы кірістері мен шығыстарын есептей отырып жасалған қаржылық жоспар. Ал осы қаржы жоспарының дұрыс құрылғаны мен дұрыс орындалуы отбасы мүшелеріне де байланысты екенін ескерген жөн. Кері байланыс Рефлексия (жеке,жұпта,топта, ұжымда)
Үйге тапсырма Өз отбасыңның бір айлық отбасылық бюджетін есептеп келесіңдер. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-15
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасыныңқаржылық мақсаттары |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отбасындағы жеке және ортақ мақсаттары, жеке және ортақ міндеттері, жеке және ортақ жауапкершілік, т.б. осы сипаттағы мәселелер өте маңызды. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру Суретке қарап тақырыпқа болжам жасаңыз.
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Ой шақыру.Үнемшіл адам тиыннан теңге құрайды, ысырапшыл табыс тапқанмен тақырға отырады. Қаржыгерлер тұлғаның табысты болуы тікелей өзіне байланысты екенін айтады, яғни басты мәселе − жоспарда. Мәтінме жұмыс Отбасы бюджеті − отбасы кірісі
мен шығысын есептей отырып жасалған қаржылық жоспар. Қаржы жоспарын
дұрыс құру мен нақты орындауотбасы мүшелеріне тікелей қатысты.
Мамандар отбасының қаржылық жоспарын құру сіз таңдаған бюджет
түріне байланысты екенін айтады, яғни алдымен бюджет түрін анықтап
алған дұрыс. Оған төмендегі 3 категория кіреді: ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Отбасы шаруашылығын, әсіресе, отбасылық бюджетті жоспарлау және басқару істерінің дұрыс және үйлесімді тұрғыда үздіксіз жұмыс жасауын қамтамасыз етудің сол отбасы үшін де, тұтастай еліміз үшін де маңызы аса зор. Кері байланыс «Таңдау» әдісі. Үйге тапсырма Отбасылық бюджеттің түрлері |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-16
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:7 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Акша жинақтары қалай құрылады? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға үй экономикасы жайлы түсінік беру.Отбасы бюджетіндұрыс ұйымдастыруды,кіріс және шығыс кезін есептеуді үйрену |
|
Құндылықтарды дарыту |
Отбасы мүшелері бір-біріне деген құрмет көрсетуіне тәрбиелеу. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі: Ұйымдастыру кезеңі: 1) Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу. «Ақша қалтасы»нан сұрақтар: Ақша деген не? Табыс деген не? Шығын деген не? Бюджет деген не? Акшаны қалай жинақтауға болады?
|
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары.Қазақ әндерінің жинағы |
|
Сабақтың ортасы |
IV.Негізгі бөлім. Постер қорғау 1 тапсырма.Ақшаны қалай жинайсың? 2 тапсырма. Қайырымдылық жасау бюджетке зиян келтіре ме? Ақшаны ақылмен жұмсайық. Сатып алмас бұрын ,алдымен не керек? Егер артық ақшаң көп болса не істер едің? Ақшасыз сауда болуы мүмкін бе? Болса қандай? Ақшаның қандай түрлері бар? - ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады;
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; Оқушылардың пікірін тыңдау. Егер ақша айналысы болмаса, онда тауар айналысы да болмайтын едi. Ақша түрiнде көрiнетiн тауарлардың құны , оның бағасы болып табылады. Олардың экономикалық қызметтi жүзеге асыруда алатын орны өте зор.Өйткенi ақша экономикада ең маңызды категорияның бiрi. Оны мына теңдестiрулерден көруге болады: “ Ақша – жалпыға бiрдей эквивалент ” , “ Ақша – ерекше тауар ” , “ Ақша зат емес, ол қоғамдық қатынас ” , “ Ақша – еңбек өлшемi ” , “ Ақша бастапқы капитал ” деп аталуы тегiннен – тегiн болмаса керек. 1)Ақша – төлем құралы. 2)Ақша көмегімен кез келген игілікке деген қажеттілік қанағаттандырылады. Ақша – айналыс құралы. 3)Ақша –құн шамасы және өлшем бірлігі. 4) Ақша –жинақтау құралы. «Ақша.Отбасы бюджетін қалай үнемдеу керек» (бейнеролик)көру «Экономика деген үлкен ғылым» келісесіз бе? Дәлелде Дәптермен жұмыс. Жаңа сөздер жазылады. (Бюджет,несие,экономика)
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы https://ust.kz/word/asyq_sabaq_qazaqstan_respyblikasynyng_banktik_juiesi-177783.html |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Рефлексия: «Тазалық» әдісі бойынша оқушылар өздері жаңа тақырыптан алғандарын ой елегінен өткізеді Еттартқыш- алған білімімді жинақтап, қорытамын, електен өткіземін. Чемодан- алған білімім болашақта қажет. Қоқыс жәшігі-алған білімімді қажет етпеймін. Үй тапсырмасы: Өз отбасыңның бір айлық отбасылық бюджетін есептеп келесіздер. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Ақшаны арнайы жинақ сандықшада жинауға болады. Одан бөлек, банктерден де жинақ шотын ашып, оны тиімді қолдануға болады.
Жинақ шоты дегеніміз не?
Жинақ шоты – белгілі бір мақсатқа сәйкес ақша жинауға мүмкіндік беретін шот. Картадағы ақша қалдығына сәйкес ай сайын белгілі бір пайыз мөлшерде ақша шотыңызға түсіп тұрады. Оны кез келген уақытта ала аласыз және түскен пайыз сіздің қаражатыңыз есебінде саналады.
Банктер жинақ шотын белгілі бір мақсат негізінде жинауды ұсынады. Тұтынушы не үшін, қанша және қашанға дейін жинайтынын өзі шешеді. Кейбір банктер бұл жинақ түрі «мақсаттық» деп аталады. Банк ай сайын салу керек мөлшерді есептеп береді. Қарапайым жинақтан айырмашылығы жоқ, тек ай сайын салып отыруы тиіс қаржы мөлшері көрсетіледі.
Жинақ шоты не үшін керек?
Жинақ шоты сізді артық шығындалудан сақтайды. Бұл шоттағы қаражатпен дүкенде, мейрамханаларда төлем жүргізе алмайсыз: «банк сіз үшін ақшаны тығып қояды». Автоматты түрде шотты толтыру қызметін іске қосып қойыңыз да, айлық жалақыңызда бұл қаражаттың барын естен шығарыңыз.
Соған қарамастан, жинақ шотын кез-келген уақытта қолдануыңызға болады (күнделікті шығынды есептемегенде). Мысалы, Түркияға жолдамаға жеңілдіктер жүріп жатыр делік. Сіз жинақ шотындағы ақшаңызды қолдана аласыз. Қарыздану немесе несие алудан өзіңізді сақтайсыз.
Оның үстіне, жинақ шоты қарапайым банк карталарына қарағанда қауіпсіз. Оны жоғалтып алудан қорықпайсыз, сайттар мен банкоматтағы қарақшылықтан сақтайсыз.
Қалай қолдану керек?
Айына бірнеше рет ақша алмаңыз. Кейде банк ең төменгі қалдық мөлшерге пайыз есептейді. Мысалы, ай басында 200 мың теңге, ортасында 100 мың теңге болып, аяғында 300 мың теңге болса, пайыз тек 100 мың теңгеге есептелуі мүмкін. Сондықтан, қажетті мөлшерде ақша жиналмайынша, ақшаны шешпеңіз.
Ірі сомадағы қаражат жинау. Көбірек ақша жинақталғанс айын қалдық бойынша пайыздық үлесті есептеу мөлшері арта түседі. Сондықтан, ай сайын салу керек қаражаттың мөлшерін сәл арттыруды ұмытпаңыз.
Банк хабарламасына мән беріңіз. Пайыздық мөлшерлеме банктің өз ерекшеліктеріне сәйкес өзгеруі мүмкін. Бұл туралы банк алдын-ала хабарлайды. Сондықтан, хабарламалардың бәріне мән беріңіз.
Ақша капиталын жинақтау
Ақша капиталын жинақтау нарықтық экономикада маңызды рөл атқарады. Тікелей ақша капиталын жинақтау процесінің алдында оны өндіру кезеңі болады. Ақша капиталы құрылғаннан немесе жасалғаннан кейін оны өндіріске қайта жіберілетін бөлікке және уақытша босатылатын бөлікке бөлу қажет. Соңғысы, әдетте, кредит-қаржы институттары мен бағалы қағаздар нарығы несиелік капитал нарығында шоғырланатын кәсіпорындар мен корпорациялардың жиынтық ақшалай қаражатын білдіреді.
Бағалы қағаздарда ұсынылған капиталдың пайда болуы мен айналымы нақты активтер нарығының, яғни материалдық ресурстарды сатып алу-сату жүргізілетін нарықтың жұмыс істеуіне тығыз байланысты. Бағалы қағаздар (қор активтері) пайда болғаннан кейін Капиталдың бөлінуі сияқты болады. Бір жағынан, өндірістік қорлар ұсынған нақты капитал бар, екінші жағынан — оның бағалы қағаздарда көрсетілуі.
Капиталдың осы түрінің пайда болуы коммерциялық және өндірістік қызметтің күрделенуі мен кеңеюі салдарынан кредит ресурстарының барлық үлкен көлемін тартуға қажеттіліктің дамуымен байланысты. Осылайша, қор нарығы несие капиталы негізінде тарихи түрде дами бастайды, өйткені бағалы қағаздарды сатып алу ақша капиталының бір бөлігін қарызға беру ретінде өзгеше нәрсе емес дегенді білдіреді.
Бағалы қағаздар нарығы орындауға тиіс негізгі міндет ең алдымен кәсіпорындарға инвестициялар тарту үшін жағдайларды қамтамасыз ету, бұл кәсіпорындардың банктік несиелермен салыстырғанда арзан капиталға қол жеткізуі болып табылады
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-17
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:7 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Банк кредиттері. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Банктердің атқаратын негізгі функциялары мен операцияларын түсіндіру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Экономикалық ойлау, әртүрлі экономикалық жағдайда шешім қабылдай білу, топпен жұмыс жасау қабілетін дамыту. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі: 1) Амандасу 2) Оқушыларды сабаққа әзірлеу, сабақтың тақырыбы және мақсатымен танысу 3) Ынта-зейіндерін сабаққа аудару Балалар банк дегеніміз не? Қарапайым өз сөздерімен жауап береді.
|
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары.Қазақ әндерінің жинағы |
|
Сабақтың ортасы |
1) Банктер уақытша пайдаланылмай тұрған бос ақша қаражаттарын өзіне жинақтау, клиенттерге есепшот ашып, кассалық қызмет көрсету, қысқа және ұзақ мерзімге несие беру, кредит бөлу, инвестициялық қызмет атқару (ұзақ мерзімді күрделі шығындарды қаржыландыру, құнды қағаздар шығару) т.с.с. өзіндік арнаулы қызметтерге қоса, нарықтық экономика жағдайында лизингтік, факторингтік, трастық, кеңесшілік, ақпараттық, т.б. қызметтерді де атқарады. Банк жүргізетін операциялар пассивті (ресурстарды банктегі есепшотқа енгізу) және активті (Банк ресурстарын орналастыру) болып бөлінеді. Негізгі пассивті операциялардың қатарына Банктің өзіндік капиталы (жарғылық қор, резервтік қор), депозиттер қабылдау және банкаралық ақша пиасасынан (рыногынан) қосымша ресурстар алу жатса, ал, негізгі активті операцияларға банкаралық кредит беру, инвестициялық (тікелей және портфельді) қаржы бөлу, т.б. жатады. 2) Банктердің функциялары: 1. Есеп айырысу мен несие беруде делдалдық қызмет атқару. 2. Ақшалай табыстар мен жинақтардың бір бөлігі капиталға айналдыру. 3. Айналымға несие құрылымдарын шығару (вексель, чек, банкнот) 4. Уақытша бос ақша қаражаттарын тарту, жинақтау және оны қарыз капиталына айналдыру; 5. Кәсіпорынға, мемлекетке, жеке адамдарға несие беру, бағалы қағаздармен операция жүргізу; 6. Ақша айналымын ретеу. Банк ─ әртүрлі шаруашылық субъектілердің төлемайналымы жүретін орталық. Банк өзінің есеп айырысу жүйесі арқылы клиенттеріне айырбас, капитал және ақша айналымын жүргізуге мүмкіндік туғызады; 7. Айналымға несие құралдарын шығару. Банк клиентін тек жинаған уақытша бос ақша қаражатымен несиелеп қана қоймай, сонымен қатар депозиттік чектерді, вексельдерді шығарумен де несиелейді; 8. Экономикалық және қаржылық кеңес беру. Функциялар және операция жүргізу сипаты бойынша банктер бөлінеді: - орталық эмиссиялық, эмиссиялық емес; - коммерциялық депозиттік, инвестициялық; - жинақ; - арнайы бағытағы банктер. 3) Нарықтық экономика жағдайында екінші дәрежелі банктердің барлық операцияларын үш негізгі топқа бөлуге болады: · Пассивтік операциялар (қаржы жұмылдыру); · Активтік операциялар (қаржыны орналастыру); · Активтік-пассивтік операциялар (делдалдық және басқа да қызметтер). Пассивтік операциялар. Бұл операциялардың басты мақсаты, банктің ресурстарын қалыптастыру және оны ұлғайту. Сондықтан, бұл операцыялардың банктің өзінің, несиелік мекеме ретінде жұмыс жасауы үшін төтенше маңызы бар. Пассивтік операциялар қатарына мыналар жатады: -Заңды немесе жеке тұлғалардың есеп, немесе ағым шоттарына қаржы жұмылдыру (талап етілмелі депозиттер); -Басқа банктерден қарыз алу (банкаралық несие); -Заңды және жеке тұлғалардың қаржыларын мерзімді салымға жұмылдыру; -Құнды қағаздарды шығарып, оларды орналастыру; -Орталық (Ұлттық) банктен орталықтандырылған несие алу т.б. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады;
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; Еңбекақы, театрға бару, шәкіртақы, зейнетақы, ойыншық, әлеуметтік көмек,жалақы,киім-кешек,азық-түлік,дәрі,т.б. -Балалар, бізде қазір экономикамызда қандай өзгерістер болып жатыр? -Доллор, рубль өсіп жатыр. Сондықтан, азық-түлік, киім, оқу құралдары қымбаттады. Отбасында да шығындар көбейеді. Сол үшін үйге келген кірісті үнемдеу керек. Экономист» ойыны Оқышыларды 2 топқа бөліп, жарыс ұйымдастыру. Ұяшықтарды таңдап отыру арқылы сұрақтарға жауап береді. Әр ұяшықтың өзінде белгіленген балдар жазылған. Қай топ көп сұрақтарға жауап беріп, көп балл жинаса, сол жеңімпаз атанады.
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы https://ust.kz/word/asyq_sabaq_qazaqstan_respyblikasynyng_banktik_juiesi-177783.html |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Рефлексия: «Тазалық» әдісі бойынша оқушылар өздері жаңа тақырыптан алғандарын ой елегінен өткізеді Еттартқыш- алған білімімді жинақтап, қорытамын, електен өткіземін. Чемодан- алған білімім болашақта қажет. Қоқыс жәшігі-алған білімімді қажет етпеймін. Үй тапсырмасы: Өз отбасыңның бір айлық отбасылық бюджетін есептеп келесіздер. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қазақстанның банктеріне мүлікті кепілге қою арқылы алуға болатын 10 тиімді кредиттер
Банк Центр Кредит
БЦК объектіні бағалау құнының 60% дейін қарыз береді. 1 жылдан асқан мерзімде айыппұл шараларынсыз мерзімінен бұрын өтеуге болады. Өтінімді қарағаны үшін ұсталатын комиссия — 5000 тг, несиені ресімдегенге — 1%.
Сыйақы мөлшерлемесі: 17%-дан жоғары
Айсайынғы төлем: 50 000 тг
Комиссия: 25 000 тг
Артық төлем: 982 300 тг
Төлем сомасы: 3 007 300 тг
Qazaq Banki бөлімшелері бар қалаларда несие береді. Несие төлем қабілетін толық растаумен 1 жылдан 10 жыл мерзімге дейін беріледі, ең төмен сома — 300 000 теңге, жанама растаумен — 7 жылға. Несиені ұйымдастырғаны үшін комиссия — 2%, өтінімді қарағаны үшін — 4000 тг. Қосымша шығынсыз мерзімінен бұрын өтеуге болады.
Сыйақы мөлшерлемесі: 17%-дан жоғары
Айсайынғы төлем: 49 705 тг
Комиссия: 44 000 тг
Артық төлем: 982 300 тг
Комиссия — 4,3%. Несие 10 жыл мерзімге дейін беріледі. Оның ең жоғары сомасы — кепіл құнының 70% дейін
Сыйақы мөлшерлемесі: 17,1%
Айсайынғы төлем: 49 800 тг
Комиссия: 86 000 тг
Артық төлем: : 988 765 тг
Төлем сомасы: 3 074 800 тг
ForteBank 10 жылға дейінге кепілге несие береді. Табыс толық расталған жағдайда банк пәтердің немесе үйдің (30 млн. дейін) құнынан 70%-дейін, ішінара анкеталық деректер ұсынғанда — 50% және 25%-дейін. Несиені ұйымдастыруға ұсталатын комиссия қарыз сомасынан — 1,99%
Сыйақы мөлшерлемесі: 19,99 — 25%
Ай сайынғы төлем: 53 000 тг
Комиссия: 39 800 тг
Артық төлем: 1 178 600 тг
Төлем сомасы: 3 218 000 тг
QAZKOM-да табысты растаумен 10 жыл мерзімге дейін жылжымайтын мүлік құнының 70%-дейін несие беріледі. Ең төменгі сома — 1 500 000 тг, ең жоғарғы сома — 30 млн тг. дейін. Зейнеткерлер зейнетақысын QAZKOM арқылы алатын болса қарыз беріледі. Кепілге қойылатын мүлік еліміздің облыстық орталығында орналасуы керек.
Сыйақы мөлшерлемесі: 13%-дан жоғары
Айсайынғы төлем: 53 700 тг
Комиссия: 0,4% айсайын, немесе 5 жылға 480 000 тг
Артық төлем: 1 222 000 тг
Төлем сомасы: 3 222 000 тг
Нұрбанк
Банк тұтынушылық мақсатқа 6 айдан бастап 120 айға дейін несие береді. 30 млн. теңгеден аспайтын сома беріледі. Қарызды ұйымдастыру комиссиясы — 2%, бергенге ұсталатын комиссия — 10 000 тг. Сақтандыру мен бағалау — клиент есебінен. Мерзімінен төлеуге айыппұл салынбайды
Сыйақы мөлшерлемесі: 18%-дан жоғары
Айсайынғы төлем: 55 000 тг
Комиссия: 50 000 тг
Артық төлем: 1 200 000 тг
Төлем сомасы: 3 250 000 тг
Шығармашылық, қызықты, белсенді табиғаты бұл жерде тоқтамайды. Олар бірдеңе ойлап тапты, өздерін және басқаларын сынған жабдықты жөндеуге, әдемі заттарды тоқуға, тапсырыс беруге дәмді торттарды пісіруге, жақсы мақалалар жазу. Ресми жұмыс орнына қарағанда пайда әкелетін қосымша табыс болашақта табыстың негізгі түріне айналуы мүмкін. Бұл сценарийде отбасы бюджетінің нәтижесі қандай? Жауап қарапайым: қаражаттың барлық көздерінен.
Отбасылық бюджетті қалай басқаруға болады?
Ақшаны алу және олардың шығындары қағазға жақсы жазылады. Мұндай ақпарат есте сақтау қиын. Отбасылық бюджет ақшаны сақтайтын кассалық аппарат болып табылады және олардың қалдықтары басқа ақшаларға қанша «ақысыз» ақша қалғаны туралы ақпаратты нақтылау үшін есептеледі. Оларды ескеру үшін жалпы жазу кітапшасын жасай аласыз және оған екі кесте салуға болады:
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-18
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:7 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасымның қауіпсіздігі үшін қаржылық қауіпсіздік. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға үй экономикасы жайлы түсінік беру.Отбасы бюджетіндұрыс ұйымдастыруды,кіріс және шығыс кезін есептеуді үйрену. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Отбасы мүшелері бір-біріне деген құрмет көрсетуіне тәрбиелеу. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
. Ұйымдастыру кезеңі: 1) Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу. «Ойластыр» айдары Мұғалім тақтадағы суретті көрсетеді. Оқушылар осы суретті көргенде ойларына не түсті,соны 1 минут ішінде жазады. Сосын сол сөзді не үшін жазды түсіндіреді. Егер оқушылар сөздерінің ішінде ерекше сөздер болса, сол сөзді не үшін жазды, бұл тақырыпқа (не айтылған сөзге қандай қатысы бар) соны айтып беруі керек. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру
|
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары.Қазақ әндерінің жинағы |
|
Сабақтың ортасы |
Ақшаны сыйласаң ол да сені жақсы көреді»немесе «Тиыннан сом құралады» деген мақалдар біздің бүгінгі сабағымызға қатысты айтылғандай. Оқу мақсатын таныстыру 1.Отбасы бюджетінің негізгі кіріс-шығыстарын талдау 2.отбасы бюджетін оңтайландыру жолдарын ұсыну 3.отбасылық кірістер мен шығыстардың есебін жасай алады Отбасы бюджеті дегеніміз – бұл әдетте кесте түрінде бір айға жасалатын отбасылық кірістер мен шығыстардың есебі, отбасылық баланс. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; - Қалай ойлайсыздар, отбасы бюджеті де болуы мүмкін бе? - Отбасы бюджетін кімдер құрайды? - Қалай құрайды? - Бұл отбасына келіп жатқан кірістер болып саналады. - Отбасы бюджеті қалай жұмсалады? Қайда жұмсаймыз? Бұл отбасынан кетіп жатқан шығыстар. Бір сөзбен айтқанда, отбасы бюджеті кіріс пен шығыстан құралады. Қызығушылықты ояту Топпен жұмыс «Отбасылық бюджетті есептеп үйренейік» 1-2 топ тапсырмасы:(Тұрақты кіріс-ауыспалы кіріспен жоспарлы шығыс-жоспарсыз шығысты есептейді) Қандай жоспарланған бюджет екендерін айтады Қалыпты жоспарланған бюджет Тиімді жоспарланған бюджет Тиімсіз жоспарланған бюджет 3-топ тапсырмасы (Отбасылық бюджетті қалай үнемдеуге болады?) «Ақша.Отбасы бюджетін қалай үнемдеу керек» (бейнеролик)көру Дәптермен жұмыс. Жаңа сөздер жазылады. (Бюджет,кіріс,шығыс,зейнетақы,шәкіртақы,несие, экономика) Сергіту сәті
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; Еңбекақы, театрға бару, шәкіртақы, зейнетақы, ойыншық, әлеуметтік көмек,жалақы,киім-кешек,азық-түлік,дәрі,т.б. -Балалар, бізде қазір экономикамызда қандай өзгерістер болып жатыр? -Доллор, рубль өсіп жатыр. Сондықтан, азық-түлік, киім, оқу құралдары қымбаттады. Отбасында да шығындар көбейеді. Сол үшін үйге келген кірісті үнемдеу керек. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы https://melimde.com/saba-tairibi-bizdi-otbasili-byudjetimiz.html |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Рефлексия: «Тазалық» әдісі бойынша оқушылар өздері жаңа тақырыптан алғандарын ой елегінен өткізеді Еттартқыш- алған білімімді жинақтап, қорытамын, електен өткіземін. Чемодан- алған білімім болашақта қажет. Қоқыс жәшігі-алған білімімді қажет етпеймін. Үй тапсырмасы: Өз отбасыңның бір айлық отбасылық бюджетін есептеп келесіздер. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Отбасылық бюджетті сақтаудың қол жетімді жолдары оның ұйымының түрлерінен тұрады. Мысалы, кейбір отбасыларда әйелі ақша транзакцияларының толыққанды көшбасшысы болып табылады, ол жалақы карточкалары және оның қолындағы жинақ карталары бар. Мұндай отбасы «монополия» болып табылады, егер ер адам өзіне сенімді емес және оның әйелі ақшадан жақсы басқаратын болса деп санайды. Отбасылық жиынтық бюджет басқа түрлермен ұсынылуы мүмкін:
Жалпы . Жалпы отбасылық бюджетпен негізгі және қосымша кірістер бір мөлшерде жиналады. Біріншіден, коммуналдық қызметтер төленеді, ақша тасымалдау үшін сақталады, мектептегі балаларға арналған тамақ. Көтерме заттар негізгі қажеттіліктерді (жуғыш заттар, гигиена өнімдері) және өнімдерді (ет, жарма, май, қант) сатып алады. Кейінгі шығындардың орындылығы әдетте отбасылық кеңесте талқыланады. Отбасының ересек мүшелері жалпы отбасылық шошқа банкінің қай жерде және неге қаражат қалдырғаны туралы үнемі біледі.
Бөлек . Ақшаның жеке қалдықтары жас жұбайлар үшін елеулі сынақ болып табылады. Мысалы, әйел өнім сатып алады, бірақ ер адам балаларға арналған киім-кешекпен қамтамасыз етіп, тамақ өнімдерін төлейді. Отбасындағы жеке бюджет отбасылық келіспеушіліктің негізгі себебі болып табылады. Егер бір жұбайымның ақшасы бар екені туралы үндемесе, ал екіншісі - оларға қажет болса, онда ол отбасылық жанжалға жақын емес.
Аралас . Отбасылық бюджетті басқарудың барынша ақылға қонымды нысаны араласады. Негізгі қалдықтар отбасылық бюджет сияқты. Бірақ қосымша табыс (мысалы, күйеу құрылыс алаңында жұмыс іздейді, әйелі тоқылған нәрселерді сатады және сатады) онымен бірге қалады. Отбасылық бюджетті қалыптастырудың бұл түрі бір-біріне сенімсіздік туғызбайды.
Отбасындағы бюджет қалай қалыптасады?
Ерлі-зайыптылар кәсіпорындарда, мектепке дейінгі және мектеп мекемелерінде, ауруханада, әлеуметтік құрылымдарда жұмыс істейтін болса, ай сайынғы жалақы алады. Отбасылық бизнес жүргізілгенде, отбасылық шошқа банкіне ақша қаражатын апта сайын немесе күн сайын алуға болады. Қарт адамдар жұмыс істемейді, бірақ зейнетақы алады. Осы сомалардың негізгі отбасылық табысы қалыптасады.
Шығармашылық, қызықты, белсенді табиғаты бұл жерде тоқтамайды. Олар бірдеңе ойлап тапты, өздерін және басқаларын сынған жабдықты жөндеуге, әдемі заттарды тоқуға, тапсырыс беруге дәмді торттарды пісіруге, жақсы мақалалар жазу. Ресми жұмыс орнына қарағанда пайда әкелетін қосымша табыс болашақта табыстың негізгі түріне айналуы мүмкін. Бұл сценарийде отбасы бюджетінің нәтижесі қандай? Жауап қарапайым: қаражаттың барлық көздерінен.
Отбасылық бюджетті қалай басқаруға болады?
Ақшаны алу және олардың шығындары қағазға жақсы жазылады. Мұндай ақпарат есте сақтау қиын. Отбасылық бюджет ақшаны сақтайтын кассалық аппарат болып табылады және олардың қалдықтары басқа ақшаларға қанша «ақысыз» ақша қалғаны туралы ақпаратты нақтылау үшін есептеледі. Оларды ескеру үшін жалпы жазу кітапшасын жасай аласыз және оған екі кесте салуға болады:
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-19
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Табиғаттағы, қауіпсіздік |
|
Сабақтыңмақсаты |
Табиғаттағы қауіпсіздік ережесін сақтауға үйрету. Отпен ойнамау, өздеріне таныс емес саңырауқұлақтар мен жеміс – жидектерді теріп жемеудің қажеттілігін түсіндіру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту Су тасқыны болды делік? Өрт болған жағдайда Жыртқыш жануарды көрген жағдайда Ситуациядан шығу жолдары - - - Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Педагог балаларды алдын ала дайындаған орманға әкеледі. Балалар сендер білесіңдер ме, орманға,тауға,жалпы табиғат аясында қандай қауіпсіздік ережесін сақтау керек? -Тағы да қандай қауіпсіздік ережесін сақтау керек? Педагог балаларды екі орталыққа бөліп,бірінші орталықтағы балаларға табиғатқа серуенге барғандағы қауіпті деп санайтын өсімдіктермен жәндіктердің суретін жапсыруды, екінші орталықтағы балаларға «Табиғаттағы мінез-құлық ережесі» тақырыбында табиғатқа серуенге барғанда нені істеуге болмайды деп санайды, соған байланысты суреттерді жапсыруды ұсынады. Бірінші орталықтағы балаларға өздерінің таңдауы бойынша алдын ала қиылып берілген суреттердің ішінен қауіпті деп санайтын өсімдіктер мен жәндіктердің суреттерін жапсыруды тапсырады. Екінші орталықтағы балаларға табиғат аясында істеуге болмайтын қылықтарға байланысты берілген суреттерді жапсыруды тапсырады. Табиғатты қорғай біл. Табиғат-ана сені жақсы көреді. Әрбір шөп, өсімдік, гүл, құмырсқа, өрмекші барлығы да өмір сүргісі келеді. Өтінемін, осыны есіңде мәңгі сақта. Топтың арасынан жол іздеу. Бұл тұста 3 ережені есте сақтау керек. – Көпшілікке қарсы жүрмеу. Әрқашан адамдар жаппай қозғалып бара жатқан бағытпен жүруіміз керек. Артта жақындарыңыз қалса да көпшілікке қарсы жүруге болмайды – таптап кетуі мүмкін. Туыстарыңыз да осы ережені есте сақтаса, сыртқа шыққан соң кездесуге болады. – Бұрыштар, тіреулер мен бағандар секілді кез келген кедергілерді айналып өту керек. Ол үшін алдымызда не бар екенін мүмкіндігінше алыстау бағамдау керек. Екі қолымызды алдымызға айқастырып, екі алақанмен екі иықты ұстап, шынтақты алға бағыттап жүру керек. Сонда құлап қалған жағдайда да тыныстауға мүмкіндік болады. – Кенет құлап қалсаңыз, бірден тұруға әрекет етіңіз. Мұндай жағдайда басыңызды қорғап, бүк түсіп жату деген ережені ұмытыңыз! Қасыңыздан өтіп бара жатқан адам немесе кез келген заттан ұстап, жылдам тұрып кету керек. Аяғынан ұстаған адамыңыз сізге қарсылық көрсетуі мүмкін, сол үшін тез арада тұрып кетуге тырысыңыз. Бұл – төтенше жағдай кезіндегі ең маңызды ереженің бірі ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБМұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Қоғамдық орындардағы қауіпсіздік аса маңызды. Әсіресе, адам көп жиналатын ғимараттардағы тәртіп бірінші кезекте сақталуы тиіс. Кері байланыс
Үйге тапсырма Төтенше жағдайларда өзіме және басқаларға қалай көмектесе аламын? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-20
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Табиғиапаттаркезіндегі қауіпсіздік |
|
Сабақтыңмақсаты |
Апаттар мен табиғи апаттардың қоршаған ортаға әсерін біледі |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Экологиялық апат — табиғат пен қоғам арасындағы тепе-теңдіктің күйреуі. Экологиялық апат кезінде төтенше жағдайлар туып, табиғи экожүйелер мен әлеуметтік жағдайлар күрт өзгереді, жалпы тіршілікке, соның ішінде адамның қалыпты өмір сүруіне қауіпті жағдай төнеді. Экологиялық апатқа ұшыраған аумақтардағы табиғат өзгерістерін бастапқы қалпына келтіру мүмкін болмайды. Сондықтан Экологиялық апат қайтымсыз құбылыс болып саналады. Экологиялық апаттың таралу деңгейіне қарай: ғаламдық, аймақтық және аумақтық (жергілікті) деп бөлінеді. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Ғаламдық Экологиялық апат бүкіл биосферадағы табиғи процестерге әсер етіп, барлық адамзатқа қауіп төндіреді. Мысалы, климаттың ғаламдық жылынуы, Әлемдік мұхиттардың ластануы, озон қабатының (озонсфера) жұқаруы, қышқылды жаңбырдың жаууы, т.б. Экологиялық апаттың пайда болуына әсер ететін жағдайларға байланысты табиғи және антропогендік (техногендік) болып бөлінеді. Экологиялық апаттар көбіне кенеттен болатын табиғи жағдайлардың әсерлерінен (жерсілкіну, жанартау атқылау, құйынды борандар, су тасқындары, т.б.) және ұзақ уақытқа созылған экология дағдарыс зардаптарынан пайда болады. Соңғы кезде адамның іс-әрекеттерінің тікелей немесе жанама әсер етуі де себепші болуда. Табиғи Экологиялық апаттардың ертедегі геология замандарда да оқтын-оқтын болып тұрғаны – ертеде теңіздерде тіршілік еткен жануарлардың қаңқа қалдықтарының көптеп табылуы дәлел болады. Мысалы, палеозойдың ордовик кезеңінің соңында екі рет жойқын Экологиялық апат болған. Оған Әлемдік мұхиттар деңгейінің алғаш күрт төмендеуі және екінші рет оның күрт көтерілуі әсер етіп, бұрынғы тіршілік еткен теңіз жануарларының көптеген түрлері толықтай жойылып кеткені дәлел. Кейде ғылым-технология прогрестің қарқынды дамуының өзі Экологиялық апаттарға әкелетіні белгілі. Мысалы, 1945 жылы атом бомбасының қолданылуы, 1986 жылы Чернобыль АЭС-сындағы техногендік апат, т.б. 20 ғасырда адам қолымен жасалған Экологиялық апатқа Арал теңізінің тартылып қалуы жатады; Табиғи апаттардың түрлерін ата? ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Экологиялық апат — табиғат пен қоғам арасындағы тепе-теңдіктің күйреуі. Кері байланыс
Үйге тапсырма Апаттар мен табиғи апаттардың қоршаған ортаға әсері? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-21
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Техниканы қауіпсіз пайдалану |
|
Сабақтыңмақсаты |
Қауіпсіздік ережелерімен толық танысады,білімдері қалыптасады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушылардың назарын аудару. Психологиялық ахуал қалыптастыру. «Сөзімді аяқта» әдісі Оқушылар бірінен соң бірі өз ойларын жалғастырып айтады.Оқушылар «Денсаулық» , «Қауіпсіздік», «Ұқыптылық» деген үш топқа стикер арқылы бөлінеді. Үй тапсырмасын «Ой қозғау» әдісі арқылы сұралады. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Әр бір топ тапсырмалардың жауабын тапқандығын қол көтеру арқылы білдіреді. Әрбір дұрыс жауапқа топ «5»баллдық көрсеткішпен бағаланып отырады. Бұл тапсырма оқушыларды , шапшаңдыққа және бірігіп жұмыс жасауға тәрбиелейді. «Сергіту сәті» кезінде ән тыңдау арқылы жаттығуларды жасатамын. Оқушыларды слайдтағы жаттығуларды ретімен орындату арқылы сергітіп аламын.
ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Тақырыпты бекіту мақсатында оқушыларға «Ой қозғау» әдісі арқылы сұрақтар қойылады. Кері байланыс
Үйге тапсырма Техниканы қауіпсіз пайдалану ережелері |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-22
|
Бөлім: |
Тіршілікқауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Мен не жеймін?Азық-түлік қауіпсіздігі |
|
Сабақтыңмақсаты |
Азық – түлікті тоңазытқышта сақтау туралы түсініктерін кеңейту, тоңазытқышта дұрыс сақтау жолдарын үйрету, әлеуметтік ортада бейімдеу |
|
Бағалау критерийі |
Азық-түлік қауіпсіздігін біледі; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту Суреттер бойынша тақырыпқа шығу
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мағынаны тану Біздің денсаулығымыз мықты болуы үшін күнде не істеу керек ? - Сол тағамдарымыз үй температурасында да бұзылып кетіп жатады, ал азық – түлігіміз бұзылмас үшін не істеу керек ? Жазда үйдегі азық-түліктердің бұзылу мүмкіндігі өседі. Сондықтан ыстық маусымда олардың дұрыс сақталуына мұқият болу керек. Мысал үшін осындай кезде тоңазытқышыңыз бұзылып не дұрыс істемей қалса, азық-түлік құртылмауы үшін не істеуге болады? - Тоңазытқыш болмаған кезде бұрынғы біздің ата-бабамыз азық – түлікті қалай сақтаған, қанекей кім жауап береді ? Етті тоңазытқышсыз-ақ сақтауға болады. Оны қағаз сулықтармен құрғатып сүртіп, бетіне сиыр не қойдың майын жағыңыз. Етті пергамент қағазына орап, салқын жерге іліп қойыңыз. Басқа тәсілді де қолдануға болады. Етті бірнеше секундқа қайнап тұрған суға салыңыз. Осылайша оның бетінде қабық пайда болады. Артынан етті кептіріп, қалың жіппен орап, жақсы желдетілетін жерде сақтаңыз. Тамаққа қолданғанның алдында еттің қабығын алып, әдеттегідей қуырыңыз не пісіріңіз. Етті сақтаудың басқа тәсілдері де бар: етті сірке суына малынған матаға орау, немесе қатты тұздалған суға салу. Қандай әдісті қолдансаңыз да, бірінші етті тазалап жууды ұмытпау керек. Әрине бұл тәсілдердің ешқайсысы да етті өте ұзаққа сақтауға мүмкіндік бермейді. Қауіпсіздік ережелері . Азық - түлікті және дайын тамақты сақтауға қойылатын талаптар 1. Азық - түлік пен дайын тамақты жабық ыдысқа салады, мерзімінен артық сақтауға болмайды. 2. Тез бұзылатын азық - түлікті тоңазытқышта сақтайды. 3. Сақтау мерзімі өтіп кеткен, ескірген азық - түлікті тамаққа пайдалануға болмайды. Бұдан адам уланып қалуы мүмкін. ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: Азық-түлік қауіпсіздігін анықтайды; Азық-түлік қауіпсіздігін сипаттайды; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының 1 - баспалдағы Мен.............. БІЛЕМІН 2 - баспалдағы Мен.................. ТҮСІНЕМІН, Үйге тапсырма Азық-түлік қауіпсіздігі |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-23
|
Бөлім: |
Тіршілікқауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қауіпсіз ер жетеміз |
|
Сабақтыңмақсаты |
табиғатта өзін-өзі ұстау ережелерін сақтаудың қажеттілігін түсіндіру шұғыл көмек қызметтерін біледі және олармен хабарласу жағдайларын анықтау |
|
Бағалау критерийі |
Қауіпсіздік ережелерін біледі; Табиғаттағықауіпсіздікті сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Амандасу. Сабаққа дайындықтарын тексеру. Психологиялық дайындық: Сыныпта жағымды ахуал қалыптастыру Сәттілік біздер тілейік, Мен – саған, сен – маған, Күндей күліп жүрейік, Күннің нұрын төгейік, Мен – саған, сен – маған. Қауіпсіздік телефоны арқылы 4 топқа бөлу. (101 - өрт сөндіру, 102 - полиция, 103 - жедел жәрдем, 104 - газдан құтқару) Сабақтың тақырыбын ашу үшін: Бейнежазба қсыныңыз Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Класстер» әдісі арқылы қауіп-қатерлерді жабыстыру және атау. Оған қандай қауіпсіздік ережелерін сақтау қажет? «Фишбоуын «әдісі арқылы жазады тақтаға Дабыл дыбысы шығады (аудио жазба). Оқушылар бұл қай және не үшін болатын дыбыс екенін анықтайды. -Бұл дыбыс сендердің естеріңе нені түсірді? -Осы дыбысты естіп көргендерің бар ма және қай жерде естідіңдер? - Мектепте бұл дыбысты естіген кезде қандай әрекет ету керек? - Айналадағы қауіп-қатерлер туралы не білесіңдер? -Үйде, көшеде, мектепте қандай қауіп-қатер кездесуі мүмкін? -Олай болса мына пазлдарды жинау арқылы кездесетін қауіп –қатерлерді айқындайық. 1. «Суреттер ескертеді» Т.Ж.«Пазл» әдісі Шарты: берілген пазлдарды жинап, қарап қандай қауіп-қатерден сақтану керектігін айтады.
1-топ. Терезе жақтауына барынша асылып сыртқа қарама.
ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. «Минуттық шешім» Ж. Суреттерге мұқият қара. Жедел көмек көрсету қызметінің атауын және олармен хабарласуға арналған телефон нөмірін жаз.
Жедел көмек көрсету қызметіне хабарласу қажет болған жағдайда не туралы айтар едің? Жұптасып диалог құрастыру ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстары ның қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: 1. Қауіп-қатер түрлерін анықтайды. 2.Мәтінді түсінеді, түсіндіреді. 3.Қауіп-қатерден сақтану жолдарын ұсынады Дескриптор -Жедел көмек көрсету қызметінің түрлерін анықтайды -Жедел көмек көрсету қызметіне хабарласу нөмерлерін жазады. -Жедел көмек көрсету қызметіне хабарласу жағдайына қатысты диалог құрастырады өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс
Демек, бұл мынаны білдіреді................. Үйге тапсырма Қауіпсіздіңті болдырмау жолдары |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-24
|
Бөлім: |
Экологиялықмәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Меніңөлкемнің,елімнің экологиясы |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға азаматтылық пен отаншылдық сезімдерін тәрбиелеу, экспедициялық жасақтардың туристік қызметін жандандыру жолымен салауатты өмір салтын насихаттау. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Адамның шаруашылық әрекеті табиғаттың өзгеруіне әсер ететін ерекше фактор. Адам еңбек пен ақыл ойдың арқасында қоршаған ортаға бейімделумен қатар, оны өзгертеді. Сондықтан табиғатты өзгерту барысында адамзат оның кейінгі зардаптарын да ескеруі қажет. Жергілікті экологиялық проблемаларға ауа бассейнінің ластануын, радиоактивті, тұрмыстық және өнеркәсіптік қалдықтары, табиғи және техногендік төтенше жағдайларды жаткызуға болады. Адам әрекетінен Қазақстан жерінде тез шешуді қажет ететін проблемалар бар. GREАT кестесі бойынша туған өлкенің экологиялық проблемалары талдау жасайды
Венн диаграммасын толтыру. 1.Ауылдағы бір көшені таңдап алып, оның экологиялық жағдайына баға беру. 2.Экологиялық жағдайды бұзып жатқан жағдай болса, ол кімнің әрекеті екендігін анықтау. 3.Жайық өзенінің экологиялық жағдайына баға беру. Экологиялық қолайлы және қолайсыз аудандарды салыстыру. ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fturkystan.kz%2Fwp-content%2Fuploads%2F2019%
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Адам - табиғаттың ажырамас бөлігі. Табиғат пен адам қатар ұғым. Адамсыз табиғат, табиғатсыз адам өмір сүруі мүмкін емес. Адам табиғатты қасиет тұтуы керек. Кері байланыс
-
- Сабақ маған түсініксіз болды Үйге тапсырма: Қазақстандағы экологиялық мәселелер. Үйге тапсырма Туған өлкенің экологиялық проблемалары және оларды шешу жобалары. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
-
сабақ маған
ұнады,тақырыпты
меңгердім
Қосымша №1
Табиғатты қорғау - қазіргі кезде өмір сүрушілер ғана емес сондай-ақ, болашақ ұрпақтардың да денсаулығы мен хал-жағдайы дұрыс және өз уақытындағы шешімдерге тәуелді болатын қазіргі кездегі мәселелердің бірі.[1]
Табиғатты қорғау - бұл табиғи жер және су ресурстарын ұтымды пайдаланып, сақтауды және ұдайы өсіруді қамтамасыз етуге бағытталған мемлекеттік, қоғамдық, әкімшілік-шаруашылық, техникалық-өндірістік, экономикалық және заңды шаралар жүйесі. Қазақстанның табиғи ресурстарын қорғау және ұтымды пайдалану. Қазақстан Республикасының Мәжілісі және Үкіметінде табиғатты қорғауды күшейтуге, республикамыздың табиғи ресурстарын ұдайы өсіруге бағытталған бірқатар заңнамалық актілер қабылданып, пайдаланылуда. Әрбір облыстардың жанында осы актілердің орындалуын бақылайтын арнаулы мекемелер бар. Республикада табиғат қорғау прокуратурасы құрылды. Ол Қазақстан Республикасының табиғат қорғау туралы заңдарының орындалуын қатаң кадағалайды. Қазақстанда мемлекеттік ұйымдар торабы құрылған, олардың қызметі бірегей құрамды флоралар мен фауналары бар үлкен аумақты барынша ұзақ сақтауға арнайы бағытталған. Бұл ұйымдар - қорықтар, ұлттық табиғи саябақтар және ерекше қорғалатын аумақтар. Қазақстан Республикасында 2003 жылы ерекше қорғалатын 25 аумақ бар деп есептеледі, олардың қорықтары 10, табиғи ұлттық саябақтары - 10. Бұл табиғат қорғау мекемелері шамамен 3 млн гектар ауданға орналасқан.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-25
|
Бөлім: |
Экологиялықмәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Табиғатпенүйлесімділік |
|
Сабақтыңмақсаты |
Туған жердің, елдің табиғатымен үйлесімділік табу, оны аялау |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау Сендер қандай ғаламдық экологиялық апаттарды бiлесiңдер?Олар нелiктен пайда болған?Өздерің тұратын жерде қандай экологиялық проблемалар бар?Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мағыаны тану Ауа, су, жер – бізді қоршаған орта. Бүгінде олардың жағдайы апатты деп бағаланады, планета экологиялық дағдарысты бастан кешуде. Қазақстанның негізгі экологиялық проблемалары;Қазақстандағы ауаның ластануы Келесі себептер бойынша: Пайдалы қазбаларды өндіру және өңдеу (қорғасын, мырыш, фосфор, хром өндірісі) өсуі. 20 миллиард тонна қалдық жиналған, олардың үштен бір бөлігі күнделікті ауаны токсиндермен уландырады. Кәсіпорындар ескі тиімді емес тазарту жүйелерін пайдаланады, нәтижесінде атмосфераға мыңдаған зиянды заттар шығарылады. Мұнай мен газ өндіру кезінде ілеспе газды жағу. Бұл атмосфераға күлдің шығарылуымен бірге іске асады. Атмосфераға көміртек пен қорғасын тотығын шығаратын автокөліктер санының көбеюі. Оларды пайдалану кезінде сапасы төмен жанармайлар құйылып, көбінесе пайдаланылған газдарды тазартуға арналған сүзгілер қолданылмайды. IDEA әдісі бойынша Қазақстанның экологиялық аймақтарға айналу себептерінне талдау жасайды
«Балықтың қаңқасы» Мәтінді оқу /Қазақстан экологиялық проблкмаларын шешу жолдарына ақпарат береді/
«Қаңқаның басында» мәтінде қарастырылатын проблема белгіленеді Проблема дәлелдер келтіреміз Қорытынды жасаймыз ЕББоқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Табиғат- адам баласының тіршілік тынысы әрі таусылмас қазынасы. Адам табиғаттың туындысы ретінде біте қайнасып, өміріне қажетті азық қорын алады. Кері байланыс
Табиғатпенүйлесімділік табу жолдары |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Жалпы табиғатты қорғау деген мәселе қолыңа
мылтық алып, орманды қорғау емес. Табиғатты қорғау деген-қазақтың
байырғы өзінің ұлттық дәстүріндегі табиғатты аялау, оны сүю,
жастарды табиғаттың болмысына, заңдылығына үйрете отырып, табиғат
байлығын қорғауға жөне оны тиімді пайдалануға үйрету. Экологиялық
білім мен тәрбие берудің мақсаты да сол - жеке адамның бойында
табиғатқа деген ізгілік пен ұлттық әдет-ғұрыптарды қалыптастыра
отырып адам-қоғам-табиғат арасындағы толық үйлесімділікті
қалыптастыру және дамыту. Экологиялық білімді оқушылардың санасына,
ой-өрісіне, дүниеге деген көзқарасына қоршаған табиғи ортаның өзі
мен қоғам үшін қажеттілігін сезіндіре отырып қана сіңіру керек.
Экологиялық білім берудің түп негізі отбасынан басталады. Өкінішке
карай, аға ұрпақтың санасезімінде табиғат ресурстарына деген
көзқарас мүлдем басқаша болып келді. Ол олардың табиғатқа "байлық
көзі немесе табыс көзі" ретінде қарауы. Осы кері әдеттен жас
ұрпақтың бойы ада-күде болуға тиіс. Қысқасы, экология ғылымы
табиғатты тиімді пайдалана отырып, оның заңдылығын бұзбауға
үйретеді. Заңдылығы деген не? Ол-жердің беткі қабаты-литосфера,
оның үстіндегі гидросфсра, оның жоғарғы қабатын құрайтын -
атмосфера, осы үшеуінің ара қатынасындағы биосфера - тіршілік
қабаты. Осы үшеуі бір-бірімен үйлесімді ұштасып жатқан уақытта ғана
жер тозып, ауа ластанбайды. Мен мысалы, Финляндияда болдым, онда
тал тұрмақ бір бұтақ кестірмейді. Базардың өзін олар тазалық үшін
уақытша пайдаланады. Яғни біздегідей тұрақты орны
жоқ.
Экология қазақ үшін тың нәрсе емес, ол біздің
салт-дәстүрімізде бар, бұл ананың ақ сүтімен беріліп келген, туған
табиғатыңды қорғап қастерлеуге негізделген ғылым. Сәкеннің
"Көкшетауын" алыңыз. Қалай мадақтайды тау-тасын, жер-суын, міне,
"көк шөпті баспа", "суға түкірме" деп үйреткен, "ботам",
"құлыншағым", "қошақаным" деп еркелеткен. Жерін жұтатпас үшін әр
маусымға орай жайлау, күзеу, қыстауға көшіп-қонып жүрген. Көшкен
жұртында бір түйір көлденең зат тастамай, ошағын тегістеп, қазығын
қалдырмай кеткен. Мұның бәрі табиғатпен етене өскеннің арқасы. Мұны
мен жаңа бағыттағы ғылымда этноэкология деп
атадым.
Қазіргі таңда экология мөселесі атом қаруынан
да қауіпті. Себебі экология қазір ғаламдық проблемалық сипат алып
отыр. Кез келген өркениетті ел өзінің экологиялық мөселесін шешуде
ең қауіпті деген экологиялық апатты аймақтарын БҰҰ-ның алдына
мәселе етіп қояды. Біздің елімізден Елбасы БҰҰ-ға Арал мәселесін
қойып отыр. Экологиялық
қауіп
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-26
|
Бөлім: |
Экологиялықмәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Экологилыққауіптер |
|
Сабақтыңмақсаты |
ғаламдық экологиялық проблемалардың пайда болуы, қауіптері |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру. Оқушылармен амандасып, көңіл-күйін сұрау. «Көзбен көрген айғақтар» әдісі
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
«Кинометафера» әдісіБілім алушыларға «Озон қабатының жұқаруы» тақырыбында видео көрсетілім жасалады.Видеодағы мәліметке сүйене отырып, жаныңыздағы оқушымен бірлесіп озон қабатының жұқаруы себебі және оның қоршаған ортаға әсері туралы жазыңыздар. «Ғажайып картаға саяхат» әдісі Тақтада ілінген картадан жасырын аймақтарды көрсетедіБерілген ресурстарды пайдаланып ғаламдық экологиялық аймақтарды анықтап, таралу аймағын картадан көрсетіңіз.
«Фишбоун» әдісі (постерде) Экологиялық мәселелерден сақтану шараларына жоба ұсыныңыз.
Жұптық жұмыс жасауда ЕБҚ оқушыларға жұпты таңдауда қолдау көрсетіледі |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Аяқталмаған сөйлемдер» әдісі. Мен бүгін білдім... Мен бүгін сезіндім... Мен келесі сабақта білгім келеді ... Үйге тапсырма Қосымша дереккөздерді пайдаланып, 1 минуттық эссе жазып келу. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Экологиялық апат — табиғат пен қоғам арасындағы тепе-теңдіктің күйреуі. Экологиялық апат кезінде төтенше жағдайлар туып, табиғи экожүйелер мен әлеуметтік жағдайлар күрт өзгереді, жалпы тіршілікке, соның ішінде адамның қалыпты өмір сүруіне қауіпті жағдай төнеді. Экологиялық апатқа ұшыраған аумақтардағы табиғат өзгерістерін бастапқы қалпына келтіру мүмкін болмайды. Сондықтан Экологиялық апат қайтымсыз құбылыс болып саналады. Экологиялық апаттың таралу деңгейіне қарай: ғаламдық, аймақтық және аумақтық (жергілікті) деп бөлінеді.
Ғаламдық Экологиялық апат бүкіл биосферадағы табиғи процестерге әсер етіп, барлық адамзатқа қауіп төндіреді. Мысалы, климаттың ғаламдық жылынуы, Әлемдік мұхиттардың ластануы, озон қабатының (озонсфера) жұқаруы, қышқылды жаңбырдың жаууы, т.б. Экологиялық апаттың пайда болуына әсер ететін жағдайларға байланысты табиғи және антропогендік (техногендік) болып бөлінеді. Экологиялық апаттар көбіне кенеттен болатын табиғи жағдайлардың әсерлерінен (жерсілкіну, жанартау атқылау, құйынды борандар, су тасқындары, т.б.) және ұзақ уақытқа созылған экология дағдарыс зардаптарынан пайда болады. Соңғы кезде адамның іс-әрекеттерінің тікелей немесе жанама әсер етуі де себепші болуда. Табиғи Экологиялық апаттардың ертедегі геология замандарда да оқтын-оқтын болып тұрғаны – ертеде теңіздерде тіршілік еткен жануарлардың қаңқа қалдықтарының көптеп табылуы дәлел болады. Мысалы, палеозойдың ордовик кезеңінің соңында екі рет жойқын Экологиялық апат болған. Оған Әлемдік мұхиттар деңгейінің алғаш күрт төмендеуі және екінші рет оның күрт көтерілуі әсер етіп, бұрынғы тіршілік еткен теңіз жануарларының көптеген түрлері толықтай жойылып кеткені дәлел. Кейде ғылым-технология прогрестің қарқынды дамуының өзі Экологиялық апаттарға әкелетіні белгілі. Мысалы, 1945 жылы атом бомбасының қолданылуы, 1986 жылы Чернобыль АЭС-сындағы техногендік апат, т.б. 20 ғасырда адам қолымен жасалған Экологиялық апатқа Арал теңізінің тартылып қалуы жатады; қ. Арал апаты[
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-27
|
Бөлім: |
Экологиялықмәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Табиғаттықалайсақтауға болады |
|
Сабақтыңмақсаты |
тақырыптың негізін түсіне отырып, жаңа сөздер үйрену, ол сөздерді өмірде қолдануға дағдыландыру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс ХХ ғасырдың екінші жартысында адамзат алдында ғаламдық мәселелер тұрады. Адамзат пайда болған жағдайдан шығу ізденісін әр түрлі жолымен қарастыруды бастайды. Ғылыми-техникалық революциясының теріс зардаптарын болдырмау, адамзаттың болашақ дамуының сұрақтарының шешілуі, экологиялық мәселелерге айналды. «File» әдісі Тұрақты даму тұжырымдамасының мақсаттарымен, басты қағидаларына талдау жасаңыз
«Попс формуласы»: Қоршаған ортаны сақтау үшін өндіріс орындарында жоғары сапалы тазартқыш қондырғылар орнату 1-қадам: «Менің ойымша...» 2-қадам: «Себебі мен оны былай түсіндіремін...» 3-қадам: «Оны мен мынадай фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын...» 4-қадам: «Осыған байланысты мен мынадай қорытындыға келдім...» ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбал
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Жақсы сұрақ» әдісі арқылы кері байланыс жасайды.
Сіз қалай ...? Үйге тапсырма «Бізді қоршаған орта» Эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Қоршаған ортаны қалпына келтіру немесе сақтап
қалу өзекті әрі ауқымды мәселе. Өйткені, ұзақ жылдар бойына адамзат
табиғатты барынша пайдаланудың нәтижесінде, климатта айтарлықтай
өзгерістер орын алды. Қоршаған орта – аты-ақ айтып тұрғандай, бізді
қоршаған әлем.
Сұраққа жауап бермес бұрын, мына бір сөзді
жазайын. «Өзің қандай болсаң, айналаң да сондай» Сондықтан, заң
шығару, реформа жүргізу, қылмысқа тарту, жазалау сынды әрекеттерге
бармас бұрын, әр азамат өзінен бастап тәрбиелеуі
керек.
Нұсқаулық:
1. Кішкентай ғана олқылықтың арты, үлкен
мәселе тудыруы мүмкін екендігін ұмытпаңыз. Мәселен, қарапайым
бөлменің жарығын айтайын. Ерініп қшірмей кетіп жатамыз. Енді,
ойланып қараңыз, сіздің бір шамды өшірмеуіңізден басқа бір жерлдегі
шамдар күйіп жатады, немесе қаншама артық энергия көзін сіз босқа
жіберіп жүрсіз. Тым құрымағанда жарықсыз өмір сүріп жатқан халықты
бір ойлаңыз. Шешім: бүгіннен бастап жарықты үнемді пайдалану; Тек
жарыққа ғана емес, суға да, газға да қатысы
бар.
2. Қоқыс мәселесі. Бір ғана Алматының
өзінде сыртқы жағында қоқыс тастайтын үлкен жерді есіңізге
түсіріңіз. Қосымша, сол қоқыстың қаншалықты улы газ тазартып,
ластап жатқандығын ескеріңіз. Шешім: үйден қоқысты шығарарда оны
іріктеп барып тастаңыз. Яғни, шыныларды бөлек, қағаздар бөлек
т.б.
3. Жұмыс барысында парақты үнемді,
ретті пайдаланыңыз. Макулатураның бар екенін білесіз. Парақты
қоқысқа тастамай сонда өткізсеңіз
болады.
4. Полиэтиленді пакеттерді қолданудан бас
тартыңыз. Оның орнына майлық пакеттерді,қағаз пакеттерді
қолданыңыз.
5. Бір рет қолдануға арналған пластикалық
ыдысты қолданысыңыздан алып тастаңыз. Соның арқасында, жұмысшыларды
утилизация процессі қиын жүретін қоқыстардан арылтасыз. Пластик
заттарды қайта өңдеу барысында ауаға зиянды заттар қатты
бөлінеді.
Қорытындыласақ: Әдетке айналдырыңыз! Жоғарыда
айтқанымдай кішкентай әрекеттердің өзі дұрыс болмаса үлкен қиындық
тудырады. Сондай-ақ, кішкентайдан бастап, дұрыс әрекет жасасаңыз,
үлкен мәселелердің алдын аласыз. Қоршаған ортаны қорғауда
экологиялық мәдениетті қалыптастырған жөн. Нұсқаулықтардың барлығын
орындап жүрсеңіз экологиялық мәдениетті азамат болғаныңыз. Қоршаған
ортаны қорғауды өзіңізден
бастаңыз.
8 сынып ҚМЖ лары
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-1
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Махаббат мәдениеті |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға сүйіспеншілік ұғымының құндылық ретіндегі мәнін ашу. |
|
Құндылықтарды дарыту |
сүйіспеншілік ұғымының адам өміріндегі мәнін түсіндіру және сүйіспеншілік қарым-қатынасты дамыту; |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ұйымдастыру кезеңі. Тыныштық сәті.«Нұрға бөлену». Ыңғайланып отырыңыздар, денелеріңізді түзу ұстаңыздар. Аяқ- қолыңызды айқастырмаңыз, қолыңызды тізеге немесе үстелге қоюға болады. Көздеріңізді жұмуларыңызды өтінемін. Осындай Нұр,Махаббат және Тыныштық күйінде отыра тұрыңыз... Енді осы Нұрды жүрегіңізге орналастырыңыз. Нұрға толы бүкіл әлемсіздің жүрегіңізде.Оны осындай әсем қалыпта сақтаңыз.Жаймен көзіңізді ашуға болады. Рахмет!Оқушылар өз әсерлерімен бөліседі. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары.Қазақ әндерінің жинағы |
|
Сабақтың ортасы |
1. Ана деген ұлы ұғымды қалай суреттер едіңдер? 2. Ананың өз перзентіне деген шексіз сүйіспеншілігі жайлы не айтасыңдар? 3. Неліктен адам есейіп кетсе де анасының махаббатын аңсайды деп ойлайсыңдар? 3. Дәйексөз: «Махаббат құдіреті – жер жүзіндегі күллі ізгі, таза,риясыздық атаулының қайнар көзі»Ж.Сталь 1.Егер жер бетінде махаббат болмаса не болар еді? 2.Махаббатты не себептен құдіретті күшке теңейміз?ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; 4.Әңгімелеу.Топқа бірігу екі топқа оқушыларды санау арқылы біріктіру Жүрегіңнің отын сөндірме. Өкіл әдісі (Авторы белгісіз) Бір жігіт көршісіне өзін жақында ренжіткен досын жамандай бастайды.Көршісі ол жігітті тыныштандырып, досын кешіруін өтінеді. Сонда ол ашуланып:Мен неге өзімді ренжіткен адамды кешіруім керек, неге мен өзімді сатып кеткен адамның алдында кешірім сұрауым керек?- дейді.Тыңдап тұрған көршісі оған бір аңызды баяндап береді:Ертеде бір адам өмір сүріпті. Қатты ренжіген ол адам оған былай дейді:Ендеше, мен саған жарық беру үшін ешқашан шам жақпаймын, саған жылу беру үшін пешті жылытпаймын, үйдің есігін де жаппаймын - дейді.Осы айтылғандарды естіп тұрған жаңағы жігіт көршісіне:Бұл неткен ақылсыз адам, бұл өзінің жаққан шамымен Табиғатқа жарық беремін, өзінің жаққан отымен Табиғатты жылытамын деп ойлайды екен ғой- дейді.Сонда көршісі: - Сен де өзіңе соны істеп тұрсың. Сен де өзіңнің жүрегіңнің отын жақпай тұрсың. Саған өзгелердің жарық түсіргенін, өзгелердің келіп жылытқанын күтпей, өз жүрегіңнің отын жағып, өзгелерге жарығың мен жылуыңды сыйласаң, мүмкін, өзгелер де өз жолын табуға ұмтылар – деген екен. 5.Шығармашылық жұмыс, топтық жұмыс. 1.Оқушыларға махаббат, сүйіспеншілік ұғымдарына сәйкес келесі өлең жолдарын толықтыруды ұсыну. І – топ: Сүйем мен байтақ елімді ....................... жерімді ........................ ғаламды ................ ата - анамды. ІІ – топ Сүйем мен барша баланы .......................... дананы ..........................тауларды .......................бауларды. 2.Бірінші топ оқулықта берілген «Қайдасың қасқа құлыным» мәтінін,екінші,үшінші топқа «Қасиетті туған жерді қастерле» мәтінін оқи отырып, өздерінің табиғатқа деген сүйіспеншілігін ортақ ватманға сурет салу арқылы білдіреді. Кейін, әр топ өз суретін таныстырып, әңгімелеп береді. Топ мүшелеріне ұпай беріледі.ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; 6.Топпен ән айту. «Ана туралы жыр»Сөзі:Ш.Қалдаяқов |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау 7.Соңғы тыныштық сәтi. Баяу әуен қойылады. Көзімізді жұмып, еркін жайғасайық. Енді, бүгінгі өткен сабағымыздан нені түсіндік, қандай жақсы нәрселерді үйрендік, өзімізге нені алдық сол жөнінде ойланайық. Осының барлығын жүрегімізге салып, көкейімізге түйіп алайық. Жайлап, көзеріңізді ашуға болады. Бүгінгі керемет сабақ үшін сіздерге көп рахмет!!!! Кері байланыс Қиын болды… Бүгін мен білдім… Қызықты болды… Үйге тапсырма Махаббат мәдениеті. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Бекітемін:_________
Күні: 22.09.2023 ж.
Сыныбы: 8ә
Қысқа мерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Сабақтың тақырыбы |
«Елің үшін еңбек қыл, отыра берме бекерге» (Дулат Бабатайұлы); «Ендігі туған балалар,атаңның сөзін бұзбаңдар!» (Шортанбай Қанайұлы) |
|
Сабақтың мақсаты |
оқушылардың шығармашылық тұрғыдан еңбек ету қабілетін ашу және оқушыларды еңбексүйгіштікке, еңбекті бағалауға, еңбекқорлыққа, жауапкершілікке, табандылыққа шақыру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
оқушылардың еңбек, шығармашылық түсініктерін кеңейте отырып, «Дұрыс әрекет» құндылығының мәнін үйренеді. |
Сабақтың барысы
|
Сабақтың кезеңі/ уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ұйымдастыру кезеңi. Оқушылармен амандасып,сабағымыз қызықты әрі тиімді өту үшін «Өзін – өзі тану» сабағының «5-Т» ережесін қайталаймыз. Тәртіп, талап, тыныштық, тазалық, татулық Дәйексөз «Еріншектік – күллі дүниедегі өнердің дұшпаны. Талапсыздық, жігерсіздік, ұятсыздық, кедейлік – бәрі осыдан шығады» А.Құнанбаев (Оқушылар дәйексөзді бірнеше рет қайталап, дәптерлеріне жазып,мағынасын түсіндіреді) |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Әңгімелеу Аңыз Сұрақ: Қалай ойлайсыздар, егер ағайындылар жерден шынымен алтын тапқан жағдайда өзгерер ме еді? Сіздер ата – ана болсаңыздар, балаларыңызға еңбектенуді қалай үйретер едіңіздер? Шығармашылық жұмыс, топтық жұмыс «Еңбек түбі – береке» тақырыбында шығарма жазу Топпен ән айту «Армансыз күнім болмайды» 1)Бақытты жанмын сонда да бірақ Көңілім кейде толмайды Алаңсыз күліп жүрген кезде де Армансыз күнім болмайды Аспанда күнде айналар түнге Арманым өлсе сол қайғы Бақытқа сенемін Армандай беремін Армансыз күнім болмайды Дәптермен жұмыс Мұғалім дәптерде ұсынылған еңбекқорлық пен жалқаулықты өзара ұқсатығы мен айырмашылығын тауып кестені толтыруды тапсырады.
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Балалар хормен ән айтады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Соңғы тыныштық сәтi. Бүгінгі сабағымымызды есімізге түсірейікші. Сабақта көрініс тапқан жақсы қасиеттер жүректерімізде сақталып, іс жүзіне асырылсын. Жақсы ой ойлайық, жақсы сөз сөйлейік, жақсы іс жасайық! Сабақтан алған әсерлерімізді жүрегімізге орналастырайық. Тыныштық, тыныштық, бар жерде,тыныштық, тыныштық бүкіл әлемде. Кері байланыс 1. Мен сабақ қызықты ______ қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: үйрендім көп нәрсені ________ үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият ___ зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі ____ сирек қатыстым 5. Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын __ риза емеспін.Үйге тапсырма «Елің үшін еңбек қыл, отыра берме бекерге» |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Бекітемін:_________
Күні: 29.09.2023 ж.
Сыныбы: 8а
Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары-3
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтың тақырыбы |
«Жақсымен жолдас болсаңыз,айырылмасқа серт етер»(Бұқаржырау) |
|
Сабақтың мақсаты |
Оқушыларды айналасындағы адамдарға риясыз қызмет жасауға және жанашырлық қасиеттерді дамытып, шынайылылыққа, айнала қоршаған адамдарға тілеулес, ізгі ниеттерін дамыту тәрбиелеу. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Шынайы достық қарым-қатынасты орнату |
Сабақтың барысы
|
Сабақтың кезеңі/ уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ұйымдастыру кезеңі. 1.Тыныштық сәті: «Орманға саяхат» Көзді жұмуларыңызға да болады, терең демаламыз, әр демімізбен өзімізді еркін, тыныштықта сезінеміз. Енді орнымыздан ақырын тұрып, айналамызға тағы көз жібереміз. Тыныштық пен разылықты жүрегімізде сақтап, көзімізді жайлап ашамыз да бір-бірімізге қарап күлімсірейміз. Өз әсерлерімен бөлісу, қандай сезімде болғаны жайлы қысқаша айту... 2. Әңгімелесу Төмендегі сұрақтар бойынша әңгіме қозғау.
|
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
3.Дәйексөз. "Адам баласына адам баласының бәрі – дос"қазақтың бас ақыны - Абай Құнанбайұлы. 3.1. жұппен айту, жеке жатқа айту, 3.2. дәптерге жазу, 3.3. түсінік беру. -Достық деген не? -Өзің қиналған кезде көмектескен достарың болды ма? Мысал. - Шынайы дос болу үшін адам бойында қандай қасиеттер болуы керек? Пікірлерін білдіреді. Осындай жақсы қасиеттер арқылы, дұрыс әрекет арқылы Адамның бәрі бір-біріне дос бола білу керек, ендеше отбасындағы ана мен бала, іні мен аға, ата мен немере т.б арасында да достық болады екен. 4.Әңгімелеу. Мұғалім сыйы, видео үзінді. Ой қозғау Ұжымдық жұмыс. "Адал дос"тақырыбына байланысты кластер жасау.
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақтың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс • Алдымен біз былай деп ойладық..... • Одан кейін біз мына проблемаға тап болдық............. • Проблеманы шешу үшін......жасадық. • Бұдан біз..................көрдік. • Демек, бұл мынаны білдіреді................. Үйге тапсырма «Жақсымен жолдас болсаңыз,айырылмасқа серт етер» |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-4
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
«Ендігі туған балалар, атаның сөзін бұзбаңдар!»(Шортанбай Қанайұлы) |
|
Сабақтыңмақсаты |
Үлкенге деген ата-бабамызға деген сүйіспеншілік туралы түсініктерін кеңейту,сыйластық сезімдерін дамыту, тәрбиелеу |
|
Бағалау критерийі |
Ата-бабаларымызды, қазақтың ғұлама адамдарын таниды |
|
Құндылықтарды дарыту |
Ынтымақтастық, жауапты азаматтық позиция, өмір бойы оқу,ашықтық, өзі-өзіне және айналадағы адамдарға құрмет |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
1.Шаттық шеңбері Балалар шеңберге тұрып, бір-біріне жақсы сөздер айтып амандасады. - Сәлем, Нұркен, сен сүйкімдісің. Ой салу
- -Бүгінгі тақырыбымыз не туралы болуы мүмкін? Әңгімелеу ЕБҚ оқушыға дереккөздің форматын үлкейтіп, қолдану Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Дәйексөз Атаның сөзін бұзбаңдар! Деп неге айтып тұр? Халықта «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны көресің» деген сөзін балаларға бүгінгі сабақтың дәйексөзі ретінде алынады. 4.Өзіммен – өзім Балалар жайланып отырып, көздерін жұмып, өздерін ең жақын, сүйікті отбасы мүшелерін, өз үйлерін көз алдарына елестетеді. Өз отбасылары туралы ең қымбат, ғажап сөздерді айтып, өз ойларымен бөліседі. 5. Дәптермен жұмыс Мына суреттердегі бейнелердің қайсысын өз отбасы мүшелеріне теңер едіңдер? Әңгімелеп беріңдер. Суреттерді бояңдар.
Сергітку сәті Өлең мазмұнына сәйкес қимыл- қозғалыстар жасалады. Ғажайып сөздер - Отбасы, қуаныш, шаттық, мейірімділік, қамқорлық, сүйіспеншілік. ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды «Попс формуласы»:Отбасы – сүйіспеншіліктің, құрмет пен ынтымақтастықтың ошағы 1-қадам: «Менің ойымша...» 2-қадам: «Себебі мен оны былай түсіндіремін...» 3-қадам: «Оны мен мынадай фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын...» 4-қадам: «Осыған байланысты мен мынадай қорытындыға келдім...» |
Бағалау критериі Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін ажыратады Дескриптор: Отбасындағы құқықтарын анықтайды; Ұғымдар бойынша ақпарат анықтайды; Дәйектердің нақты, толық сипаттайды: Дескриптор Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін анықтайды; құрылысын сақтап, жүйелі ой жазады. Дескриптор: Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін қажеттігін дәлелдейді; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Өзіммен-өзім. Кері байланыс «Үш жағымды сәт» стратегиясы. Оқушыларға сабақтың барысында орын алған үш жағымды сәтті, яғни, тапсырманы орындауда болған үш жағдайды және келесі сабақта олардың жұмыстарын жақсарта түсуге керек болатын бір әрекетті атау ұсынылады. Үйге тапсырма «Ендігі туған балалар, атаның сөзін бұзбаңдар!» (Шортанбай Қанайұлы) |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-5
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Өзіңнен өзің есеп ал. (Абай) |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға ұлы ақынымыздың адам өмірі туралы философиялық ойлары туралы түсінік беру,ақынның ақылды, ақылсыз кісі туралы берген түсініктерін балаларға жеткізу, ұғындыру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзін-өзі тәрбиелей білуге баулу, адам бойындағы көрсе қызарлық, құмарлық сияқты әдеттерден қашық болуға тәрбиелеу, өмірін босқа өткізбеу. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру 1. Құнды сөз Абай тіліндегі көркем сөз айшықтарын тауып, ақынның сөз саптауының ерекшеліктерімен танысу, ақынның қазақтың әдеби тілінің дамуына қосқан үлесін тану. (Әдебиет теориясы: өлеңнің тілі, композициялық құрылысы, образ, стиль, т,б,) 2. Құнарлы ой Шығармадағы Абайдың оқырманның көңілінде сараланып, екшеліп қалған ойлы, тұшымды,ұтымды, құнарлы ой оралымдарын табу, олардың мән-мағынасын танып-білу, талдау, зерттеу. ОйтолғауАбай өлеңдерінің құрылысына: |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
«Жаныңда жүр жақсы адам» тақырыбында шағын әңгіме жазуға тапсырма беріледі. Жақсы мінез, жылы сөз-жан дәруі, Жігіттің мұны керек аңғаруы. Бейпіл сөйлеп, тік мінез танытқанның Тіптен оңай адасып, сандалуы. Мінездер бар жақсы-жаман, әр алуан. Әдептілік әділдіктен нәр алған. Кең болғанның кем болғанын көрмедім, Теңізге ұқсап тасып жатқан шараңнан. Сұхбат. 1 сұрақ: Ішкі сұлулық дегенді қалай түсінесіңдер? 2 сұрақ: Сыртқы сұлулық пен ішкі сұлулықтың қандай айырмашылығы бар? 3 сұрақ: Ішкі сұлулықты қалай көруге болады? Жаны сұлу адамның бойында қандай қасиеттер болуы қажет екенін түсінеді. 2. Шығармашылық жұмыс, топтық жұмыс.Жұптық жұмыс жасауда ЕБҚ оқушыларға жұпты таңдауда қолдау көрсетіледі Дәптермен жұмыс: 1 топ: 1 тапсырма «Жаны сұлу адамды сипаттау» 2 топ: 2 тапсырма: «Сұлулық», «Жан сұлулығы» түсініктеріне анықтама беру 3 топ:3 тапсырма: Берілген сөздерден адамның жан сұлулығын көрсететін құндылықтар мен қасиеттерді таңдап бөліп алу Топта жұмыс істеуге дағдыланады, ойларын еркін ортада талқылауға ашылады, басқалардан кем болмауға тырысады. Дәйек сөз. Жақсы мінез – бүкіл өміріңнің сарқылмас байлығы./Уильям Гэзлит/ ЕБҚ оқушы (есту, көру, ойлау қабілеті) тапсырманы саралау арқылы орындайды Шығармашылық жұмыс. Сахналау. Карточкалардағы тапсырмалар: 1. Сыйлаған гүл шоғын қабылдау кезіндегі қуаныш; 2. Достарыңмен қоштасу кезіндегі мұң; 3. Жақын адамыңмен кездесу кезіндегі шаттық; 4. Өз досыңның жеңісіне мақтаныш; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Үш жағымды сәт» стратегиясы. Оқушыларға сабақтың барысында орын алған үш жағымды сәтті, яғни, тапсырманы орындауда болған үш жағдайды және келесі сабақта олардың жұмыстарын жақсарта түсуге керек болатын бір әрекетті атау ұсынылады. Жалғастырыңыз: Маған ... қызықты болды Бұл ... қиындық туғызды Осы ... мені ойландырды Үйге тапсырма «Өзіңнен өзің есеп ал» |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-6
|
Бөлім: |
Азаматтық жәнее патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Толеранттық дегеніміз не? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Толеранттылық туралы түсінік беру. Көпұлтты Қазақстан Республикасындағы ішкі саяси тұрақтылықтың кепілі этникалық және діни татулықтың қажеттілігін ұғындыра отырып, төзімділікке, ынтымақтастыққа тәрбиелеу. |
|
Құндылықтарды дарыту |
сынып оқушылары бір – біріне мейірімділікпен, төзімділікпен қарауды үйренеді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңi. Оқушылармен амандасу,түгендеу. Толеранттылық туралы түсінік беру. «Төлерантты адам» тезистерін құрастырайық. Толеранттылық- жеке қасиет.
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Екі жұппен жұмыс. «Сіздер бір-біріңізді жақсы танисыңдар. Енді сіздерге 2 минут уақыт беріледі, осы уақытта басқаларға қарағанда өздеріңіздегі ерекше қасиеттеріңізді айтуларыңыз керек» Мысалы, хоббиіңіз, істей алатын нәрселеріңіз. Жұптарыңыздан ол туралы естіген соң, орындарыңнан тұрып, не білдіңіздер сол туралы айтасыздар. «Төлерантты тал » жасау. Барлық әлем мен үшін. 1 кезең. Әрбір топ бұл газетке толеранттылар үйін саласыздар. Толеранттылар жаңа айтып кеткеніміздей бәріне дос, қандай жағдайға да шыдамды, кез келген жағдайдың келісімін таба алатын, қамқор. Ендеше сендер осындай адамдарға арналған үй тұрғызасыздар. Үйлеріңіз әр түрлі формада болуы мүмкін.. Тек ұстанатын нәрсе –үй іздеген хабарландыру өте көп болады, сондықтан сіздер өздеріңіздің үйлеріңіздің көркем безендіріліп, басқалардың назарын бірден аударатын жағын ойластырғаныңыз жөн. Қолдарыңызға қағаз, фломастер, түсті қағаздарды алыңыз да іске кірісіңіз. Бес минут уақыт беріледі. 2 кезең. Берілген уақыт біткеннен кейін салынған үйлер тақтаға ілінуі керек. Топ мүшелері өз үйлерінің толеранттыларға арналғанын қорғап шығады.
Сергіту жаттығуы: Төрт столды қатарлап қойып, бес оқушы шығарамыз. Бір — біріңе достық, ынтымақтастық сезімдеріңді тексеріп көрейік. Музыка біткенде барлығы да отыруы тиіс, әрине барлығы да. Досын сыйдыра ма екен? Көрейік. Стөлдер саны бірте — бірте азая береді. Ойынның шарты: соңғы қалған бір стөлге бес оқушы да сыйысып отыруы тиіс. Мына бір аңызға тоқталайық «Бір кісі бармақтай құсты ұстап алып торға қамап қояды.Тұтқын құс күні-түні дамыл көрмей «Отан»,Отан,Отан…. » деп шырылдай береді.Құстың иесі: «Мұның да Отаны болғаны ма,ал Отаны болса қайда екен?» құсты ұшырып жіберейін де, ұшқан жағына қарап,ғажайып елге апаратын жолды біліп алайын» деп ойлайды. Сөйтіп торды ашып, құсты босатып жібереді. Құс ұшып шығып бар болғаны 10 қадам жердегі тастақты тақырдың арасында өскен жалғыз түп тікенге барып қонады.Сөйтсе,әлгі бұтада ұясы бар екен «Демек құстың Отаны -ұя салған жері болды ғой» деп ойлайды жаңағы адам.Шынында да адам түгілі құстарда ұя салып, мекендеген жеріне бауыр басыпкетеді екен! ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Балалар хормен ән айтады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Қазақ осы — айтатұғын елге сыр, О, ағайын, халық емес ол кесір. Қазақ осы — аңғал-саңғал жабусыз, Қазақ осы — ағыл-тегіл, көл-көсір. Қазақ осы — дала дейтін, күн дейтін, Қазақ осы — өнер алды тіл дейтін. Қазақ осы — карасың ба, ақсың ба, Қоңырсың ба, жатырқауды білмейтін, — деп жырлаған Қадыр Мырзалиев атамыз. Сол айтқандай, ұлы қазақ даласында басқа ұлт өкілдерінің бір шаңырақтың астында татулықта, сыйластықта өмір сүріп жатқаны сіздерге мәлім. Қазақстанда тұрып жатқан басқа ұлт өкілдеріне деген сыйластығымыз, құрметтілігіміз, парасаттылық пен имандылығымыздың айғағы. Сонымен балалар бүгінгі сабақ өз мақсатына жетті деп ойлаймын. Бүгінгі сабақта бірлік, татулық, бір шаңырақ, тыныштық, татулық, тұрақтылық, бейбітшілік, тағдыр, ынтымақтастық, патриотизм, үйлесімділік, шыдамдылық, сенімділік, қамқорлық, достық жайлы пікірлер мен ойларыңды ортаға салдыңдар. «Қазақ елі осындай» әнімен сабағымызды қорытындылаймыз. Кері байланыс 1. Мен сабақ қызықты ______ қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: үйрендім көп нәрсені ________ үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият ___ зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі ____ сирек қатыстым 5. Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын __ риза емеспін. Үйге тапсырма«Толеранттық мінез» тізбесе жасау |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект https://infourok.ru/tәrbie-saғaty-toleranttyқ-үjlesіmdі-өzara-қarym-қatynas-negіzі-4904619.html |
Толеранттық ( лат. tolerencia - төзімділік) — өзіндік айырмашылықты, өзгешелікті, ерекшелікті мойындау, басқа түрлерге төзімділікпен қарау, өзге сенімдегі, көзқарастағы, әрекеттегі кісілердің таңдау құқын құрметтеу, қақтығыстарды өзара сұхбат пен келісім арқылы шешу жолын қарастыру, зорлық күшке жүгінбеу, дөрекі, не мәдениетсіз амалдарды қолданбау, кешірімшіл және жанашыр болу секілді осызаман қоғамындағы түрлі сенімдер мен бағыттардың қатар өмір сүру және өзара сәйкесу ережесі.
Көбіне толеранттық ретінде өзгелердің кемшілігіне кешіріммен қарау, айырмашылыққа, бөтендікке төзе білу, басқа түрді қабылдай білу қатарлылар айтылады. Толеранттық жеке адамның, әлеуметтік топтардың басқа адамдармен немесе әлеуметтік топтармен қарым-қатынасынан көрініс табады. Ол психологиялық немесе әлеуметтік-психологиялық мінез дәстүрі ретінде; қазіргі қоғамның аса маңызды құндылықтарының бірі ретінде; тәуелсіздікке, дербестікке, идеяларды зорлықпен таңуға жол бермеу ретінде; адам еркіндігін шынжырлайтын діни, этникалық, нәсілдік нанымдардыың кикілжіңін жоққа шығарушы ретінде қарастырылады.
Басқалардың пікіріне, сеніміне, тәртібіне төзімділік таныту 1995 ж. ЮНЕСКО-ның Бас конференциясы бекіткен толеранттықтың принциптер Декларациясында толеранттылық былай қарастырылады:
әлемнің бай мәдениеттерін, өзін-өзі көрсетуін, жеке адамның қасиеттерінің көрініс табуын дұрыс түсініп, қабылдап, құрметтеу;
наным-сенімдерден, ақиқатты шексіздендіруден бас тарту және халықаралық құқықтық актілерде бекітілген адам құқы саласындағы ережелерді бекіту.
Қазақ түсінігіндегі "қонақжайлық" ұғымы осы толеранттық ұғымымен мағыналас келеді.[1][2]
Толеранттық басқа ойға, көзқарасқа, наным-сенімге, іс-әрекетке, әдет-ғұрыпқа, сезім-күйге, идеяларға төзімділік, жұмсақтық көрсете білу ретінде дәстүрлі қоғамдардағы доминантты идеялр мен идеологиялардың басқаларға қысым жасауын азайытып, жалпыхалықтың ынтымаққа қол жеткізуде маңызды рөлге ие. Ол адам құқы мен бостандығы, сондай-ақ плюрализм қағидасымен бірге негізі демократиялық принциптердің бірі саналады.
Толеранттылық — қоғамның саяси мәдениетінің жалпы деңгейін көрсетеді.[3]
Нөл толеранттық деп қатысты әрқандай іске мүлде толерантсыздық танытып, сәл қайшы болғандардың өзін заң бойынша қатаң жазалауды айтады.[4][5][6] Нөл толеранттық саясаты адамдардың белгіленген ережеге толық бойсынуын талап етеді, ешқандай басқаша болуға мүмкіндік қалдырмайды.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-7
|
Бөлім: |
Азаматтық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Біз-біртұтас халықпыз! |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға сүйіспеншілік ұғымының құндылық ретіндегі мәнін ашу. |
|
Құндылықтарды дарыту |
сүйіспеншілік ұғымының адам өміріндегі мәнін түсіндіру және сүйіспеншілік қарым-қатынасты дамыту; |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
ІҰйымдастыру кезеңі. ІІ. Кіріспе. Еркіндігін еншілеп, егемендік тізгінін қолына алған мемлекетіміздің Тәуелсіздік туын көгінде желбіреткеніне де міне, биыл 27 жыл толып отыр! Біздің Отанымыз - Егеменді, Тәуелсіз, Қазақ мемлекеті. Қазіргі күнде мемлекетіміздің дүние жүзіндегі ең ірі мемлекеттермен терезесі тең. Ешкімге жалтақтап жатқанымыз жоқ.Осынау жылдар ішінде елімізді ғаламға танытқан көптеген игі істер атқарылуда. Қазақстанның көк аспанында көк туымыз желбіреп, Қазақстан деген елдің бар екенін әлем жұртшылығы мойындағалы қашан. Бүгінгі таңда әлем назарын өзіне аударып отырған қазақ елінің әр күні, айы, жылы жағымды жаңалықтарға толы. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары.Қазақ әндерінің жинағы |
|
Сабақтың ортасы |
1.Құндылық құнын ұғындар. (карточкамен жұмыс) Отбасымда ең сыйлы ______________________ Ең қымбатты ____________________________ Ең ақылды _____________________________ Ең сүйкімді ______________________________ Ең құрметті ______________________________ Ең құнды ______________________________ Ең бағалы _____________________________ Ең қажетті ________________________________ 2. «Сөз асылы – мақал» деп атам қазақ текке айтпаған ғой. Өйткені, бақыт та, нұр да, жыр да, тыныс та - бала. Осы бала бағбаны кімдер? Әрине, ата- ана. Жас жеткіншек қашан да ата – ананың ақылы, үлгі-өнегесі арқылы өсіп қалыптасады.ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; І. «Сан саяхат» Оқушыларға: 1. Жеті ата деген не? Өз жеті атаңды білесің бе? 2. Төрт түліктің пірлерін ата? 3. Сүтті төрт түлік малдың аттарына байланысты ата (қой, ешкі, сиыр- сүт, бие сүті- қымыз, түйе сүті-шұбат) 4. Жылқы туралы мақал- мәтел айта аласыз ба? (Жылқының сүті шекер, еті бал. Адам жылқы мінезді. Жылқы-малдың патшасы.) 5.Бес қаруды ата ( Садақ, мылтық, найза, қылыш, айбалта) 3. « Жалғасын тап» 1. Жығылып жатып………..(сүрінгенге күлме) 2. Күлме досыңа…………(келер басыңа) 3. Ауру қалса да …………(әдет қалмайды) 4. Әдепті бала арлы бала....(әдепсіз бала сорлы бала) 5. Ұяда не көрсең…………(ұшқанда соны ілерсің) 6. Әдепті бала ата-анасын мақтатар………. (әдепсіз бала ата-анасын қақсатар) 7. Ана сүтін ақтамағанды… (ешкім жақтамайды.) 8. Әке тұрып ұл сөйлегеннен без……….(шеше тұрып қыз сөйлегеннен без ) 9. Қарағайға қарап тал өсер…... (қатарына қарап бала өсер) 10. Үйінде ұл-қызы бардың…………. (көгінде сөнбес жұлдызы бар) 4. Постер қорғау: 3,5,7 сандарына байланысты |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Мұғалімнің қорытынды сөзі: Халқымыздың аяулы ұлы, зиялы азаматы Б.Момышұлы кезінде «Жаудан да, даудан да қорықпаған қазақ едім. Енді қорқынышым көбейіп жүр. Балаларын бесікке бөлемеген, бесігі жоқ елден қорқам. Осы атамыз көтерген мәселе бүгінде бәрімізді алаңдатуы тиіс. Бұл ата-анаға да, ұстаздарға да, балаларға да ой салады деп ойлаймын. «Жұмыла көтерген жүк жеңіл» демекші, балаларымызды бірлесе тәрбиелейік дей келе бүгінгі тәрбие сағатымызды аяқтаймыз. Бірігіп «Достық» әнін орындау. Кері байланыс Қиын болды… Бүгін мен білдім… Қызықты болды… Үйге тапсырма«Біз-біртұтас халықпыз!» |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект ustaz.kz›materials/word/tarbie…birtutas…birtuta |
Шаймардан Нурумов: Біз – біртұтас халықпыз
Алдымызда қазақстандықтардың ең айтулы мерекелерінің бірі – Алғыс айту күні келе жатыр. 28.02.2018 3061 Бұл мейрам Қазақстан халқының ынтымағын, бірлігі мен бауырластығын одан әрі нығайтатын, қазақ халқына барша жұрттың ыстық ықыласын арттыратын бірден-бір мереке. Бұл күні Қазақстанды мекен еткен барлық этнос өкілдері қазақ халқының кішіпейілдігі, ақкөңілдігі, кең байтақ жеріндей кеңпейілдігін тілге тиек етіп, өз ризашылықтарын білдіріп жатады. Қазақ жерінде өмір сүріп жатқан барша жұрт еліміздің дара тұлғасы, бүкіл әлемге танымал Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевқа өздерінің бүгінгі бақытты да шаттықа толы бейбіт өмірлері үшін алғысын жаудырып, ілтипатын білдірумен болады. Соның ішінде Қазақстан ұйғырлары да осы елді мекен етіп жатқан 100-ден астам этностың өкілдерімен тең дәрежеде бақытты өмір сүріп жатыр. Халқымызға өз мәдениетін, тілін, дінін және дәстүрін сақтап қалуға бар мүмкіншілік жасалған. Қазіргі таңда елімізде 70-ке жуық ана тілінде дәріс беретін мектептер жұмыс істеуде. Бүкіл дүние жүзіне өзінің өнерлі әртістерімен танылған Республикалық мемлекеттік ұйғыр театры бар. Қ.Қожамияров атындағы бұл театрға өздеріңіз білетіндей жақында академиялық дәрежесі берілді. Бұл Қазақстан ұйғырлары үшін аса қуантарлық жаңалық болды. Сонымен қатар елімізде республикалық дәрежеде «Ұйғыр авази» атты ана тілінде шығатын 15 мың оқырманы бар газет жұмыс істейді. Р.Сүлейменов атындағы Шығыстану институтында ұйғыртану ғылыми орталығы жұмыс істейді. Ұлдарымыз бен қыздарымыз халық шаруашылығының барлық салаларында қызмет атқарып келеді. Қазақстан ұйғырларының этномәдени орталығының негізгі қызметтерінің бірі қайрымдылық көмек көрсету болып табылады. Айталық соңғы бір-екі жылдың көлемінде миллиондаған қаражат қайырымдылық мақсаттарға бөлініп, жұмсалды. Көптеген қайырымдылық іс-шараларына демеушілік жасалды. Әлеуметтік жағдайы төмен отбасыларға да үнемі қаржылай көмек беріп, қамқорлық жасап келеді. Мысал келтірсек, жақында Алматы облысы Талғар ауданының Тұздыбастау ауылында бірнеше үй өртеніп, тұрғындар қиын жағдайда қалды. Бірі қазақ, бірі ұйғыр және орыс болып табылатын бұл ауыл тұрғындары да берілген жәрдем мен демеушіліктер үшін өз алғыстарын айтып жатты. Қарағандыда болған су тасқыны, Алматы облысындағы сел кезінде де көптеген азаматтар көмекке мұқтаж болды. Ұйғыр орталығының Жігітбасы кеңесі, Әйелдер кеңесі жапа шеккендерге барынша қолдау көрсетіп, белсенді түрде қызмет атқарды. Қазақстан ұйғырлары Президент Н.Назарбаевтың ішкі-сыртқы саясатын толығымен қолдайды. Соның ішінде «Мәңгілік Ел» стратегиясы Қазақстан ұйғырлары үшін көптеген міндеттер жүктеді. Елбасы Н.Назарбаевтың қазақ тілін латын графикасына өткізуі кезеңінде де қазақстандық ұйғырлар ана тілін латын таңбасына негіздеп бірге көшуге шешім қабылдады. Әрбір қазақстандық ұйғыр жақсы түсінетін бір қағида мынау: «егер Қазақ жерінде Қазақстан мәңгі болса, Қазақстан ұйғырлары да, олардың тілі, діні және дәстүрі де мәңгілік болады». Сондықтан әрбір қазақстандық ұйғыр Қазақстанның дамуы мен гүлденуіне әрдайым өз үлесін қоса береді. Шаймардан НУРУМОВ, Мәжіліс депутаты, ҚХА мүшесі, Қазақстан ұйғырларының этномәдени орталығының төрағасы
___________________________________________
(білім беру ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-8
|
Бөлім: |
Азаматтық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отанға арналады. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жас ұрпақты Отанын сүюге, еліміздің рәміздерін қастерлеуге, бай - қуатты ел екендігін мақтан етуге үйретіп, туған еліне, жеріне деген сүйіспеншілігін арттырып, махаббат сезімін ояту. |
|
Бағалау критерийі |
Отанға деген құрметі арытады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Ұлтжандылық пен париоттық сезімдері қалыптасады |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Сөзжұмбақ шешу: Отан Балалар, «Отан дегеніміз не?» Кім қалай түсінеді? Отан отбасынан басталады деп неге айтқан? Талқылау. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып,талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Туған өлкедегі мәдени ескерткіштер мен құндылыұтарды дәріптеу Оқушылар суреттерін жинақтау арқылы коллаж жасап, қорғайды. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында «Менің Ұстазым» тақырыбында сурет салу беріледі. Оқушыларды 3 - топқа бөлу. Әр қатарға қиылған қағазды тарату. Шыққан суреттен әр топтың аты шығады. (Мозайка) 1 - топ: Туған жер 2 - топ: Отан 3 - топ: Атамекен Бүгін сабақ бойы мына бір кестені толтырып отырамыз. 1.Кесте толтыру. Не білемін Нені білгім келеді Не білдім 1-топқа сұрақ. Қазақстанның қазба байлықтары 2-топқа сұрақ Қазақстанның қалалары 3-топқа сұрақ Отан немесе Қазақстан туралы өлең оқы. «Бәйге» ойын. Полиглот. 20 – ҚР тәуелсіздігін қай жылы алды? 20 – Еліміздің бас қаласы 20 – ҚР президенті 50 – ҚР туының авторы 50 – ҚР елтаңбасының авторлары 50 – Әнұранымыздың авторлары 100 – Еліміздің көрікті жерлері 100 – Отан туралы өлең айт 100 – Отан туралы ән шырқа Он сұрақ ойыны:
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар …-otan-rukhy-biik-ask-ak… Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Қорытынды: Ата-бабаларымыздың мәңгілік арманын орындайтын артында қалған ұрпағы. Еліміздің асыл қазынасын сақтау және осы қазынаны молайту біздің қолымызда! Байлық пен абырой, жаңарулар мен жаңғыруларға жетуге үміткер елдің еңкейген кәрісі мен жасы тек нәтижелі Еңбек пен тұғырлы Ғылымға ғана арқа сүйеуі қажет. Осы екеуіне тәу еткен жұрт мұратына жетеді. Кері байланыс. Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының Не білемін Нені білгім келеді Не білдім Үйге тапсырма «Отаным Қазақстан» тақырыбында коллаж дайындап келу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Біздің Қазақстан – көп ұлтты мемлекет. Бейбітшілік пен достастықта, татулықта бірге жұмыла отырып, қызметтің әр түрлі саласында қазақтар мен орыстар, татарлар мен немістер, украиндер мен кәрістер еңбектенуде. Мен соңғы жүз жылда Қазақстан жеріне әр түрлі халықтар қоныс тепкеніне жиі ойланамын. Біздің еліміз сияқты менің ағайыным да көп ұлтты. Бірлік, ұлтаралық келісім және саяси тұрақтылық – қазақстандықтардың қалауы. Мен оны білемін. Онда татарлар да, орыстар да, қазақтар да бар. Олардың тағдырын, өмір тарихын тыңдағанда менің елім одан сайын маған жақындай түседі, оны жақсырақ түсіне бастаймын. Біздің отбасы тарихымыз мыңдаған басқа отбасылардың тарихына ұқсас. Өмірдің қиын кездерінде, ауыр жұмыстарда, өтіп жатқан күндер мен мерекелерде әр түрлі ұлт өкілдерінің пікірі қалыптасты. Адамзат баласының татулығына ұмтылу әр халықтың қанында бар, әсіресе ол қазақстандықтарда ерекше дамыған. Бұл қазақ жерінің жомарттығынан, осы өлкелерге тағдыр алып келген барлығына құшағын кең жайып, пейілін кеңге салатын қазақ халқының мінезінен жаралған. Осында тұрушылардың барлығы қазақ халқының тілін, тарихы мен салт-дәстүрін білуі келек. Қазақстанда тұратын барлық халықтың татулығы мен бірлігінің мәні осында. Ол байырғыкөркем Қазақстан жерінде бейбітшілікті сақтауға көмектеседі. Ал татулық – болашақта гүлденудің маңызды талабы.
Қазақстан күн сайын дамып, көркейіп жатыр. Осындай елмен әрине мақтанасын. Қазақ елі мақтанышқа тұрарлық ел. Әрине, осы жетістіктеріміздің бәрі Елбасымыздың арқасында.
Қазақстан менің елім, аңсағаным Кең байтақ жеріңменен тамсанамын. Асқар тау, белдеріңмен мақтанып, Күлімдеп, мен де бір шаттанамын.
Отаным – Қазақстан туған елім, Ойнап күліп ер жеткен туған жерім. Өсе бер өркендей бер, Елім менің, Ардақтап мәңгі мен сені өтермін.
Мен туған және өскен жері біртұтас болғанда ғана адам бақытты болады деп ойлаймын. Мен қандай бақыттымын, өйткені сен барсың – менің Қазақстаным!
Сен барсың менің жанымда, Көктемнің гүлі ашылған! Балалық шағым қасыңда, Тағдырым сенсің, Қазақстан!
Мен үшін Отан – құндылықтарды материалды тасымалдаушы емес. Бұл жан сезімі! Сенің әрқашан оймен болса да, оралғың келетін Жердің, рухани бұрышы. Менің жылдарым күндермен өлшенеді. Мен оның шексіз болғанын, менің кішкентай және үлкен Отаным татулықта болғанын қалаймын. Мен әрқашан да Қазақстанда тұратын адамдарға жанымның жылуын, жүрегімнің отын сыйлауға дайынмын.
Мен өз Қазақстанымды қалай жақсы көремін? Мен өз отанымды қалай мақтан тұтпайын? Ол мені өз құшағына алады, әрдайым жылулық сыйлайды. Отанымда қонақта болғанда өзімді өте жайлы сезінемін, жақсы демаламын. Біз өмір сүреміз, кетеміз, өлеміз, ал біздің отанымыз мәңгі өмір сүреді.
2011 жыл – біздің Республикамыз үшін мерейтойлы жыл, Қазақстан тәуелсіздігінің жиырма жылдығы. Жиырма жыл ішінде экономикада, саясатта, әлеуметтік дамуда көптеген жетістіктерге жеттік . Бізді әлем таниды. Бұл өте маңызды. Бұл біздің де, біздің Президенттің де үлкен жетістігі. Біз, жастар бүгінгі табысымызды бекіте отырып, жаңа асуларға жету үшін көп еңбек етуіміз қажет. Біз оған дайынбыз.
Ата - бабаларымыз көп жылдар бойы тәуелсіз ел болуға армандады. Наурызбай, Бөгенбай, Қабанбай батырларымыз, Сәкен Сейфуллин, Ілияс Жансүгіров, Бейімбет Майлин және тағы басқа ақын-жазушыларымыз тәуелсіздік үшін күресіп, көбі репресияға ұшырады.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-9
|
Бөлім: |
Азаматтық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
«Елім деп соққан жүрегім!» |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отан», «ел» ұғымдарының адамгершілік құндылық ретіндегі мәнін түсіндіру. Отанына, туған жеріне, еліне деген сүйіспеншілікке тәрбиелеу. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Отанға, туған жерге деген махаббат сезімі оянады. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңi. Шаттық шеңбері Оқушылар шаттық шеңберіне тұрып, мұғалімнің: Амансыңдар ма, балалар, Күн сайын өскен сналар. Талапты бол, талантты, Бүгінгі сабақ елімізге арналар. – деген шумақпен сабақ басталады. Қ. Мырза Әлидің «Өз елім» әнін хормен орындайды. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Әңгімелеу 1. «Туған жер», «туған ел» дегенде ойларыңа не түседі? Туған жер – адамзаттың, кең дүниені есігін ашып, өмірге келген, бізге дейін сан толқын ұрпақтың кіндік қаны мен маңдай тері тамған киелі мекен. Туған ел – «Туған жердей жер болмас, туған елдей ел болмас» – дегендей әркімнің өзінің туған жері, елі, атамекені 2. Туған жерге, елге деген сүйіспеншіліктің түп тамыры не деп ойлайсыңдар? Отанға деген сүйіспеншіліктің түп-тамыры сыйластық, татулық, бауырмалдық, бірлікте болады.Отанды, туған жерді сүю адам өміріндегі ең бағалы құндылық. Өзіңнің кіндік қаның тамып, туып өскен жерің. Жерін басып, суын татып ер жеттік. Сондықтан да елге деген сүйіспеншіліктің түп тамыры деп ойлаймын. Мәтінмен жұмыс Қ. Жұмаділовтың «Қаздар қайтып барады» (үзінді) Мәтінді мазмұндау бөлімдері: Етікші шыңы Жолаушы Қарт кесімі Қатал сызық Айнабұлақ Тұмар Мәтін бойынша сұрақтар - Қарияның туған жерге деген сүйіспеншілігі неден көрінеді? - Қарияның туған жерге деген сүйіспеншілігі оның 40 жыл бойы туған топырағын бассам деп армандауынан, жолдың қаншалықты қиыншылығын көре тұра алған бетінен қайтпағандығы, заңсыз шекарадан басып өтуі, көзінен аққан жасына, жерді құып сүйгенінен көрінеді. - Қарттың туған жердің топырағын жерге қайтаруының себебін қалай түсіндірер едің? - Қарт туған жер топырағын алып, тұмар етіп тағып жүрді. Себебі туған топырақ киелі, сондықтан өмір бойы оған күш-қуат беріп келді. - Қарттың туған жердің қасиетін қалай түсініп, бағалайсыңдар? - Туған жер – қасиетті. Әркімнің туған жері өзіне қымбат. Туған топырақты шалғайда жүрсең аңсап, сағынып жүруіңнің өзі киелілігі. Түйіні: Туған жер – ата-бабамыздың мекені, ежелгі қонысы. Бұл жерде ата-бабамыз тұрды, өмір сүрді. Бұл жер – ата-бабамыздың кіндігі кесілген жазира жер. Жалқымызда атамекенді ардақтау сезімі өте терең. Туған жерді қасиет тұту – қанға сіңген мінез ежелгі дәстүр. Бұл таным біздің жанымызға ана сүтімен тараған, ана сүтімен дарыған. Дәйексөз Өз туған жеріңе деген сүйіспеншілігіңді ең алдымен отбасыңа, ауылдастарыңа арнамай тұрып, барша әлемді сүю мүмкін емес. М. Шаханов Сахналау Рөлге бөліп оқып, өз ойларыңмен жалғастырыңдар Немересі: Ата, туған жеріңізді неліктен сағына бересіз? Атасы: Балам, туған жердің топырағы, суы мен ауасы түтіні де қымбат. Өйткені сол жерде дүниеге келіп, өсіп – өндім. Адамның өскен жері адамның жанына, сана- сезіміне әсер етіп, мәңгілік есінде қалады екен. Немересі: Туған жерді, елді соншама қадірлеуіңіздің себебі неде? Атасы: Ол – менің ата – бабамның жері, олар оны адал еңбек, маңдай терімен қорғап, көркейтіп, ұрпағына аманатқа тастап кеткен.Сондықтан мен олардың үмітін ақтауым керек. Немересі: Ата, осынша жасқа келсеңіз де, туған жеріңізді соншалықты қалай жақсы көресіз? Атасы: Қарағым, туған жерге деген сүйіспеншілік пен құрмет менің бойыма ана сүтімен, бесік жырымен сіңген. Менің бойымдағы туған жерге сүйіспеншілік сезімі өздеріңе дарып жатса, үмітімнің ақталғаны деп білемін. Немересі: … Түйіндеме Туған жер, атамекен әр адамның тағдырын құрайды. Тек одан барлық алғаныңды көңіл сүзгісінен өткізіп, бал жинаған арадай жүрегіңе құя білуің шарт. Туған жерді сүю дегеніміз өмір бақи өз жерінде байланып қалу емес. Әлемге назар аудармай, табандап отырып алсақ, ақпайтын көл секілді өз-өзімізбен тұйықталып, әлемдік даму мен өркениеттен құралақан қалар едік. Десе де, жер шарының қай ендігі, экватордың қай белдеуінде жүрсең де, қайта соғар, сағынышыңды басар темірқазығың – туған жер атты ұлы ұғым біреу. Сонымен рухани байланысыңды үзбесең ғана, айдарыңнан жел еспек. Өйткені өзге топырақ, өзге ауа, өзге су оның орнын толтыра алмақ емес. Мұғалім сөзі: Міне, Ш.Айтматов айтпақшы, Туған жер, атамекен әр адамның тағдыры. Одан алғангыңды жүрегіңе құя білуің шарт. Туған жерді сүю, өз еліңе байланыпи қалу емес. Жер шарының қай түкпірінде жүрсең де туған жер, Отан – біреу. Себебі өзге топырақ, өзге ауа, өзге су оның орнын толтыра алмайтындығын біз бүгінгі сабағымызда білдік. Бүгінгі «Елім деп соғар жүрегім…» атты сабағымызда Отанды, елімізді, туған жерімізді сүйе білуді үйрендік. «Туған жер», «ел», «Отан» – сөздері баға жетпес құндылығымыз, ең қымбатымыз. Әрқайсымыз ата-бабамыздың кіндік қаны тамған жер ежелгі қоныс, ата мекенімізді қадірлей, қастерлей, бағалай білуге тиіспіз. Себебі туған жер- қасиетті, құдіретті.
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Балалар хормен ән айтады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы https://infourok.ru/elim-depzherim-dep-soarzhregim-998457.html
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Жүректен – жүрекке Бүгінгі сабағымыз Тәуелсіздігімізге 28 жылдығына арналған 28 жұлдызды күннің «Отан» күнімен сәйкес келіп отыр дегенбіз, Олай болса, Еліміздің тәуелсіздігі мәңгі болғай деген ізгі ниетпен, еліміз көркейіп, гүлдене берсін, дами берсін деген тілегімізді тақтаға ілулі тұрған туған жердің табиғатын гүлдендіру арқылы білдірсек. Кері байланыс 1. Мен сабақ қызықты ______ қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: үйрендім көп нәрсені ________ үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият ___ зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі ____ сирек қатыстым 5. Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын __ риза емеспін. Үйге тапсырма «Елім үшін мен не істей аламын?» ой толғау |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Отан... Осынау қысқа ғана, 4 әріптен және 4 дыбыстан тұратын сөз төрткүл дүниенің әрбір адамы үшін ыстық шығар... Отан деген - әр адам шыр етіп дүниеге келгенде ауасымен тыныстайтын, желі маңдайынан есетін, ең алғаш жүрекке жылулық орнататын құтты мекен, ыстық ұя. Осысымен де, Отан – қасиетті, Отан – киелі.
«Бұл дүниенің дидарында біздің бір ғана Отанымыз бар, ол – тәуелсіз Қазақстан»,- деп кемел саясаткер Нұрсұлтан атамыз айтқандай, жалғыз Отанымыз – Қазақстан! Иә, тәуелсіз Қазақстан... Менің мақтан тұтарым! Менің кіндік қаным тамған қазақ даласы! Мені әлпештеген ел! Мен сүйген Қазақстан! Егемен елімнің есімін есіткенде, бойымда рухани күш-қайрат тасып, шыбын жаным алаулаған оттай жанып, жүрегімнің атша тулайтыны жасырын емес.Себебі, Қазақстан ұғымы – қастерлі ұғым. Мені шақалақ шағымнан осы күнге дейін әлпештеген, маған табиғатының самал лебі мен ауасын сыйлаған, мені әсем даланың әсемдігіне куәгер еткен туған елім!
Бүгінде дүниежүзінің картасынан ойып тұрып орын алып, Еуразияның қақ ортасынан шекарасын сызған, әлемнің сан жылдар бұрын дамып кеткен алпауыт елдерімен небәрі 25 жыл уақыт ішінде терезесін теңдеп, шекарасын шеңдеп, керегесін кеңдеген ұлы Отаным тек ілгеріге қадам басуда.
Сан ғасырлар бойы тәуелсіздікті аңсап, зар қаққан, Отан үшін отқа түсіп, су кешкен, «егемендік» деп еңіреп, тәуелсіздік үшін тебіренген, елдің, жердің бостандығы үшін жан аямай күрескен кешегі батыр ата-бабаларымыздың киелі аманаты – егемен еліміз – қазіргі таңда біздің жауһар жәдігеріміз. Осынау тәуелсіздігінің тұғыры берік болатын дербес еліміз бұл күнде ұлттық рәміздерін тағайындаумен қатар, көк байрақты еркіндік символы, елтаңбаны еліміздің, жұлдызы жанған мемлекет екендігіміздің айқын дәлелі ретінде танытты.
Сонымен қатар, республикамыз қойнаудағы өлшеусіз табиғат байлықтарымен ғана емес, ең алдымен, алуан түрлі ұлт өкілдерінен құралған халқымен ерекшеленеді. 130-дан астам этнос өкілдерін жатсынбай, өз мекенімізге тартып, бүгінде, сан түрлі ұлт өкілдерімен бір шаңырақ астында бейбіт күн кешіп отырғанымызға талай жыл толды. Еліміздегі қалыптасқан ұлыстардың арасындағы береке мен бірлік, сыйластық, достық қарым-қатынастың орын тебуінде кеңқолтық, қазақтың дархан даласындай кең пейілі мен ыстық құшағының аясында өтіп жатқаны белгілі. Бұл – бірлігі жарасқан Қазақстан сипаты.
Көк туды серік етіп, елдің, Отанның намысын өзге елдерде қорғап, әнұранымызды әлем төрінде шырқап, елдің атын шығарып жүрген ұландарымыз – еліміздің мақтанышты тұлғалары. Әлемдік додаларда елдің үкілеген үміттерін ақтап, Қазақстанның мерейін үстем етіп жүрген Г.Головкин, И.Ильин, С.Сәпиев, Д.Елеусінов, Ж.Жапарқұл, Е.Сметов сынды елдің патриот ұл-қыздары – Қазақстанның рухы өр, тәні бекем ел екенін әлемге насихаттап жүр. Бұл –Отансүйгіш ұрпақ мекендейтін Қазақстан бейнесі.
«Терең білім – тәуелсіздігіміздің тірегі, ақыл-ой – азаттығымыздың алдаспаны» ,-дей келе, терең білімді тәуелсіздік тірегіне, ақыл-ойды азаттық алдаспанына айналдырған Қазақстан – білімділіктің туын биікке көтерген кемеңгер ел. Арыстандай айбатты, жолбарыстай қайратты, қырандай күшті қанатты, көздерінде от ойнаған, сөздерінде жалын бар, жігерлері жасымаған, тек алға ұмтылған білімді жастары бар Қазақстан – биікке өрлеген, саяси да рухани құндылықтары мол, көкке қанат сермеген, біліктілік пен ізденімпаздықтың шырақшысы болған білімді ел.
Мен, тәуелсіз елдің өскелең ұланы, кең-байтақ көсіліп жатқан жазиралы даланың кербез сұлулығына көз сүзіп өскен, бірлігі жарасқан халықтың татулығын «тұмар» деп білген, қарасаң көз тоймайтын әсем қала Астананы «Еуразияның жүрегі» деп таныған және де бірлігі берік, достастығы мығым Атамекенімді «жәннатым» деп танып, білімім мен қайрат-жігерімді өз елімнің мүддесіне жұмсауға ұмтылған жас ұланмын. Осы орайда, маған туған Отанымның тау-тасы мен топырағы, қаласы мен ауылы, бұрқырап шыққан түтіні мен өзен-көлі, ойқастаған жануары мен құрт-құмырсқасы, бәрі-бәрі ештеңеге айырбасталмайтын қымбат та құнды қазына екенін айта кеткім келеді.
Киелі Отанымның бүгінгі күні алған асулары мен бағындырған белестері аз емес-ті. Жаһандану заманында жанданған Қазақстан қазіргі таңда әлемнің ең үздік 50 елінің қатарына еніп, енді әлемнің алпауыт 30 елінің қатарына кіруді басты нысана етіп отыр. 2017 жылы бас қалада өткен, күллі әлемді «аузына» қаратып, дүниенің дидарының түпкір-түпкірінен туристтерді Қазақстанға ағытқан, елдің саяси дамуының жолындағы үлкен үрдіс, жауапты іс, әлем алдындағы абыройымыздың айғағы – «EXPO 2017» көрмесін де асқан шеберлікпен өткіздік. Кең ауқымды алып жатқан, білімді тұлғалардың ой-саналарының жетістіктерін насихаттап, табиғат ахуалының алдын алудың алғы шартын насихаттаған бұл көрмені көрген де арманда, көрмеген де арманда... Елімнің жеткен жетістіктері – «Мәңгілік ел» болу жолындағы маңызды қадамдар. Мен, Қазақстан азаматшасы ретінде, елім жеткен жетістікке өзім жеткендей болып қуанам. Себебі, Қазақстан – менің жүрегімнің төрінен орын тепкен жалғыз Отаным! Мен Қазақстан азаматшасы болғаным үшін қуанамын, Қазақстанның бейбіт тұрғыны екенімді еңсемді көтере айтамын және Қазақстанның менің туған Атамекенім екендігін мақтан тұтамын.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-10
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Бейнехостинг (You Tube) |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға сүйіспеншілік ұғымының құндылық ретіндегі мәнін ашу. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Ынтымақтастық: топтық жұмыс барысында жылулық қарым- қатынастар дамиды, ынтымақтастық дағдылары қалыптасады және сындарлы көзқарас дамиды, қарым-қатынастарды қалыптастыру кезінде сыни ойлау қабілеті дағдыланады. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
. Ұйымдастыру кезеңі: 1) Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу. «Сәлем» жаттығуы арқылы психологиялық ахуал орнату. 2) Миға шабуыл. «Конверттегі сұрақ» әдісі. Кез-келген оқушы конвертті ашып сұрақты оқиды. Қалған оқушылар: Табиғат құбылыстарына қандай мы-салдар келтіруге болады? Табиғатта су айналымы деген не (1-сурет)? Табиғатта су айналымын көрсететін қандай құбылыстарды мысалға кел-тіре аласың? Үй жағдайында су айналымын қа-лай бақылауға болады? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары.Қазақ әндерінің жинағы |
||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Сөздікпен жұмыс: Түртіп алу. бейнежазу–запись видео -videorecording;
Жұмыс дәптері файлдықосу-добавить файл-addfile «Кинометафора» әдісі А) «VideoPad программасында бейнені өңдеу» тақырыбына кіріспе жасау мақсатында интерактивті тақтадан бейнежазба көрсетемін. Б) Оқушылар бейнежазбаны көріп, тыңдап стикерге бейнежазбадан түсінгендері бойынша 2 сөйлем жазып, тақтаға оқып іледі. Кері байланыс: Оқушылардың сабаққа қатысуының қарқынына қарай «Бас бармақ» әдісі арқылы бағалап отырамын. Дәптермен жұмыс Тапсырма: VideoPad программасындағы бейнені өңдеуге қолданған құралдар тізбесін жасаңдар. Бұл құралдардың қызметін жазыңдар. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады;
А) Тапсырма: «Табиғаттағы су айналымы» бейнежазбасын компьютерде өңдеп, сақта.
Б)Әріптерінің саны 6 дан көп сөздерді қысқарт. Ол үшін сөздердің бірінші және соңғы әріптерін және олардың арасына қырқып тастаған әріптердің санын жазады. Мысалы, «экспорттау» сөзі «э8у» деп қысқартылады.
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Рефлексия: "Серпілген сауал" әдісі арқылы төмендегі берілген сұрақтар оқушылардың орындығының артына сұрақ жабыстырып қоямын. Оқушылар бір мезетте артына бұрылып өарап, орындықтағы сұрақты алып, сынып бойынша талқыға салып жауабын шешеді. 1. Бейнені өңдеудің қандай маңызы бар деп ой түйдің? 2. Қай кәсіп иелері өз кәсіби қызметтерінде бейнежазбаларды басқаларға қарағанда жиі қолданады?. Үй тапсырмасы: (интернет, энциклопедия). |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект infourok.ru›sabati-tairibi-beynemontazhdau-… |
Хостинг – ол сіздің сайтыңыз тұратын жер. Хостинг – ол үй.
Әр түрлі хостингтер бар. Тегін немесе ақылы. Тегін хостингтердің көбісінің бір жаман жері сіздің сайтынызға өз жарнамаларын қояды. Бұл жағымсыз фактор, біріншіден сізге (сол орынға сіз жарнаманы қойып ақша табуға болатың еді), екіншіден кірген адам да тегін ашылған сайт екенің бірден біліп, ақпараттардың көбісің шынайы қабылдамайды.
Домен деген не?
Жоғарыдағы мысал бойынша сөлейтің болсақ, хостинг – үй, ал домен – мекен-жайы. Домендер де әртүрлі болады. Оларды жалпы алғанда бірнеше дәрежеге бөліп қарастырады: 1-дәрежелі домен, 2-дәрежелі домен, 3-дәрежелі домен және т.с.с.
Бірінші дәрежелі доменді сіз ешқандай жерден ала алмайсыз немесе олар мемлекетке, белгілі бір салаға тиесілі.
Екінші дәрежелі доменді сіз сатып аласыз және жыл сайын ақы төлеп отырасыз. Мысалы: adres.com немесе adres.kz.
Үшінші дәрежелі домендердің біршамасы тегін болып келеді және біршамасы ақылы.
Тегін үшінші дәрежелі доменді сіз тегін сайт ашқанда ала аласыз, мысалы adres.ucoz.net және өз доменіңізге (2 дәрежелі домен бар болса) аша аласыз, мысалы adres.adres.kz.
Ақылы болып келетін үшінші дәрежелі домендер атақты домендер секілді болып келеді. Мысалы: adres.co.uk немесе adres.com.kz.
Жоғарыда келтірілген мысалдардың бәріндегі adres сөзі сіз қалаған кез келген сөз екенін білдіреді.
Тағы бір айта кететін жағдай. Домен тандағанда өз тақырыбыңызға сай етіп дайындаңыз. Мысалы сіздің тақырыбыңыз Қазақстан болса, сіздің доменіңіз azil-kulki-maladec.kz болып тұрса жараспай қалады. Жараспауы былай тұрсың, егер домен және тақырып бір-біріне сай болып тұрған жағдайда іздеуші системаларда көтерілуіңіз оңай болады. Және ұзын домен алудың қажеті жоқ. Мысалы men-rymzhanovtin-nemeresi-bekzhanmin.kz деген адрес болса кірген адамның есінде де қалмайды. Ал bekzhan.kz болса әңгіме басқа...
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-11
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Прокрастинация |
|
Сабақтыңмақсаты |
Балаларды үлкенге құрмет көрсетуге, кішіге қамқор болуға тәрбиелеу. Әдептілік қағидаларын меңгерте отырып, қажет емес әдеттерден бойларын аулақ ұстауға шақыру.Салауатты өмір салтын ұстануға дағдыландыру |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушыларға сүйіспеншілік ұғымының құндылық ретіндегі мәнін ашу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||
|
Сабақтың басы |
. Ұйымдастыру кезеңі: 1) Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу. «Сәлем» жаттығуы арқылы психологиялық ахуал орнату. 2) Миға шабуыл.
Суретпен жұмыс: Жағдаятты талдау. 1. Жұмысты кейінге неге қалдырамыз? 2. Ол жалқаулыққа жата ма? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары.Қазақ әндерінің жинағы |
||||
|
Сабақтың ортасы |
Психологияда прокрастинация дейтін термин бар. Мағынасы – істі кейінге қалдыра салу әдеті, содан туған психологиялық шаршау. Адамның психикасы нәпсіге ауыр кез келген нәрседен қашуға бейім. Сондықтан ауыр істің бәрін кейінге қалдыруға тырысады. Әйтеуір сылтау табуға дайын тұратынымыз содан. Осыны прокрастинация дейді. Бірақ прокрастинацияның асқынғаны түрі кәдімгідей психологиялық дертке әкеледі. Оған шалдыққандарды прокрастинатор дейді. Прокрастинатордың ерекшелігі сонда – еріншек күшін үнемдеуге тырысып, артық жұмыстан қашса, прокрастинатор болса энергия үнемдеудің не екенін білмейді. Қазір істелуі тиіс істі уақытында орындамай, басқа нәрсемен айналысып жүре береді. Яғни, тыным жоқ, мазасыз келеді. Істі істеудің орнына әлеуметтік желіні шарлап, ғаламтор ақтарып кетуі мүмкін. Егер прокрастинация күнде болып, бірнеше сағат уақыт босқа кетсе, бұл адамның әлеуметтік жағдайына да, психологиялық жай-күйіне де зиянын тигізеді. Зерттеуге сүйенсек, мұндай адамның жалақысы аз, уайымнан денсаулығы нашар болады екен. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады;
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; Прокрастинацияның себептері Мұның себептері қарапайым. Созылмалы дертке айналмаса, себебін табу оңай. Келесідей себептері болуы мүмкін: - Шешім қабылдай алмау; - Ішкі мотивацияның болмауы; - Жоспарлай алмау; - Қорқыныш пен үрей; - Перфекционизм; - Соңында істей саламын деген жалған сенім. Кейде адамның арман-мақсаты болмауы мүмкін. Өмірлік мақсаты жоқ адамның бір нәрсені істеуге де ішкі сенімі жетпейді. Фобия жетістігі мен жеңісін тұмшалап тастауы мүмкін. Ал перфекционист адам істі үтір-нүктесіне дейін идеал орындауға тырысады. Сол себепті бастап кетуге батпай немесе жібі түзу жолды іздеп, біраз жүріп қалуы мүмкін. Негізі бұл да адамды күйзеліске әкеледі. Арылу жолдары Психологтардың айтуынша, ересек адамның 20 пайызы прокрастинациядан жапа шегеді екен. Егер істі тындыруға уақыт жетпей, мазасыз ситуацияға тап болсаңыз, жұмысты бітірудің басқа жолдарын табуға тырысу қажет. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Ақырын жүріп, анық бас Адамның істі кейінгі ысыруының бірден-бір себебі – тапсырманың ауырлығы. Сондықтан оқжетпеске қол созбай, шағын, қарапайым деңгейден бастау керек. Істер іс жай, жеңіл болса, оны істеу де оңай. Мәселен, кешке ағылшын тілін оқу керек болса, бүгін ағылшын тілді кітаптың 1-2 бетін оқимын деп жоспар қойыңыз. Оны орындау жеңіл шығар. Рефлексия: "Серпілген сауал" әдісі арқылы төмендегі берілген сұрақтар оқушылардың орындығының артына сұрақ жабыстырып қоямын. Оқушылар бір мезетте артына бұрылып өарап, орындықтағы сұрақты алып, сынып бойынша талқыға салып жауабын шешеді. Үй тапсырмасы: «менің бір күнім» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект
:https://massaget.kz/jigitterge/psihologiya/66100/
|
рокрастинация – істі кейінге қалдыру әдеті. Шаруаны тақалғанда тындыру көпшілігімізге тән. Соның кесірінен жұмыс өнімділігі мен денсаулығымызға нұқсан келеді. Balbal.kz мотивациялық сайты прокрастинациямен күресу туралы материал дайындады.
Прокрастинация деген не?
Әлемде 5 адамның бірі прокрастинатор. Жалқаудың ертеңі бітпес деп жатады. Прокрастинация жалқаулық емес. Ол психологиялық мәселе. Кейде оны Скарлетт синдромы деп те атайды. Кез келген маңызды іс, дипломдық жұмысты бірден бастап кетпеу, уақыт созып кәмпит жеу, телефон ақтару сияқты ұсақ-түйекпен алдану.
Неге ертеңге қалдыруға әуеспіз?
Ондай жағдай бәрінің басынан өтеді. Алайда кей адамдар үшін бұл айықпас дертке айналады. Қанша тырысса да еш нәрсені уақытылы тындырмайды. Содан өз-өзіне налиды. Оның себебі әртүрлі: бірсарынды жұмыс, зейін қоюдан қиналу, шаршау, сәтсіздіктен қорқу, қызықсыз, ұнамайтын нәрсемен айналысу.
Күнделікті өмірде біз істегіміз келмейтін нәрсеге тап боламыз. Ал одан бас тартуға жүрексінеміз. Соның салдарынан прокрастинация оянады.
Жаңа технологиялардың шығуы – тағы бір алаңдатушы фактор. Телефон дыбысы, интернеттегі жазбаларға алаңдаймыз деп прокрастинация жасаймыз.
Прокрастинация неге әкеліп соғады?
Істі кейінге қалдыра берудің кесірінен уақытты жоғалтамыз. Ал уақыт – ең қымбат ресурс. Содан барып жұмыс өнімділігі төмендейді. Соңына келгенде бәрін бітіруге тырысып, жүйкемізге салмақ түсіреміз. Ұйқы шала болады, отыра бергеннен остеохондроз сияқты аурулар пайда болады.
Одан бөлек ол психологиямызғада әсер етеді. Прокрастинацияға ұшырайтын адамдар депрессияға жиі түседі. Уақытты құр өткізгеніңізге қынжыласыз, стресске түсесіз. Бұл мотивацияның жоғалуына әкеледі. Өз-өзіңізді төмен бағалап, қалай негативті адам болып бара жатқаныңызды байқамай қаласыз.
Прокрастинациядан құтылудың 12 әдісі
Уақытты дұрыс бөлу
Егер сізге бір күнде бірнеше тапсырманы үйіп-төксе, не істеріңізді білмей қаласыз. Қайсысынан бастарыңызды білмей ештеңе бітірмеуіңіз де мүмкін. Сол үшін маңыздылығына қарай істі бөліп қойыңыз. Осылайша сол іске зейін қоясыз. Эйзенхауэр матрицасын қолданып көрсеңіз болады.
Шынайы мақсат қою
Өзіңіздің шамаңызды біліңіз. Ағылшын тілін білмейтін адамға бір аптада ағылшынша сөйлеп үйрен десе, ол орындалмайтыны хақ. Сол үшін де қай уақытқа дейін орындап бітіру керегін дұрыстап ойластырыңыз. Тым қатаң режим ұстанбаңыз.
Жоспар құру
Мынаны істеу керек деп ойлап қою жеткіліксіз. Орындалу керек тапсырмаларды күнделікке тізіп қойыңыз. Орындаған нәрсеге + қойып отырыңыз. Осы кезде ішкі мотивация оянады.
Мотивация
Мақсатыңыз кұр арман болып қалмас үшін оны жиі еске алу керек. Стикерге, күнделікке мақсатыңызды жазып қойыңыз.
Әр орындаған ісіңіз үшін өзіңізге сыйлық жасаңыз. Мысалы кітаптың әр 50-ші бетіне сағыз салып қойыңыз. Ал орындамай қойсаңыз жаза қолданыңыз. Сол күні бір нәрседен бас тартыңыз.
Қателесуден қорықпау
Прокрастинацияның бір себебі – қателесуден қорқуымыз. Қателесудің жаман емес екенін ұғыну керек. Мінсіз ештеңе болмайды. Ал қателесудің арқасында тәжірибе жинаймыз.
Жұмыс орнын ретке келтіру
Жұмыс істейтін орныңызда артық нәрсе болмасын. Шашыраңқылық сізді алаңдатады. Зейін қойып, ләззатпен іске кірісе алмайсыз. Сол үшін жұмыс орнын ретке келтіріп болғасын іске кірісіңіз.
Қатаң күн тәртібінен бас тарту
Күн тәртібіңізге расымен маңызды істерді жазыңыз. Бірақ әр минут, секундын жоспарлау қажет емес. Жоспарланбаған істерге де уақыт қалдырыңыз. Тым қатаң күн тәртібімен жүру жалықтырады.
Тамақтану және үзіліс уақыты
Үзіліс уақыты болмаса, шаршап қалуыңыз мүмкін. Сол үшін аз-аздан демалып тұрған жөн. Тамақтану уақытын да ұстану керек. Әйтпесе қарныңыз ашып, жұмыс уақытында асханаға қарай жүгіре беретін боласыз.
Қызықты ету
Жұмыс қалай қызық болуы мүмкін деп ойладыңыз ба? Оны ойын ретінде, әріптесіңізбен жарысу арқылы қызықты ете аласыз.
Алаңдататын нәрселерден аулақ болу
Бос әңгіме, телефон дыбысы, т.б. алаңдатады. Әріптесіңізбен тек үзілісте ғана әңгімелесіңіз. Ал жұмыс біткенше телефон дыбысын сөндіріп қойғаныңыз дұрысырақ.
Есеп беру
Кешке өзіңізге есеп беріңіз: не істедіңіз, не бітірмедіңіз? Өзіне есеп бермейтін адам шаруаны ертеңге қалдырып, істі қиындататынын түсінбейді. Есеп беру арқылы қалай жеңгеніңізді байқайсыз. Ертерек бітіру арқылы бос уақыт пайда болғанына қуанасыз.
Бос қиял
Нәтижені ғана ойлаудың қажеті жоқ. Одан да шешу жолын ойластырған жөн. Қиялдай берсеңіз, энергияны соған жұмсайсыз әрі іске жеңіл-желпі қарайсыз.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-12
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасылық табыс |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға үй экономикасы жайлы түсінік беру.Отбасы бюджетіндұрыс ұйымдастыруды,кіріс және шығыс кезін есептеуді үйрену. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Отбасы мүшелері бір-біріне деген құрмет көрсетуіне тәрбиелеу. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
. Ұйымдастыру кезеңі: 1) Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу. «Ойластыр» айдары Мұғалім тақтадағы суретті көрсетеді. Оқушылар осы суретті көргенде ойларына не түсті,соны 1 минут ішінде жазады. Сосын сол сөзді не үшін жазды түсіндіреді. Егер оқушылар сөздерінің ішінде ерекше сөздер болса, сол сөзді не үшін жазды, бұл тақырыпқа (не айтылған сөзге қандай қатысы бар) соны айтып беруі керекОқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру
|
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары.Қазақ әндерінің жинағы |
|
Сабақтың ортасы |
Ақшаны сыйласаң ол да сені жақсы көреді»немесе «Тиыннан сом құралады» деген мақалдар біздің бүгінгі сабағымызға қатысты айтылғандай. Оқу мақсатын таныстыру 1.Отбасы бюджетінің негізгі кіріс-шығыстарын талдау 2.отбасы бюджетін оңтайландыру жолдарын ұсыну 3.отбасылық кірістер мен шығыстардың есебін жасай алады Отбасы бюджеті дегеніміз – бұл әдетте кесте түрінде бір айға жасалатын отбасылық кірістер мен шығыстардың есебі, отбасылық баланс. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; - Қалай ойлайсыздар, отбасы бюджеті де болуы мүмкін бе? - Отбасы бюджетін кімдер құрайды? - Қалай құрайды? - Бұл отбасына келіп жатқан кірістер болып саналады. - Отбасы бюджеті қалай жұмсалады? Қайда жұмсаймыз? Бұл отбасынан кетіп жатқан шығыстар. Бір сөзбен айтқанда, отбасы бюджеті кіріс пен шығыстан құралады. Қызығушылықты ояту Топпен жұмыс «Отбасылық бюджетті есептеп үйренейік» 1-2 топ тапсырмасы:(Тұрақты кіріс-ауыспалы кіріспен жоспарлы шығыс-жоспарсыз шығысты есептейді) Қандай жоспарланған бюджет екендерін айтады Қалыпты жоспарланған бюджет Тиімді жоспарланған бюджет Тиімсіз жоспарланған бюджет 3-топ тапсырмасы (Отбасылық бюджетті қалай үнемдеуге болады?) «Ақша.Отбасы бюджетін қалай үнемдеу керек» (бейнеролик)көру Дәптермен жұмыс. Жаңа сөздер жазылады. (Бюджет,кіріс,шығыс,зейнетақы,шәкіртақы,несие, экономика) Сергіту сәті
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; Еңбекақы, театрға бару, шәкіртақы, зейнетақы, ойыншық, әлеуметтік көмек,жалақы,киім-кешек,азық-түлік,дәрі,т.б. -Балалар, бізде қазір экономикамызда қандай өзгерістер болып жатыр? -Доллор, рубль өсіп жатыр. Сондықтан, азық-түлік, киім, оқу құралдары қымбаттады. Отбасында да шығындар көбейеді. Сол үшін үйге келген кірісті үнемдеу керек. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы https://melimde.com/saba-tairibi-bizdi-otbasili-byudjetimiz.html |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Рефлексия: «Тазалық» әдісі бойынша оқушылар өздері жаңа тақырыптан алғандарын ой елегінен өткізеді Еттартқыш- алған білімімді жинақтап, қорытамын, електен өткіземін. Чемодан- алған білімім болашақта қажет. Қоқыс жәшігі-алған білімімді қажет етпеймін. Үй тапсырмасы: Өз отбасыңның бір айлық отбасылық бюджетін есептеп келесіздер. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Отбасылық бюджетті сақтаудың қол жетімді жолдары оның ұйымының түрлерінен тұрады. Мысалы, кейбір отбасыларда әйелі ақша транзакцияларының толыққанды көшбасшысы болып табылады, ол жалақы карточкалары және оның қолындағы жинақ карталары бар. Мұндай отбасы «монополия» болып табылады, егер ер адам өзіне сенімді емес және оның әйелі ақшадан жақсы басқаратын болса деп санайды. Отбасылық жиынтық бюджет басқа түрлермен ұсынылуы мүмкін:
Жалпы . Жалпы отбасылық бюджетпен негізгі және қосымша кірістер бір мөлшерде жиналады. Біріншіден, коммуналдық қызметтер төленеді, ақша тасымалдау үшін сақталады, мектептегі балаларға арналған тамақ. Көтерме заттар негізгі қажеттіліктерді (жуғыш заттар, гигиена өнімдері) және өнімдерді (ет, жарма, май, қант) сатып алады. Кейінгі шығындардың орындылығы әдетте отбасылық кеңесте талқыланады. Отбасының ересек мүшелері жалпы отбасылық шошқа банкінің қай жерде және неге қаражат қалдырғаны туралы үнемі біледі.
Бөлек . Ақшаның жеке қалдықтары жас жұбайлар үшін елеулі сынақ болып табылады. Мысалы, әйел өнім сатып алады, бірақ ер адам балаларға арналған киім-кешекпен қамтамасыз етіп, тамақ өнімдерін төлейді. Отбасындағы жеке бюджет отбасылық келіспеушіліктің негізгі себебі болып табылады. Егер бір жұбайымның ақшасы бар екені туралы үндемесе, ал екіншісі - оларға қажет болса, онда ол отбасылық жанжалға жақын емес.
Аралас . Отбасылық бюджетті басқарудың барынша ақылға қонымды нысаны араласады. Негізгі қалдықтар отбасылық бюджет сияқты. Бірақ қосымша табыс (мысалы, күйеу құрылыс алаңында жұмыс іздейді, әйелі тоқылған нәрселерді сатады және сатады) онымен бірге қалады. Отбасылық бюджетті қалыптастырудың бұл түрі бір-біріне сенімсіздік туғызбайды.
Отбасындағы бюджет қалай қалыптасады?
Ерлі-зайыптылар кәсіпорындарда, мектепке дейінгі және мектеп мекемелерінде, ауруханада, әлеуметтік құрылымдарда жұмыс істейтін болса, ай сайынғы жалақы алады. Отбасылық бизнес жүргізілгенде, отбасылық шошқа банкіне ақша қаражатын апта сайын немесе күн сайын алуға болады. Қарт адамдар жұмыс істемейді, бірақ зейнетақы алады. Осы сомалардың негізгі отбасылық табысы қалыптасады.
Шығармашылық, қызықты, белсенді табиғаты бұл жерде тоқтамайды. Олар бірдеңе ойлап тапты, өздерін және басқаларын сынған жабдықты жөндеуге, әдемі заттарды тоқуға, тапсырыс беруге дәмді торттарды пісіруге, жақсы мақалалар жазу. Ресми жұмыс орнына қарағанда пайда әкелетін қосымша табыс болашақта табыстың негізгі түріне айналуы мүмкін. Бұл сценарийде отбасы бюджетінің нәтижесі қандай? Жауап қарапайым: қаражаттың барлық көздерінен.
Отбасылық бюджетті қалай басқаруға болады?
Ақшаны алу және олардың шығындары қағазға жақсы жазылады. Мұндай ақпарат есте сақтау қиын. Отбасылық бюджет ақшаны сақтайтын кассалық аппарат болып табылады және олардың қалдықтары басқа ақшаларға қанша «ақысыз» ақша қалғаны туралы ақпаратты нақтылау үшін есептеледі. Оларды ескеру үшін жалпы жазу кітапшасын жасай аласыз және оған екі кесте салуға болады:
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-14
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасылық табыс |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылар отбасының маңыздылығын дәлелдеуге, отбасы мүшелерінің функционалдық рөлін талдауға үйренеді. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушылар отбасының қоғам өміріндегі маңызын дәлелдеуге, отбасы мүшелерінің функционалдық рөлін талдауға үйренеді. Отбасы бюджетінің негізгі кіріс-шығыстарын талдайды. |
Сабақтың барысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
. Ұйымдастыру кезеңі: 1) Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу. Психологиялық ахуал қалыптастыру. Мынау менің жүрегім, Бәрі осыдан басталған. Мынау басым ақылды, Бәрін осы басқарған. Мынау менің оң қолым Мынау менің сол қолым, Барлық істі атқарған. «Жалаулар» арқылы топқа бөлінеді. Оқушыларды қалаған жалауларын алып, 1,2,3 топтарға бөлініп отырады. 1-топ «Бақыт жалаулары» 2-топ «Арман жалаулары» 3-топ «Қуаныш жалаулары»
Отбасының қоғам өміріндегі маңызы
Күтілетін нәтижені анықтау Ширату тапсырмасы. «Бюджет»- сөзі ақша салатын әмиян деп аударылады екен.Біз әр күнімізді,мерекені,жұмыстың бәрін жоспарлаймыз.Сол секілді ақшаны да санап,жоспарлы жұмсаған дұрыс. Отбасылық бюджет дегеніміз үйге кіретін барлық табыстарды және шығындарды тиімді құрастырып,есептеп отыру. - Бюджет қалай тиімді болады? - Ол үшін отбасылық кірістерді және шығыстарды дұрыс құрастыру қажет. Кірістер дегеніміз – отбасына кіретін барлық ақшаларыңыз. Шығыстар дегеніміз- отбасы мүшелеріне және қажеттіліктеріне жаратылып жатқан ақша. Кірістерге шәкіртақы,зейнетақы,айлық жалақы,құнды қағаздар,жәрдемақы.т.б жатады. Шығыстарға –салық,азық –түлікке жұмсалатын қаржы,киім- Тапсырманы орындаған оқушыны мадақтау,толықтыру жасау, тиімді кері байланыс орнату. Белсенді оқу тапсырмалары. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары.Қазақ әндерінің жинағы |
||||||
|
Сабақтың ортасы |
БІЗДІҢ ОТБАСЫЛЫҚ БЮДЖЕТІМІЗ
Ақшаны сыйласаң ол да сені жақсы көреді»немесе «Тиыннан сом құралады» деген мақалдар біздің бүгінгі сабағымызға қатысты айтылғандай. Оқу мақсатын таныстыру 1.Отбасы бюджетінің негізгі кіріс-шығыстарын талдау 2.отбасы бюджетін оңтайландыру жолдарын ұсыну 3.отбасылық кірістер мен шығыстардың есебін жасай алады Отбасы бюджеті дегеніміз – бұл әдетте кесте түрінде бір айға жасалатын отбасылық кірістер мен шығыстардың есебі, отбасылық баланс. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; - Қалай ойлайсыздар, отбасы бюджеті де болуы мүмкін бе? - Отбасы бюджетін кімдер құрайды? - Қалай құрайды? - Бұл отбасына келіп жатқан кірістер болып саналады. - Отбасы бюджеті қалай жұмсалады? Қайда жұмсаймыз? Бұл отбасынан кетіп жатқан шығыстар. Бір сөзбен айтқанда, отбасы бюджеті кіріс пен шығыстан құралады. Қызығушылықты ояту Топпен жұмыс «Отбасылық бюджетті есептеп үйренейік» 1-2 топ тапсырмасы:(Тұрақты кіріс-ауыспалы кіріспен жоспарлы шығыс-жоспарсыз шығысты есептейді) Қандай жоспарланған бюджет екендерін айтады
3-топ тапсырмасы (Отбасылық бюджетті қалай үнемдеуге болады?) «Ақша.Отбасы бюджетін қалай үнемдеу керек» (бейнеролик)көру
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; Еңбекақы, театрға бару, шәкіртақы, зейнетақы, ойыншық, әлеуметтік көмек,жалақы,киім-кешек,азық-түлік,дәрі,т.б. -Балалар, бізде қазір экономикамызда қандай өзгерістер болып жатыр? -Доллор, рубль өсіп жатыр. Сондықтан, азық-түлік, киім, оқу құралдары қымбаттады. Отбасында да шығындар көбейеді. Сол үшін үйге келген кірісті үнемдеу керек. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы
https://melimde.com/saba-tairibi-bizdi-otbasili-byudjetimiz.html |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Рефлексия: •Алдымен біз былай деп ойладық..... •Одан кейін біз мына проблемаға тап болдық............. •Проблеманы шешу үшін......жасадық. •Бұдан біз..................көрдік. •Демек, бұл мынаны білдіреді................. Үй тапсырмасы: Өз отбасыңның бір айлық отбасылық бюджетін есептеп келесіздер. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект
|
Отбасы шығындарының анықтамасы. : Қажетті тең немесе салтанат осындай есебінен ерлі-зайыптылар заңды жауапты қабылдау жарғылар -used ма пайдаланылатын немесе отбасы пайдалану үшін сақталады кез келген үшін жұмсалған шығындар.
Тұрғындар да сұрайды, үй шаруашылығының шығындарына не кіреді?
Үй шаруашылығының шығындары үйді ұстауға кететін шығындарды білдіреді. Оған азық-түлік, ипотека төлеу немесе сол үйде тұратын адамдар үшін жалға алу және коммуналдық төлемдер сияқты шығындар кіреді . Сондай-ақ бұл шығыстар үй шаруашылығының басшысы үшін салықтық есеп беру мәртебесін анықтау үшін пайдаланылуы мүмкін .
Сонымен қатар, шығындардың 4 түрі қандай? Осы жиынтықтағы шарттар (4)
Өзгермелі шығындар. Ай сайын өзгеретін шығындар (электр жарығы, газ, азық-түлік, киім-кешек).
Тұрақты шығындар. Айдан айға өзгеріссіз қалатын шығындар (жалға алу, кабельдік төлем, көлік төлемі)
Мерзімдік шығындар.
Дискрециялық (маңызды емес) шығындар.
Сәйкесінше, ай сайынғы шығындардың мысалдары қандай?
Сізде ай сайынғы шығындар көп болуы мүмкін:
Ипотека немесе жалға беру.
Утилиталар.
Денсаулықты сақтандыру.
Зейнетақы шотындағы жарналар.
Спортзал мүшелігі.
Көңілді заттар, мысалы, сыртта тамақтану.
Шығындардың 3 түрі қандай?
Барлығымыз төлейтін шығындардың үш негізгі түрі бар: тұрақты, айнымалы және мерзімді.
32 Қатысты сұрақ жауаптары табылды
Жеке шығындар дегеніміз не?
Жеке шығыстар - Оператор қызметкерлерінің іссапар және басқа ақылға қонымды өтелетін шығыстары . 78 құжаттардың негізінде 78. Жеке шығындарды білдіреді саяхат және уақытша тұруына шығындарды өтеледі.
Ең көп таралған шығындар қандай?
20 жалпы айлық шығыстар
Тұрғын үй. Сіздің шығындарыңыз тұратын жеріңізге байланысты айтарлықтай өзгереді.
Тасымалдау.
Тамақ?
Коммуналдық төлемдер.
Ұялы телефон.
Бала күтімі мен мектеп шығындары.
Үй жануарларына арналған тағам.
Үй жануарларын сақтандыру.
Үй шаруашылығының негізгі шоттары қандай?
Тұрмыстық есепшоттар
Кеңес салығы.
Коммуналдық төлемдер (жарық, газ және су)
Телекоммуникациялар (телефон, интернет және теледидар)
теледидар лицензиясы.
Сақтандыру.
Үй шаруашылығының ең үлкен шығындары қандай?
Американдық отбасының ең үлкен он шығыны
Тұрғын үй. Visual Economics мәліметтері бойынша, орташа отбасы үшін ең үлкен шығын баспана немесе баспана болып табылады.
Әлеуметтік қамсыздандыру және зейнетақы. Көптеген отбасылар үшін екінші ең үлкен шығыс - бұл әлеуметтік қамсыздандыру және зейнетақы тағайындау.
Коммуналдық қызметтер мен қызметтер.
Тамақ.
Тасымалдау.
Ойын-сауық.
Киім.
Денсаулық сақтау.
Жалпы тұрмыстық шығындар дегеніміз не?
2017 жылғы орташа айлық шығындар статистикасы. Баспана, азық-түлік және киім-кешек сияқты негізгі қажеттіліктеріңізді жабу үшін бірнеше шығындарды төлеуіңіз керек. Бірақ көптеген адамдар үшін орташа айлық шығындарға қарыз төлемдері, зейнетақы жинақтары, бала күтімі, жеке мектеп және т.б. кіреді.
Жалғыз адамның орташа шығыны қандай?
АҚШ үшін жалпы өмір сүру шығындары қандай? Сіз қанша ала аласыз?
АҚШ-та тұру шығындары (жалдау ақысын қоспағанда) Нью-Йорк орташа құны Сан-Франциско орташа құны
Жалғыз адам, айына 1100 доллар $1114
Жалғыз адам, жылына $13 200 $13 368
Университет студенті, айына $794 $852
Төрт адамдық отбасы, айына 4 045 доллар $4 118
Тұрақты ай сайынғы шығындар дегеніміз не?
Тұрақты шығыстардың анықтамасы «кезеңнен кезеңге өзгермейтін кез келген шығыс » болып табылады, мысалы, ипотека немесе жалдау төлемдері, коммуналдық төлемдер және несие төлемдері. Коммуналдық төлемдер (кабель, ұяшық, электр энергиясы, су және т.б.) Жалдау / автокөлік несие төлемі Көлікті сақтандыру ( ай сайын төлейтін болса)
Ай сайын қанша ақша үнемдеу керек?
Ай сайын қанша үнемдеу керек ? Көптеген көздер ай сайын табысыңыздың 20 пайызын үнемдеуді ұсынады. Танымал 50/30/20 ережесіне сәйкес, сіз бюджеттің 50 пайызын жалға алу және тамақ сияқты маңызды заттарға, 30 пайызын қалаулы шығындарға және кемінде 20 пайызын үнемдеуге қалдыруыңыз керек .
Бюджетті дайындаудың төрт кезеңі қандай?
Сіз іс жүзінде орындайтын бюджетті құрудың 4 қадамы
1-ҚАДАМ: АҚША. Айдағы табыс көздерін көрсетіңіз.
2-ҚАДАМ: АҚША. Әрі қарай, барлық ай сайынғы шығындарыңызды тізімдеуге көмектесу үшін соңғы бірнеше айдағы банк үзінділеріне қараңыз.
3-ҚАДАМ: ЖАҒДАЙДЫ БАҒАЛАУ.
4-ҚАДАМ: Бюджетті пайдалану және сақтау.
Үлгі бюджет дегеніміз не?
Үлгісі бюджет сіз өз бюджетін құруға көмектесу үшін үстінен қарауға болады, бұл басқа отбасынан бюджет болып табылады. Бұл тіпті достар арасында жиі талқыланатын нәрсе емес, сондықтан басқалардың ақшасын қалай жұмсайтынын көру өте қиын.
Жеке шығындардың мысалдары қандай?
Барлығында бірдей тұрақты шығындар бола бермейді, бірақ мұнда ең көп таралған мысалдардың бірнешеуі берілген:
Ипотека немесе жалдау төлемдері.
Несиелер (студенттік несиелер, автокөлік несиелері, тұрғын үй несиелері)
Сақтандыру (көлікті сақтандыру, денсаулықты сақтандыру, өмірді сақтандыру)
Балабақша.
Оқу ақысы.
Утилиталар.
Мен айына тамаққа қанша ақша жұмсауым керек?
АҚШ Ауыл шаруашылығы департаментінің мәліметтері бойынша, америкалықтар азық-түлік, орта есеппен, олардың бюджеттің шамамен 6% жұмсайды. Бұл әдісті пайдалансаңыз, ай сайын азық-түлікке 6% және түскі асқа 5% бюджетті бөліңіз . Егер сіздің үйден алатын табысыңыз айына $3000 болса, сіз азық-түлікке 180 долларға және түскі асқа 150 долларға жуық бюджетте боласыз.
Электр шоты тұрақты шығындар ма?
Тағы бір үлкен тұрақты шығыс - бұл сіздің тұрғын үй төлемі (ипотека немесе жалдау). Мұндай газ, электр, кабельді теледидар, телефон, және су вексельдерді ретінде сіздің коммуналдық қызметтер бекітілген шығындар сіз ай сайын оларды төлеуі тиіс, өйткені. Бірақ олар да айнымалы, өйткені олар маусымға қарай өзгереді және пайдалануыңызға байланысты.
Тұрақты шығындардың мысалдары қандай?
Мұнда тұрақты шығындардың бірнеше мысалдары берілген:
Амортизация. Бұл активтің пайдалы қызмет ету мерзімі ішінде материалдық емес активтің (сатып алынған патент сияқты) құнын біртіндеп шығындарға жатқызу.
Амортизация.
Сақтандыру.
Пайыздық шығындар.
Мүлік салығы.
Жалға алу.
Жалақылар.
Утилиталар.
Сіз айына қанша жұмсайсыз?
50-30-20 ережесін пайдалана отырып, сіз айына сіздің қажеттіліктеріне жоқ астам $ 1,750 жұмсауға болады. Ең төменгі несие карточкасы төлемдер, сақтандыру сыйлықақылары, және өмірдің басқа да қажеттілігін $ 250 айына артық емес, сіздің коммуналдық егер автокөлік төлемді ай жалға немесе ипотекалық төлем, кем дегенде емес - Сіз, бәлкім, бір $ 1,500- а бере алмайды.
Негізгі шығындар дегеніміз не?
Өмір сүру шығыны болып не саналады? Тұрмыстық шығындар - бұл негізгі күнделікті өмірге және денсаулықты сақтауға қажетті шығындар . Олар тұрғын үй, азық-түлік, киім-кешек, денсаулық сақтау және көліктің негізгі санаттарын қамтиды.
Шығындар міндеттемелер болып табылады ма?
Шығын - бұл кәсіпорынның кіріс алу үшін жұмсайтын операцияларының құны. Активтер мен міндеттемелерден айырмашылығы, шығыстар кіріспен байланысты және екеуі де компанияның кірістер туралы есебінде көрсетіледі. Шығындар - бұл компанияның жұмысына жұмсалған шығындар , ал міндеттемелер - бұл компанияның міндеттемелері мен қарыздары.
Ұқсас сұрақтар
25Қандай шығындар операциялық шығындарға кірмейді?18Жалақы шығындары операциялық шығындар болып табыла ма?27Үмітсіз қарыз шығыстары шығыстар шоты ма?18Басқа шығындар қандай?27Пайыздық шығындар ақшалай шығындар болып табыла ма?21Қандай шоттар шығыстар болып табылады?15Шығын бабы дегеніміз не?19Жеке өмір сүру шығындары дегеніміз не?22Медициналық шығындарды жабу дегеніміз не?
Танымал сұрақтар
126,5 дюйм үлкен бе?39Гермиона Гарри Поттер мен қарғысқа ұшыраған балада өледі ме?39Қандай машиналарда ең қымбат каталитикалық түрлендіргіштер бар?39Ән айтып жатқан адамға не айтуым керек?37Newsmax TV Spectrum-да қолжетімді ме?39Ұзақ мерзімді күтім нені қамтиды?26Төбедегі динамиктер қызады ма?3818-бөлімдегі жарақат дегеніміз не?38Су жұмсартқышты сатып алу немесе жалға алу жақсы ма?39Аляска Майлзмен не істей аласыз?
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-15
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Тұрғын үй несиесі. Ипотека |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылар отбасының маңыздылығын дәлелдеуге, отбасы мүшелерінің функционалдық рөлін талдауға үйренеді. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушылар отбасының қоғам өміріндегі маңызын дәлелдеуге, отбасы мүшелерінің функционалдық рөлін талдауға үйренеді. Отбасы бюджетінің негізгі кіріс-шығыстарын талдайды. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі: 1) Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу. 1) «Топтастыру» Топ білімгерлерін «Ақша» және «Қаржы» топтарына бөлу арқылы «Топтастыру» ойыны жүргізіледі. «Топтастыру» арқылы екі топ өз командаларының атын қорғап шығады және түсіндіріп өтеді. 2) «Венн диаграммасы» «Ақша» және «Қаржы» деген сөз жазылған екі парақ екі топқа ұсынылады. Ойлануға 1 минут уақыт беріледі. Екі топтан бір-бір білімгер шығып, ақша мен қаржының ұқсастықтарын жазып толтырады. Ортақ қасиетін бірінші болып анықтаған топқа 1 ұпай қосылады. 3) «Бөшкеден шыққан басқатырғылар» 2 топтағы білімгерлер бөшкеден шыққан әр түрлі сұрақтарға ойланбастан жауап береді |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары.Қазақ әндерінің жинағы |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Отбасының қоғам өміріндегі маңызы
Тапсырманы орындаған оқушыны мадақтау,толықтыру жасау, тиімді кері байланыс орнату. Белсенді оқу тапсырмалары. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып
Ипотека – бұл қарыз алушының үйді немесе жылжымайтын мүліктің басқа түрін сатып алу немесе күтіп-ұстау үшін пайдаланатын және белгілі бір уақыт аралығында, әдетте бірнеше рет төлеуге келісетін несие. Несиені қамтамасыз ету үшін мүлік кепіл ретінде қызмет етеді. Несие қозғалысы бойынша операциялар
Сызбамен жұмыс. Яғни сызбаны сұрақтарға жауап беру арқылы, сызба астындағы жасырылған суретке түсініктеме беру керек. Сызба сұрақтары: -Егер ұйым 1 жылға 10% өсіммен 100000 теңге қарыз берсе, ақшаның болашақтағы құны қанша болады. -Бактік қысқа мерзімді несие есепшотке кірістелді. Осы шаруашылық операцияға қандай шоттар корреспонденциясын құрамыз. -Несиелік шартта көрсетілген пайызбен есептелген төлемге қандай шоттар корреспонденциясын құрамыз. -Несиелік келісімшартта қандай ақпараттар көрсетілуі керек. -Валюта түрінде алынған несиелер бойынша валюта айырбастау кезінде нарықтық бағамның өзгеруі нәтижесінде міндеттемелердің көбеюіне қандай шоттар корреспонденциясын құрамыз. -Жабдықтаушыға берешек банк несиесі есебінен өтелінді. Осы шаруашылық операцияға қандай шоттар корреспонденциясын құрамыз.
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы
https://melimde.com/saba-tairibi-bizdi-otbasili-byudjetimiz.html |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Рефлексия: •Алдымен біз былай деп ойладық..... •Одан кейін біз мына проблемаға тап болдық............. •Проблеманы шешу үшін......жасадық. •Бұдан біз..................көрдік. •Демек, бұл мынаны білдіреді................. Үй тапсырмасы: Тұрғын үй несиесі. Ипотека |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект
|
Несие (лат. creditum — несие, credo - сенемін, сенім білдіремін), несие белгілі-бір мерзім бойы пайдаланып, қайтарылу үшін әдетте, пайыз төлеу шартымен ақшалай немесе тауар түрінде берілетін қарыз. Оның қозғалысы кезінде несиелер мен қарызгер арасында белгілі бір экономикалық қатынастар қалыптасады. Несиесің дамуы ұдайы өндіріс үрдісіндегі капиталдың ауыспалы айналымының заңдылықтарына орайлас келеді: шаруашылықтың белгілі бір телімдерінде уақытша еркін айналымдағы ақша капиталы бос қалады да, басқаларында оған деген мұқтаждық, яғни несие алу қажеттілігі туады. Капиталдың ауыспалы айналымы негізінде пайда болған уақытша еркін айналымдағы ақша капиталы, халық пен мемлекеттің ақшалай жинақтары несие көзін құрайды.
Несиелік қатынастар жүйесінде несие операцияларын жасау үшін қаражат тартудың да маңызы зор. Мұндай қызмет әр түрлі несиелік қатынастар үшін біркелкі бола бермейді. Айталық, коммерциялық несие кезінде несиегердің сырттан қаражат тарту қажеттілігі туындамайды, ал банктік несиелеуде сырттан тартылған қорлардың кеңінен пайдаланылуы көзделеді. Экономиканы дамытуда несиенің рөлі маңызды әрі сан салалы. Несие өнімнің өндірілуі, өткізілуі мен тұтынылуы үрдісіне және ақша айналысы саласына әсерін тигізеді, яғни өнімді өндіру мен өткізу үрдістерінін іркіліссіз болуына ықпал етеді, өндірістің маусымдылығына орай туындаған қаражатқа деген ділгірлікті уақытша қанағаттандыруда, өндірісті кеңейтуде үлкен рөл атқарады. Тұтыну несиесі халықтың әр түрлі қажеттіліктерін қанағаттандыруға септігін тигізеді.
Несие, негізінен, коммерциялық несие және банк несиесі түрлеріне бөлінеді. Айрықша түрі халықаралық несие Коммерциялық несие — сатушы тауарды сатып алушыға төлемін кейінге қалдыра отырып беретін несие. Бұл орайда айналым құралы ретінде, әдетте, вексель жүреді. Мұндағы вексель дегеніміз — несиегерге вексель беруші қарызгерден вексельде көрсетілген ақша сомасын белгіленген мерзімде төлеуді талап ету құқын беретін белгілі бір нысандағы жазбаша борыштық міндеттеме. Банк несиесінің әмбебаптық сипаты бар. Бұл ретте банктер, ақша иелері және басқа несие мекемелері несиегерлер болып келеді. Несиенің берілуі мен өтелуіне, ставка пайызының мөлшеріне байланысты тараптардың міндеттемесі мен экономикалық жауапкершілігі несиелік келісімдер негізінде шешімін табады. Банк несиені несиелеу мерзіміне қарай қысқа мерзімді (1 жылға дейінгі мерзімге), орта мерзімді (1 жылдан 3 жылға дейінгі мерзімге) және ұзақ мерзімді (3 жылдан астам мерзімге) болып келеді. Ол қарызгерге тиесілі жылжымайтын мүлік, тауарлар,
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-17
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасы бюджетін жүргізу ережелері. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылар отбасының маңыздылығын дәлелдеуге, отбасы мүшелерінің функционалдық рөлін талдауға үйренеді. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушылар отбасының қоғам өміріндегі маңызын дәлелдеуге, отбасы мүшелерінің функционалдық рөлін талдауға үйренеді. Отбасы бюджетінің негізгі кіріс-шығыстарын талдайды. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
. Ұйымдастыру кезеңі: 1) Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу. Психологиялық ахуал қалыптастыру. Мынау менің жүрегім, Бәрі осыдан басталған. Мынау басым ақылды, Бәрін осы басқарған. Мынау менің оң қолым Мынау менің сол қолым, Барлық істі атқарған. Отбасының қоғам өміріндегі маңызы
Күтілетін нәтижені анықтау Ширату тапсырмасы. «Бюджет»- сөзі ақша салатын әмиян деп аударылады екен.Біз әр күнімізді,мерекені,жұмыстың бәрін жоспарлаймыз.Сол секілді ақшаны да санап,жоспарлы жұмсаған дұрыс. Отбасылық бюджет дегеніміз үйге кіретін барлық табыстарды және шығындарды тиімді құрастырып,есептеп отыру. - Бюджет қалай тиімді болады? - Ол үшін отбасылық кірістерді және шығыстарды дұрыс құрастыру қажет. Кірістер дегеніміз – отбасына кіретін барлық ақшаларыңыз. Шығыстар дегеніміз- отбасы мүшелеріне және қажеттіліктеріне жаратылып жатқан ақша. Кірістерге шәкіртақы,зейнетақы,айлық жалақы,құнды қағаздар,жәрдемақы.т.б жатады. Шығыстарға –салық,азық –түлікке жұмсалатын қаржы,киім- Тапсырманы орындаған оқушыны мадақтау,толықтыру жасау, тиімді кері байланыс орнату. Белсенді оқу тапсырмалары. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары.Қазақ әндерінің жинағы |
||||||
|
Сабақтың ортасы |
БІЗДІҢ ОТБАСЫЛЫҚ БЮДЖЕТІМІЗ
Ақшаны сыйласаң ол да сені жақсы көреді»немесе «Тиыннан сом құралады» деген мақалдар біздің бүгінгі сабағымызға қатысты айтылғандай. Оқу мақсатын таныстыру 1.Отбасы бюджетінің негізгі кіріс-шығыстарын талдау 2.отбасы бюджетін оңтайландыру жолдарын ұсыну 3.отбасылық кірістер мен шығыстардың есебін жасай алады Отбасы бюджеті дегеніміз – бұл әдетте кесте түрінде бір айға жасалатын отбасылық кірістер мен шығыстардың есебі, отбасылық баланс. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; - Қалай ойлайсыздар, отбасы бюджеті де болуы мүмкін бе? - Отбасы бюджетін кімдер құрайды? - Қалай құрайды? - Бұл отбасына келіп жатқан кірістер болып саналады. - Отбасы бюджеті қалай жұмсалады? Қайда жұмсаймыз? Бұл отбасынан кетіп жатқан шығыстар. Бір сөзбен айтқанда, отбасы бюджеті кіріс пен шығыстан құралады. Қызығушылықты ояту Топпен жұмыс «Отбасылық бюджетті есептеп үйренейік» 1-2 топ тапсырмасы:(Тұрақты кіріс-ауыспалы кіріспен жоспарлы шығыс-жоспарсыз шығысты есептейді) Қандай жоспарланған бюджет екендерін айтады
3-топ тапсырмасы (Отбасылық бюджетті қалай үнемдеуге болады?) «Ақша.Отбасы бюджетін қалай үнемдеу керек» (бейнеролик)көру
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; Еңбекақы, театрға бару, шәкіртақы, зейнетақы, ойыншық, әлеуметтік көмек,жалақы,киім-кешек,азық-түлік,дәрі,т.б. -Балалар, бізде қазір экономикамызда қандай өзгерістер болып жатыр? -Доллор, рубль өсіп жатыр. Сондықтан, азық-түлік, киім, оқу құралдары қымбаттады. Отбасында да шығындар көбейеді. Сол үшін үйге келген кірісті үнемдеу керек. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы
https://melimde.com/saba-tairibi-bizdi-otbasili-byudjetimiz.html |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Рефлексия: •Алдымен біз былай деп ойладық..... •Одан кейін біз мына проблемаға тап болдық............. •Проблеманы шешу үшін......жасадық. •Бұдан біз..................көрдік. •Демек, бұл мынаны білдіреді................. Үй тапсырмасы: Өз отбасыңның бір айлық отбасылық бюджетін есептеп келесіздер. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект
|
Отбасылық бюджетті сақтаудың қол жетімді жолдары оның ұйымының түрлерінен тұрады. Мысалы, кейбір отбасыларда әйелі ақша транзакцияларының толыққанды көшбасшысы болып табылады, ол жалақы карточкалары және оның қолындағы жинақ карталары бар. Мұндай отбасы «монополия» болып табылады, егер ер адам өзіне сенімді емес және оның әйелі ақшадан жақсы басқаратын болса деп санайды. Отбасылық жиынтық бюджет басқа түрлермен ұсынылуы мүмкін:
Жалпы . Жалпы отбасылық бюджетпен негізгі және қосымша кірістер бір мөлшерде жиналады. Біріншіден, коммуналдық қызметтер төленеді, ақша тасымалдау үшін сақталады, мектептегі балаларға арналған тамақ. Көтерме заттар негізгі қажеттіліктерді (жуғыш заттар, гигиена өнімдері) және өнімдерді (ет, жарма, май, қант) сатып алады. Кейінгі шығындардың орындылығы әдетте отбасылық кеңесте талқыланады. Отбасының ересек мүшелері жалпы отбасылық шошқа банкінің қай жерде және неге қаражат қалдырғаны туралы үнемі біледі.
Бөлек . Ақшаның жеке қалдықтары жас жұбайлар үшін елеулі сынақ болып табылады. Мысалы, әйел өнім сатып алады, бірақ ер адам балаларға арналған киім-кешекпен қамтамасыз етіп, тамақ өнімдерін төлейді. Отбасындағы жеке бюджет отбасылық келіспеушіліктің негізгі себебі болып табылады. Егер бір жұбайымның ақшасы бар екені туралы үндемесе, ал екіншісі - оларға қажет болса, онда ол отбасылық жанжалға жақын емес.
Аралас . Отбасылық бюджетті басқарудың барынша ақылға қонымды нысаны араласады. Негізгі қалдықтар отбасылық бюджет сияқты. Бірақ қосымша табыс (мысалы, күйеу құрылыс алаңында жұмыс іздейді, әйелі тоқылған нәрселерді сатады және сатады) онымен бірге қалады. Отбасылық бюджетті қалыптастырудың бұл түрі бір-біріне сенімсіздік туғызбайды.
Отбасындағы бюджет қалай қалыптасады?
Ерлі-зайыптылар кәсіпорындарда, мектепке дейінгі және мектеп мекемелерінде, ауруханада, әлеуметтік құрылымдарда жұмыс істейтін болса, ай сайынғы жалақы алады. Отбасылық бизнес жүргізілгенде, отбасылық шошқа банкіне ақша қаражатын апта сайын немесе күн сайын алуға болады. Қарт адамдар жұмыс істемейді, бірақ зейнетақы алады. Осы сомалардың негізгі отбасылық табысы қалыптасады.
Шығармашылық, қызықты, белсенді табиғаты бұл жерде тоқтамайды. Олар бірдеңе ойлап тапты, өздерін және басқаларын сынған жабдықты жөндеуге, әдемі заттарды тоқуға, тапсырыс беруге дәмді торттарды пісіруге, жақсы мақалалар жазу. Ресми жұмыс орнына қарағанда пайда әкелетін қосымша табыс болашақта табыстың негізгі түріне айналуы мүмкін. Бұл сценарийде отбасы бюджетінің нәтижесі қандай? Жауап қарапайым: қаражаттың барлық көздерінен.
Отбасылық бюджетті қалай басқаруға болады?
Ақшаны алу және олардың шығындары қағазға жақсы жазылады. Мұндай ақпарат есте сақтау қиын. Отбасылық бюджет ақшаны сақтайтын кассалық аппарат болып табылады және олардың қалдықтары басқа ақшаларға қанша «ақысыз» ақша қалғаны туралы ақпаратты нақтылау үшін есептеледі. Оларды ескеру үшін жалпы жазу кітапшасын жасай аласыз және оған екі кесте салуға болады:
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-18
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жинақ жасау түрлері. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға үй экономикасы жайлы түсінік беру.Отбасы бюджетіндұрыс ұйымдастыруды,кіріс және шығыс көзін есептеуді және жинақ жасауды үйрету. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Отбасы мүшелері бір-біріне деген құрмет көрсетуіне тәрбиелеу. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
. Ұйымдастыру кезеңі: 1) Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу. «Ақша қалтасы»нан сұрақтар: Ақшаны қалай жинауға болады? Табысты қалай үнемдейміз? Шығынды азайтсақ, бола ма?
|
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары. |
|
Сабақтың ортасы |
Ақшаны сыйласаң ол да сені жақсы көреді»немесе «Тиыннан сом құралады» деген мақалдар біздің бүгінгі сабағымызға қатысты айтылғандай. IV.Негізгі бөлім. Постер қорғау 1 тапсырма.Ақшаны қалай жинайсың? 2 тапсырма. Қайырымдылық жасау бюджетке зиян келтіре ме?
Ақшаны ақылмен жұмсайық. Сатып алмас бұрын ,алдымен не керек? Егер артық ақшаң көп болса не істер едің? Ақшасыз сауда болуы мүмкін бе? Болса қандай? Ақшаның қандай түрлері бар? ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; Оқушылардың пікірін тыңдау. Егер ақша айналысы болмаса, онда тауар айналысы да болмайтын едi. Ақша түрiнде көрiнетiн тауарлардың құны , оның бағасы болып табылады. Олардың экономикалық қызметтi жүзеге асыруда алатын орны өте зор.Өйткенi ақша экономикада ең маңызды категорияның бiрi. Оны мына теңдестiрулерден көруге болады: “ Ақша – жалпыға бiрдей эквивалент ” , “ Ақша – ерекше тауар ” , “ Ақша зат емес, ол қоғамдық қатынас ” , “ Ақша – еңбек өлшемi ” , “ Ақша бастапқы капитал ” деп аталуы тегiннен – тегiн болмаса керек. 1)Ақша – төлем құралы. 2)Ақша көмегімен кез келген игілікке деген қажеттілік қанағаттандырылады. Ақша – айналыс құралы. 3)Ақша –құн шамасы және өлшем бірлігі. 4) Ақша –жинақтау құралы. «Ақша.Отбасы бюджетін қалай үнемдеу керек» (бейнеролик)көру «Экономика деген үлкен ғылым» келісесіз бе? Дәлелде Дәптермен жұмыс. Жаңа сөздер жазылады. (Бюджет,несие,экономика) Сергіту сәті
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; Ақшаның сезімталдығы Бірқатар болжамдар бойынша, ақша жансыз қағаз болып көрінгенімен, оның сезімталдық қасиеті бар. Әрине, бұл – қиял ғажайып ертегіге ұқсайды. Алайда бизнес сабақтарын жүр-гізуші көптеген мамандар ақшаның физикалық де-не еместігін дәлелдеп, оның бойында қызбалық, сезімталдық қасиеттердің барын айтады. Олар: «қағаз купьюр мен металл тиын-дар (ақшалар) өздерін қа-дірлеп, қастерлеп, аялаған-ды жақсы көреді. Әдемі де сәнді әмиянда салынған ақша сол жерден шыққысы келмейді. Қолыңызға ақша тұрақтамаса, өзгеден емес, ақшаны қадірлей алмаған өзіңізден көріңіз», — дейді. Өте қызық болжамдар. Ақшаға байланысты мұн-дай болжамдарға сенсек, қалтаңызда ақшаны умаждап, жыртып, майыстырып ұстамаңыз. Онда қаржыдан тапшылық көресіз. Және де ақша өзін үнемдеп, ұқыпты түрде ұқсатқанды ұнататын көрінеді. Ал «ақша жоқ» деп жылай беретіндердің тиыны теңгені құрамай, қанша ақша тапса да құмға сіңген судай құри береді екен. Яғни, жоқ десең жоғала береді. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Источник: https://www.tarbie.kz/22929 Кесте ҚБ парағы https://melimde.com/saba-tairibi-bizdi-otbasili-byudjetimiz.html |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Рефлексия: «Тазалық» әдісі бойынша оқушылар өздері жаңа тақырыптан алғандарын ой елегінен өткізеді Еттартқыш- алған білімімді жинақтап, қорытамын, електен өткіземін. Чемодан- алған білімім болашақта қажет. Қоқыс жәшігі-алған білімімді қажет етпеймін. Үй тапсырмасы: «Артық ақшаны жинақтау» эссе жазу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Жинақ дегеніміз не?
Жинақ олар шегеруге кейін адам қалған деп ақша жатады тұтыну шығыстары, олардың түскен табыс орналасқан берілген уақыт кезеңі ішінде. Сондықтан жинақ барлық шығындар мен міндеттемелер төленгеннен кейін жеке адамға немесе үй шаруашылығына арналған қаражаттың таза артықшылығын білдіреді. Жинақ ақшалай қаражаттар немесе олардың баламалары түрінде сақталады (мысалы, банктік депозиттер ретінде), бұл шығындар тәуекеліне ұшырамайды, сонымен бірге сәйкесінше минималды кірістермен де келеді.
Жинақ қаражатын инвестициялау арқылы өсіруге болады, бұл ақшаны тәуекелге салуды талап етеді.
Негізгі өнімдер
Жинақ – бұл жұмсағаннан кейін қалған ақша сомасы және басқа міндеттемелер кірістен алынады.
Жинақ басқаша бос тұрған және инвестициялармен тәуекелге ұшырамайтын немесе тұтынуға жұмсалатын ақшаны білдіреді.
Жинақ шоттары өте қауіпсіз, бірақ нәтижесінде өте төмен кірістілік ставкалары ұсынылады.
Үнемдеуді инвестициялаумен салыстыруға болады, өйткені соңғысы ақшаға қауіп төндіру арқылы байлықты өсіруді көздейді.
Теріс жинақтау – бұл үй қарызының немесе теріс таза құнының көрсеткіші.
Жинақ туралы түсінік
Жинақтауға жұмсалғаннан кейін қалған ақша сомасы кіреді. Адамдар әр түрлі өмірлік мақсаттарға немесе ұмтылыстарға, мысалы, зейнетке шығу, баланың колледжде оқуы, үй немесе автокөлік үшін алғашқы жарна, демалыс немесе тағы басқа мысалдар үшін ақша жинай алады
Әдетте үнемдеу төтенше жағдайларға арналуы мүмкін. Мысалы, Сашаның айлық жалақысы 5000 доллар. Шығындарға 1300 доллар жалдау төлемі, 450 доллар көлік ақысы, 500 доллар студенттік несие төлемі, 300 доллар несиелік карта төлемі, 250 доллар азық-түлік, 75 доллар коммуналдық қызметтер, 75 доллар ұялы телефон және газ үшін 100 доллар кіреді. Сашаның айлық кірісі 5000 доллар, ал ай сайынғы шығыны 3050 доллар болғандықтан, жинақ ретінде 1950 доллар қалды. Егер Саша үнемдеуді сақтап қалса және кейіннен төтенше жағдай орын алса, мәселені шешу кезінде біраз ақша қалады.
Егер біреу жинақ ақшасын сақтай алмаса, оны жалақыға өмір сүреді деп айтуға болады. Егер мұндай адам төтенше жағдайды бастан кешірсе, онда өмір сүру үшін ақша жеткіліксіз болады және олар қарызға батып немесе банкроттыққа ұшырауы мүмкін.
Маңызды
Федералды резервтік жүйе қолда бар кірісті барлық кіріс көздері ретінде, сол кіріске төлейтін салығыңызды шегерген кезде анықтайды.
Жинақ шоттарының түрлері
Банктер әр түрлі ерекшеліктермен немесе шектеулермен ұсынылатын әр түрлі жинақ шоттары бар. Барлық банктік жинақ көліктері депозиттерді федералды сақтандыру (FDIC) бойынша бір мекемеге бір салымшыға 250 000 долларға дейін жеткізетіндігін ескеріңіз.
Жинақ шоттары
А жинақ шоты күнделікті шығындарды, бірақ төтенше үшін қол жетімді үшін қажетті емес қолма-қол ақшамен бойынша пайыздар төлейді. Депозиттер мен ақша алу онлайн режимінде, телефон арқылы, пошта арқылы немесе жеке банк бөлімшесінде немесе банкоматта жүзеге асырылады. Жинақ шоттарындағы пайыздық мөлшерлемелер төмен болып келеді, бірақ көбінесе чек шоттарынан жоғары болады. Ең жақсы жинақ шоттарын Интернеттен табуға болады, өйткені олар жоғары пайыздық мөлшерлемені төлейді. Тек онлайн-шоттар депозиттер бойынша орташа республикалық деңгейден 20-25 есе жоғары пайыз ұсына алатын жоғары кірісті жинақ шоттарының мысалдары бола алады.
Шоттарды тексеру
А тексеру тіркелгі ұсыныстар тіркелгіден жазу тексерулер немесе пайдалану дебеттік карточкалар Жеребе қабілеті. Чек шоты басқа банктік шоттарға қарағанда төмен пайыздық мөлшерлемені төлейді, және олардың көпшілігі тексеруші клиенттерге мүлдем пайыз есептемейді. Есесіне, шот иелері көбіне ай сайынғы төлемдер өтеусіз немесе өтеусіз жоғары өтімді және қол жетімді қаражаттарды алады.
Ақша нарығындағы шоттар
А ақша нарығының тіркелгі (ММА) банк немесе несие одағының кезінде пайыздық тіркелгі (а шатастыруға болмайды, ақша нарығының өзара қорының ). ММА көбінесе кассалық жинақ кітапшаларына қарағанда жоғары пайыздық мөлшерлемені төлейді, сонымен қатар чектерді жазу және дебеттік картаға арналған артықшылықтарды қосады. Бұл сондай-ақ қарапайым тексеру шотына қарағанда икемділікті төмендететін шектеулермен қамтамасыз етілуі мүмкін.
Депозиттік сертификаттар (CD)
А кен куәлік (CD) жоғары пайыздық мөлшерлеме айырбастап белгілі бір кезеңге ақша қол шектейді. Салым мерзімі үш айдан бес жылға дейін; мерзімі неғұрлым ұзақ болса, пайыздық мөлшерлеме соғұрлым жоғары болады. Компакт-дискілерде мерзімінен бұрын алынатын айыппұлдар бар, олар алынған пайыздарды өшіре алады, сондықтан барлық мерзім ішінде компакт-дискідегі ақшаны сақтау жақсы. Инвестицияның максималды мөлшерін арттырғыңыз келсе, CD дискісінің ең жақсы ставкасын сатып алу өте маңызды.
Жинақ мөлшерлемесін қалай есептеуге болады
Біреуінің жинақ нормасы тұтыну немесе міндеттемелерге орнына жұмсалған қарағанда сақталады реттік жеке табыс пайызы болып табылады.
Сіздің таза табысыңыз салықтан кейін жылына 25000 доллар құрайды (яғни сіздің қолда бар табысыңыз) және бір жыл ішінде сіз тұтынуға, вексельдерге және басқа шығындарға 24000 доллар жұмсайсыз деп айтыңыз. Сіздің жалпы жинағыңыз $ 1000 құрайды. Жинақтарды қолда бар кірістерге бөлу 4% = ($ 1000 / $ 25,000 x 100) мөлшерлемесін береді.
9-10%
АҚШ-тағы жеке жинақтаудың орташа коэффициенті 9-10% деңгейінде ауытқуға бейім.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-19
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Ережелер мен хзаңдарды бұзғаны үшін жауапкершілік |
|
Сабақтыңмақсаты |
адамгершіліктің, ізгі қасиеттер мен ар – ождан бостандығына, адалдық пен мейірімділікке баулу арқылы құқықтары мен міндеттерін аңықтай отырып құқықтық тәрбие беру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
оқушылардың бойында құқықтық білімді қалыптастыра отырып, саяси саналығы мен таным белсенділігі арытады. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ұйымдастыру кезеңі. «Сыр сандық» ойыны Сандық ішінен сұрақтар алады, жауап береотырып тақырыпты ашамыз. Азаматтық-құқықтық жауапкершілік дегеніміз не? Мүліктік залал дегеніміз не? Кәмелетке толмағандар келтірілген зиян үшін жауапкершілік туындай ма? |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2. |
||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Атқарушы билік органдары нешеге бөлінеді бөлінеді Б)Кестені толтыр:
В) «Кім шапшаң » ойыны. ( Ұяшықтағы сұрақтарға жауап беру.) Сұрақтары: 1.Қазақстан Республикасында қандай орган жоғары атқарушы орган болып табылады? 2.Атқарушы билік органдарын атаңдар?. 3.Министрліктер, агенттіктер, ведомстволар қандай қызметтерді жүзеге асырады? 4.Жергілікті жерлерде атқарушы билікті кім жүзеге асырады? 5.Мемлекеттік кәсіпорын әкімшілігі атқарушы билік органы болып табыла ма? 6.Кәсіпорындар мен мекемелерді тағайындау неге байланысты? 7.Кәсіпорындары мен мекемелердің түрлерін атаңдар. 8.Кәсіпорындарды құрудың және таратудың тәртібі қандай? ІІІ.Мағынаны тану . Әкімшілік жауапкершілік 1.Бейне материалды тамашалау. 2.Топтастыру Бұзақылық Не көрдім? Тәртіпсіздік Күш көрсету Ұрып – соғу. Әкімшілік жауапкершілік дегеніміз – құқық бұзушыға оның әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны үшін мемлекеттік органның және лауазымды тұлғаның оған жазалау шарасын қолдануы сипатына ие болған заңды жауапкершіліктің бір түрі.Әкімшілік жауапкершілік 16 жастан басталады. Әкімшілік жауапкершіліктің негізі болып – әкімшілік құқық бұзушылықтың ( әкімшілік терісқылықтық) жасалуы жатады.Әкімшілік жауапкершіліктің белгілері :қоғамдық тәртіпті орнату,бұзақылыққа бармау, соттауға болмайды,жұмыстан шығармайды..Әкімшілік жауапкершілікке тартатындар:Президент, парламент,үкімет,жергілікті мемлекттік өкілі,кәмелеттік жасқа толмағандардың құқықтарын қорғайтын комиссиялар. Ішкі істер органдары.Әкімшілік құқық бүзушылықтың құрамы : обьект,обьективтік жақ,субьект, субьективтік жақ болып бөлінеді .
Егер кәмелеттік жасқа толмаған тұлға әкімшілік құқық бұзушылық алғаш рет жасаса, онда уәкілді орган оны әкімшілік жауапкершіліктен босатып, оған тәрбиелік ықпал ететін шараларды қорлданылады. Мысалы: Заңды түсіндіру, ата-аналармен жұмыс жасау, бос уақытын тиімді пайдалану.Әкімшілік жауапкершіліктен босату: зиянның марзымсыз болуы, келтірілген зиянды өз еркімен өтеу, өзге де негіздер. 3.Жағдаяттарды талдау. 2002 жылдың 8 наурызында түнгі сағат 24.00-де азамат М. өз үйінің подъездінде дауыстап өлең айтты. Көршісінің ән айтуды тоқтат деген талабына көңіл аудармай, одан әрі өлең айтуын жалғастырады. Көрші учаскелік инспекторға телефон шалды. М. құқық бұзушылық жасады ма? Учаскелік инспекторға телефон шалған көрші дұрыс істеді ме? Осы жағдайды сен қалай шешер едің? 4-сыныптың оқушысы Асқар автобуста жол ақысын төлеген жоқ. Билет тексеруші билет немесе жол билетін көрсетуді талап етті. Асқардың қолында біріншісі де, екіншісі де болған жоқ. Билет тексеруші Асқардан айыппұл төлеуін өтінді. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; Тексеруші дұрыс істеді ме? Әкімшілік жауапкершілік қай жастан басталады? Осы жағдайда әкімшілік жауапкершілікті кім өтейді? 16 жасар Марат пен Болат мектепте өткен би кеші кезінде өздерін өте дөрекі ұстады, яғни олармен билегісі келмеген қыздарға тиісті, балағат жаман сөздерді айтып тұрды, ал одан кейін өз іс әрекеттерін былапыт сөздермен ұштастыра отырып, жүргізушіден микрофонды жұлып алып қатты айқайлай бастады. Ішкі істер органдарының аудандық бөліміне жеткізілген Марат пен Болатқа қатысты іс құжаттар толтырылды және олар кәмелеттік жасқа толмағандардың ісін қарайтын аудандық комиссияның қарауына жіберілді. Дұрыс шешім қабылданды ма? Марат пен Болат әкімшілік жауапкершілікке тартыла ма?
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; суретпен жұмыс. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Оқушылармен пысықтай түсу. (хормен) 1.Өз қателігіңді мойындай біл! 2.Жалған сөйлеуге әуестенбе! 3.Ойыңды жасырмай айт! 4.Әр кез шындықты айтуға үйрен! Кері байланыс Қиын болды… Бүгін мен білдім… Қызықты болды… Үйге тапсырма «Бұзық бала» қандай болады? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
https://kopilkaurokov.ru/obschestvoznanie/uroki/kimshilik_zhauapkiershilik_10_synyp |
Жауапкершілік барлық құқық қатынастарына тән нәрсе. Азаматтық — құқықтық қатынастардың негізгі бөлігін міндеттеме құрайтын болғандықтан жауапкершілік жөніндегі мәселе міндеттемелік құқықтың жалпы ережелерінде қаралады. Бірақта бұл арада айтылған мәселе міндеттемелерден тыс құқық қатынастарына қатысты. Жалпы алғанда, жауапкершілік дегеніміз заңмен немесе шартпен қаралған ретте өзіне жүктелген міндетті бұзатын азаматтық құқық қатынасының субъектісіне қолданылатын мүлікті өндіртіп алу немесе мүліктік салмақ салу болып табылады. Оған бұзылған құқыққа орай уәкілетті түлғаның мүліктік шығынының орнын толтыру да жатады.
«Міндеттемелерді орындамау немесе тиісінше орындамаудың несие берушіге мүлікті зиянды салдарларын тигізіп мүліктік нұсқа келтіреді. Бұзылған құқықты қалпына келтіру үшін мүліктік санкциялар белгіленген. Қарыздар несие берушінің көрген залалдарының орнын толтыруы тиіс.»
Жауапкершілікке тарту, азаматтық құқық бұзушылық жағдайында құқықтық нормаларға санкцияны жүзеге асыруға түрткі болады.
Ең алдымен, азаматтық -құқықтық жауапкершілікте мемлекеттік және шарттық тәртіпті нығайту да , осы мақсаттың аддын алуда тәрбиелік маңызы айрықша. Азаматтық құқық қатынасының субъектілері болып табылатын тараптар өздеріне жүктелген міндеттерді орындамауы қоғамдық қатынастарды бұзып, мүліктік шығынға және жеке тұлғалар мен бүкіл қоғамды қолайсыз жағдайларға әкеп соқтыратынын білуі тиіс әрі өзінің міндетін бұзбауға күш салуы керек. Тәрбиелік жағын былай қойғанда, егер, әлгі айтқан құқық бұзушылыққа жол берілетін болса, онда азаматтық — құқықтық жауапкершілік оны қайта қалпына келтіруді қамтамасыз етеді. Сондықтан да, борышқор өзі істеуге міндетті нәрсені орындамағанда ғана емес, оны орындаудан өз бетімен бас тартқан кезде де оған жауапкершілік бәрібір мойындатылады.
Азаматтық құқықтың қосымша мүлікті өндіртіп алу тәрізді өзіне тән жауапкершілік қасиеті болмаса, несие беруші міндеттемесін орындаудан жалтарған борышқорға жазалау шарасын қолдана алмайды және оның іс әрекетін өз дәрежесінде реттеп отыруы қиындай түседі.
Азаматтақ — құқықтық жауапкершіліктің өзіне тән қасиеттері:
а) борышқордың міндеттемені бұзғанынан туындаған мүліктік шығындарды несие берушіге қайтару;
ә) борышқордың міндеттемені тиісті дәрежеде орындауын қадағалау;
б) борышқордың міндеттемесін орындамағаны немесе тиісті дәрежеде орындамағаны үшін жазалау;
в) белгілі бір дәрежеде несие берушінің міндеттемеге қатысуына түрткі болуы;
г) борышқордың тәртіпсіздік фактілерін басқа тұлғалардың көзінше айғақтау б.т.
Ықпалы әр түрлі деңгейде бола тұрса да, міндеттемелердің бәрінде жауапкершіліктің мұндай қасиеттері кездеседі мұндай жауапкершіліктің қажеттілігі міндеттеменің бұзылмауын реттейтін (мысалы міндеттемені бұзғаннан келетін залалдық орнын толтыру), әр жақтың өзара жасасқан шарттарынан, міндеттеменің келісілген жағдайларынан туындайды. Жауапкершілікгі белгілеу қосымша келісімдер арқылы да жүзеге асады. Мысалы, оған міндеттеменің мерзімін бұзғаны үшін салынатын айыпқа орай жасалатын келісімді жатқызуға болады.
Азаматтық- құқықтық жауапкершілік — Азаматтық құқықтың жалпы бөлімінің институты болып табылады, өйткені, ереже бойынша азаматтық — құқықтық қатнастардың барлық түрінде өзіне тән қасиеттер кездеседі.
Азаматтық — құқықтық жауапкершілік түсінігі — заң ғылымында даулы мәселе. Кейбір авторлар оң мағынадағы (позитивті) жауапкершілікті бөліп құрайды, яғни оны барлық міндеттердің бұлжымайтын, қатаң түрде жетілген бастамасы мен жүзеге асырылуы деп біледі.
Мұндай жауапкершілікке міндеттеменің тиісінше орындауда азаматтық — құқықтық жауапкершілік әр қилы ережелерге бағынады, демек оны борышқордың белгілі бір әрекетінің аясына сыйдыруға болмайды.
Басқа автордың тұжырымдауы бойынша: «Заң жүзіндегі жауапкершілік әр қашанда мінез құлыққа нақтылы баға береді, яғни сол құқық бұзушының мінез-құлқының салдарына мән береді. Сондықтан да оны ретроспективтік жауапкершілік деп атайды».
«Заң жүзіндегі жауапкершілік өзінің жасаған іс — әрекеті үшін есеп беру міндеті құқығымен реттеледі» деген де пікір бар. Өзінің әрекетінде есеп беру міндеті құқық бұзушылық болмаған жағдайда да болатындығын еске сала кеткен жөн. Жауапкершілік дегенді — «мемлекеттік немесе қоғамдық мәжбірлеу шарасын қолдану » — деп те түсіндіретіндер де кездеседі.
Мұндай көз қарастың кемшілігі сол, борышқордың несие берушіге келтірген залалын өз еркімен қалпына келтіру немесе айыпты төлеуде азаматтық — құқықтық жауапкершіліктен айналып кету мүмкіншілігін туғызады.
Азаматтық — құқықтық жауапкершілік тудыратын жағдай оның негіздері болып есептеледі. Ондай негіздерге ең алдымен заңда немесе шартта көрсетілген құқықтарды бұзу жатады.
Мысалы, міңдеттеме шартында көрсетіле тұрса да тұлғаның орындалмауы немесе тиісті дәрежеде орындамауы, әлде кімге мүліктің залал келтіруі тәрізді жағдайларды айтуға болады.
Алайда жауапкершіліктің аталған негіздерінің бірі пайда болған кезде оны белгілі- бір тұлғаға қолдана қою әр кез мүмкін емес. Бұзылған құқықты қалпына келтіру үшін мүліктік санкциялар белгіленген. Қарыздар несие берушінің көрген залалдарының орнын толтыруы тиіс. Азаматтық — құқықта залал ұғымын міндеттемені қарыздар орындаған жағдайда несие беруші алуы ықтимал, несие беруші өндірген шығындарды, оның мүліктерінің жоғалуы немесе зақымдануы, сондай-ақ ол алмаған табыстар түсіндіріледі, яғни бір адамның екінші адамға мүліктік нұқсан келтіруі залал болып табылады. Сөйтіп, залалдардың екі түрі бар: бір жағынан — тура мүліктік нұсқан, екінші жағынан — борышқор міндеттемесін орындаған жағдайда болуға тиісті несие берушінің табыстары. Қандай жағдайда болсын шаруашылық шарттарын бұзғаны үшін келісімі мен жауапкершілікті шектеуге болмайды. Материалдық нұқсан толық өндіріліп алынуы тиіс.
Жауапкершіліктің көлемі төмендеген жағдайда мүліктік жауапкершіліктің тәртібі және одан босанудың шарттары толық белгіленген.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-20
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жауапты мінез-құлық және инфекцияны алдын алу |
|
Сабақтыңмақсаты |
адамгершіліктің, ізгі қасиеттер мен ар – ождан бостандығына, адалдық пен мейірімділікке баулу арқылы құқықтары мен міндеттерін аңықтай отырып құқықтық тәрбие беру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
оқушылардың бойында құқықтық білімді қалыптастыра отырып, саяси саналығы мен таным белсенділігі арытады. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ұйымдастыру кезеңі. «Сыр сандық» ойыны Сандық ішінен сұрақтар алады, жауап береотырып тақырыпты ашамыз. Азаматтық-құқықтық жауапкершілік дегеніміз не? Мүліктік залал дегеніміз не? Кәмелетке толмағандар келтірілген зиян үшін жауапкершілік туындай ма? |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2. |
||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Атқарушы билік органдары нешеге бөлінеді бөлінеді Б)Кестені толтыр:
В) «Кім шапшаң » ойыны. ( Ұяшықтағы сұрақтарға жауап беру.) Сұрақтары: 1.Қазақстан Республикасында қандай орган жоғары атқарушы орган болып табылады? 2.Атқарушы билік органдарын атаңдар?. 3.Министрліктер, агенттіктер, ведомстволар қандай қызметтерді жүзеге асырады? 4.Жергілікті жерлерде атқарушы билікті кім жүзеге асырады? 5.Мемлекеттік кәсіпорын әкімшілігі атқарушы билік органы болып табыла ма? 6.Кәсіпорындар мен мекемелерді тағайындау неге байланысты? 7.Кәсіпорындары мен мекемелердің түрлерін атаңдар. 8.Кәсіпорындарды құрудың және таратудың тәртібі қандай? ІІІ.Мағынаны тану . Әкімшілік жауапкершілік 1.Бейне материалды тамашалау. 2.Топтастыру Бұзақылық Не көрдім? Тәртіпсіздік Күш көрсету Ұрып – соғу. Әкімшілік жауапкершілік дегеніміз – құқық бұзушыға оның әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны үшін мемлекеттік органның және лауазымды тұлғаның оған жазалау шарасын қолдануы сипатына ие болған заңды жауапкершіліктің бір түрі.Әкімшілік жауапкершілік 16 жастан басталады. Әкімшілік жауапкершіліктің негізі болып – әкімшілік құқық бұзушылықтың ( әкімшілік терісқылықтық) жасалуы жатады.Әкімшілік жауапкершіліктің белгілері :қоғамдық тәртіпті орнату,бұзақылыққа бармау, соттауға болмайды,жұмыстан шығармайды..Әкімшілік жауапкершілікке тартатындар:Президент, парламент,үкімет,жергілікті мемлекттік өкілі,кәмелеттік жасқа толмағандардың құқықтарын қорғайтын комиссиялар. Ішкі істер органдары.Әкімшілік құқық бүзушылықтың құрамы : обьект,обьективтік жақ,субьект, субьективтік жақ болып бөлінеді .
Егер кәмелеттік жасқа толмаған тұлға әкімшілік құқық бұзушылық алғаш рет жасаса, онда уәкілді орган оны әкімшілік жауапкершіліктен босатып, оған тәрбиелік ықпал ететін шараларды қорлданылады. Мысалы: Заңды түсіндіру, ата-аналармен жұмыс жасау, бос уақытын тиімді пайдалану.Әкімшілік жауапкершіліктен босату: зиянның марзымсыз болуы, келтірілген зиянды өз еркімен өтеу, өзге де негіздер. 3.Жағдаяттарды талдау. 2002 жылдың 8 наурызында түнгі сағат 24.00-де азамат М. өз үйінің подъездінде дауыстап өлең айтты. Көршісінің ән айтуды тоқтат деген талабына көңіл аудармай, одан әрі өлең айтуын жалғастырады. Көрші учаскелік инспекторға телефон шалды. М. құқық бұзушылық жасады ма? Учаскелік инспекторға телефон шалған көрші дұрыс істеді ме? Осы жағдайды сен қалай шешер едің? 4-сыныптың оқушысы Асқар автобуста жол ақысын төлеген жоқ. Билет тексеруші билет немесе жол билетін көрсетуді талап етті. Асқардың қолында біріншісі де, екіншісі де болған жоқ. Билет тексеруші Асқардан айыппұл төлеуін өтінді. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; Тексеруші дұрыс істеді ме? Әкімшілік жауапкершілік қай жастан басталады? Осы жағдайда әкімшілік жауапкершілікті кім өтейді? 16 жасар Марат пен Болат мектепте өткен би кеші кезінде өздерін өте дөрекі ұстады, яғни олармен билегісі келмеген қыздарға тиісті, балағат жаман сөздерді айтып тұрды, ал одан кейін өз іс әрекеттерін былапыт сөздермен ұштастыра отырып, жүргізушіден микрофонды жұлып алып қатты айқайлай бастады. Ішкі істер органдарының аудандық бөліміне жеткізілген Марат пен Болатқа қатысты іс құжаттар толтырылды және олар кәмелеттік жасқа толмағандардың ісін қарайтын аудандық комиссияның қарауына жіберілді. Дұрыс шешім қабылданды ма? Марат пен Болат әкімшілік жауапкершілікке тартыла ма?
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; суретпен жұмыс. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Оқушылармен пысықтай түсу. (хормен) 1.Өз қателігіңді мойындай біл! 2.Жалған сөйлеуге әуестенбе! 3.Ойыңды жасырмай айт! 4.Әр кез шындықты айтуға үйрен! Кері байланыс Қиын болды… Бүгін мен білдім… Қызықты болды… Үйге тапсырма «Бұзық бала» қандай болады? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
https://kopilkaurokov.ru/obschestvoznanie/uroki/kimshilik_zhauapkiershilik_10_synyp |
Балалардың жоғары агрессивтілігі дәрігерлер, педагогтер мен психологтар үшін ғана емес, сонымен бірге тұтас қоғам үшін де негізгі пробремалардың бірі болып отыр. Агрессивтілік (лат. «шабуылдау, қауіп тудыру») – агрессивті мінез-құлыққа апарар ниет, жағдай. Ал агрессиялық әрекеттің өзі – баланың өзгелерге залал келтіруге бағытталған мінез-құлқы. Агрессивті жағдай ашу, жаулық, жеккөрушілік, т.б. эмоциялар арқылы көрініс табады. Әрекет міндетті түрде өзге адамға залала келтіру: балағаттау, қорлау, төбелесі, ұрып-соғу, т.б. түрінде көрініс береді. Осындай мінез-құлықты балалар саны тез артып келе жатқандықтан, тақырып өзектігі күмән келтірмейді.
Бұл көптеген жағымсыз факторлар: балалардың әлеуметтік тұрмыс жағдайы нашарлауынан; отбасылық тәрбие дағдарысынан; мектептің балалардың жүйке-психикалық жағдайына көңіл аудармауынан; баланың миына зақым келу түрінде салдары болатын патологиялық босану үлесінің артуынан орын алып отыр.
Зорлық–зомбылықты үздіксіз насихаттаумен айналысатын жалпы ақпарат құралдарды, кино және бейнеиндустрия да өз үлесін қосып отыр. Соңғы жылдары балалар агрессиясы проблемаларына ғылыми мүдделілік те артып отыр, бірақ, өкінішке орай, шынайы түзету мен емшара тәжірибесіне негізделген зерттеулер салыстырмалы түрде аз.
Ең алдымен балалар агрессиясының себептеріне талдау жасап көрелік. Мұның үш негізгі көзі болуы мүмкін.
Біріншіден, бала өсіп келе жатқан отбасының өзі агрессивті мінез-құлыққа бейім болуы және осындай көріністі бала санасында берік орнықтыруы мүмкін. Кейбір ата-аналар екіжүзділікке бейім болады, сөз жүзінде олар балаларында агрессияның байқалуына қарсы, оларды қайырымды әрі жуас етіп тәрбиелегісі келеді, сонымен бірге олар төбелеске қорықпай кірісіп кету немесе басқа да жымысқы жолдармен мәжбүрлеу арқылы құрдастарымен арасындағы проблемасын өзі шешуге тырысқан балаларына сүйсініс танытады.
Екіншіден, балалар агрессияшыл мінез-құлыққа құрдастарымен қарым-қатынасы барысында үйренуі мүмкін. Мектепке дейінгі жастағы балалардың көпшілігі үшін күш басымдығына табыну үлкен орын алады, әсіресе ұлдар балалар қоғамдастығынгда демократиялық деп атауға келмейтін қасиетке ие болуды армандайды. Демек, кім күшті болса, ол бәрін де жасай алады – балабақша сәбилерін бақылағанда көруге болатын принцип осындай.
Үшіншіден, агрессиялылыққа үйрететін үлгі шынайы адамдар емес, шығармашылық туындылары да болуы мүмкін. Теледидар, монитор экрандары мен кітап беттеріндегі агрессия мен зорлық – зомбылық кішкентай көрермендерді кез келген уақытта құрылымсыз, қатал, бірақ жанжалды шешудің өте тиімді тәсіліне бой ұруға жетелейтіні күмәнсіз нәрсе. Сондықтан да балаңыздың не көріп, не оқып, қалай ойнайтынына назар аударған артық болмайды.
Агрессиялықтың сыртқы қабығын қарастырып болғаннан кейін, енді оның ішкі себептеріне тоқтала кеткен жөн. Бұл жерде бастысы өте қарапайым ой, егер адамда бәрі жақсы болса, ол агрессивті болмас еді. Яғни, агрессияшылдық – ең алдымен ішкі қолайсыздықтың сыртқы көрінісі. Әдетте агрессивті балаларға жоғары мазасыздық, өзін ешкімге керексіз сезіну, айнадағыларды әділетсіз санау және өзін тең санамау (көбіне кем санау) тән болады. Кішкентай «агрессордың» айғай-шу ашу шығару арқылы қарсылық көрсету реакциясы оның айналасындағылардың назарын өз проблемаларына, оны жалғыз өзі жеңе алмайтынына аудару тәсілі болып саналады. Демек, агрессивті балаға көмектескісі келетін ата-анасы ретінде сізге ең бірінші керегі балаға шынайы іштарту, оны жеке тұлға ретінде қабылдау, оның ішкі әлеміне қызығушылық таныту, сезімі мен мінез-құлық дәлелдеріне түсіністікпен қарау. Баланың жетістіктеріне және оның қиындықты жеңуіндегі табыстарына көбірек көңілін аударыңыз (сыртқы және ішкі), тағы да сондай болуға үйретіңіз. Қысқасын айтқанда, ұл немесе қыз балаға өзін-өзі сыйлау мен өзін-өзі дұрыс бағалай білуін қайтару үшін қолдан келгеннің барлығынг жасау керек. Ата-ана агрессиялық көңіл күй мен әрекеттердің қайдан шыққанын анықтап, оларды түзетудің дұрыс жолдарын табуы тиіс. Агрессияшыл мінез-құлық түрі көбіне оны тудырушы себептерді де көрсетіп тұрады.
Сіздердің назарларыңызға сынып жетекшісіне және ата-анаға арналған баланың агрессиялық мінез-құлқына диагностика жасау бойынша бірқатар практикалық кеңестерді, сондай-ақ агрессия деңгейін азайту тәсілдерін ұсынып отырмыз.
Ата-ана агрессиялық мінез-құлқы бар балаларға қалай қарауы керек?
Профессор Н.Е. Щуркова және оның әріптестері мінез-құлқы күрделі балаларға арнарлған педагогикалық әрекет алгоритмін ұсынады.
• Мінез-құлқын түсіну. «Иә, осылай болады...», «Сенің жасында менде де осындай жағдай болған...».
• Мінез-құлқын ақтау. Балаға жартылай қолдау білдіру: «Сенің орнында басқа біреу болуы да мүмкін еді…», «Мүмкін мен де сөйтер ме едім…».
• Баланың жасағанына өзі ой жіберуі үшін оның заттық және әлеуметтік нәтижесіне талдау жасау: «Сен, сірә,…жасағың келген шығар, ал ол … болып шықты», «Сен оны … болып шығады деп ойламаған да шығарсың…»
• Өзін-өзі анықтауы үшін балама мінез-құлық тәсілін көрсету: «Былай жасағанда … болар еді», «Мұндай жағдайда кейбіреулер … жасайды».
• Бала болған оқиғаның уәждемесі мен себептерін анықтай алуы үшін, оны ойлануға шақыру: «Сен өзің қалай ойлайсың…», «Бұл енді қалай аяқталады деп ойлайсың…», «Сен туралы басқалар не ойлайды…».
• Басқа мәдениет деңгейінде өзін-өзі жүзеге асыра алуына жағдай жасау үшін, сыртқы қорлаудан «қорғаныс»: «Бұл есейе келе қалатын әдет…».
• Тиісті әсер түріне қарама-қарсы күтпеген дербес шешім: «Мен сені … жазалауым керек еді, бірақ мен… жасайын деп тұрмын», «Мен сені түсінеді деп сенемін…»
Қолайсыз жағдайдан арылу үшін
• Қысым жасау – баланың әрекеттері мен қылықтарына қатаң тыйым салу. Сынып жетекшісі өз беделі арқылы агрессия көрінісіне жол бермей, оны тұншықтырып, басымдық жағдайына ауысады («Тез арада тоқтат мұныңды!»).
• Ығыстырып шығару – басқа, неғұрлым жағымды жағдай тудырып, агрессияшыл мінез-құлықты алмастыру тәсілі. Қолайсыз жағдайды алмастыруға бағытталған әрекет тізбегі: ығыстыру-алмастыру-алаңдату («Маған мынаны жасауға көмектесіп жіберші…»)
• Елемеу - қолайсыз жағдайды елеусіз қалдыру әдісі (бірден назар аудара қоймау). Әдісі ширығысты жағдайды бірдіндеп барып жою мақсатында қолданылады.
• Мерзім белгілеу (уақытын шектеу) – орын алған қолайсыз жағдайды (ашулану) шешу үшін құқығын ескеруді пайдалану әдісі. Бұл әдіс күшті ширығыстың біртіндеп барып жайласуы үшін пайдаланылады («Кәнекей, мұны бір минут ішінде аяқтаңдар»).
• Жағымды нәрсеге көңіл аудару – назарды ашу, агрессия, ыза немесе реніш тудырған субьектіден баланың өзінің немесе басқа обьектінің (басқа адамның, жануардың, заттың, т.б.) жағымды жақтарына аудару. Әдістің мақсаты – баланы өзін-өзі билеуге, реттеуге, бақылауға, сыртқы әсер мен ішкі жағдайы және тәртәп түрі арасныда тепе-теңдік орнатуға үйрету.
Агрессия деңгейін қалай азайтуға немесе жоюға болады?
• Спорт секциялары.
• Қызығушылықтары бойынша үйірмелер.
• Балаға деген махаббатты үнемі білдіріп отыру
• Орындалмайтын уәде бермеуге тырысу.
• Релаксация және тыныс алу жаттығуларын орындау.
• Балаға уақытты аямау, үнемі ақыл-кеңес беріп отыру.
• Уақытылы тыңдау, түсіне білу.
• Әр жұмысына көмектесіп, сенім білдіру.
• Үнемі мейірімді болу.
• Терең тыныс алу және тыныс шығару – ашу, уайым, қорқыныш жағдайын реттеуге өте тиімді нәрсе.
• Алдын алуға арналған сұхбаттар. Сұхбаттың мақсаты – қажетсіз оқиғаның орын алуына жол бермеу. Агрессивті мінез-құлықтың салдары қандай болатынын нақты мысал арқылы көрсету. Мысалы, балалар үйінде тәрбиеленуші қыз мектепте бір ұл баланы жекпе-жекке шақырып, ақыры көзінен айырылып тынған.
• Әдептілік тәртібі үлгісіне баулу.
• Жағымсыз энергиядан арылу әдістері мен тәсілдеріне үйрету.Ата-ана бойға жиналған агрессиядан арылу әдістерін көрсетуі тиіс. Мысалы, табиғат аясына шығып, бар дауыспен айғайлауға болады. Жапон компанияларында адамдар жансыз заттарға ұрысу, ұру арқылы ашуын сыртқа шығарып алатын арнайы бөлмелер болады.
• Ата-ана мінез-құлқы. Агрессивті баламен сөйлескен кезде сынып жетекшісі сабырлы, салмақты, жұмсақ, төзімді болып, сыртқы түрімен қамқоршысының жан дүниесін түсінетінін байқатуы тиіс.
• Баланың тек жақсы жақтарын ғана көріп, оған сенім білдіру. Бала егер өзін осы тұрған бойында жақсы көріп, қадірлейтінін білсе, өзін ұстамды, қолға ала білетін жан ретінде көргісі келетінін түсінсе, мінез-құлқын өзгертеді. Психологиялық-педагогикалық зерттеулер баланың егер педагог және ата-ана оны жақсы адам ретінде бағалайтынын түсінген жағдайда өзгеретінін көрсетеді, мұндай кезде ол дамуының жоғары сатысына ұмтылатын болады.
• Жауапкершілік жүктеу. Өзіне тапсырылған жауапты істі орындай жүре, бала шығармашылықпен айналысады, ал бұл кезде жаман ойлар мен істерден аулақ жүретін болады.
• Ерік-жігерін қалыптастыру. Ақырында, агрессивтіліктің жағымсыз көріністерімен күресте негізгі фактор болып табылатын нәрсе: сынып жетекшісі, ата-ана мен бала арасында үйлесімді қарым-қатынас орнату – баланың салауатты эмоциялық дамуының басты шарты.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-21
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жеке басына қол сұқпаушылық құқығы |
|
Сабақтыңмақсаты |
адамгершіліктің, ізгі қасиеттер мен ар – ождан бостандығына, адалдық пен мейірімділікке баулу арқылы құқықтары мен міндеттерін аңықтай отырып құқықтық тәрбие беру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
оқушылардың бойында құқықтық білімді қалыптастыра отырып, саяси саналығы мен таным белсенділігі арытады. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ұйымдастыру кезеңі. І Психологиялық тренинг Пікірталасымызды бастамас бұрын бір-бірлеріңізге деген қарым – қатынастарыңызды ізгілендіру мақсатында біз мектеп психологымен бірлесіп, тренинг дайындаған болатынбыз. Сіздерге екі ақ парақша беріледі. Бірінші парақшаға өздеріңіздің аса жоғары бағалайтын адами қасиеттерді жазып, қалаған адамыңызға бересіз. Осыдан кейін кезектесіп, алған парақтарыңызда не жазылғанын дауыстап оқып беріңіздер. Ақ парақ берілген. Дәл ортасында дөңгелек қара ноқаты бар. Осы суреттен не көріп тұрсыздар, соны суреттеп берсеңіздер. (бұл тренингте аққа қарағанда қара түс тез көзге шалынады. Сондықтан ақ жақсылықтың белгісі болғандықтан оны көре білуіміз керек) |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2. |
|
Сабақтың ортасы |
Мақал-мәтелдер. (Тақырыпқа байланысты мақал-мәтелдер айтып, мағынасын ашу) 1.«Ісін өндіре алмаған қырсыз бала ,қырсығын әкесінен іздейді.» 2. «Ұяда не көрсең ұшқанда соны ілерсің.» 3. «Балаңды беске дейін ештеңеден тыйма, бестен он үшке дейін құлыңдай қина, он үштен ары сырласыңдай сыйла.» 4. «Жақсы бала сүйініш , жаман бала күйініш.» 5. «Атаңа не қылсаң алдыңа сол келер 6 Біреуге ор қазба, өзің түсесің. 7. Заңның құрығы, бәрінен ұзын. 8. Ұрлық түбі, қорлық. 9. Өтірікшінің құрығы, бір - ақ тұтам. 10. Тура биде, туған жоқ. 11. Туғанды биде, иман жоқ. 12. Қолыңмен істегенді, мойныңмен көтер. 13. Тек жүрсең, тоқ жүресің. 14. Заңды сыйлаған, еркін жүреді. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; Сұрақ-жауап. (Мұғалім оқушыларға слайд тапсырмалары борйынша сұрақ қояды, оқушылар жауап береді. Мұғалім толықтырады) 1.Жеке адамның құқығы дегеніміз не? Адамның мүддесін қанағаттандыруға бағытталған заң арқылы қорғалған тәртіптік шара. 2. Құқықтың қандай түрлерін білесіңдер? - Жеке (азаматтық) - Саяси - Экономикалық - Әлеуметтік - Мәдени т.б. 3. Адам құқығы қай уақыттан пайда болады? Туылғаннан беріледі 4. Оларды орындау үшін не қажет? Міндеттерін орындау 5. Адамның негізгі құқығы? Өз құқықтарын пайдалану құқығы 6. Құқық қашан және қайда пайда болды? Азаматтарға құқық керек кезде, ол пайда болады. 7. Бізге құқықпен бірге бостандық беріледі. Бостандық - деген не? Бостандық - бұл таңдау 8. Бостандықты не шектейді? Бостандық және өз қалауымен орындамалық - бұлар бірдей ме? -Бостандықты шектеу әр адамның саналығында Ойлан тап. (Интербелсенді тақтаның көмегімен дұрыс жауабын табу.) 1. Құқық -----------------------------------------А - Еліміздің негізгі заңы. 2. Конституция ---------------------------------Б - Мемлекет басшысы 3. Мемлекет ------------------------------------В - Негізгі саяси қоғамдық ұйым 4. Азамат -----------------------------------------Г - Тәуелсіздік 5. Құқық бұзушылық -------------------------Д - Заңдар жүйесі 6. Президент ------------------------------------Е - Заң шығарушы орган 7. Парламент ------------------------------------Ж - Заң жүйесін бұзу 8. Егемендік --------------------------------------З - Құқығы бар ел тұрғыны Дұрыс жауабы: 1-Д, 2-А, 3-В, 4-З, 5-Ж, 6-Б, 7-Е, 8-Г ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; суретпен жұмыс. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Оқушылармен пысықтай түсу. (хормен) 1.Өз қателігіңді мойындай біл! 2.Жалған сөйлеуге әуестенбе! 3.Ойыңды жасырмай айт! 4.Әр кез шындықты айтуға үйрен! Кері байланыс Қиын болды… Бүгін мен білдім… Қызықты болды… Үйге тапсырма «Бұзық бала» қандай болады? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
https://botana.biz/prepod/obschestvoznanie/oj2vzjtg.html |
Жеке басқа қол сұқпаушылық — азаматтардың конституциялық құқы мен бостандықтарының негізгі принципі. Ол туралы Қазақстан Республикасының Конституциясында (12-бап, 2-тармақ.) “Адам құқықтары мен бостандықтары әркімге тумысынан жазылған, олар абсолютті деп танылады, олардан ешкім айыра алмайды, заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілердің мазмұны мен қолданылуы осыған қарай анықталады” деп жазылған. Сондықтан азаматтарды заңда көрсетілген реттерде ғана соттың немесе прокурордың санкциясымен тұтқындауға және қамауда ұстауға болады. Тұтқындалған адам заңсыз әрекет туралы сотқа шағымдануға құқылы. Прокурордың санкциясынсыз азаматтарды жетпіс екі сағаттан аспайтын мерзімге ғана қамауда ұстауға болады. Қажетті жағдайда әр адамның білікті заң көмегін алуға құқысы бар. Әрбір адамның жеке өмірі, отбасының құпиясы, абыройы мен ар-намысы, жеке салымдары мен жинаған қаражатының, жазысқан хаттарының, телефон арқылы сөйлескен сөздерінің, пошта, телеграф арқылы алысқан хабарларының құпия сақталуы заңмен қорғалады. Сонымен бірге азаматтардың тұрғын үйіне заңсыз басып кіруге, тексеру, тінту жүргізуге жол берілмейді, ол үшін заң орындарының тиісті рұқсаты қажет. Тұрғын үйден айыруға сот шешімінсіз жол берілмейді. Адамдардың жеке басы мен өміріне қол сұғу әрекеттері азаматтардың конституциялық құқығын бұзу болып табылады, ол үшін айыпты деп табылған адам тиісті жауапкершілікке тартылады
Кәмелетке толмағандарға қатысты нәсіпқұмарлық мінездегі қылмыстардың жоғарғы дәрежеде жасалуы ерекше дабыл қақтырады.
Аналықты және балалық шақты қорғау мәселесі басымды құқық қорғау мәселелерінің бірі болып табылады. Әйелдерге және балаларға қатысты қандай да болмасын зорлық аса қатты тыйылуы қажет, ол туралы Қазақстан Республикасының жаңа Қылмыстық Кодексіндегі жыныстық қол сұқпаушылыққа қарсы қылмыстар үшін жауапкершілік шараларының күшейуі куәлендіреді. Имандылыққа, олардың жыныстық қол сұқпаушылығына қол сұғатын қылмыстар қоғамдық қауіптің аса жоғарғы дәрежесіне ие.
Кәмелетке толмағандарға қарсы зорлық әлеуметтік құбылыс сияқты алға жылжыған зардаптардің бірі болып табылады.
Бұл баланың психикалық халіне ғана қарсі әсерін тигізі қоймай, оның дамуына, сондай-ақ, көбінде болашақ ұрпақтың өмірін анықтайды. Ұл бала мен қыз бала өскен кезде есейіп өз балаларын тәрбиелей бастайды, сол кезе олардың мінез-құлқы олардың отбасылық тәжірбиесінен анықталатын болады.
Психологтардың зертеуі балаларға қарсы зорлықтарды жолы болмағандар, ренжулі және отбасының ықыласына бөлінбеген адамдар жасайтындығын куәлендіреді. Осының нәтижесінде оларда өзінің барлық сәтсізді үшін кек алу қажеттілігі туындайды. Және олар оны тек, өздерінен тәуелді, әлсіз және қарсылық көрсете алмайтындарға ғана жасай алады.
Қазіргі уақытта кәмелетке толмағандардың жыныстық қол сұқпаушылығына қарсы қылмыстық құқық бұзушылық жасағандығы үшін қылмыстық жауапкершілікке тартылған тұлғалардың есебін құру және олар туралы мәліметтерді жариялау қажеттілігін айқындады.
Деректер заңды күшіне еңген соттардың айыптау үкімдері (қаулылары) және оларға қатысты қабылданған ҚР ҚІЖК 35 бабы 1 бөлігі 9 тармағының, сондай-ақ, ҚР ҚІЖК 37 бабы 1 бөлігі 9 тармағының негізінде қылмыстық істерді тоқтату туралы қаулылар негізінде қалыптастырылатын болады.
Мәліметтердің жарияланымы Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі Комитетінің гео ақпараттық жүйесінде ғаламтор ресурсында жарияланатын болады.
Қазақстанда педофилдардың бірыңғай базасын құру жыныстық қол сұғушылық жасағандығы үшін сотталған тұлғалардың КЕЛБЕТІН білуіне мүмкіндік тудырады, кәмелетке толмағандардың жыныстық қол сұқпаушылығына қарсы қылмыстар жасағандығы үшін жазасын өтеген тұлғалардың тұрғылықты елді мекені туралы мәліметтерге азаматтардың қол жетімділігін қамтамасыз етеді.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-22
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Зорлық-зомбылыққа нөлдік төзімділік. |
|
Сабақтыңмақсаты |
адамгершіліктің, ізгі қасиеттер мен ар – ождан бостандығына, адалдық пен мейірімділікке баулу арқылы құқықтары мен міндеттерін аңықтай отырып құқықтық тәрбие беру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
оқушылардың бойында құқықтық білімді қалыптастыра отырып, саяси саналығы мен таным белсенділігі арытады. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ұйымдастыру кезеңі. 1-ші сұрақ бақытты балалық шақ деген не ?
Ассоциация әдісі бойынша бақытты балалық шақ дегенде не түседі ойларыңа?
|
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2. |
|
Сабақтың ортасы |
ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; 2-ші сұрақ: Зорлықтың қандай түрлері сендерге белгілі? (қара бұлттарға түрлерін жазып ілу). - Эмоциялық зорлық – балағаттау, қорлау, сөгу, балалардың жеке өміріне қол сұғу; - Физикалық зорлық – отбасы мүшелерін мас күйінде немесе сау күйінде ұруды қолданатын эмоциялық зорлық; - Қауіп-қатер – отбасын тастап кетемін деп қорқыту, әйелін немесе балаларын ұру, өз-өзіне қол жұмсауға итермелеу;әйелін өз балаларын ешқашан көрсетпейтіндігімен қорқыту, қорқытатын жолдауларды беру үшін балаларды қолдану. Сұрақ: 1. Сіздердің ойларыңша, неге біреу басқа адамға қатысты зорлық көрсетеді? /мазақтайды, күледі/ Ол басқаларды төмендету ( мүмкін оны да біреу төмендеткен шығар) , жолдасын төмендетіп, оны күлкіге қалдыру арқылы өзіне назар аудартады. Оның ойынша жолдасын кемсіту арқылы айналадағы адамдардың құрметіне ие болуға, олардың басшысы болуға тырысады. 2. Кімді жиі ренжітеді?
Кішілерді, әлсіздерді, бір нәрсемен басқаларынан ерекшеленетіндерді. 3. Қаталдық көрсетудің себебі? Үйдегі нашар қарым-қатынас. Жақындары тарапынан көңіл аударудың жетіспеушілігі, ата-анасының ажырасуы, басқалар тарапынан кемсіту, нашар үлгерім – осының бәрі ашу мен реніштерін көрсетуге әкеп соғады. 4. Егер қысым көрсетілген жәбірленуші өте ақылды болса, сіздің ойыңызша, неге жәбірлеуші оған қысым көрсетеді? Қызғаныш сезім, оның намысына тигісі келеді. 5. Жәбірленушіге көмек қажет деп ойлайсың ба? Әрине қажет. Әңгімелесіп, ішкі ой сезімдерімен бөлісу. 6. Егер әңгімелесу көмектеспесе не істеу керек? Ересектермен бөлісу, мұғаліммен, ата-аналармен, дау-дамайды басуға көмектесетін басқа ересектермен. 7. Егер жолдасың ашулы, көңіл-күйі нашар болса, қалай көмектесуге болады? Әңгімеге тартуға тырысу, оны не мазалап жүргенін анықтау, тыңдау, назар аудару, қолдау көрсету. 3 сұрақ: «Балалық шақ зорлық – зомбылықсыз» болу үшін не керек.( қара бұлттарды , көк бұлтпен ауыстыру) 1-топ: Н.Ә.Назарбаев атамыз айтқандай: Отбасы – отанымыздың ошағы. Отбасында адам бойындағы асыл қасиеттер жарқырай көрініп, қалыптасады. Отанға деген ыстық сезім - жақындарына, туған - туысқандарына деген сүйіспеншіліктен басталады.Егербала отбасында дұрыс, жақсы, өнегелі тәрбие алса, онда бұл да зорлық зомбылықты жоюдың бір ісі деп ойлаймыз. 2-топ: Әрқашан қамымызды ойлап жүре тұғын абзал жанды адам, бұл – ана. Алдыңа қойған мақсатыңа жетуің үшін ана жанын қиюға да дайын. Ана баласының үлгілі азамат боп өсуі үшін бар күшін салып, тер төгеді. Ананың махаббатына, құдіретіне тамсанған талай ақын әнін арнап, жырын жазып, талай жазушы қалам тербеген. Біздің ойымызшаата-ананың көмегі, қадағалауы, уақыт бөлуібалаға жеткілікті болса, онда бұл да зорлық зомбылықты жою әдісі деген ойға келіп отырмыз. 3-топ:Отбасы – табиғат сыйлаған кереметтердің бірі.Жеке адамның бойындағы ар-ұятын, ақыл-ойын ,адамгершілігін , мәдениеттілігін тәрбиелеуде отбасы – алғашқы қадам.Отбасы – өте қажетті, басқадай еш нәрсемен өзгертуге болмайтын баспалдақ. «Әке- асқар тау, Ана- етегіндегі бұлақ, Бала-жасындағы құрақ»-деп тегін айтылмаған болар.Ата-анасын, аға-сіңлілерін сыйлай білген,жақындарына жақсылық тілеген адам, менің ойымша, болашақта қоғамда да ізгі ниеті арқылы еліне, оның дамуына көп септігін тиетінін күмәнданбаймын. Сондықтанда, жанұяда тығыз қарым-қатынас болу керек.
Статистикалық мәліметке қарағанда елде жыл ішінде 500-дей әйел мен бала тұрмыстағы зорлық-зомбылық құрбаны болады екен. Отбасылық қарым-қатынаста дағдарыс туындағанда , одан «ешкімнің де ештеңесі кетпейді» деген түсініктен арылу керек. Кикілжіні көп болатын отбасында өскен балалар есейген соң не әкесінің, не анасының отбасында өзін-өзі ұстау үлгісін алады. Зорлық көрсету ол әлсіз адамдардың қаруы екені барлығына мәлім. Жалпы отбасындағы зорлық - зомбылық әміршіл билік пен шектен тыс бақылаудың нәтижесінде пайда болады. Ойланыңыздаршы, қай уақытта көбінесе отбасыларында зорлық зомбылық болады? Егерде бала ата – анасының айтқанын тыңдамай теріс қылықтар көрсетсе, ата – анасы баламен тіл табыса алмай көбінесе тәрбиенің қате және жеңіл түрі зорлық көрсетуге жүгінеді. Қазіргі таңда тәуелсіздік алған мемлекетімізде зорлық-зомбылыққа жол жоқ. Адамды өзара түсіністікке жеткізетін шынайы да тұрақты сүйіспеншілік дәстүрлері де тек салауатты отбасында ғана қалыптасады. 4 сұрақ: Балалар сендер өздеріңнің де, өзгенің де жанұясын қандай болғанын қалайсындар? (Шаңырақтың суреті құрылады.)
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; суретпен жұмыс. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Оқушылармен пысықтай түсу. Балалар құқығын қорғау – егемен еліміздің асты құндылықтарының бірі. Сол үшін өскелең ұрпақтың дұрыс тәрбие алып, қоғамдағы құқықтарының сақталу жолында аянбай еңбек етуі керек. «Балалардың өмір сапасын жақсарту – ертеңгі болашақтың кепілі. Сондықтан да балалардың құқықтарын қорғау мәселесі қашан да өзекті болып қала бермек. Олай болса қазір балалар, «Бала құқығы» ағашын жасайық.
Кері байланыс Қиын болды… Бүгін мен білдім… Қызықты болды… Үйге тапсырма «Бұзық бала» қандай болады? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
https://kopilkaurokov.ru/klassnomuRukovoditeliu/meropriyatia/zorlyk_zombylyk_t_rbiie_sag_aty |
Зорлық-зомбылық түрлері
Қазақстан Республикасының «Тұрмыстық зорлық-зомбылық профилактикасы туралы» Заңының 4 бабына сәйкес, тұрмыстық зорлық-зомбылық тек күш көрсету немесе психологиялық қана емес, сексуалдық және (немесе) экономикалық зорлық-зомбылық түрінде болуы мүмкін.
Күш көрсету зорлық-зомбылығы - дене күшін қолданып, денені ауыртып денсаулыққа қасақана зиян келтіру.
Психологиялық зорлық-зомбылық - адамның психикасына қасақана әсер ету, оны қорқыту, қорлау, бопсалау немесе құқық бұзушылықтарды е өмірге, денсаулыққа қауіп төндіретін, сондай-ақ психикалық, дене және жеке басы дамуының бұзылуына әкелетін әрекеттерді жасауға мәжбүрлеу (еріксіз көндіру) арқылы ар-намысы мен абыройын кемсіту.
Сексуалдық зорлық-зомбылық - адамның жыныстың тиіспеушілігіне немесе жыныстық еркіндігіне қауіп төндіретін құқыққа қарсы қасақана іс-әрекет, сондай-ақ кәмелетке толмағандарға қатысты сексуалдық сипаттағы іс-әрекеттер.
Экономикалық зорлық-зомбылық - адамды заңмен көзделген құқығы бар тұрғын үйінен, тамағынан, киімінен, мүлкінен, қаражатынан қасақана айыру.
Қазақстан Республикасының «Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы» Кодексінің 73 бабына сәйкес, отбасы-тұрмыстық қатынастар аясындағы құқыққа қарсы әрекеттер қатарана былапыт сөйлеу, қорлап тиiсу, кемсiту, үй тұрмысындағы заттарды бүлдiру және олардың тыныштығын бұзатын, жеке тұрғын үйде, пәтерде немесе өзге тұрғынжайда жасалған басқа да әрекеттер жатады.
Нөлдік төзімділік
Бұл мақала жазалау саясатының жалпы түрі туралы. Басқа мақсаттар үшін қараңыз Нөлдік төзімділік (дисбригуация).
A нөлдік төзімділік саясат а жазалау көрсетілген ереженің әрбір бұзылуы үшін.[1][2][3] Нөлдік төзімділік саясаты биліктегі адамдарға жаттығулар жасауға тыйым салады қалау немесе мән-жайларға сәйкес келетін жазаларды өзгерту; олар жеке тұлғаға қарамастан алдын-ала белгіленген жазаны тағайындауға міндетті кінәлілік, жеңілдететін жағдайлар немесе тарих. Жеңіл немесе ауыр болса да, алдын ала белгіленген бұл жаза әрқашан орындалады.
Нөлге төзімділік саясаты оқылады криминология және бүкіл әлемдегі ресми және бейресми полиция жүйелерінде кең таралған. Саясат болуы мүмкін бейресми жағдайларда да пайда болады жыныстық алымсақтық немесе ғаламтор білім беру және жұмыс орталарында мақсатсыз пайдалану. 2014 жылы жаппай тұтқындау Құрама Штаттарда кішігірім құқық бұзушылықтарға негізделген пайдалану туралы наразылық тудырды мектептердегі нөлдік төзімділік және қауымдастықтар.[4][5]
Төмен төзімділік саясатының мәлімделген тиімділігін аздаған дәлелдер қолдайды.[6] Бір негізгі проблема - бұл адамдардың араласуға немесе қабылдауға болмайтын немесе заңға қайшы деп тапқан мінез-құлық туралы айтуға тартынуының көптеген себептері бар. Нөлдік толеранттылық саясаты, ең жақсы жағдайда, осы себептердің кейбіреулерін ғана шешеді
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-23
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жеке тұлғалылықты сақтау құқығы. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылардың құқықтық білімдерін арттыру, азаматтық міндеттерін өз құқықтарымен байланыстыра отырып сезінуге тәрбиелеу |
|
Құндылықтарды дарыту |
оқушылардың бойында құқықтық білімді қалыптастыра отырып, саяси саналығы мен таным белсенділігі арытады. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі. «Есім» ойынын ойнайық. Қазір біз әрқайсымыз тізбек бойынша өз есімімізге сын есім қосып айтайық.Яғни сын есім де, есім де бірдей әріптен басталуы қажет. Мысалы: Намысты-Нұргүлмін. Ал жақсы,сендердің есімдерің бар және таныстырып шықтық,сендердің есімдерің солай аталатынын енді қалай дәлелдейсіңдер? Дұрыс, балалар! Туу туралы куәлік Алдияр– бұл сендердің алғашқы құжаттарың. Ал онда тағы не туралы жазылған? Кім біледі? Туу туралы куәлікте Қазақстан Республикасының азаматы екеніміз жазылады.Адеми Яғни, адам баласы туғаннан бастап мемлекеттің қарамағында қорғауда болады екен. Ол дегеніміз әрқайсымыздың құқықтарымыз бен міндеттеріміз бар екенін білдіреді. Ендеше, бүгінгі біз сабағымыз қандай тақырыпта болмақ? Дұрыс айтасыңдар,біздің бүгінгі тақырыбымыз «Менің құқықтарым мен міндеттерім» деп аталады. Балалардың құқықтары қайда жазылған? Оны кім бекітеді? Ендеше сендерге қысқаша айтып өтейін. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2. |
|
Сабақтың ортасы |
«Сендердің құқықтарың туралы Конвенция» Балалар, заң дегеніміз – қоғамның негізгі тірегі. Қоғам деп отырғанымыз Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев «Конституция – бұл да ел рәміздерінің бірі. Сондықтан негізгі заңды елдің Туы, Ән-ұраны және Елтаңбасы секілді қадірлеу, құрметтеу – біздің парызымыз» – деген. Конституция – елдің барлық ережелері жинақталған мемлекеттің негізгі құжаты. Сондықтанда біз оны Ата Заң деп құрметтейміз. 2002 жылы тамызда Қазақстанда «Бала құқығы туралы заң» қабылданды. Бұл заң 9 тарау, 53 баптан тұрады. 2002 жылы 2 қыркүйекте Қазақстан «Бала құқығы туралы конвенцияға қол қояды», сөйтіп Қазақстанның «Балалар құқығы туралы заңы» енгізілді. Заң дегеніміз- қоғамның негізгі тірегі. Қоғам деп отырғанымыз-мына біздер. Ата Заңымыз- еліміздің рәміздерінің бірі. Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев «Конституция — бұл да ел рәміздерінің бірі. Сондықтан негізгі Заңды елдің Туы, Әнұраны, және Елтаңбасы секілді қадірлеу, құрметтеу-біздің парызымыз» деген. Сондықтан әрбір адамның заң талабына бағынып жат қылықтар, өрескел тәртіп бұзушылыққа бармауы, өзіне жүктелген міндетті уақытылы орындаудың өзін еліміздің Ата Заңын, халықты құрметтеуі деп білуімізге болады. Конституция- елдің барлық ережелері жинақталған мемлекеттің негізгі құжаты. Сондықтан да біз оны Ата Заң деп құрметтейміз. Әрбір адам өзінің де, өзге елдің заңына бағынуға міндетті. Әр мемлекеттің өзіне тән заңы бар. Олой болмағанда дүние астаң-кестеңі шығып, небір жан түршігерлік нәрселер болар еді. Сан мыңдаған жылдар бұрын адамзат пайда болды. Міне, сонымен қатар түрлі мәселелер де туындай бастады. «Адамдар не істеуге болады, не істей алады?» деген сұрақтар туындай бастады. Міне, осы кезде әр елдің заңы, ережелері шыға бастады. Міне, балалар, адамның шыр етіп жерге түскен минутынан бастап оның өмірін, денсаулығын, тыныштығын қорғап отырған заң бар. Бұл заң- 1948 жылы 10-желтоқсанда қабылданған «Адам құқығының жалпыға бірдей декларациясы», сонымен қатар 1959 жылы қабылданған «Бала құқықтары декларациясы». Міне осы декларациядан кейін 61 ел қол қойған 1989 жылы 20-қарашада «Бала құқығы туралы конвенция» қабылданды. Қазірде бұған 91 мемлекет кірген. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; Конвенция дегеніміз- арнаулы мәселелер жөніндегі келесім шарт. Осы Конвенция негізінде 2002 жылы тамызда Қазақстанда «Бала құқығы туралы» Заң қабылданды. Бұл Заң 10 тарау, 53 баптан тұрады. 2002 жылы 2-қыркүйекте Қазақстан «Бала құқығы туралы конвенцияға» қол қояды, сөйтіп қазақстанның «Бала құқығы туралы заңы» енгізілген. 4. Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы Қазақстан Республикасының 2002 жылығы 8 тамызда № 345 Заңы 10 тарау, 53 баптан тұрады. 1 тарау. Жалпы ережелер 2 тарау. Балалар мүддесін көздейтін мемлекеттік саясат 3 тарау. Баланың негізгі құқықтары мен міндеттері 4 тарау. Бала және отбасы 5 тарау. Ата-анасының қамқорлығынсыз қалған баланың құқықтары 6 тарау. Мүгедек баланың құқықтары 7 тарау. Бала және қоғам 8тарау. Баланың құқықтарын және заңмен қорғалатын мүдделерін қорғау 9 тарау. Бала жауапкершілігінің және оның мінез-құлқына әсер ету ерекшеліктері 10 тарау. Қорытынды ережелер 5.«Бала құқығы туралы халықаралық конвенциядан» Конвенцияға кіретін құқықтардың бәрі барлық балаға бірдей тарайды. Конвенцияға қол қойғаннан кейін балаларды кемсітуден қорғауға және олардың құқықтарын жүзеге асыруға жәрдемдесу үшін белсенді шаралар қолдану міндетін мемлекет өзіне алады. - Мемлекет әрбір баланың аман-сау өсіп, жан-жақты дамуын қамтамасыз етеді. - Бала өмірге келе салысымен тіркеуге алынады және өзіне есім мен азаматтық алуға құқылы. - Әрбір бала өз отбасында ата-анасымен бірге өмір сүруге құқылы. - Бала мектепте кінәлі болғанда да оны ешкім ұрып жазалауға, кемсітіп қорлауға құқығы жоқ. - Бала тынығуға және мәдени демалуға құқылы. - Әрбір баланың ой-пікір, ар-ождан және дін еркіндігіне құқығы бар. - Бала өзі қалаған спорт түрімен шұғылдануға құқылы. - Бала денсаулығын сақтауға, емделуге құқылы. - Бала өз ойын еркін айтуға құқылы. -Әрбір баланың білім алуға толықтай құқығы бар. Қоғамдық жұмыстарға араласуға Балалар біздің құқықтарымыздан басқа міндеттеріміз бар екенін естен шығармауымыз керек. Не істеуге міндеттіміз? Әркім Қазақстан Республикасының Ата заңын сақтауға; Қазақстан Республикасын қорғау әрбір азаматтың міндеті; Әрбір адамның ар мен намысын құрметтеуге; Мемлекеттік рәміздерді құрметтеуге; Тарихи мәдени мұраларды сақтауға; Тарихи ескерткіштерді қорғауға; Табиғат және табиғат байлықтарын қорғауға; Мектеп ғимараты мен оның аумағын үнемі тазалықта ұстауға; Үлкенге-құрмет, кішіге-ізет танытуға; Ата-анаға қамқорлық көрсетуге. Сонымен балалар құқық деген не, міндет деген не? Ойланайық. «Ойды аяқта…» Бала құқығы деген— балалардың өмір сүруі мен өсуіне жағдай жасау. Құқық-адамдардың тәртібін,қарым-қатынасын реттеп отыратын ережелер жиынтығы. Мемлекет белгілеп қорғайтын нормалар мен ережелер жиынтығы
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; суретпен жұмыс. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы https://bilimdiler.kz/tarbie-sagaty/22594-bizdin-elimizdin-negizgi-zany.html |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Оқушылармен пысықтай түсу. Балалар құқығын қорғау – егемен еліміздің асты құндылықтарының бірі. Сол үшін өскелең ұрпақтың дұрыс тәрбие алып, қоғамдағы құқықтарының сақталу жолында аянбай еңбек етуі керек. Кері байланыс Қиын болды… Бүгін мен білдім… Қызықты болды… Үйге тапсырма «Бұзық бала» қандай болады? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
https://kopilkaurokov.ru/klassnomuRukovoditeliu/meropriyatia/zorlyk_zombylyk_t_rbiie_sag_aty |
Жеке құқықтар
Біздің әрқайсысымыз туғаннан бастап жеке құқықтар пен бостандыққа ие боламыз. Ол, ең біріншіден — өмір сүру құқығы. Әр адам және оның өмір сүруі — ол ең жоғары адамгершілік құндылық. Ешкім өз бетімен адамды өмірден айыра алмайды. Өлтіру, соғыс, зорлық-зомбылық — ең ауыр қылмыстар. Осы ретте, Ф.Достоевскийдің «Қылмыс пен жаза» романын еске алар болсақ, бұл туындының негізгі идеясы әрбір адам баласының құндылығы мен қасиеттілігін дәйектеуге негізделетіні сөзсіз. Өзімбілерлік, билік пен байлыққа ұмтылу басқа адамдарды басып-жаншудың, оның үстіне адам өлтірудің себебі бола алмасы анық.
Ешқандай идея, ешқандай қажеттілік моральдық абсолют тұрғысынан адам өмірін қиюды ақтай алмайды. Әрине, саясаткердің немесе заңгердің ұстанымы тұрғысынан тәртіпсіздіктер орын алған жағдайда өмірді қорғау немесе қылмыстың жолын кесу мақсатында адамды өлтіруге болады. Дегенмен адамгершілік ешқашан өлтіруді ақтамайды. Сондықтан «өлтірме» деген өсиет кез келген діннің ең басты және үзілді-кесілді талабы болып табылады.
Қазіргі күнде өлім жазасынан бас тарту туралы мәселе күн тәртібінде кең көтерілуде. Жазалаудың осы бірден-бір шетін шарасы әлемнің көптеген елдерінде бар. Көптеген еуропа мемлекеттері оны қолданудан бас тартқанымен, ол заңнамалық тұрғыда бірнеше елдерде ғана жойылған.
Жеке құқықтар мен бостандықтар қатарына сонымен қатар тұлға бостандығы мен баспанаға қол сұғуға болмайтындығы қүқығы, зорлық-зомбылыққа қарсылық көрсету құқығы жатады. Прокурордың немесе сот шешімінің санкциясынсыз ешкім тінтілуге немесе тұтқындалуға жатпайды. Барлық азаматтар құқық пен заң алдында тең. Қылмыс жасады деп айыпталушылар адвокаттың (қорғаушының) және әділ соттың көмегіне жүгінуге құқы бар.
Жеке құқық жеке өмірге қол сұқпаушылықты, ар-ожданды қорғауды, жеке салым мен ақша жинақтау құпиясын, хат алмасу, телефонмен сөйлесу, телеграфтық және пошталық хабарламаларды қамтиды. Мемлекеттік органдар осы құқықтар мен бостандықтарды сыйлауға міндетті. Кез келген шектеу заңмен нақты бекітілген жағдайларда ғана орын алуы мүмкін.
Адамды қинауға және онымен дөрекі сөйлесуге болмайды. Әрбір адамның қадір-қасиеті аяққа тапталмауы тиіс. Қазіргі күнде отбасындағы зорлық-зомбылық пен күш көрсету мәселесі орталық мәселеге айналып отыр. Әйелдер мен балалар ұрып-соғу мен қорлануға жиі ұшырайды. Жасөспірімдер арасында да қатыгездік белең алып кетті. Мұндай жағдайларда әдеттегі жазалау шаралары жеткіліксіздік танытатындықтан, оның себептерін табуға және қылмыскерлердің психологиялық ерекшеліктерін анықтауға баса көңіл аудару қажет.
Құқық қорғау ұйымдары түрмелерде және сол қатардағы басқа да мекемелерде отырған азаматтардың жағдайларына ерекше назар аударады. Қылмыс жасаған адамдар басқа адамдардың құқықтарын бұзғандары үшін жазаға тартылса да, олар ұрып-соғу мен қорлауға түспеуі тиіс. Осы орайда, түзету мекемелерінің жазаланған адамдарды түзету түріндегі өздерінің тікелей функцияларын дұрыс атқармауы да жиі орын алатынын да айта кету керек. Нәтижесінде, жазаларын өтеп шыққаннан кейін бостандыққа қалыпты адами қатынастардан бой үзген қатал адамдар шығады. Олар психологиялық тұрғыда кәдімгі өмірге дайын емес. Мұның көп себептерінің қатарында түзету мекемелерін ұстауға қаржының жетіспеушілігін, ондағы арнайы қызметкерлердің дайындықтарының әлсіздігін, психологтардың жоқтығын немесе жетіспеушілігін айта кетуге болады. Мәселен, соңғы кезде түзету мекемелерінде жазасын өтеушілердің арасында туберкулез індетінің кең таралуы үлкен мәселе болып отыр. Ал медицина қызметкерлері осы індетпен ауыратындар санының тез көбеюіне жетісе алмай отыр.
Дін ұстану бостандығы немесе ар-ождан бостандығы гуманистік ойдың қол жеткізген маңызды жетістігі болып табылады. Ар-ождан бостандығы әркімнің белгілі бір дін үстануды өзі таңдай алатынын, немесе діннен бас тартып атеист бола алатынын білдіреді.
Адамзат тарихыңда діндердің бейбіт қатар өмір сүруінің мысалдары жеткілікті. Жалпы, қазіргі әлемдегі көптеген елдердің діни кеңістігіне көп конфессияналдық сипат тән. Қазақстанда да мұсылмандар мен христиандар, иудизм мен буддизм тәрізді іргелі діндер бейбіт қатар өмір сүріп, көптеген мешіттер, шіркеулер мен діни ғибадат үйлері діндарлардың рухани сүраныстарын қанағаттандыру бағытында еркін қызмет атқаруда. Діндарлар қоғамдық өмірге белсенді қатысып, экономиканың барлық салаларында жұмыс істеуде. Адамның діни сенімі мен таңдауы жұмысқа орналасуда немесе білім алуда бөгет бола алмайды.
Адамзат тарихының өткен кезеңдерінде көптеген қақтығыстар, соғыстар мен қудалаулар діни себептерден туындайтын. Осы орайда, Орта ғасырдағы Еуропадағы крест жорықтары мен протестанттарға қарсы күрестерді, орыс қоғамындағы старообрядтықтарды қудалауды және осы катардағы басқа да келеңсіз оқиғаларды айта кетуге болады. Испаниядан арабтарды қуғаннан кейін ислам дінін қабылдаған көптеген жергілікті тұрғындар өлтірілді. Испан билігі араб тілінде сөйлеуге тыйым салуымен Пиреней түбегіндегі арабтілді мәдениеттің бай мүраларының көзі жойылды. Осылай, бір діннің екінші діннен артықшылығы күшпен дәлелденді.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-24
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Алғашқы көмек көрсету ережесі. |
|
Сабақтыңмақсаты |
адамгершіліктің, ізгі қасиеттер мен ар – ождан бостандығына, адалдық пен мейірімділікке баулу арқылы құқықтары мен міндеттерін аңықтай отырып құқықтық тәрбие беру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
оқушылардың бойында құқықтық білімді қалыптастыра отырып, саяси саналығы мен таным белсенділігі арытады. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі. «Сәлеметсің бе» «Амансың ба» «Саумысың» деген сөздерді ғажайып сөздер ретінде әңгімелесу. Неліктен олай деп ойлайсындар? «Денсаулық дегеніміз не?» Амансың ба деген сөз нені білдіреді? Адамның байлығы не? Денсаулық болу үшін не істеу керек? Бейне баян көреміз. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2. |
|
Сабақтың ортасы |
Денсаулық. Қолдарына гүл ұстаған балалар дөңгелене отырады. Педагог өзі бастап сәлемдесіп, балалар қолдарындағы гүлді бір-біріне тілек айту арқылы ұсынады. Гүл шоқтары бірте-бірте көбейіп, педагогтың өзіне бір құшақ гүл – «Тілек шоғы» болып оралады. «Бәріміз – біріміз үшін, біріміз-бәріміз үшін»деп деніміз сау болсын деп тілейік! Жолда жүру ережесі? Қауіпсіздік мектебі? Жаманнан жирен? Жарақаттың алдын алу? - Міне, осы сұрақтар не жайлы айтады? Жарақат алу деген не? Қандай жағдайларда жарақат алу мүмкін? Оның алдын-алу жолдарын білеміз бе? Сол жөнінде мәліметтермен таныс боламыз, тәжірибе түрінде көрсетеміз. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; Жарақат алудағы алғашқы көмекті жүргізу жолдарын білуіміз керек. Жараланудың барлық түрінде де қан тамырларына зақым түседі. Соның салдарынан көбіне денеден қан шығатынын байқаймыз. Жарақат кезіндегі зақымдалған тамырлардан қанның ағуы қан кету деп аталады. Оның болымсыз және күшті әсері өмірге қатерлі болуы мүмкін. Қан денеден орташа кеткенде, ағзаның ішкі бірнеше толықтырушы қасиеттері: жүрек қызметінің, тыныс алудың күшеюі, шеткі қан тамырларының жиырылуы іске қосылып өзі тоқтата алады. Ал денеден қан көп кеткенде жүрек қан тамырларының қызметі мүлде нашарлап, адамның өліп кетуі де ықтимал.
Қан кету түрлері: Зақымдалған тамырдың сипатына қарай қанның ағуы артериялық (күре тамырлық), веналық (көктамырлық), капиллярлық (қылтамырлық) және паренхиматоздық болып бөлінеді. Артериялық қан кету жүректен ағза мен ұлпаларға қан баратын ең ірі тамырлардан аққан қанды айтамыз, ірі күре тамырлардан аққан қан жараланған жерден атқылап немесе фонтанша ағады, түсі ашық қызыл, өздігінен тоқтамайды, жарақаттанған адамның өміріне елеулі қауіп төндіреді. Көктамыр деп жүрекке қайта бара жатқан қан айналымын айтады, оның түсі қара қошқыл болады, ол үздіксіз, баяу ағады. Қылтамырлық қан кету ұсақ тамырлардан ағады, ол тамшылап ағады, өздігінен тоқтайды. ^ Алғашқы медициналық көмек: Уақытша қолда бар құралдармен қан ағуды тоқтату. Қан ағуды тоқтату тәсілдері: 1) Аяғын жоғары көтеру, бұл жағдайда қан миды қоректендіреді; 2) Қанды артериядан жоғарырақ саусақпен қысып тоқтату қажет. Мұны бірнеше әдіспен атқаруға болады. Егер білек жараланса - онда қанды тоқтату үшін артерияны иық сүйегіне, қолтық жағынан қатты қысып басады. Артериялық қан сирақтан ақса - тізе шұнқырындағы күре тамырды қысады. Самай күре тамырын бас бармақпен, құлақтың алдынан, самай сүйегіне басады. Ұйқы күре тамырын зақымдалған жерден мойын омыртқасына қысады. Одан кейін жараға тазартылған таңғышты қаттырақ байлайды, оның үстіне бинттің, мақтаның қалың нығыз кесіндісін салып орайды. Бұғана асты тамырды - бұғананың астындағы шұнқырда, бірінші қабырғаға қысады. Кәрі жіліктің күре тамырын - бас бармақтың білезігінің жанындағы сүйекке басады. Шаптың төңірегіндегі санның күре тамырын түйілген жұдырықпен сан сүйегіне қысады таңғышпен таңып тастау.
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; суретпен жұмыс. Қандай көмек көрсетілуде? |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Оқушылармен пысықтай түсу. Кері байланыс «Шолиер табақшасы» Жасыл табақша – «Маған сабақ өте ұнады» Сары табақша – «Маған сабақ ұнады, бірақ 1-2 сұрағым бар»; Қызыл табақша – «Мен сабақта қиналдым» Үйге тапсырма: Алғашқы көмек |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
https://kopilkaurokov.ru/klassnomuRukovoditeliu/meropriyatia/zorlyk_zombylyk_t_rbiie_sag_aty |
АЛҒАШҚЫ КӨМЕК
Алғашқы көмек – ол адамның өмірін құтқаруға бағытталған жедел шаралар кешені. Жазатайым жағдай, сырқаттың кенеттен қысуы, улану – осы және басқа төтенше жағдайларда білімді алғашқы көмек қажет.
Заң бойынша, алғашқы көмек медициналық болып саналмайды – ол дәрігерлер келгенше көрсетіледі немесе зардап шегуші госпиталданады. Алғашқы көмекті сол сәтте зардап шегушінің қасында болған кез келген адам көрсете алады. Бірақ азаматтардың кейбір санаты үшін алғашқы көмек көрсету – қызметтік міндеті. Бұл жерде сөз полиция қызметкерлері, әскериқызметшілер, құтқарушылар, өрт сөндірушілер, және, әрине, медицина қызметкерлері туралы.
Алғашқы көмек көрсете білу – қарапайым, бірақ әрбір адам білуі тиісті өте маңызды дағды. Шұғыл жағдайда ол біреудің өмірін құтқара алады. Сіздердің назарларыңызға алғашқы көмек көрсетудің 10 базалық дағдысын ұсынамыз.
АЛҒАШҚЫ КӨМЕК КӨРСЕТУДІҢ АЛГОРИТМІ
Абдырап қалмай, алғашқы көмекті дұрыс көрсету үшін мына әрекеттер тізбегін сақтау маңызды:
Өзінің, зардап шегушінің және айналасындағылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету (мысалы, зардап шегуші адамды жанып жатқан автокөліктен шығару).
Зардап шегушінің өмір белгілерін (пульс, тыныс алуы, қарашығының жарыққа реакциясы) және есін білуін тексеру. Тыныс алуын тексеру үшін зардап шегушінің басын шалқайтып, оның ауызы мен мұрынына қарай еңкейіп, тыныс алуын естуге немесе сезінуге тырысу керек; пульсті «тыңдау» үшін зардап шегушінің күре тамырына саусағыңыздың басын қою қажет; есін бағалау үшін зардап шегушіні иығынан ұстап, ақырын қозғап, қандай-да бір сұрақ қою қажет (мүмкіндігіне қарай).
Оқиға орнына мамандарды шақыру (112 – ұялы телефоннан,қалалық телефоннан – 103 (жедел жәрдем)немесе 101 (құтқарушылар).
Шұғыл алғашқы жәрдемді көрсету.
Ол жағдайға байланысты мынадай болуы мүмкін:
- тыныс алу жолдарының өтуін қалпына келтіру;
- жүрек-өкпе реанимациясы;
- қан кетуді тоқтату және басқа шаралар.
Зардап шегушіге дене жайлылығын және психологиялық көмек көрсетіп, мамандардың келуін тосу.
ЖАСАНДЫ ТЫНЫС АЛУ
Первая медицинская помощь
Өкпені жасанды желдендіру (ӨЖЖ) – адамның өкпесінің табиғи желдетілуін қалпына келтіру үшін, оның тыныс жолдарына ауаны (немесе оттегіні) жіберу. Бұл әрекет қарапайым реанимациялық шара болып есептеледі.
ӨЖЖ-ні қажет ететін қалыпты ахуал:
- автомобиль апаты;
- судағы оқиға;
- тоқ соғу және басқа.
Қазіргі кезде медицинада ӨЖЖ-нің әртүрлі тәсілдері бар. Маман емес адамның алғашқы көмек көрсетуі кезінде ең тиімдісі «ауыздан-ауызға» және «ауыздан- мұрынға» жасанды тыныс беру тәсілі.
Егер зардап шегушіні қараған кезде табиғи тыныс алуы сезілмесе, дереу өкпені жасанды желдендіру өткізілуі керек.
«Ауыздан-ауызға» жасанды тыныс беру:
Үстіңгі тыныс жолдарының өтімділігін қамтамасыз етіңіз. Зардап шегуші адамның басын жанына қарай бұрып, ауыз қуысын шырыштан, қаннан және басқа бөгде заттардан саусағыңызбен еппен тазалаңыз. Зардап шегушінің мұрын қуысын тексеріңіз; қажет болғанда тазалаңыз.
Зардап шегушінің мойынын бір қолмен демеп, басын шалқайтыңыз.
- Омыртқаға зақым келген болса, зардап шегушінің басының жатқан қалпын өзгерпеңіз!
Зардап шегушінің мұрынын басбармақ және сұқ саусақпен қысыңыз. Терең демалыңыз, зардап шегушінің аузына ерінмен тығыз қысыңыз. Зардап шегушінің өкпесіне дем жіберіңіз.
- Алғашқы 5-10 дем шығару тез болуы керек (20-30секундта), содан кейін 12-15 дем шығару бір минут ішінде.
Зардап шегушінің кеудесінің қозғалысын мұқият бақылаңыз. Егер оның кеудесі ауаны жібергенде көтерілсе, онда Сіз бәрін дұрыс жасап жатырсыз.
Алғашқы көмек — адам өміріне немесе денсаулығына кенеттен қауіп төнгенде оның өмірін сақтап қалу үшін немесе апаттың зиянды әсерін азайту үшін қолданылатын қарапайым шаралар. Апаттың қатарына әр түрлі жарақаттар, сынық, буынның шығуы, улану, суға бату, күю, үсу, электр тоғы соғу, т.б. жатады. Алғашқы көмектің негізгі шаралары: апатқа түскен адамды апат әсерінен құтқару (өрттен, судан шығару); апаттың зиянды әсерін тоқтату (адамды жылыту, иіс тисе таза ауа жұтқызу); қан тоқтату, жараны байлау, сынған аяқтың немесе қолдың қозғалысын тежеу; жасанды дем алдыру, жүрекке жабық массаж жасау, апатқа түскен адамды тезірек емдеу мекемесіне жеткізу немесе жедел медициналық көмек көрсететін дәрігерлер тобын шақыру.
Тыныс алу жолдарындағы немесе өңештегі бөгде заттар
Белгілері: зардап шегуші мойнын ұстап, ештеңе айта алмайды, жан таласа дем алғысы келеді, ауа жетіспегенін сезінді, көгере бастады. Тыныс жолдары жарақаттанған кезде: шуылға ұқсас қатты жөтеледі. Сенің әрекетің: Бөгде затты тыныс жолдарынан шығару үшін ашық алақаныңмен жауырынның жоғары жағынан қағып ұру керек. Зардап шегушіден аузына саусағын салып зорланып құсуын талап ет, саусақты мүмкіндігінше терең салып өңешті тітіркендіреді. Тыныс алуы тоқтайтын болса, кешіктірмей жасанды тыныс алуды жүргіз. "103 - жедел жәрдемін" барынша жылдамдатып шақыр!
Тамақ ішу кезіндегі тұншығу
Белгілері: Зардап шегуші кенет жөтеле бастайды, тыныс алуы жиілейді, көгеріп, естен танады. Сенің әрекетің: зардап шегушінің артына тұрып, екі қолыңмен білектеріңді кіндіктен қабырғаға доға бұрышын жасап қой. Оң білек, түйілген жұдырықпен сол білектің үстіне қойылады. Зардап шегушінің ішін өзіңе және жоғары қарай бірнеше рет қатты бас. Тыныс алу жолдарынан бөгде зат шыққанға дейін орында. Егер зардап шегуші естен танса, оны еденге шалқасынан жатқыз, басын шалқайтып "ауызға - ауыз" әдісімен екі рет ауа үрлеу әрекетін жасаңыз. Сонан соң, зардап шегушінің үстіне бөксе жағына қарай отырып, айқастырылған білекпен, енді өзіңнен алға қарай және шамалы төмен жағынан ішін басуды жалғастыр. Әрбір 5 басудан кейін ауыз қуысын қарап шығу қажет. Өте толық немесе екі қабат әйелдерге әдіс төсінің орта жағында жүргізіледі. Балаларға 1 жастан 8 жасқа дейін бір қолмен жасалады. 1 жасқа дейінгі нәрестені тізеңнің үстіне етпетімен жатқызып және алақанның сырт жағымен жауырынның ортасына бес рет жеделдетіп қағып соққы бер. Сонан соң оны шалқасынан жатқызып, төсінің ортасына бір немесе екі саусақпен бас. Нәтиже болмаған жағдайда әдісті қайтала. Әдіс жасау кезінде нәрестенің басы кеудеден төмен болуы тиіс.
"103 - жедел жәрдемін" шақыр! Қарт адамға, сірә, тіпті жаман болса керек (жасы көрініп тұр), беті көгеріп, ол қасында отырған қызының қолына құлай бастады.
Жүрек қызметінің тоқтауы
Белгілері: естен тану, тыныс алу мен тамыр соғысының жоғалуы, терісі көгілдір-сұр. Сенің әрекеттерің: жасанды тыныс алдыру және жүректі жанамалай уқалап, сылау.
Жүректі жанамалай уқалап, сылаудың әдісі: - Зардап шегушінің жанына тізе бүгіп тұрып, оның жағасының түймелерін ағыт, оны тегіс қатты жерге шалқасынан жатқыз. - семсер тәріздес талшықты саусағыңмен сипала; - қолдың екі саусағын мойынға қарай бағыттап қой; - мойынға қарай бағыттап оның қасына алақаныңды бас.
- келесі қолыңның алақанын, қойылған қолдың үстіне қойғанда, екі қолдың саусақтары да жоғары қарап тұруы тиіс; - қолдарды созып денеңнің салмағын қажетті нүктеге тіктеп түсір, күш созылған қолдар арқылы берілетін болсын. Қысу тәртіптері: Үлкендерге - минутына 60 - 70 -тен кем болмауы тиіс; Жас өспірімдердің кеуде клеткасын 4 см-ге дейін (70-80 рет) қысады; Балаларға - үлкендердің бір қолының күші жеткілікті (100 рет); Нәрестелерге - екі саусақтың күші жеткілікті (минутына 100 - 120 рет).
Жасанды тыныс алудыру мен жүректі уқалап, сылау әдістері (жүрек - өкпе реанимациясы)
Есіңде болсын! Тек қана естен тану, тамырлардың соқпауы, тыныс алудың жоқтығы кезінде жүргізіледі!
- Зардап шегушіні шалқасынан жатқыз (мықты, қатты жерге), аяғын көтеріңкіреп қой. - Зардап шегушінің өкпесіне екі рет ауа үрлеу әрекетін жаса, содан кейін жүрегіне жабық уқалау, сипалау жұмыстарын жүргіз: - бір қалыппен: 15 рет - жүректі жанамалай сылаумен және 2 рет - өкпені жасанды желдендіру әдістерін жаса. Осындай 4 циклден кейін тағы тамыр соққанын тексер, егер байқалмаса онда: Жүрек - өкпе реанимациясын жалғастыр. Жүрек - өкпе реанимациясын: -терінің қызаруы; -ұйқы күре тамырының соғысын байқалу; - қайта тыныс ала бастаған кезде табысты өткізілді деп санауға болады.
ТЖ органдары сейсмикалық белсенділіктің басылуы туралы хабарлайды. Адамдар біршама тынышталып, аман қалған үйлеріне қайта бастайды. Аз уақыт ішінде таң атады. Күтпеген апаттан қираған тірлікті қайта қалпына келтіре бастайды.
Ыстық тию
Белгілері: әлсіреу, жүрек айниды, құсқысы келеді, тері бозарып, жабысқақтық пайда болады, тыныс алуы жиілей түседі және тамыр соғысы жиелейді, әлсіз. Бас ауырады, айналады, естен тануы мүмкін, сіңірі тартылады. Сенің әрекеттерің: -Зардап шегушіні салқын, жақсы желдетілген жерге, желдің өтіне жатқыз. Үйде желдеткішті қолдан. - Басы мен жүрек төңірегін суық сумен салқындат; суық тартуды шат төңірегіне, қолтық астына және мойынға қой. - Аяғын сәл көтеріңкіре. Тар киімнің түймелерін ағыт. - Алдын ала тұз салып су бер (1 литрге 1 шай қасық тұз). - Егер зардап шегуші есінен танып, тыныс алуы тоқтаса, "ауызды ауызға" әдісімен жасанды дем алдыр.
Құсу, лоқсу
Белгілері: ауыз арқылы асқазанның ішіндегісі еріксіз шығады. Сенің әрекетің: - Лоқсу басылғанға дейін қатты тамақ берме. Лоқсығанына қармастан, құсу көпке дейін тоқтамаса да көбірек сұйықтық бер. - Егер құсқан кезде бас қатты ауыратын болса, немесе іш ауырса, егер құсық массасы қан араласқан болса немесе қара, қоңыр кофе қоюлығына ұқсаса, жылдам "103 жедел жәрдемін" шақыр!
Машинаны айдап келу үшін жүргізушіге қоңырау шалдық; одан әрі қарай машинамн кетуді шештік. Әсет жеңілдеп қалды, ол соққан самалмен бірге қайтадан шиқылдап дауыс шығара бастады. Міне ормандардың жұрнақтары. Ғажайып көрініспен иілген ағаштар пейзажға әлдеқандай бір қиял-ғажайып түр беріп тұр. Жүктерімізді түсірдік, алдымен ыстық өтудің қатал сынына тап болған Әсетті шатырға қалдырамыз. Әр жерде жаппалар мен шатырлар тігілген. Балықшылар өздерінің ауларымен жағада қатып қалған. Жүзімді шығара беріп едім ... ара! Бұл қайдан шықты? Ой қалай ауыртады...
Араның, сонаның, есек араның шағуы
Сенің әрекетің: - Егер шаққан жерде бізі қалса, оны қысқышпен байқап алып таста (ара бізін қалдырмайды). - Жараға жартылай спиртті компресс немесе бал шелпегін қой (бақбақ гүлі сабағының "сүтін" қолдануға болады). - Димидорл, пипольфен немесе супростин дәрмектерін ішкіз.
Аллергиялық естен тану дамыған кезде
Белгілері: күре тамыр қысымы күрт түседі, демігу, жүрек айналасының және іштің ауруы, естен тану. Есіңде болсын! Ауру жағдайында аллерген организмге енгеннен кейін 1-2 минуттың ішінде өліп кетуі мүмкін.
Сенің әрекетің: сырқатты шалқасынан оның аяғы басынан биік болатындай етіп жатқыз. Тар кимідерінің түймелерін ағыт. Таза ауаның кіруін қамтамасыз ет.
Есіңде болсын! Егер сырқат естен танып қалса, оған ешқандай дәрі - дәрмек беруге немесе аузына су құюға болмайды.
Тыныс алуы бұзылып, жүрек қызметі тоқтаған кезде "ауызға - ауыз" әдісімен жасанды дем алдыру және жүректі жанамалай уқалап, сылау қажет. "103 - жедел жәрдмін" шақыр.
Шағып алды. Балалар айналаны тамашалу үшін жүруге дайындалып жатыр. Мен ауырсына отырып "шаруашылықта" қалдым. Жақын жердегі шатырдан бір ер адам танысуға келді. Мені ара шағып алғанын естігеннен кейін, бұл жерде - бұдан да қауіпті жағдайлар болатынын ескертті. Бұл жерде жыландар, кенелер және шаяндар бар көрінеді. Балаларға абай болу керектігін ескертіп жатырмын. Тағы бір қырсыққа тап болсақ не істеу керектігін ойланудамын; қайдағы бір жабысқақ бірдеңе шағып алуы мүмкін ғой.
Кененің шағуы
Белгілері: қал сияқты қара дақ. Шаққан жері білінбейді, ауырмайды (немесе қызыл көпіршік, - қанды сорған кене). Сенің әрекетің: кенемен терінің төңірегіне сұйық май тамызып, сәлден соң оны қысқыштың ұшымен теріден баяу қозғалыспен алып таста. Егер қысқыш жоқ болса, кененің басы терімен түйіскен жерге жай жіп ілгекпен байланады. Жіптің ұшын тартқанда оның ілгегі кенені ақырындап тартып шығарады. Шыққан жерін йодтың ерітіндісімен, зеленке немесе спиртпен сүрт. Теріні тілуге және күйдіруге болмайды. Қалаға келгеннен кейін емханаға қарал.
Жыланның шағуы
Сенің әрекетің: - Кешіктірмей аузыңмен уды сорып таста. Егер аузыңда жара жоқ болса, бұл әрекет 10-15 минут бойы жүргізіледі. - Зардап шегушіні тыныштандырып, жатқызып қой. - Қолды шаққан кезде бүгіп, байлап қой. - Аяқты шаққан кезде оны екінші аяғына бинтпен таңып таста. - Зардап шегушіге сусынды көп ішкіз (шай, минерал немесе жай су). -Ауруды басатын кез-келген дәрілердің 1-2 таблеткасын ішкіз. - Зардап шегушіні жатқан бойында емдеу мекемесіне жеткіз.
Назар аудар! Шаққан жердің жоғарғы жағына бұрау қоюға, шаққан жерді күйдіруге, кесуге болмайды!
Бүйінің шағуы
Сенің әрекетің: - Шаққан жерді сабынмен жу, суық зат қой. - Ауруды басатын кез-келген дәрілер таблеткасын ішкіз. - Сұйықтықты көп ішкіз.
Балалар көп әсер алып қайтты. Әсіресе оларды таңдандырған өзеннің шоңғалдары мен құздар. Бақытқа қарай оларды ештеңе шақпады, бірақ... қызым көзін уқалайды. Не болды? Өзеннің жағасында бір бұтаққа соқтығысып қалдық. Бұл не деген сәтсіз күн!
Көздің жарақаттануы
Белгілері: көз жабылады немесе жыпылықтайды, ісінеді, қызарады, қатты ауырады. Сенің әрекетің: -Көзді немесе қабағын жаралап алған кезде көзді таза жұмсақ матамен жауып, таңғышпен қатты тартпай байлап қой. Келесі көзді де жауып қой. - Көз төңірегін ұрып алған кезде зақымдалған көзге суық компресс бас. - Көзге күйдіретін химиялық зат түскен кезде оны сумен ұзақ шаяды, ол үшін басты еңкейтіп, саусақтармен қабақтарды ашады. Көзге қышқыл түскенде 10 мин бойы ағынды сумен шаяды, сілтілер түскенде - 15 минут, белгісіз химиялық зат түскенде - 20 минут. - Көзге бөгде заттар түскенде өзбетіңмен көздің алмасына немесе мөлдір қабақтың төңірегіне түскен кішкентай затты алуға әрекеттенбе. Бұл жағдайда екі көзді де таңып таста. - Бөгде зат көздің ағына немесе қабақтың ішкі жағына түскен кезде мынадай амал жаса: көздің ағынан немесе қабақтың үстінен ылғалданған бет орамалдың ұшымен іліп ал. Егер сізге ештеңе көрінбесе, кірпікпен жоғары қабақты төменгі қабаққа қарай соз. Бұл түскен затты орнынан қозғайды. Әрекетің сәтсіз шықса жоғарғы қабақтың кірпігін алып оны созыңыз. Оған сіріңкенің талшығын қойып оған қабақты ораңыз. Содан кейін көрінген затты жоғарыда көрсетілген әдіспен алыңыз. Егер әрекет тағы сәтсіз болса - тұратын мекендегі окулистке қарал. Осы жағдайлардың барлығында "103 - жедел жәрдмін" шақырыңыз.
Әйелім ұсталған балықпен оралды. Оншалықты кішілеу балық. Бұл жез балық. Өте дәмді "патша балық". Ендеше, балық сорпасы болады! Және, тағы бір жағымсыз жағдай болатын сияқты. Ол құлағына әлдебір шіркейдің кіргеніне шағым айтады.
Шыбын-шыркейдің құлаққа кіруі
Сенің әрекетің: Құлаққа жылы суды ол сыртына ағып шығатындай қылып құю керек. Бұл кезде сақтықпен құлақтың сырғалығын артқа қарай және жоғары тарт. Келесі әдіс: Егер бұл үйде болған болса: Ваннаға құлақтарың су астында болатындай қылып жату керек.
Құлақтағы бөгде заттар
Назар аудар! Құлаққа түскен бөгде заттарды (моншақ, бұршақтың дәні), егер тек олар сыртқы есту жолдарының кіре берісінде орналасса және сіз дабыл жарғақты жарақаттамауға мүлде сенімді болсаңыз ғана алуға тырысыңыз, басқадай жағдайларда өзіңіз шығаруға әрекеттенбеңіз. ЛОР дәрігеріне қаралыңыз.
Есту жолдарындағы қабыну процесстері
- Ауруды жеңілдету үшін әрбір 4 сағатта жасыңа қарай парацетромолдың мөлшерін іш. - Егер құлағыңнан ірің ақпайтын болса, құлағыңа ыстық су құйылып сүлгімен бірнеше қабат оралған жылытқыш қой.
Есіңде болсын! Құлақты мақтамен немесе өзге затпен нығыздауға болмайды! Емханаға қарал.
Оңды аяқталды! Шыбын - шіркейді шығарып алдық. Түнге жайғасып жатырмыз. Аз уақыт ішінде кешкі тамақ та дайын болады. Көрші жүгіріп келді, асқазан дәрілерін сұрайды, өйткені баласының іші өтіп ауырып қалыпты. Әйелім алып келген өзге дәрілер де пайдаға асты.
Іш өту (диярея)
Сенің кеңесің: Аурудың белгілері жойылғанша ауруға тамақ берме. Ең болмағанда әдеттегіден жарты - литр артық тәттісі жоқ сұйықтық ішкіз.
Есіңді болсын! Сүт ішуге болмайды! - 1 литр суытылған қайнаған суға 1 шай қасық тұз және 4 шай қасық қант қос немесе дайын регидрон таблеткасын іш. - Аспирин және ауруды басатын дәрі-дәрмек қабылдама. - Егер бір тәуліктен кейін жеңілдікті сезінбесең, дәрігерге қарал.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-25
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Табиғатқа деген сүйіспеншілік |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға табиғаттың адам өмірі үшін маңыздылығын ұғындыра отырып қиянат жасамау туралы түсінік беру |
|
Құндылықтарды дарыту |
оқушылардың бойындағы мейірімділік қасиеттерін дамыту. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі. Оқушылармен сәлемдесу. 1,2,3 санау арқылы топқа бөлу Ауа тобы
Жер тобы
Су тобы
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2. |
|
Сабақтың ортасы |
ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; 5. Шығармашылық іс-әрекет, топтық жұмыс: Бейнефильм «Табиғатты қорғайық,аялайық!» Постер қорғау: Табиғатқа тіл бітсе адамзатқа не айтар еді ? І топ: «Жер»тобы: Егер мен Жер болсам... ІІ топ: «Су»тобы : Егер мен Су болсам ... ІІІ топ: «Ауа»тобы: Егер мен Ауа болсам ... ІY топ: «Ағаш»тобы: Егер мен Ағаш болсам... Табиғаттың ластануы
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; суретпен жұмыс. Мұғалім: Табиғаттың ластануына өнеркәсіптің дамуы әсерін тигізеді. Өнеркәсіптің қоршаған ортаға әсері Слайдты көрсете отырып оқушыларды ойларын қорытуға жетелейді. а) Топыраққа әсері: ластанады, құнарлылығы нашарлайды. ә) Суға әсері: мұнай өнімдерімен, радиоактивті заттармен ластанады. б) Ауаға әсері: қышқылды жаңбырлар жауады, жер бетінің температурасы өзгереді, жанауарлар мен өсімдіктер өледі. в) Адамға әсері: ағза әлсірейді, бой ақырын өседі, ауруға қарсы тұру қабілеті төмендейді. Қазақстандағы ең көп ластанатын қалалар – Ленингор, Зырян 6. Тәжірибе. Судың ластануы. – Ыдысқа су құю, судың бетіне автол майын құю; – Нәтижесін болжау (балалардың пікірін тыңдау). Бейнебаяндағы көрсетіліммен және слайдтағы мәліметтермен салыстыра отырып талдау жасау. 7. Қоқыс жинайтын орын тұрмыстық қалдықтар тасталатын жер Ойын: «Қоқысты сұрыптау». Мақсаты: Қоқыс жәшікке тастауға болмайтын заттарды сұрыптау. 8. «Қалдықтардың екінші өмірлері ...» Жердің ластануын қалай азайтуға болады? Қалдық заттардан қажетті тұрмыстық бұйымдар жасауға болатынына көз жеткізу. Оқушылар қажетсіз заттардан (СД диск, пакеттер, баклажкалар, қағаздар) жаңа бұйымдар жасайды. Жасаған бұйымдарын қорғайды.
9. Топтық жұмыс. «Ауа, жер, суды ластанудан қорғау» тақырыбында постер қорғау7 |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Баяу әуен орындалып тұрады. -Балалар,алдарыңда жатқан жапырақтарға табиғаттың атынан адамзатқа тілек жазып,ағашқа іліңдер.
Кері байланыс Қиын болды… Бүгін мен білдім… Қызықты болды… Үйге тапсырма «Бұзық бала» қандай болады? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
https://twig-bilim.kz/kz/learning-materials/human-impacts-pollution471 https://bilimland.kz/kk/courses/zharatylystanu/ehkologiya/lesson/qaldyqtardyng-kobeyuinen-tonetin-qauip |
«Адам – табиғаттың ажырамас бөлігі» демекші, қазақ халқының дәстүрінде «Жер-Ана» деген егіз ұғым қалыптаскан. Жерді өз анасындай көру, ал анасын күндей қастерлеу – ұлтымыздың нанымына тереңінен енген салт. Олай деуге себеп, «Жер шоқтығы – Көкшетау», «Жер жәннаты – Жетісу» сынды бірауыз сөздер арқылы бабаларымыз туған жерге, табиғатқа деген ыстық махаббатын, құрметін білдірген.
Алайда әлемдегі шиеленіскен экологиялық мәселелер адамдардың өмір сүру ортасына деген көзқарасын біршама өзгертті. Көз ілестірмес жылдамдықпен дамып жатқан заманда жаңа инновациялық технологиялар, жаңа әлеуметтік институттар, өндіріс орындары пайда бола бастады. Бұл факторды адамдардың өмір сүру салтының трансформацияға ұшырауымен, сәйкесінше сұраныс деңгейінің арта түскендігімен байланыстыруға болады. Ендігіде адамдар экологиялық апаттан қалай құтылуды емес, керісінше оның экологиялық-мәдени салдарын қалай жеңілдетуге болады деген сұрақтардың жауабын іздей бастады.
«Жергілікті экологиялық мәселелер – тұрғындардың тіршілік ету салтының ерекшеліктеріне байланысты туындайды. Демек жергілікті қоршаған ортаның жағдайы, ерекшелігі, табиғат заңдылықтары мен құбылыстары ғасырлар бойы сол аумақта мекендеген тұрғындарға ғана жете түсінікті. Олардың тіршілік ету салты, дәстүрі, наным-сенімдері сол аумақтың табиғи, географиялық ерекшелігі негізінде қалыптасады. Сондықтан экологиялық білім мен мәдениет қалыптастыруда әр ұлттың этноэкологиялық ерекшеліктері ескеріледі», деп есептейді биология ғылымдарының кандидаты, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, жаратылыстану факультеті, қоршаған ортаны қорғау саласындағы басқару және инжиниринг кафедрасы доцентінің міндетін атқарушы Аманбек Зандыбай.
Ғалымның пікіріне қарағанда, ұлтымыздағы экологиялық мәдениеттің қалыптасуы табиғат заңдылықтарына тікелей қатысты. Шындығында, мәдениет түсінігінің шығу тегіне сүйенер болсақ, адамның табиғатқа қатынасы үнемі мәдениетпен «өңделіп» отырды. Себебі адам табиғатты өзінің қажеттіліктерін қанағаттандырудың негізгі тəсілі ретінде қабылдады, арадағы байланыс ешқашан үзілмейтінін жақсы түсінді, сондықтан табиғатпен байланысын күшейтті. Осыдан қоғамда «экологиялық мәдениет» деген ұғым қалыптасты. Ерте заманда адамдар табиғатпен тікелей байланысқа түсіп, бар қажетін сол арқылы қанағаттандырып отырса, ал қазіргі индустриалды қоғамда бұл байланыс түрі жаңа деңгейге шықты, трансформациялық өзгерістер орын алды. Алғашында пайда болған экологиялық мәдениет көрінісін қазіргі заманның экологиялық мәдениетімен салыстыруға келмейді. Мұны экологиялық мәдениеттегі «дағдарыс» деп түсіндіруге болады. Дағдарыстың басты себебі – адамдардың қаншалықты озық технология, заманауи инновациялық құрал ойлап тапқанымен, еш уақытта табиғаттан алшақ кете алмайтынын жете түсіне бермейтіндігінде.
«Экологиялық мәдениет – қоршаған ортаны қорғау мен қалпына келтірудегі ең басты құрал. Жеке тұлғаның экологиялық мәдениеті, қоршаған ортаға деген сүйіспеншілігі санасында болмаса, қатал заңмен, мол қаражатпен, қара күшпен, озық технологиямен табиғатты қорғау немесе қалпына келтірем деген бос әурешілік», дейді Аманбек Зандыбай.
Тарих ғылымдарының докторы, ЕҰУ профессоры Жамбыл Артықбаевтың пікірінше, тірі табиғатқа, тіпті тірі атаулының барлығына жан ашу, аяу жəне махаббат идеясы – өте ежелгі идея. Гуманизмнің қайнар көзі де осында, кез келген тіршілік иесінің өмірдің əрбір көрінісіне деген сүйіспеншілік, əрбір тіршілік иесінің азабын түсіне білу, оған жанашырлықпен қарау – адам мəнінің, адам жанының негізгі қыры.
«Қазіргі кезде қазақтың дəстүрлі мəдениетіндегі табиғатты қорғауға бағытталған ырымдар, нанымдар, салт-жоралар өзінің маңызын жоғалтқан жоқ. Мәселен, «бір тал кессең, он тал ек», «бұлақ көрсең көзін аш», «көкті жұлма», «судың да сұрауы бар» жəне т.б. аталы сөздердің астарында үлкен мән-мағына жатыр. Қалыптасып отырған күрделі экологиялық мəселені шешу мақсатында қазақтың дəстүрлі мəдениетіндегі табиғатты қорғауға бағытталған ырымдар мен нанымдарды, салт-жораларды бүгінгі күні ұрпақ тəрбиесіне пайдалану экологиялық мəдениетті қалыптастыру үдерісін барынша тиімді етпек», деп түйіндеді Жамбыл Артықбаев.
«Тәрбие тал бесіктен», демекші, егер әр отбасы тұрмыс салтында, бала тәрбиесінде жоғарыда аталып өткен факторларды ескеретін болса, демек, қоғамда экологиялық мәдениет жаңғыра түсер еді.
9 сынып ҚМЖ лары
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-1
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасы және неке. Бақыт не әкеледі және бақытқа не кедергі? |
|
Сабақтыңмақсаты |
ерлі-зайыптылардың құқықтары мен міндеттерін ажыратады;отбасының әр мүшесінің құқықтары мен міндеттерін сәйкестендіреді;Проблемалық жағдаяттың шешімін шығарады, баға береді |
|
Бағалау критерийі |
Отбасын және неке туралы түсіндіреді; отбасының әр мүшесінің құқықтары мен міндеттерін анықтайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Ынтымақтастық, жауапты азаматтық позиция, өмір бойы оқу,ашықтық, өзі-өзіне және айналадағы адамдарға құрмет |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Топтастыру: «отбасы», «ата-ана», «ерлі-зайыпты» (Ұ) БЫМ «Үшкөзді терезе» әдісі «Ерлі-зайыптылар құқығы» бейнесюжеті Дәптерге арналған кесте:
Сабақтыңтақырыбыменоқумақсатынхабарламанады |
Оқушылар отбасындағы ерлі – зайыптылар дың құқықтары мен міндетте рін, толықтырады;
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады |
http://kaztrk.kz/rus/society/Otan_otbasinan_bastaladi.html
|
||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
«Түсін,талда жеткіз»-мәтінмен жұмыс
«Жағдаяттар»- топтық жұмыс №1 жағдаят: 1 топ:GROW әдісі бойынша жағдаятты талдауды ұсыныңыз
№1 жағдаят:Азамат В әйелімен ажырасқан бері өзінің кәмелетке толмағана қызына алимент төлеп отырды. Бірнеше жылдан соң, қызы кәмелет жасқа толып, колледжді аяқтап, жұмысқа тұрғаннан кейін әкесі қызынан материалдық көмекті сұрайды. Бірақ қызы оған қарсылық білдіреді. Қызының айтуы бойынша, әкесі шешесімен ажырасып, жеке тұрған және оған тәрбие беруде қатысқанжоқ. 2 топ:«Эйлер шеңбері» әдісі бойынша Бақыт туралы талдауды ұсыныңыз Тақырып бойынша негізгі идеяларды жинақтап, саралау. Идеялар жинақталып, сараланады А-4 параққа, шағын постерге Эйлер шеңбері сызылып, кезекпен идеялар талқыланып, жазылады. Не?Қалай? Неге? Нәтиже? деген Мәселер бойынша идеялар сараланады.
Не? Қайда? Қашан? Неге? Нәтиже
№2 жағдаят:А мен В некесін бұзу және ортақ мүлікті бөлу жөніндегі талаппен сотқа шағымданады. Сот отырысында жауапкер бөлінуге жататын заттардың қатарында бейнемагнитафон, жұмсақ жиһаз, кілем және т.б. А-ның ата - анасы тойға сыйлаған мүліктердің көрсетілмегенін айтады. Сот аталған заттардың той күні екеуіне тарту етілгенін анықтаған. 3-топ: IDEA әдісі бойынша жағдаятты талдауды ұсыныңыз
«Фрейер моделі» әдісі "Отбасы бақыты" тақырыбына әлеуметтік жарнама дайындау.
Қалыптастырушы бағалауға арналған тапсырма «Попс формуласы»: «Қазақстанда отбасы мүшелерінің мәртебесі» 1-қадам: «Менің ойымша...» 2-қадам: «Себебі мен оны былай түсіндіремін...» 3-қадам: «Оны мен мынадай фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын...» 4-қадам: «Осыған байланысты мен мынадай қорытындыға келдім...» |
Мәтіннен негізгі идеяны анықтайды. Дескриптор Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы кодексіндегі қажетті баптарды пайдаланады Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін анықтайды; Дескриптор Алименттерді тағайындау тәртібі, олардың мөлшері, алушылар және алименттер ді төлеу шарттарыг агықтайды;
Дескриптор Тақырып бойынша негізгі идеяларды жинақтайды
Дескриптор Ерлі-зайыптылардың жеке және мүліктік құқық қатынастарының тоқтаты луын заңдылық тарын анықтайды
Дескриптор: Отбасының қоғамдағы рөлін түсінеді; Некеге тұру шарттарын ажырата алады; Ерлі-зайыптылар- дың міндеттері: Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін ажыратады |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады «Ең үздік жауап» бір-бірімен жұмыстарын алмасып,өзара бағалау жасайды
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады Өзін-өзі бағалау |
Ақпараттық мәтін
ҚР Неке және от басы туралы Ко дексі. http:// adilet .zan.kz/ kaz/docs/K1100000518
GROW кестесі
Эйлер шеңбері
Таратпа материал дар
IDEA кестесі
Жағдаяттар
Фрейер моделі
Попс формуласы ҚБ парағы
|
||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Сөйлемдерді аяқтау:
Кері байланыс «Сұрақтар кестесі»
Үйге тапсырма «Қазіргі заманғы отбасы қандай болуы керек?» тақырыбы бойынша бағалау критерийлерін құрастыру арқылы отбасы моделін жасау |
Дескриптор: Отбасының қоғамдағы маңызын анықтайды; Қазақстан Республикасында мемлекеттік органдарда неке заңдарына талдау жасайды; Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-2
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Корпоративтік жұмыс мәдениеті |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға әрбір қызметкер бағынатын құндылықтар корпоративтік жұмыс мәдениет ережелі туралы ақпарат беру |
|
Бағалау критерийі |
корпоративтік жұмыс мәдениет ережесін біледі; Корпоративтік мәдениеттің элементтеріне: компанияның ұстанатын бағытын сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Сәлемдесу. Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. «Ой шақыру» әдісі арқылы оқушылардың назарына суреттері ұсынылады.
Келесі сұрақтар төңірегінде сұрақтарға жауап береді: - Суреттен не көріп тұрсыңдар? -Балалар бүгінгі сабақтын тақырыбы қандай болуы мүмкін? деген сұрақтарға жауап беру арқылы «Корпоративтік жұмыс мәдениеті » бейнелейтін суреттер арқылы сабақ тақырыбына болжам жасайды. Оқушылардың жауаптары арқылы сабақтың тақырыбына шығу. Оқушыларды сабақтың тақырыбымен, оқу мақсаттарымен және бағалау критерийлерімен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
«Кинометафора» әдісі «Корпоративтік жұмыс мәдениеті » тақырыбына байланысты бейнесюжеттен үзінді көрсету арқылы сұрақтарға жауап беруді ұсынады. -Бизнес әлемі корпоративтік мәдениетттің маңыздылығы қандай? ЕББҚ: корпоративтік жұмыс мәдениетіерекшелігімен танысады Зерттеу мен талдау Тапсырма №1 Талқылаңдар.(топтық жұмыс) «Айналмалы бекеттер» әдісі арқылы сынып үш топқа біріктіріледі. 1-бекет. Корпоративтік жұмыс мәдениетінің мәні 2-бекет. Корпоративтік жұмыс мәдениеттің құрамдас бөліктері 3-бекет. Корпоративтік жұмыс мәдениеттің қалыптастыру негізі Әр топ өзіне берілген тапсырманы орындап, уақыт аяқталған соң, сағат тілімен келесі бекетке ауысып,ол бекетте бұған дейін жазылған иделарды негізге ала отырып, талқылауды жалғастырады. Әр бекетке 5-10 талқылау жүргізіп, жауаптарды өздерінің идеяларымен толықтырып отырады. ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. Тапсырма №2 ВЕНН диаграммасы Салыстырыңдар. (жұптық жұмыс) «Корпоративтік жұмыс мәдениеттің өззіндік ерекшелігі бар мәдениет» деп аталатын мәтінді қолдана отырып, Корпоративтік жұмыс мәдениеттің отбасы мәдениетінен қандай ұқсастықтар бар? деген сұраққа жауап береді. Салыстыруды «Венн диаграммасы» әдісімен орындайды
ЕББҚ:тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсете отырып, атап жазады, ұқсастығы мен айырмашылығын түсіндіреді Тапсырма №3 Тақырыптық кесте-жеке жұмыс «Попс формуласы»: Корпоративтік мәдениет — жетістікке бастар жол1-қадам: «Менің ойымша...» 2-қадам: «Себебі мен оны былай түсіндіремін...» 3-қадам: «Оны мен мынадай фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын...» 4-қадам: «Осыған байланысты мен мынадай қорытындыға келдім...» ЕББҚ:жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастарынан және мұғалімнің көмегімен қолдау көрсетіледі. |
Оқушылар бейнебаян көреді, бейнебаян бойынша берілген сұрақтарға жауап береді, оқушылар бір-бірінің жауаптарын тыңдап, толықтырады. Оқушылар «Айналмалы бекеттер» әдісі арқылы талқылау жүргізеді Талқылау үшін ақпарат таратылады . Оқушылар ортасы Корпоративтік жұмыс мәдениеттің отбасы мәдениетінен өзара ұқсастық пен айырмашылықты анықтайды деген 2- бағалау критерийіне сәйкес, «Венн диаграммасы» әдісімен салыстырады.
|
Бейнебаяннан орпоративтік жұмыс мәдениеті ерекшеліктері тақырыбы бойынша деректерді көреді. Дескриптор: 1. Корпоративтік жұмыс мәдениеті ерекшелігін атайды; 2. Корпоративтік жұмыс мәдениеттің маңыздылығын сипаттайды; Дескриптор: корпоративтік мәдениетті таңдау жолдарын жіктейді; ҚБ (қалыптастырушы бағалау) «Бағдаршам» Дескриптор: -Корпоративтік жұмыс мәдениеттің айырмашылығын жазады; -Корпоративтік жұмыс мәдениеттің отбасы мәдениетімен ұқсастығын жазады; Мұғалімнің кері байланысы |
Тақырыптық бейнеролик Таратпа материалдар Қосымша №3 https://yandex.kz/images/search?pos=1&from=tabbar&img 2Fassets%2Fe2d8ba90a062cb4c17c8f95488.jp сілтемеде суреттері |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Бинго» әдісі бойынша оқушыларға қорытынды сұрақ Кері байланыс Жалғастырыңыз: Маған ... қызықты болды Бұл ... қиындық туғызды Осы ... мені ойландырды Үйге тапсырма Корпоративтік жұмыс мәдениеті |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-3
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
«Әділ деп соны айтыңыз, турасын қисық бұрмаса» (Шортанбай Қанайұлы) |
|
Сабақтыңмақсаты |
оқушыларға адалдық пен әділдік туралы түсінік беру;олардың құндылық ретіндегі мәнін ұғындыру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру Әңгімелесу Сабақтың тақырыбын ашу үшін оқулықта»Ойланайық,пікірлесейік» атты айдармен берілген мына сұрақтар төңірегінде әңгіме жүргізіледі: Адал дос дегенді қалай түсініесіңдер? Әділ болға ұмтылуға адамға не үшін қажет? Адал болу кез келген адамның қлынан келе ме? Неліктен? Әділ болу оңай ма? Адал болудың ад Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау «Оқы,талда,бөліс»-мәтінмен жұмыс 1-топ: Шортанбай Қанайұлы өмірі 2- топ : Шортанбай: «Әділ деп соны айтыңыз, тураны қисық бұрмаса» ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; Мәтінмен жұмыс Әділ деп соны айтыңыз, тураны қисық бұрмаса. Әділдік — ізгіліктің ірге тасы. “Кімде-кімнің әділдігі жоқ болса, оның ұяты да жоқ” (Абай). Әділдік уақыт ағынында өзгеріп отырады. Оның алғашқы түріне көне қоғамдағы “жазалаушы әділеттілік” деген жатады. “Қанға қан, жанға жан”, талион, кек алу принциптері ілкі санада әділдік саналды. Қылмыс пен жаза,әрекет пен айыптау мәселелері әділдіктің осы түсінігімен түбірлес. Қоғамдағы меншіктік қатынастардың қалыптасуына байланысты жазалаушы әділдіктің орнына оны тепе-теңдік тұрғыдан түсіну алдыңғы қатарға шықты. Қоғамдық байлықты барлығына бірдей үлестіру идеясы әділдік талабына айналды. Бұл ұран желеуімен талай қантөгістер, революциялар, бүліктер жүріп жатты. Әлеуметтік әділетті орнатамыз деген желеумен бір ғасырға жуық коммунистер өз халықтарына бақытсыздық әкелді. Социолизм қоғамы “байлық — бұл әділетсіздік, ол кісіні аздырады, адам неғұрлым кедей болса, оның руханилығы жоғарылай түседі” деген жаңсақ пікірді құлаққа құйып келді. Шын мәнісінде, қабілеті мен білігі тең емес адамдарға мүлікті бірдей үлестіріп беру әділетсіздіктің айқын көрінісіне жатады. Мұндай түсінік әлеуметтік енжарлыққа әкеп соғады. Алайда, әлеуметтік теңдік — өркениетті қоғам құрудың басты шарты. Пікірің қажет «Әділ деп соны айтыңыз, тураны қисық бұрмаса? оқушылардың пікірін тыңдау. Оқушылар пікірлерін білдіреді,тұжырым жасайды IDEA әдісі бойынша ««Әділ деп соны айтыңыз, тураны қисық бұрмаса? » ақынның әділдік тақырыбындағы сөзіне топтар жұмыс жасай отырып,өз ұстанымдарын қорғайды
Шығармашылық тапсырма «Әділдік – адамдықтың белгісі» тақырыбында шағын әңгіме жазыңдар ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстары ның қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Оқушыларға екі түрлі жағдаяттық тапсырма ұсынылады.
Әр жағдаяттың шешімін талқылайды; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады
ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
https://kk.wikipedia.org/wiki/%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
IDEA әдісі ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Әділ болу – адам мінезіндегі бағалы қасиет; АДАЛДЫҚ – адам бойындағы таза ниет, бағалы қасиет, адамның сана- сезімі. Қазақтың адалдық жайында өзіндік пайым – түсінігі туралы Ұлы Абай : «Алдау қоспай, адал еңбегін сатқан, қолы өнерлі қазақтың әулиесі сол »,-дейді. Кері байланыс - Сабақтан қандай әсер алдың?; Өзіңе сабақтан қандай ой түйдің? ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. Үйге тапсырма «Менің түсінігімдегі - ақиқат» тақырыбында өз бастарынан өткен оқиғаға шығарма жазу. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-4
|
Бөлім: |
Азаматық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:9 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Саяхат әдебі:біз өз еліміздің өкіліміз |
|
Сабақтыңмақсаты |
Мәтіннің мазмұнын, тақырыбын және тілдік құралдарын салыстырады. Мәтіннің стилін ажырата алады. Жоспар құра алады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарынұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Миға шабуыл
1.Саяхат бізге не үйретеді? 2.Саяхаттың қандай түрлері болады? 3.Саяхатқа барған ұнай ма? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушылар өз ойларын ортаға салады. Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Саяхат-Қазақстанда вокзалдар, туроператорлар және туризм мен саяхатқа байланысты басқа да компаниялар үшін кең таралған атау. Дамыған мемлекеттерге саяхаттайтын болсаңыз ондағы адамдар сізге барынша құрметпен қарайтынына таңғалмаңыз. Тек кейбір елдердің мәдениеті төмендеу аймақтарында ғана қауіп төнуі мүмкін. Бірақ қай елді алсаңыз да, ондағы адамдар өзге елден келген саяхаттаушыларға аса зор құрметпен қарайды, әрқашан көмек беруге дайын тұрады. Олар сізге жол көрсетеді, құдайы қонақ етеді, өз елінің ең жақсы деген жерлерімен таныстырады, сіздің саяхатыңызға қызығып, емен-жарқын әңгіме-дүкен құруға дайын болады. «Пікіріңіз қажет»
Бес саусақ стратегиясы арқылы саяхаттың адам үшін маңыздылығына негізгі ақпараттарды анықта. Кім? ____________ Не? ____________ Қайда?_________ Қашан?_________ Неге?________ PETT формуласы. Саяхаттау кезеңдеріен кейінгі өзгерісі мен сабақтастығын талдайық! ЕБҚ оқушы (есту, көру, ойлау қабілеті) тапсырманы саралау арқылы орындайды.
ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. ПТМС формуласы
Позиция «Саяхат жасау маңызды және
пайдалы деп санауға
болады/болмайды?» Мысал (мұны мынадай мысал арқылы дәлелдей аламын....) Салдар(қорытынды жасаймын....) |
Ақпараттық мәтінмен жұмыс
Дескриптор -мәтін бойынша ақпарат береді ;
Оқушылар берліген пікірлерге өз ойларын ортаға салады,пікір алмасады
Дескриптор - Саяхаттау кезеңдеріен кейінгі өзгерісі мен сабақтастығын талдау жасайды;
Оқушылар саяхат жасаудың маңыздылығын анықтайды,өз позициясын қорғайды |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Кері байланыс -Бүгін не білдіңіз? -Сабаққа қатысуыңызды қалай бағалайсыз? -Сабақта қандай қиындықтар туындады? Сабақ аяғында көңіл-күйіңіз қандай болды? Үйге тапсырма «Саяхаттау кезінде уақытты тиімді пайдалануға болады ма? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-5
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:9 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қарым-қатынасмәдениеті: гендерлікрөлдер |
|
Сабақтыңмақсаты |
Адамдармен қарым-қатынас жасау кезіндегі адами қасиеттер мен адамгершілік нормалардың рөлін түсіндіре отырып,сүйіспеншілік құндылығының мәнін ашу. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Азаматтықжауапкершілік, құрмет, ынтымақтастық |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? 3.Сөздің қарым - қатынас жасаудағы рөлі қандай? 4.Тақырыпты болжап көріңіз.... Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтаусэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Қарым – қатынас дегеніміз біріккен іс- әрекет қажеттілігін туғызатын, адамдар арасындағы байланыстың дамуын орнататын күрделі көп жоспарлы үрдіс. Адамдардың танымдық хабарлар алмасуы, өзара түсінісуі, бір –бірін қабылдауы «... баланың ізгі құлықты болуы үшін оның маңайындағы адамдар, ата-ана, туған-туыстары өздері ізгі құлықты болуы тиісті. «Ұяда не көрсе, ұшқанда соны іледі» «Серпілген сауалдар» әдісі 1. «Мәдениет» сөзін қалай түсінесіңдер? 2.Жалпы «Сөйлеу» кімдерге тән қасиет? 3.Қалай ойлайсыздар? Ауызекі сөйлеу және жазба тілді бір-бірінен қалай ажыратамыз? 4.Тілдің маңыздылығы? Шығармашылық жұмыс.
ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады.
«Эйлер шеңбері» әдісі Қарым-қатынас типтері бойынша негізгі идеяларды жинақтап, саралау. Идеялар жинақталып, сараланады А-4 параққа Эйлер шеңбері сызылып, кезекпен идеялар талқыланып, жазылады. Не?Қалай? Неге? Нәтиже? деген Мәселер бойынша идеялар сараланады. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Ақпараттық мәтінмен жұмыс
Дескриптор -қарым қатынас мәдениетінің ерекшеліктерін анықтайды;
сипаттама береді;
Дескриптор - қарым-қатынас мәдениетінің маңыздылығына талдау жасайды; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
|||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының 1 - баспалдағы Мен.............. БІЛЕМІН 2 - баспалдағы Мен.................. ТҮСІНЕМІН*, 3 - баспалдағы Мен............. ЖАСАЙ АЛАМЫН Үйге тапсырма Қарым-қатынас мәдениеті: гендерлік рөлдер |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
|||||||||||||||
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-6
|
Бөлім: |
Азаматтық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Өзгені өзіңдей сыйла |
|
Сабақтыңмақсаты |
Адамгершілік, сыйластық, өзіне, өзгеге деген құрмет сезімдерін оятады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушылардыбір-бірінедегенқұрметкөрсетуіне, ынтымақтастыққа баулу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру «Өзіңді жұрт сыйласын десең, алдымен өз - өзіңді сыйла» -Өзіңді сыйла -Өзгені сыйлау сөздерінің мағынасын ашу Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Кластер әдісі. «Өзiндi сыйлау дегенiмiз»? осы сұраққа бойыңдағы 10 қасиетті жазу Тапсырма Арыстан, арыстан екенін білдіру үшін аңдарға тәкаппарлана қарамайды ғой, оның жаратылысы мен мінезіне қарап аңдар өздері мойындайды. Қоян қанша тәкәппарланса да, арыстан болмаған соң, амал не сырт көзге қоян болып қала береді. Дегенмен, адам аласы ішінде, мал аласы сыртында. Дәйексөз «Сыйласаң сыйысымды боларсың» Халық мақалы Оқушылар дәйексөзді дәптерге жазып, мағынасын ашып, өз ойларымен жеткізеді. Тапсырма В.Сухомлинскийдің «Адам болып қалу» әңгімесіне талдау жасайды. Сұрақтар: 1. Мәтіннен қандай ой түйдіңдер? Екі ананың арманы орындалды ма? Қалай? 2. «Қара шашты ананы бақыт айналып өтті» деуге бола ма? Неліктен? 3. Қара шашты ананың тәрбиесіндегі данышпандық неде|? 4. Ақ шашты анаға қалай көмектесуге болады? ЕҚБ маңызды кездесетін термин сөздерді атайды не жазып көрсетеді |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ арағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Озiндi сыйлау дегенiмiз ол - адамнын журiс турысы, жан тазалыгы жане тан тазалыгы. Егер адам алдымен оз озiне карап, таза журсе, киiмдi де жарасымды кисе, озi ушiн аркашан iзденiп бiлiмдi болса, арине ол жан жагындагыларга сыйлы болады. Кері байланыс «Аяқталмаған сөйлемдер» әдісінде: Мен бүгін білдім... Мен бүгін сезіндім... Мен келесі сабақта білгім келеді ... Үйге тапсырма «Өзгені өзіңдей сыйла» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-7
|
Бөлім: |
Азаматтық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Әлеуметтік рөлдер мен мәртебелер |
|
Сабақтыңмақсаты |
Азаматтық қоғамдағы азаматтардың мамандығына қарай мәртебелерін құрметтеуге және өз мәртебесін орынды пайдалануға, халқына адал қызмет етуге дағдыландыру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарынұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту.Презентациялық көрсетілім Жеке мәртебе(статус) - бұл адамның жеке қасиеттерімен қалай бағаланатынына байланысты шағын немесе негізгі топта алатын позиция. Әлеуметтік мәртебе – адамның үлкен адамның өкілі ретінде автоматты түрде алатын орны әлеуметтік топ(кәсіби, сыныптық, ұлттық). Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Ой талқы.Қазіргі қоғам үшін адамдардың тұрақты қарым-қатынасы сипатталады. Адам түрлі әлеуметтік топтарда - оның отбасында, жұмыста, мектепте болуы мүмкін. Олардың әрқайсысында оның әр түрлі міндеттер мен функциялары, сондай-ақ белгіленген құқықтарды қолданумен байланысты белгілі бір лауазымға ие. Бұл ереже сәйкес келеді Әлеуметтік статус адам.
ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Әлеуметтік рөл - белгілі бір әлеуметтік ұстанымға ие жеке адам үшін нормативті қолданатын мінез-құлық үлгісі болып табылатын, салыстырмалы тұрақты және іштей байланысты әрекеттер жүйесі. Кері байланыс «Алма ағашы» әдісі Жасыл түсті алма – мен бүгін бәрін жақсы орындадым деп ойлаймын: менің көңіл – күйім көтеріңкі. Қызыл түсті алма – мен тапсырманы орындай алмадым, көңіл – күйім жоқ. Үйге тапсырма «Әлеуметтік рөлдер» жайлы білу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
||||||||||||
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-8
|
Бөлім: |
Азаматтық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Ертеңгі жастар қандай болмақ? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларды еліміздің жарқын болашағына, гүлденуіне үлес қосуға, өмірлік қағидаттарды нық ұстануға дағдыландыру |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушылардыбір-бірінедегенқұрметкөрсетуіне, ынтымақтастыққа баулу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
…Мен сенемін жастарға. Қазақтың дарынды ақиық ақыны, педагогы М.Жұмабаев ағамыз «Мен жастарға сенемін!» деп келешек ұрпаққа үлкен сенім артқан еді. Мағжанның жыры қазақ жастарына жігерлі рух, қайраттылық берді. «Мен жастарға сенемін» өлеңі жай оқып, жаба салатын өлең емес, өлеңнің тәрбиелік мәні зор. Ақиық ақынның бұл өлеңінде нағыз қазақ қандай болу керек екендігін, түп-тұлғасын айқын суреттеген. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен
жұмыс.Ұлт болып ұйысып, ел болып
еңсемізді көтерген кезеңде қолға алар ісіміздің бірі – ұрпақ
тәрбиесі болды. Халқымыздың болашағы – бүгінгі ұрпағы. Бүгінгі
таңда мемлекетіміз өз тәуелсіздігін алып, өзінің дербес
мемлекеттілігін қалыптастыруда. Болашақ мемлекетіміз ұрпаққа деген
сабақтастықтан туындайтын дүние болғандықтан, әр халықтың болашағы
жастарына тәуелді екені даусыз мәселе. Егер бүгін жастар өз
халқының рухымен тәрбиеленіп өспесе, онда елдің келешегі бұлыңғыр
болмақ. Өйткені, ұлттың барша мұрасы жастарға аманат етіледі. Ал,
жастар оны сақтамаса және өзінен кейінгілерге тапсырып кетпесе,
біртіндеп ұлттың атауы да өшіп жоғалмақ. Кластер әдісі. Еліміздің ертеңі, мемлекетіміздің жарқын болашағы білімді де білгір жастардың қолында. Елдің ертеңгі сенімі де жастардың мойнында. Қай заманда болмасын қоғамның қозғаушы күші – жастар. Биопоэма әдісі. Үкілі үміт таймасын халқым басыңнан, Мол бақыт күтем жас ұрпақ сеннен жасырман. Басқаны қайдан ұлылық күтем өз басым, Басталған мынау бәйтерек жаңа ғасырдан «Біз күш-қайратымызды, жастық жігерімізді тәуелсіз Қазақстанның дамуына жұмсаймыз.Ұлттық мүдде қағидасын сақтау мен ұлттық экономиканы – көтеру басты мақсатымыз» Заманның заңғар тұлғаларының бірі - Мыржақып Дулатов: «Алыстан алаш десе, аттанамын, қазақты қазақ десе мақтанамын», - деп айтқанындай арыстандай айбатты, жолбарыстай қайратты жастарымыз жаңа идеяларды жүзеге асырып, өміршең істердің бастауында тұрғанда бүгінгі жас ұрпақпен әрқашанда мақтанамыз. «ПОПС формуласы» Бірінші сөйлем:
«Менің ойымша,….» ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Еліміздің ертеңі, мемлекетіміздің жарқын болашағы білімді де, білгір жастардың қолында. Жастар алдынғы буын ағалардың жолын лайықты жалғастырып, өздерінің сенімді ізбасар екенін дәлелдеуде. Қай заманда болмасын қоғамның қозғаушы күші – жастар. Кері байланыс -Сабақта қызықты болған тұстары? -Сабақта түсігенім -Қиын болған тұстары Үйге тапсырма Ертеңгі жастар қандай болмақ? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-9
|
Бөлім: |
Азаматтық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Ынтымағы жарасқан ел |
|
Сабақтыңмақсаты |
ҚР ның көп ұлтты мемлекет екенін нақтылай отырып, оқушыларды ұлтжандылыққа, бауырмашылдыққа, сүйіспеншілікке баулу |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту С
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Сұрақ – жауап
кезеңі Ақпараттық органайзер. Республикамызға басқа ұлт өкілдерінің келген уақыттарымен, оқиғалар тарихын енгізу.
ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Бірлігі жоқ ел тозады, бірлігі күшті ел озады» дейді қазақ мақалы. Кері байланыс Н.Айтов «Бір шаңырақ астында» Бір шаңырақ астында, тату-тәтті ойнаймыз, Бірге ішеміз асты да, Бірге сайран құраймыз. Көзімізді жұмып, еркін жайғасамыз. Бүгінгі күннен алған жақсы сөздерді ,ойларды жүрегімізге жеткізіп, көкейімізге түйіп алайық. Көзімізді ашайық. Үйге тапсырма «Ынтымағы жарасқан ел» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
уретте не көріп
тұрсыздар?
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-10
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Әлеуметтік желілердегі блогерлер |
|
Сабақтыңмақсаты |
Әлеуметтік желілердің түрлерімен таныса отырып жағымды, жағымсыз жақтарына баға береді |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушыларды бір-бірінедеген құрмет көрсетуіне, ынтымақтастыққа баулу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру
Суреттен нені байқадық? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||
|
Сабақтың ортасы |
Ой шақыру Ең алдымен, танымал әлеуметтік желілерді анықтайық. Бұлар Facebook және Twitter- тан Tumblr және Instagram- ге дейін барлығын қамтиды. Олар әрқайсысы пайдаланатын және ең белсенділігін көретін адамдар. Кесте толтыру.Әлеуметтік желілердің атқаратын қызметі қандай?
Сұрақтар Әлеуметтік желіні қалай, қандай жолмен пайдалану арқылы осындай нәтижеге жеттіңіз? Әлеуметтік желілерді қай уақыттан бастап белсене пайдалана бастадыңыз? Әлеуметтік желідегі қазақ контенттеріне, парақшаларына көңіліңіз тола ма? Жоғарыда айтып өттіңіз, адамдарға білім беретін каналды қайта іске қосу деп. Алда тағы қандай жоспарларыңыз бар? ЕҚБ маңызды кездесетін термин сөздерді атайды не жазып көрсетеді |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Бүгінгі таңда әлеуметтік желілер адам өмірінің айырылмас бөлігіне айналып кетті. Қазіргі күні әлеуметтік желілер, блог жүргізуге арналған платформалар, сайттар көп. Кері байланыс Жалғастырыңыз: Маған ... қызықты болды Бұл ... қиындық туғызды Осы ... мені ойландырды Үйге тапсырма Әлеуметтік желілерде қанша блогерлерді білесің? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспар-11
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
|
|
Сабақтыңмақсаты |
Кибербуллингтің не екенін және оның зардабының қандай болатыны туралы біледі |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру
Суретке қарап ойыңыз? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Тапсырма №1.Бейнетаспа көреді. STOP кадр әдісімен талқылау жүреді. Мәтінмен жұмыс. Интернеттің қолдану аясы кеңейген сайын ақпараттық кеңістікте адамның қауіпсіздігіне байланысты небір терминдер өмірге келуде. Бұл терминдердің пайда болуына жаңа факторлардың ықпалы бар. Соңғы жылдары ғаламторда балаларға жасалатын зорлық-зомбылықтың көбейгені көңілге алаңдаушылық тудырады. Ғалымдар осы құбылысты "кибербуллинг" деп атады. Буллинг пен кибербуллинг баланы өз-өзіне қол жұмсауға дейін жеткізеді. Қазіргі таңда еліміздегі жасөспірімдердің 12 пайыздайы осы кибербуллингтен зардап шегеді екен. Осы мәселе турасында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев былтырғы «Жаңа жағдайдағы Қазақстан: іс-қимыл кезеңі» атты Қазақстан халқына Жолдауында «Балаларды кибербуллингтен қорғау жөніндегі заңнамалық шараларды қабылдайтын кез келді. Балалар құқын қорғау жөніндегі басқа да шараларды күшейту керек», деген болатын. Бүгінде жат ағымның жетегінде кеткен жастардың басым көпшілігін де осы кибершабуылдың құрбаны деп қарауға болады. Кибербуллинг – интернет, әлеуметтік желі, түрлі сайт арқылы қоқан-лоқы көрсету. Жәбірлеуші телефонмен хабарласып немесе әлеуметтік желіде жазып, адамды қорқыта алады. Кибербуллинг жасаушы ауызша немесе белгілі бір фото, видео жариялап, қорлауы мүмкін. Осы күні ғаламторда баланың өз-өзіне, жақындарына, туыстарына қол жұмсауына итермелейтін ойындар да аз емес. Бұдан бірнеше жыл бұрын кибербуллингтердің "жемісі" саналатын «Көк кит», «Тыныш үй», «Мені сағат 04:20-да оят», «Қызыл жапалақ», «Киттер мұхиты», «Құс жолы», «NaN», «F57» сынды ойындар дүние жүзін дүрліктіргені белгілі. Енді осындай қауіпті ойындардың қазақ тілінде де пайда бола бастағаны жұртшылықты алаңдатуда. Кибербуллинг өз құрбанына тәулігіне 24 сағат бойы тыным бермейді, жасөспірімнің өзінің қорғаусыз қалғанын сезінтіп, ауыр психологиялық күйге ұшыратады. Жасөспірім өзін кім аңдып жүргенін білмейді және қауіпті ұлғайтып көрсетуге бейім келеді. ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кибербуллинг – адамды интернетте, мысалы әлеуметтік желілерде қорлау немесе қудалау. Кері байланыс Жалғастырыңыз: Маған ... қызықты болды? Бұл ... қиындық туғызды? Осы ... мені ойландырды? Үйге тапсырма «Кибербуллинг» жайлы ойың |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады |
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-12
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Белсенді және пассивті кірістер |
|
Сабақтыңмақсаты |
Пассивті және белсенді тасымалдаудың ұқсастығы мен айырмашылықтарын |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Сабақтың тақырыбы
мен мақсаттарын бірлесіп ашу Топтарға бөлу - пассивті және белсенді тасымалдау сызбаларының бейнесі бар көп түсті карталарды таратады. Балалар топтарға бөлу түстерге негізделген деп, қателесіп, шын мәнінде көрсетілген диаграммаларға сәйкес деп санайды. Бұл команда құруда өз үлесін қосады. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Банк операциялары Бейнесабақты көреді, өзіне қажетті мағлұматты дәптерге түртіп алады. Банк операцияларын «PETT формуласы» әдісі анықтайды.
GREАT кестесі бойынша Белсенді Пасивті кірістертүрлерін сипаттайды
ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Біз білетін сауатты адам әріп танып, қолына қалам ұстай алады. Әріп таныған адам мәтін оқып, оның мағынасын түсіне біледі. Оқыған адам өзі шимақтап, біртіндеп жазуды үйренеді. Бұл – мектеп табалдырығын аттаған кез келген бала машықтанатын қабілеттер. Кері байланыс
Үйге тапсырма «Белсенді және пассивті кірістер» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-13
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасылық бюджеттің түрлері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отбасындағы жеке және ортақ мақсаттары, жеке және ортақ міндеттері, жеке және ортақ жауапкершілік, т.б. осы сипаттағы мәселелер өте маңызды. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру Суретке қарап тақырыпқа болжам жасаңыз.
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Ой шақыру.Үнемшіл адам тиыннан теңге құрайды, ысырапшыл табыс тапқанмен тақырға отырады. Қаржыгерлер тұлғаның табысты болуы тікелей өзіне байланысты екенін айтады, яғни басты мәселе − жоспарда. Мәтінме жұмыс Отбасы бюджеті − отбасы кірісі
мен шығысын есептей отырып жасалған қаржылық жоспар. Қаржы жоспарын
дұрыс құру мен нақты орындауотбасы мүшелеріне тікелей қатысты.
Мамандар отбасының қаржылық жоспарын құру сіз таңдаған бюджет
түріне байланысты екенін айтады, яғни алдымен бюджет түрін анықтап
алған дұрыс. Оған төмендегі 3 категория кіреді: ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Отбасы шаруашылығын, әсіресе, отбасылық бюджетті жоспарлау және басқару істерінің дұрыс және үйлесімді тұрғыда үздіксіз жұмыс жасауын қамтамасыз етудің сол отбасы үшін де, тұтастай еліміз үшін де маңызы аса зор. Кері байланыс «Таңдау» әдісі. Үйге тапсырма Отбасылық бюджеттің түрлері |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-14
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасы бюджетін жоспарлау |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылар отбасының маңыздылығын дәлелдеуге, отбасы мүшелерінің функционалдық рөлін талдауға үйренеді.Отбасы қаражатын үнемдеу туралы қарапайым экономикалық түсініктер қалыптастырады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушыларды бір-біріне деген құрмет көрсетуіне тәрбиелеу. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Топқа бөл: 1) «Ахметовтар» отбасы 2) «Оспановтар» отбасы 3) «Асқаровтар» отбасы Жұмыс ережесін келісу Сабақта бір-бірімізді сыйлаймыз, тыңдаймыз! Уақытты үнемдейміз! Нақты,дәл жауап береміз! Сабақта өзіміздің шапшаңдығымызды, тапқырлығымызды көрсетеміз! Сабаққа белсене қатысып, жақсы баға аламыз! Топ ережесі: Бір-бірімізді тыңдаймыз десек 1 рет шапалақтаймыз! Ұйымшыл боламыз десек 2 рет шапалақтаймыз! Белсенділік танытамыз десек 3 рет шапалақтаймыз! Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
«Ойластыр» айдары Мұғалім тақтадағы суретті көрсетеді. Оқушылар осы суретті көргенде ойларына не түсті,соны 1 минут ішінде жазады. Сосын сол сөзді не үшін жазды түсіндіреді. Егер оқушылар сөздерінің ішінде ерекше сөздер болса, сол сөзді не үшін жазды, бұл тақырыпқа (не айтылған сөзге қандай қатысы бар) соны айтып беруі керек «Ақшаны сыйласаң ол да сені жақсы көреді»немесе «Тиыннан сом құралады» деген мақалдар біздің бүгінгі сабағымызға қатысты айтылғандай. Отбасы бюджеті дегеніміз – бұл әдетте кесте түрінде бір айға жасалатын отбасылық кірістер мен шығыстардың есебі, отбасылық баланс
Біздің барлығымыздың отбасымыз бар.Біз онда тәрбиеленеміз,демаламыз,еңбек етеміз,барлық қуаныш пен қиыншылықты бірге бөлісеміз.Барлығының ортақ ісі – отбасын дұрыс ұстап,әр мүшенің дамуына мүмкіндік туғызу.Отбасындағы шаруа ақылдасып шешіледі.Отбасы табысты да барлығына ортақ.Оның мүшелерінің керегіне жұмсалады.Жұмыс істеп табыс табу арқылы отбасы қоры жиналады.олай болса «Отбасы бюджеті»біздің отбасымыздың экономикасы - Қалай ойлайсыздар, отбасы бюджеті де болуы мүмкін бе? - Отбасы бюджетін кімдер құрайды? - Қалай құрайды? - Бұл отбасына келіп жатқан кірістер болып саналады. - Отбасы бюджеті қалай жұмсалады? Қайда жұмсаймыз? Бұл отбасынан кетіп жатқан шығыстар. Бір сөзбен айтқанда, отбасы бюджеті кіріс пен шығыстан құралады. ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Отбасылық бюджетті жоспарлау дегеніміз отбасы кірістері мен шығыстарын есептей отырып жасалған қаржылық жоспар. Ал осы қаржы жоспарының дұрыс құрылғаны мен дұрыс орындалуы отбасы мүшелеріне де байланысты екенін ескерген жөн. Кері байланыс Рефлексия (жеке,жұпта,топта, ұжымда)
Үйге тапсырма Өз отбасыңның бір айлық отбасылық бюджетін есептеп келесіңдер. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-15
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жинақтарды қалай сақтауға болады |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жинақтардың пайдасы, зияны, сақтау жолдары туралы біледі |
|
Құндылықтарды дарыту |
|
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру Жинақ дегеніміз не? Қағазды үнемдеп қолдансақ, ағаштарды құтқара аламыз ба? Нарықта не себепті әділ баға болмайды? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Жинақтың пайдасы мен зияны туралы бейнебаян көрсетіледі Мәтінмен жұмыс Жинақ салым – бұл теңгелік депозиттер ішінде ең жоғары сыйақы мөлшерлемесі бар, қайтарып алынбайтын салым.
Мөлшерлемелер нарықта өзгеруі
мүмкін. Алайда жинақ салымдар бойынша олар қашанда жоғары деңгейде.
Бұл осы салымдар бойынша ең қатал шектеулердің орнын толтыруға
арналған өтемақы: жинақ салымды мерзімінен бұрын алу үшін алдымен
сұрау салу керек. Әрі қарай оны 30 күн өткен соң алуға мүмкіндік
бар. Бұл ретте есептелген бүкіл сыйақы сомасының барлығы дерлік
жойылады.
Толықтыруға болмайтын салымдардың мерзімі ұлғайған сайын сыйақы мөлшерлемесі арта түседі. Толықтыруға болатын және болмайтын жинақ салымдарды бір айдан үш жылға дейінгі мерзімділігін таңдай отырып, ашуға болады. Мерзімдерге қатысты кез келген банктің стандартты ұсынысы - бір, екі және үш жыл. Алайда бірнеше айлық мерзім бойынша да ұсыныстар жетерлік. Есіңізде болсын: жинақ салымнан мерзімінен бұрын ақша алудың еш жөні жоқ. Өйткені бұл жағдайда есептелген табыстан айырыласыз. Жинақ салымдар бойынша ең жоғары жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемелерін Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры есептеп шығарады. Ақпарат ай сайын жаңартылады. 1 Егер ұсынылған ең жоғары мөлшерлеме әрі қарай өсетін болса, әрбір банк жаңа депозиттер бойынша мөлшерлемелерді көтеру немесе бұрынғы деңгейінде қалдыру жағын өзі шешеді. Бұл нарықтағы жағдайға, банктің депозиттік саясатына және әрбір банктің депозиттерге деген қажеттілігіне тікелей байланысты. 2 Егер ұсынылған ең жоғары мөлшерлемелер төмендейтін болса, ең жоғары мөлшерлемеге тең мөлшерлемемен депозит ашатын банктер келесі айда депозиттер бойынша мөлшерлемелерді азайтады. Мақсат – оларды ұсынылған шектен асырмау. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Ақша жинаңыз. Тек ақшаны тойға, жақсылыққа, оқуға, жаңа дүние сатып алуға, саяхатқа шығуға, жақсы демалуға жинайтын болыңыз. Ақшаны «қара күнге» деп жинамаңыз. Кері байланыс -Сабақтың қызықты тұстары......... -Сабақта қиын болған тұстары......... Үйге тапсырма «Жинақтарды қалай сақтауға болады» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-16
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қаржы пирамидасы. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Қаржы пирамидасының қоғамдағы әлеуметтік өзгерістерге әсер етуі, азаматтар арасында күдікті ойлармен, көзқарастардың қалыптасуының дұрыс емес факторлардың жойылуы туралы дұрыс бағдар алады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру. Қаржы пирамидасы дегеніміз не? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Қаржылық пирамида – ақшаны немесе өзге мүлікті не оған жеке және (немесе) заңды тұлғалардың құқығын тартудан кірісті қабылданған міндеттемелерді қамтамасыз ететін кәсіпкерлік қызметке тартылған қаражатты пайдаланбай тарту жөніндегі заңсыз қызметті осы активтерді қайта бөлу және басқа адамдардың жарналары есебінен бір қатысушылардың баюы жолымен жүзеге асыратын ұйым. Қаржы пирамидасының ерекшелігі – тез және оңай ақша табу туралы уәде. Қаржы пирамидалары көбінесе өздерін инвестициялық кәсіпорын ретінде көрсетеді. Олар, мысалы, акциялар мен облигацияларды сатып алуды ұсынады, жоғары өнімді құрылысқа, алтын өндіруге немесе ультра тиімді өндіріске инвестиция салуға уәде береді. Олар жарнама науқанында қатты және тартымды ұрандарды ұсынады: Интернет компаниясы, инновациялық жоба, криптавалюталар, тұрғын үй кооперативтері, алтын, әлеуметтік желілер. Заманауи пирамидалардың өмір сүру ұзақтығы ұйымдастыру көлеміне және бағдарламаларға байланысты. Көлемі мен ерекшелігіне байланысты, ол 3 күннен 16 жылға дейін жүзеге асыра алады. Мысалы, пирамида түріндегі әйгілі Madoff Investment Securities (АҚШ) инвестициялық компаниясы 48 жылға созылды (1960-2008). Қаржы пирамидаларының негізгі түрлерін кестеге түсіріп, анықтама береді Мысалы: «Finiko» пайдаланушыларға «Сyfron Сapital OÜ» платформасында криптовалюталық және басқа инвестициялық құралдарды сатып алуды ұсынады. Бұл жылжымайтын мүлікті, автомобильдерді сатып алуға, міндеттемелерді өтеуге және инвестициялауға байланысты жағдайларды жалған түрде ұқсастыратын ойын алаңы. СYFRON (CFR) – есептеулер жүргізілетін криптовалюта ресми валюта болып табылмайды және қаржылық құндылығы жоқ. ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Қаржылық пирамида – ақшаны немесе өзге мүлікті не оған жеке және (немесе) заңды тұлғалардың құқығын тартудан кірісті қабылданған міндеттемелерді қамтамасыз ететін кәсіпкерлік қызметке тартылған қаражатты пайдаланбай тарту жөніндегі заңсыз қызметті осы активтерді қайта бөлу Кері байланыс “Идеялар себеті” Бүгінгі тақырыпта алған мәлімметірм. Сабақта қиын болған тұстар. Үйге тапсырма «Қаржы пирамидасы» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспар-17
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қаржылық әлеует |
|
Сабақтыңмақсаты |
Экономиканы реттеу әдетте екі нысанда - өзін-өзі реттеу және мемлекеттік реттеу нысанында жүргізіледі. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру
Суретке қарап не айтамыз Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Экономиканы реттеу әдетте екі нысанда - өзін-өзі реттеу және мемлекеттік реттеу нысанында жүргізіледі. Біріншісі қоғамдық өндірістің түрлі буындарында қаржы базасын қалыптастырудың шаруашылық жүргізуші субъектілердің өздері жасап, пайдаланатын әдістерімен сипатталады. Екінші нысан қоғамдық өндірістің даму үдерісіне мемлекеттің сан алуан экономикалық тетіктері, соның ішінде қаржылық тұтқалар арқылы араласуын бейнелейді. Экономиканы мемлекеттік реттеуге қаржы жүйесінің барлық сфералары мен буындары қатысады, оның үстіне қаржы жүйесінің әр буыны ықпалының өзгешеліктері болады, айталық, ұлттық экономика ара қатынастарының (ұдайы өндірістік, салалық, өңірлік және т.б.) сан алуан түрлері реттеледі. Экономиканы мемлекеттік қаржылық реттеу бұл макроэкономикалық тепе-теңдікке және экономиканың жұмыс істеуінің әрбір нақтылы кезеңінде оның үдемелі дамуына әсер ету үшін, сондай-ақ қаржылық ресурстарды шебер пайдаланудың күнделікті үдерісін қамтамасыз ету үшін шаруашылық жүргізуші субъектіге мемлекеттің қаржылық ықпал жасауының нысандары мен әдістерін мақсатты және дәйекті қолдану үдерісі ретінде сипатталады. Мұндай реттеудің қажеттігі мемлекет тарапынан қоғамдық өндірістің дамуын керек бағытта түзетіп отыруды талап ететін өндірістің сипатымен анықталады. Оқушылар міндетті: - сақтандыру компаниясының кірістері мен шығыстарының жіктелуін зерттеу - сақтандыру компаниясының қаржысының құрылымына әсер ететін факторларды білу - сақтандыру ұйымдарының салық салу ерекшеліктерімен танысу емлекет тарапынан экономикалық үдерістерді реттеу кез келген қоғамдық жүйенің, соның ішінде қаржыны басқарудың ажырағысыз элементі болып табылады. ЕҚБ маңызды кездесетін термин сөздерді атайды не жазып көрсетеді |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБМұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Қаржының құрылымы мен мазмұны түрлі елдерде түрліше. Экономикасы бір орталықтан басқарылатын елдерде мемлекеттік қаржы, мемлекетгік бюджет пен бюджетг тыс қорлардың құралуы айқындаушы орын алады. Кері байланыс Жалғастырыңыз: Маған ... қызықты болды Бұл ... қиындық туғызды Осы ... мені ойландырды Үйге тапсырма |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-18
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қандай да бір қауіп туындаған жағдайда нені білу маңызды? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге бағытталған шаралар кешені. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру Қауіпсіздік дегеніміз не? Неден, қалай қорғанамыз? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Өндірістік және табиғи ортада төтенше сипаттағы жағымсыз факторларды қалыптастыру процестерін талдау, – мекендеу ортасындағы жоғары техногендік қауіп аймағын анықтау, – алғашқы медициналық көмек көрсету, төтенше жағдайлардың салдарын болжау және жою. еңбекті қорғау және тіршілік қауіпсіздігі және қоршаған ортаны экологиялық қорғау бойынша; Білім беру бағдарламасының міндеті мамандарды даярлау болып табылады : қабілетті:
Қолайсыз жағдайларды жою және алдын алу үшін шешім қабылдау:
Қауіпсіздік ережелерін тізбектеу; Қауіпсіздік шараларының түрлерін ажырату; ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі» ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Ақпараттық қауіпсіздік — мемлекеттік ақпараттық ресурстардың, сондай-ақ ақпарат саласында жеке адамның құқықтары мен қоғам мүдделері қорғалуының жай-күйі. Кері байланыс «Аяқталмаған сөйлемдер». Мұғалім оқушылардың жауаптарын жалпылап, қорытындылайды. Үйге тапсырма Қандай да бір қауіп туындаған жағдайда нені білу маңызды? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-19
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Төтенше жағдайларда өзіме және басқаларға қалай көмектесе аламын? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Төтенше жағдайлар орын алғанда басқаларға көмектесу шаралары туралы білім алады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту су тасқыны болды делік? Ситуациядан шығу жолдары - - - Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Қоғамдық орындардағы қауіпсіздік аса маңызды. Әсіресе, адам көп жиналатын ғимараттардағы тәртіп бірінші кезекте сақталуы тиіс. Себебі, төтенше оқиға туындай қалғанда адамдардың өздерін сабырлы ұстап, ережеге сәйкес әрекет етуі көп адамның өмірін сақтап қалуда сеп болады. Осыған орай көпшілік орындардағы төтенше жағдай кезінде әрекет етудің жолдарын ұсынсақ. 1. Сулы шүберек. Ғимарат ішінде өрт шыға қалса, алдымен оның түтіні қауіпті. Себебі, опат болғандардың көбісі улы түтіннен көз жұмады дейді құтқарушылар. Сондықтан, оқушылар мен студенттерге, ересектерге жанып жатқан жерден шығудың жолымен қатар «Сулы шүберек» қағидасын үйрету керек. Өрт кезінде мүмкіндігінше су тауып, шүберекті дымқылдау керек. Орамал, шарф, футболка немесе жейденің жеңі, көйлектің етегін жыртып алып, сулау керек. Дымқыл мата түтіннің ішіндегі улы қоспаларды тұтып қалып, құтқарушылар келгенше жан сақтай тұруға мүмкіндік береді. 2. Шығатын есіктерді есте сақтау. Балаларға да, өзіңізге де кез келген жерге барғанда алдымен сыртқа шығатын есік-терезелерді есте сақтауды үйретіңіз. Ғимараттан қосымша шығу есіктерін іздемейтініміз жасырын емес. Ал бұл – абыр-сабыр кезінде өте маңызды. Сондықтан, барған жеріңізде сыртқа шығатын есіктерді байқап, есте сақтауды әдетке айналдыру керек. Өзіңіз таппасаңыз, сол орынның қызметкерлерінен сұрап алған жөн. 3. Топтың арасынан жол іздеу. Бұл тұста 3 ережені есте сақтау керек. – Көпшілікке қарсы жүрмеу. Әрқашан адамдар жаппай қозғалып бара жатқан бағытпен жүруіміз керек. Артта жақындарыңыз қалса да көпшілікке қарсы жүруге болмайды – таптап кетуі мүмкін. Туыстарыңыз да осы ережені есте сақтаса, сыртқа шыққан соң кездесуге болады. – Бұрыштар, тіреулер мен бағандар секілді кез келген кедергілерді айналып өту керек. Ол үшін алдымызда не бар екенін мүмкіндігінше алыстау бағамдау керек. Екі қолымызды алдымызға айқастырып, екі алақанмен екі иықты ұстап, шынтақты алға бағыттап жүру керек. Сонда құлап қалған жағдайда да тыныстауға мүмкіндік болады. – Кенет құлап қалсаңыз, бірден тұруға әрекет етіңіз. Мұндай жағдайда басыңызды қорғап, бүк түсіп жату деген ережені ұмытыңыз! Қасыңыздан өтіп бара жатқан адам немесе кез келген заттан ұстап, жылдам тұрып кету керек. Аяғынан ұстаған адамыңыз сізге қарсылық көрсетуі мүмкін, сол үшін тез арада тұрып кетуге тырысыңыз. Бұл – төтенше жағдай кезіндегі ең маңызды ереженің бірі ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Қоғамдық орындардағы қауіпсіздік аса маңызды. Әсіресе, адам көп жиналатын ғимараттардағы тәртіп бірінші кезекте сақталуы тиіс. Кері байланыс
Үйге тапсырма Төтенше жағдайларда өзіме және басқаларға қалай көмектесе аламын? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-20
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Өмір мен денсаулыққа қауіпті жағдайлардан қалай шығуға болады? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Денсаулыққа қауіпті заттардан шығу жолдары туралы білім алады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушыларды бір-біріне деген құрме ткөрсетуіне, ынтымақтастыққа баулу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау. «Өмір мен үшін қымбат» тақырыбына 5 минуттық жазбаша тапсырма Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Бейне ролик. Денсаулыққа зиян келтіретін заттар Мәтінмен жұмыс Балалардың судағы қауіпсіздігінің негізгі ережесі: Белгі қойылған жерден асып жүзуге болмайды, ол болмаған жағдайда жағадан алыс жүзбеу керек; Кемеге жақын жүзуге болмайды; Таяз жерге немесе белгісіз тереңдікке секіруге болмайды; Қайық, айлақ, көпір үстінен және арналмаған жерлерден секіруге болмайды; Күнге қыздырынғаннан кейін немесе ұзақ жүгірістен соң суға секіруге болмайды, себебі естен айырылып қалу немесе жүректің тоқтап қалуы мүмкін. Алдымен сумен шайынып алу керек; Дауыл немесе толқын болған жағдайда шомылуға болмайды; Қарсыласыңды суда ұстап тұру ойынымен ойнауға болмайды, себебі жолдасың тұншығып және есін жоғалтуы кестеге түсір. Өрт, жол қауіпсіздік ережелеріне тап болған жағдайда? Іздену. Кімнен көмек сұраймыз, қалай ситуациядан шығамыз? ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі» ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Ғалымдардың есептеулері бойынша адамдардың денсаулық жағдайы 50—52%-ы — өмір сүру салтына, 20-25%-ы — тұқым қуалау факторларына, 18—20%-ы — қоршаған орта жағдайларына, ал 7—12% ғана денсаулық сақтау саласының деңгейіне байланысты болады. Кері байланыс
Үйге тапсырма Өмір мен денсаулыққа қауіпті жағдайлардан қалай шығуға болады? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-21
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қауіпсіздік мәселесін кіммен талқылауға болады? |
|
Сабақтыңмақсаты |
әр түрлі жағдайларда жауапты шешімдер қабылдауды сыни бағалайды. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Суретпен жұмыс Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Бүгінгі күнге дейін қанша тырыссақ та, киберкеңістіктегі қауіпсіздік мәселесі даулы тұжырым болып отыр. Кейбір мемлекеттер әлі күнге дейін киберкеңістіктегі қауіпсіздік туралы заңдар қабылдауда. Сондағысы бізді бақылаудағы өкілеттіліктерін кеңейткенін ақтап алғысы келеді. Киберкеңістегі қауіпсіздік пен қылмыс әртүрлі ұғым екеніне қарамастан, бұл ұғымдардың түсініксіздігі және қылмыстық заңнаманың кең қолданылуы заңды іс-әрекеттердің өзін қылмыс деп тануға итермелейді. Мұның бәрі сарапшылар, құқық қорғаушылар және дүниежүзіндегі басқа да мүдделі тараптар үшін күрделі мәселеге айналған. Әсіресе шешім қабылдайтын тарап қауіпсіздіктің анықтамасына қатысты бұлыңғыр түсінік жолында қалып, негізгі бостандықтарымызды құрбандыққа шалып жіберсе, аталған мәселелердің кейбірі қауіпсіздік пен құпиялылықтың өзара қарым-қатынасына да кесірін тигізеді ғой. Міне, осыдан келіп маңызды сұрақ туындайды, біз кімді әлде нені қорғаштаймыз: Мемлекетті ме? Экономиканы ма? ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі» ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Жағымсыз жағдайдың алдын алу үшін Ішкі істер министрлігі жедел-алдын алу шараларын жиі ұйымдастырады. Кері байланыс
Үйге тапсырма Қауіпсіздік мәселесін кіммен талқылауға болады? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-22
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасын жоспарлау |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отбасын жоспарлаудағы ерлі зайыптының , отбасын құру принциптері туралы білім алады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту Үйлену оңай, үй болу қиын . Халық мақалы өз ойымызды айтамыз Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Сұрақтарға жауап іздейміз? Отбасын құру үшін ең алдымен нені білу керек? Бұл кімдердің алдында талқыланады.? Отбасын құру үшін дәрігердің көмегі керек пе?
Отбасын құру принциптерін тізбекте? Дәрігердің көмегіне нелер жатады. Тұқым қуалайтын аурулардың тізбегіне тоқталу Денсаулықтың негізгі пореметрлерін ата? Бүкіл дүние жүзінде
соңғы жылдары салауатты өмір сүру және жауапты ата-анаға көп көңіл
бөлуде. Жанұяны жоспарлау
деген не? ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Жанұяны жоспарлау — өзіміздің өмірімізде белсенді қатысатын түсінік. Кері байланыс сауалнама толтыру: · Бүгінгі сабақ саған түсінікті болды ма? · Қандай сұрақтар қиындық туғызды? · Қандай сұрақтар жеңіл болды? · Өзіне бүгінгі сабақтан не алдың? Оқушы сауалнама толтырады Үйге тапсырма «Отбасын жоспарлау» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-23
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
АИТВ және ЖИТС туралы не білеміз? |
|
Сабақтыңмақсаты |
АИТВ және ЖИТС туралы білім алады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту
Адамның иммунтапшылық вирусы инфекциясы және жұқтырылған иммунтапшылығының синдромы (АИВ/ЖИТС) — адамның иммунтапшылық вирусы (АИВ) қоздырған инфекцияның организмге әсерінен дамитын дертті жағдай Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
1. СПИД қайдан келді? АИТВ-ның екі түрі бар: Оның біріншісі бастапқыда шимпанзелерде пайда болған АИТВ-1. Ал екіншісі африкалық маймылдардан шыққан АИТВ-2. Осы түрлердің арасында тағы бірнеше кіші түрлер бар. Қазіргі уақытта өлімге әкеп соқтыратын ең қауіпті түрі АИТВ-1 болып табылады. АИТВ-1-дің адамдарға қашан жұққанын ешқашан біле алмауымыз мүмкін. Көп ғалымдардың пікірінше, адамдар бұл індетті 1931 жылы, тіпті одан бұрын жұқтырған. Ал сол уақытта кейбір тайпа шимпанзелерді жеп, тамақтанғандықтан, осы қауіпті аурудың пайда болуы шимпанзелермен байластырылады. Вирустар дәстүрлі мағынада тірі емес және олар жиі организмдер өзін қалай ұстап, дамыды деген көрінісімізді жоққа шығарады. Адамдар жұқтырған АИТВ-ның ең ерте түрі әлсіз болған, тіпті кейде иммундық жүйе оларды тоқта алған деп саналады. Бірақ уақыт өте келе вирус қатты күшейіп, мутацияланып, қайтадан тұтастанды. 80-ші жылдардың басында ауруды бірінші рет анықтаған кезде, ол іс жүзінде өлімге әкелетін індет болды. 2. Бұл инфекция адамдарға қашан жұға бастады. СПИД жұқтырған алғашқы адам Конго демократиялық республикасының астанасы Киншаста тіркелді. Оны 1959 жылы сақталған тін үлгісінен анықтады. Содан бұл ауру Атлант мұхиты арқылы келесі онжылдыққа дейін жетті. Ал СПИД-пен алғаш болып Миссури штатынан шыққан Роберт Рейфорд есімді жасөспірім ауырды. Қауіпті індетке шалдыққан жасөспірім 1969 жылы СПИД-тен қайтыс болады. Дәрігерлер Рейфорд «шақырту бойынша жыныстық қызмет көрсететін» бала болған деп есептейді. Ал 1977 жылы Европада алғаш болып Арвид Ное есімді норвегиялық теңізші СПИД-тен ажал құшты. СПИД екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Еуропада пайда болған деген де белгілер бар. Ол кезде иммундық жүйесі әлсіреген адамдарға ғана әсер ететін ауру балалардың өмірін жалмай бастады. Осындай ұқсас індет түрін жұқтыру науқас СПИД-пен ауырған дегенді білдіреді. Ал Голландия зерттеушісі бұл індет Балтықтың порт қаласы Данцигтан басталып, Еуропаның бүкіл аумағына таралған деп санайды. Ауру шприцті қайта пайдалану салдарынан таралған деп есептелінеді, себебі сол кезде көпшілігі бір рет қолданылған инені бірнеше рет пайдалуды әдет қылған. Бір қызығы, ол кезде балалардың тек үштен бірі ғана аурудан қайтыс болды. Яғни, сол уақытта олар жұқтырған вирус бүгінгі күндегі өлімге әкеп соғатын ауру түріне айналып үлгермеген. 3. Нөлдік науқас. Франция-Канада рейсінің Гетан Дугас есімді жолсерігі Америкада СПИД жұқтырған алғашқы науқас деп саналды. Бірақ, бұл даулы мәлімдеме. Себебі, Дагас АИТВ жұқтырған және Солтүстік Америкада СПИД-пен ауырған алғашқы адам емес. Өйткені, Америкада бұл індетті алғаш болып Миссури штатының жасөспірімі жұқтырған болатын. Алайда, Дугастың ауруын елемеу салдары аурудың кеңінен таралуына әбден серпін берген болуы мүмкін. СПИД-тің АҚШ-та пайда болғанын анықтайтын көптеген ерте жағдайлар Дугаспен байланысты болды. Жолсерік ретінде жұмыс істегендіктен, ол үлкен қалаларға көп барды. Және оның гейлердің моншасына бару әдеті жүздеген еркекпен байланысқа түсуге әкеп соқты. Ал, өз кезегінде ол серіктестер тағы бірнеше еркектің көңілін көтерген. Бұл 1980 жылдарда аурудың экспоненциалдық өсуіне әкелді. Гетан Дугас болса 1984 жылы инфекциядан туындаған бүйрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. 4. Бүркеу ВИЧ / СПИД иммундық жүйені айналып өтіп, содан кейін оны жойып жіберетіндіктен басқа ауруларға қарағанда әлдеқайда қауіпті. Вирус адамның жүйесіне енгенде қант көмірсуының молекулаларында жасырынып тұрады. Ол иммундық жүйенің бетін орап, адамның денесін вирусты шын мәнінде қоректік зат деп санауға мәжбүрлейді. Алайда, зерттеулер біздің АИТВ-ке қарсы бейімделуді қолдануымыз мүмкін екенін көрсетеді. Себебі, ол қолданатын көмірсу молекулалары адам денесінен табылған заттардан біршама ерекшеленеді. Олардың жақсы болғаны сонша, адам денесіне вирусты анықтауға көмектесетін және иммундық жүйені шабуыл жасауға мәжбүрлейтін вакцинаны синтездеуге болады. Ақпараттық органайзер Қасақана жұқтыру Биологиялық соғыс ежелгі дәуірден бері белгілі. Басқыншылар басқа әдістерді айтпағанда, тіпті қабырғаның атыс ойығы арқылы вирус жұқтырған адамдардың мәйіті мен көрпелерді лақтырып, ауру таратқан. Мүмкін, бізге ВИЧ / СПИД-тің кейде қару ретінде қолданылатындығына таңғалудың қажеті жоқ шығар. Кезінде Оңтүстік Африканың түрмелерінде тұтқындарды СПИД-инфекциясын жұқтырған адамдарға зорлатып, жазалаған. Тіпті, «баяу тесу» деп атаған қорқынышты процесс барысында жәбірленушінің инфекция жұқтырғанына көз жеткізу үшін оның денесін тілген. Осындай сипаттағы басқа да жағдайлар дамыған елдерде де болып жатты. Мысалы, Нью-Йорктен шыққан Нушон Уильямстың оқиғасын алайық. Ол кемінде 14 әйелге СПИД жұқтырған және соның салдарынан оның екі баласы СПИД-пен туылды. Бірақ, Нушонның әрекетінің құрбаны болғандардың саны әлдеқайда жоғары болуы мүмкін. 2010 жылы Уильямс бостандыққа шығуы тиіс болған, бірақ ол қоғамға қауіп төндіргендіктен, мемлекет оны қамауда ұстау туралы шешім қабылдады. Қазіргі уақытта оны өмір бойы қамауда ұстау туралы сот тыңдаулары жүріп жатыр. 7. Гемо Гоблин Әрбір супер қаһарман аудиториядан жауап ала алмайды. Әр қаһарманға бір зұлымнан келеді. Алайда, Гемо Гоблинді ұсынған шығармашылық ұжымның нені басшылыққа алғанын түсіну өте қиын. Гемо Гоблин 1988 жылы жарық көрген DC Comics компаниясының «Новые стражники» комикстерінің кейіпкерінің бірі болды. Ол аз ұлтқа ауру жұқтыру үшін бір топ жақтаушыларды пайдаланған ВИЧ індетін жұқтырған вампир. Комикс бойынша, ол Экстрано есімді гей суперқаһарманға ВИЧ инфекциясын жұқтырып, содан кейін өзі СПИД-тен өледі. 8. Иммунитет Дегенмен, ешкім ВИЧ / СПИД-тен қорғалмағанымен, кейбір адамдар вирусқа қатты қарсылық көрсетеді. Ғалымдар кемінде екі түрлі бейімделуді тапты. Біреуі инфекцияға бірден толығымен тойтарыс берсе, екіншісі СПИД-тің дамуына жол бермей, АИТВ кезінде бетін қайыру. Екінші генетикалық мутация негізінен скандинавия халықтарына тән. CCR5 delta 32 деп аталатын мутация вирустың ағзаның жасушаларына кіруіне жол бермейді. Зерттеулер көрсеткендей, бұл мутация Еуропада көптеген адамдардың өлімге әкеп соғатын індетке шалдығуына байланысты болуы мүмкін. Көптеген адамдар АИТВ жұқтырған болса және түрлі дәрілер қабылдамаса, уақыт өте келе сол ауру салдарынан өледі. Дегенмен, иммундық жүйесі бұл ауруға тойтарыс беріп, жоя алатын адамдар тобы болады. Бұл «АИТВ реттегіштерінің» қанында вирусты жоя алатын аздаған басқа белоктар да бар. ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Иммундық жүйесі бұл ауруға тойтарыс беріп, жоя алатын адамдар тобы болады. Кері байланыс
Үйге тапсырма АИТВ және ЖИТС туралы не білеміз? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-24
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Табиғи ресурстарды қалай пайдаланамыз? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Табиғи ресурстарды тиімді пайдалану, адамзат әрекетінің зиянды зардаптарына жол бермеу, бүкіл табиғи кешендердің өнімділігін сақтауды үйренеді |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Табиғи ресурстар Олар табиғаттың өзінен шыққан және адамдар осы күнге дейін технологияны дамытуда қолданған. Бұл тірі қалуға ғана емес, одан әрі дамуға қызмет етті. Табиғи ресурстар барлығына азды-көпті қол жетімді және оларды өндіру үшін технология қажет. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Бұл ресурстар олар табиғат бізге беретін элементтер немесе тауарлар. Біз адам баласы өзгертпейтін нәрсені табиғатынан түсінеміз. Алайда, табиғат біртұтас. Адам экожүйелерді өзгерткені соншалық, олар бұрын бүкіл тарих бойындағы ішкі сипаттамаларын сақтамайды. Мысалы, ірі елді мекендер мен халық қоныстанған қалалық аудандар бұрын табиғи ормандар болған. Содан бері адамдар не өзгертетінін не өзгермейтінін ажырату үшін, бұл өріс табиғи орта, ал қалғандарыізгілендірілген деп түсінеді. Табиғи ресурстар табиғи ортада адамдардың өзгеруінсіз табылған. Оның өндірісі адамның кейбір технологиясының көмегімен немесе құрылуымен белгіленбейді.
ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Әр түрлі экологиялық шараларды жүзеге асыру үшін ең алдымен белгілі уақыт кезеңінде литосфера, гидросфера және атмосфераның терең де жан-жақты экологиялық зерттеулерін жүргізу қажет. Кері байланыс
Үйге тапсырма Табиғи ресурстарды қалай пайдаланамыз? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-25
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Экологиялық тұрақтылық |
|
Сабақтыңмақсаты |
Экологиялық тұрақтылық жайлы біледі |
|
Құндылықтарды дарыту |
|
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Б Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс
Тұрақтылық жалпы идеалды іздейді, сондықтан ол әлеуметтік-экономикалық процесс болып табылады. Бұл дегеніміз, тұрақтылықтың бірнеше түрі бар деп айтуға болады.
Қайта таратыңыз саяси және экономикалық күш, елде тұрақты ережелердің болуын, біздің қауіпсіз үкіметіміздің болуын қамтамасыз етеді және адамдарға және қоршаған ортаға құрметпен қараудың кепілдемелік-құқықтық базасын жасайды.
Біз осы тұрақтылық туралы сөйлескенде, тең мөлшерде байлық жасау мүмкіндігі құру үшін әр түрлі әлеуметтік салаларға қолайлы популяциялар олар толығымен болсын өздерінің қаржылық мәселелерін шешуге қабілеттібұл өздігінен өндірісті ұлғайтуға және ақшалай өндіріс салаларында тұтынуды күшейтуге мүмкіндік береді. Осы себептен тұрақтылық тепе-теңдік болса, тұрақтылықтың бұл түрі табиғат пен адам арасындағы тепе-теңдік, болашақ ұрпақты құрбан етпестен қазіргі қажеттіліктерді қанағаттандыруға бағытталған тепе-теңдік.
Тұрақтылықтың бұл түрі осы мақалада «талдау» объектісі болып табылады (ең маңызды болып табылады). Бұл ешнәрседен артық немесе кем емес нәрсеге қатысты биологиялық аспектілерді сақтау мүмкіндігі уақыт бойынша оның өнімділігі мен әртүрлілігінде. Осылайша табиғи ресурстарды сақтауға қол жеткізіледі. Бұл тұрақтылық жігерлендіреді экологиялық саналы міндеттер және ол адамның өмір сүруіне қоршаған ортаны құрметтеу және құрметтеу арқылы өседі.
Тұрақтылық шаралары экологиялық немесе басқа түрлері болып табылады, олар сандық өлшемдер даму кезеңдерінде қоршаған ортаны басқару әдістерін тұжырымдай алу. Бүгінгі таңда ең жақсы 3 шара - экологиялық тұрақтылық индексі, экологиялық тиімділік индексі және үштік нәтиже.
Бұл жуырдағы көрсеткіш және Дүниежүзілік экономикалық форумның ертеңгі экологиялық жұмыс тобының бастамалары. Қысқаша түрде экологиялық тұрақтылық индексі немесе экологиялық тұрақтылық индексі IT I, иерархиялық құрылымдалған индекстелген көрсеткіш болып табылады 67 айнымалылары жалпы салмақтың тең салмағы (өз кезегінде 5 компоненттен тұратын 22 компоненттен тұрады). Осылайша, ESI 22 экологиялық көрсеткіштерді біріктіреді ауаның сапасынан, қалдықтардың азаюынан бастап халықаралық қауымдастықтарды қорғауға дейін. ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Экологиялық тұрақтылық – экожүйенің қоршаған ортаның сыртқы және ішкі факторларының әсеріне төтеп беріп, өзінің құрылымы мен функциясын сақтап қалу қабілеті. Кері байланыс
Үйге тапсырма «Экологиялық тұрақтылық» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
із сілтеме жасаған
кезде
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-26
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Апаттар мен табиғи апаттардың қоршаған ортаға әсері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Апаттар мен табиғи апаттардың қоршаған ортаға әсерін біледі |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Экологиялық апат — табиғат пен қоғам арасындағы тепе-теңдіктің күйреуі. Экологиялық апат кезінде төтенше жағдайлар туып, табиғи экожүйелер мен әлеуметтік жағдайлар күрт өзгереді, жалпы тіршілікке, соның ішінде адамның қалыпты өмір сүруіне қауіпті жағдай төнеді. Экологиялық апатқа ұшыраған аумақтардағы табиғат өзгерістерін бастапқы қалпына келтіру мүмкін болмайды. Сондықтан Экологиялық апат қайтымсыз құбылыс болып саналады. Экологиялық апаттың таралу деңгейіне қарай: ғаламдық, аймақтық және аумақтық (жергілікті) деп бөлінеді. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Ғаламдық Экологиялық апат бүкіл биосферадағы табиғи процестерге әсер етіп, барлық адамзатқа қауіп төндіреді. Мысалы, климаттың ғаламдық жылынуы, Әлемдік мұхиттардың ластануы, озон қабатының (озонсфера) жұқаруы, қышқылды жаңбырдың жаууы, т.б. Экологиялық апаттың пайда болуына әсер ететін жағдайларға байланысты табиғи және антропогендік (техногендік) болып бөлінеді. Экологиялық апаттар көбіне кенеттен болатын табиғи жағдайлардың әсерлерінен (жерсілкіну, жанартау атқылау, құйынды борандар, су тасқындары, т.б.) және ұзақ уақытқа созылған экология дағдарыс зардаптарынан пайда болады. Соңғы кезде адамның іс-әрекеттерінің тікелей немесе жанама әсер етуі де себепші болуда. Табиғи Экологиялық апаттардың ертедегі геология замандарда да оқтын-оқтын болып тұрғаны – ертеде теңіздерде тіршілік еткен жануарлардың қаңқа қалдықтарының көптеп табылуы дәлел болады. Мысалы, палеозойдың ордовик кезеңінің соңында екі рет жойқын Экологиялық апат болған. Оған Әлемдік мұхиттар деңгейінің алғаш күрт төмендеуі және екінші рет оның күрт көтерілуі әсер етіп, бұрынғы тіршілік еткен теңіз жануарларының көптеген түрлері толықтай жойылып кеткені дәлел. Кейде ғылым-технология прогрестің қарқынды дамуының өзі Экологиялық апаттарға әкелетіні белгілі. Мысалы, 1945 жылы атом бомбасының қолданылуы, 1986 жылы Чернобыль АЭС-сындағы техногендік апат, т.б. 20 ғасырда адам қолымен жасалған Экологиялық апатқа Арал теңізінің тартылып қалуы жатады; Табиғи апаттардың түрлерін ата? ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Экологиялық апат — табиғат пен қоғам арасындағы тепе-теңдіктің күйреуі. Кері байланыс
Үйге тапсырма Апаттар мен табиғи апаттардың қоршаған ортаға әсері? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-27
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Таза экологияға құқылымыз |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға өз құқықтарын біледі, таза ауада өмір сүру құқығына баға береді |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||
|
Сабақтың басы |
Миға шабул. Таза ауаның адам үшін маңызы неде? 10 минуттық бейне көрініс Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||
|
Сабақтың ортасы |
Таза ауаның адам үшін маңызы. Бейне ролик Мәтінмен жұмыс Атмосферадағы
айналым – жер шарын қоршап тұрған бүкіл ауа қабатының қозғалыс
жүйесі, Таза экологияның адам үшін пайдасы.
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Атмосфера деп – біздің ғаламшарымызды және бізді қоршап тұрған ауа қабатын айтамыз. Кері байланыс «Бұл сабақты оқып, мен…» Білмеймін ....... Білемін ..... Түсінемін ..... Түсінемін және қолдана аламын .... Басқа біреуді үйрете аламын ..... Үйге тапсырма «Таза экологияға құқылымыз» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-28
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Табиғи ресурстарды қалай пайдаланамыз? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Табиғи ресурстарды қалай пайдалану жайлы біледі |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Табиғат — бұл адамзат қоғамының өмір сүру және іс-әрекетінің қайнар көзі. Өнім өндіру және өмірлік қажеттіліктерін қанағаттандыру процесінде адамзат табиғи ресурстарының әртүрлі түрлерін пайдаланады. Табиғат пен қоғамның әрекет ету мәселелерінің ішінде жалпы адамзатқа неғұрлым маңызды міндеттер қоршаған ортаны жақсы жағдайда сақтау қоғамның бірте — бірте көбейіп келе жатқан қажеттіліктерін әртүрлі табиғи ресурстармен қамтамасыз ету болып табылады. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Адамды қоршаған орта адамға қатысты сыртқы болып табылатын табиғи , табиғи – антропогендік және антропогендік обьектілер , құбылыстар мен процестердің жиынтығын қамтиды, адам олармен өз іс әрекетін жүзеге асыру процесінде өзара қарым –қатынасқа түседі. Бұл ұғымға адамдар өмірінің қамсыздандырылуы мен өнім өндіру әрекетінің аясы кіреді. Қоршаған ортаның тұрақты жағдайы қамтамасыз ету , оны антропогендік әрекеттің жағымсыз ықпалдарынан қорғау табиғатты қорғаудың маңызды міндеті болып табылады. Табиғатты қорғау бұл адам әрекеті мен қоршаған табиғи ортаның өзара әрекетін қолдауға бағытталған , табиғи ресурстардың сақталуы мен қалпына келтірілуін қамтамасыз ететін , қоғам қызметінің нәтижесінің табиғат пен адам денсаулығына тікелей және жанама әсерін ескертетін шаралар жүйесі. Қазіргі кезеңде қоршаған ортаның жағдайына екі түрлі факторлар тобы шешуші түрде ықпал етеді. Олардың біріншісі ғылыми-техникалық революцияны және оның негізінің адамзат қоғамының өндірістік қызметі алғысындағы көрінісін қамтиды. Екіншісі демографиялық аспектілерді қарастырады және жер бетіндегі тұрғындар санының көбеюі мен урбанизацияны ( қала тұрғындары санының өсуі) қамтиды. Бұл факторлар бірге алғанда өндіргіш күштердің даму қарқынына тікелей ықпал жасайды, ол, өз кезегінде, табиғи ресурстардың интенсивті түрде азаюына және онымен байланысты қоршаған ортаның ластануына әкеліп соғады Қоршаған ортаны қорғаудың негізгі факторларының схемасы ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау табиғи ресурстар дегеніміз өндіргіш күштердің даму деңгейіне сәйкес өндіру және тұтыну құралдары ретінде пайдаланатын табиғи компоненттер, табиғи ресурстардың классификациясы оларды олардың таусылуы және қалпына келтірілуіе сипаттайтын көрсеткіштер мен белгіле тобы бойынша бөлінуін, экономика салаларында пайдаланудың шегін білдіреді. Кері байланыс «Бұл сабақты оқып, мен…» Білмеймін ....... Білемін ..... Түсінемін ..... Түсінемін және қолдана аламын .... Басқа біреуді үйрете аламын ..... Үйге тапсырма Табиғи ресурстарды қалай пайдаланамыз? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-29
|
Бөлім: |
Зайырлылық және дінтану негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Зайырлы мемлекет және дін |
|
Сабақтыңмақсаты |
Зайырлы мемлекет пен діннің арақатынасын ажыратады, зайырлылық ұстанымының дінге қатысты қағидаттарын айтып бере алады.Зайырлы мемлекет пен оның белгілері туралы біледі. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Қазақстан Республикасы Конституциясының 1-бабының 1-тармағында «Қазақстан Республикасы өзін зайырлы, құқықтық мемлекет ретінде орнықтырады» делінген. Конституциялық негіздегі «зайырлы» ұғымы мемлекеттің барлық салаларда, соның ішінде дін саласында да ашық, айқын саясат ұстанатынын, азаматтардың ар-ождан бостандығын қамтамасыз ететінін, дін мен мемлекеттік саясатты араластырмайтынын білдіреді. Яғни зайырлылық – дінсіздік немесе дінді терістеушілік емес, ол – мемлекеттің діни емес, құқықтық қағидаттармен басқарылуы. «Зайырлы мемлекет пен қоғам бұл – біздің тарихи таңдауымыз. Зайырлы атеистік дегенді білдірмейді. Зайырлы дегеніміз бұл – озық, толерантты, ашық қоғам. Біз дәстүрлі діндерге қолдау көрсетіп, кез келген экстремизм түрін үзілді-кесілді мойындамаймыз. Жастарды радикалды діни ағымдардан қорғауымыз қажеттігіне сенімдімін. Сондықтан, Қазақстанның діни қайраткерлері бұл жолда жұмыс атқарады деп ойлаймын» деп атап көрсетті Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаев. Зайырлы мемлекетте діннің өзіндік орны бар. Дін мемлекеттен бөлінгенімен, халықтың болмысынан, тұрмыс-тіршілігінен бөлінбейді. «Зайырлылық» ұғымы мемлекеттің дінге деген ұстанымының демократиялық сипатта екендігін, діни сенім бостандығының қамтамасыз етілетіндігін танытады. Мемлекет пен діннің арақатынасындағы жанды байланыстар зайырлы және рухани-діни құндылықтардың арақатынасы негізінде орныққан. Дін – мемлекеттік саясаттағы және қоғам азаматтарының рухани өмірі мен мәдениетіндегі маңызды факторлардың бірі. Адам мен қоғам өмірінде ерекше орын алатын дін рухани мәдениеттің қалыптасу үдерісінде негізгі функцияларды атқарады, мәдениеттер мен өркениеттердің дамуына ықпал етеді. Дін дегеніміз тек сенім жүйесі емес, ол – өмір сүру мәнері, моральдық нормалар, қарым-қатынас әдебі, рухани қағидалар жүйесі. Қазақстан Республикасының «Діни қызмет және діни бірлестіктер» туралы заңының 3-бабының 5-тармағында «Азаматтардың дінге көзқарасына байланысты олардың азаматтық құқықтарының бұзылуына, діни қызметіне заңсыз кедергі келтіруге немесе олардың діни сезімдерін қорлауға, қандай да бір дiндi ұстанушылар қадiр тұтатын заттарды, құрылыстар мен орындарды қорлауға жол берілмейді» деп атап көрсетілген. Тапсырма «Қазақстан – зайырлы мемлекет» тақырыбына шағын шығарма жазу ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Зайырлы мемлекет пен қоғам бұл – біздің тарихи таңдауымыз. Кері байланыс “Идеялар себеті” -Бүгінгі тақырыпта алған мәлімметірм. -Сабақта қиын болған тұстар. Үйге тапсырма «Зайырлы мемлекет және дін» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады |
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-30
|
Бөлім: |
Зайырлылық және дінтану негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Діннің пайда болуы және маңыздылығы, әлеуметтік мақсаты мен жіктелуі |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға дін құбылысын, діндер тарихын, діни ағымдар мен секталар және діни конфессия ұғымдары туралы тың мәліметтер беру, жалпы рухани-адамгершілік қасиеттердің маңызын түсіндіре отырып, олардың білімін қалыптастырып, дамыту. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
«Ой талқы»
Дін мен мифтің бірлігі және айырмашылығы неде? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Оқулықтағы суреттермен жұмыс. Оқушыларға сұрақтар қою. . Діннің мән-мағынасын қаншама ғұламалар ашып көрсетуге талпынған болатын. Дін жөнінде жазылғанмақалалар,ғылыми еңбектерсаны некен-саяқ. Дегенмен «діннің бастауы мен тұңғиық терең мәні ел көзінен тасада қалып қойды». Қорқыныш-үрей де, сүйіспеншілік те, ата-бабаларды қастерлеу де және т.е.с. да діни сенімнің өз алдына жеке тұрған бастауы бола алмасы анық. Дінге нақты және бір мағыналы анықтама берем деу өте қиын. Егер «религия» — (дін) терминіне келер болсақ, латын тілінен дәлме-дәл аударғанда «байлау», «екінші қайта оралу» дегенді білдіретін көрінеді. Цицероншығармаларында «религия»сөзі халықтың тұрпайысоқыр сенімінеқарсы қойылғанұғымретінде пайдаланылады. Бұдан шығаратын бірден-біртұжырым, дін деп кез-келгенсенімтүрін айтпайды тек, адамды қасиетті, мәңгілік, тапжылмас құндылықтармен байланыстыратын сенім түрін айтады. Сенім — діннің негізін қалаушы фактор, оныңсубстанциясы. Сенімқарым-қатынас,байланыссынды ұғымдармен астарлас жатыр. «Менқұдайғасенемін» деп айту үшін адам өзін сол құдаймен байланыста сезінуі қажет, оған бүкіл жан-тәнімен бет бұруы керек. Сенім белгілі бір мағынада өзін-өзі тәрк етуді, өзін құрбандыққа шалуды білдірері де анық. Құрбандық деп қандай да болмасын тілек үшін белгілі бір құн төлеу қажеттілігін сезінуден туындаған дүниені, іс-әрекетті айтады.Адам әлеуметінің ең көне рәсімі — құрбандық шалу рәсімі. Құрбандықне мақсатпен шалынады, оның мәні неде және тағы басқалары деген көптеген сұрақтар туады. Бірақ бұл жерде дінді анықтаудағы қиыншылықтар сияқты көп бөгетке тап боламыз. Бірақ осында көпшілікке белгілі, қалыптасып қалган көзқарас та жоқ емес — ол бойынша діни наным-сенімдердің қоғамды реттеушілік функциясы алдыңғы қатарга шығарылған. Басқа сөзбен айтар болсақ, олкөзқарасдіннің де, сенімнің де қоғамтудырушы рөлін анықтағысы келетіндігі айғақ. Дін адам жан-дүниесінің талап-талпыныстары мен арман-мақсаттарының тоғысу нүктесі бейнесінде адам өмірінің толыққандылығын танытатын категория ретінде де қарастырылады. Дін деп адамдардың қасиетті байланысты іздеу және табу барысыңда қол жеткізетін бірлестігінің тұрақтылығын қамтамасыз ететін методологиялық механизмдіатайды. Діннің негізінде рәсім тұр.Рәсімдеп жеке тұлғаның әлеуметтік ісәрекетін қатал қадағалаушы ережелер жиынтығын айтады. Өкімет пен азаматтық қоғам институттары пайда болмай тұрыпақ рәсім адамдар арасындағы қарым-қатынастарды реттеп, қоғамдық тәртіпті сақтауға болысқан. Дін әлемдік өркениеттегі барлық қоғамдық құрылыстарға тән тарихи, саяси-әлеуметтік, дүниетанымдық және психологиялық құбылыс; Құдай мен адамның арақатынасы, адамның танымынан тыс күштердің барлығын мойындауы және соған илануы. Дін туралы арнайы ғылымды – дінтану дейміз. Ғылым дінді табиғи инстинкт, өмір үшін күрестің құралы деп санайды және «діндарлық генінің» болуы ықтимал деген болжам жасайды. Дін және ғылымның айырмашылығы Ғылымның діннен басты айырмашылығы, ғылым кез келген аксиомаларға, теорияларға күмәнмен қарай алады. Яғни күмәннан қорғалған ештеңе жоқ. Сондықтан да, ғылым тарихында бұрын дұрыс деп келген кез келген теорияның қате болғандығын көрсете алады. Дін, өз кезегінде, күмән келтіре алмайтын, тексеріле алмайтын, адамның санасына түсініксіз, тек жоғары күштерге белгілі, догмаларға негізделеді. Дін ақиқатқа толықтай монополия орнатады, зерттеп немесе тексеруге мүмкіндік бермейді. Ғылымның табиғаты динамикалық, яғни үнемі қозғалыста болып келеді. Қоғам мен табиғатты зерттеуде бірге дамып отырады. Ал енді дін болса консервативті, статикалық болып табылады. Яғни қоғаммен бірге даму емес, бұрын қалай болса, солай қалдыру, Қоғам даму барысында сәйкессіздіктер болса, оны адасқандық деп жариялайды. Ғылым үнемі ізденіс үстінде, дәлелденген факттерге де күмәнданып, қайта қарастыра алады. Дінде бұлай жасауға мүлдем тиым салынған. Егер бір мәселеге күмәндансаңыз адасқан немесе діннің жауы деп айыпталуыңыз әбден мүмкін. Ғылым үнемі ізеністі, оқуды талап етеді. Сондықтан да ғылыммен айналысу көпшілікке шектеулі. Ал дін кез келген адамға тиімді, тек сенім болса жеткілікті. Тарихи жадыға тиеселі адамзат тарихының өн бойына көз жүгіртер болсақ, онда діндарлықтың адамзат тарихын басынан аяғына дейін толық қамтып жатқандығын көреміз. Қаншама рет діннің ақыры келді деген сөз айтылса да ол қазірдің өзінде әлемдік өмірдің негізгі қалыптастырушы факторларының бірі болып табылады. Діннің халықтар өміріндегі алатын орнының зорлығы соншалықты діндердің негізін түсінбей жатып сол діндерді ұстанатын халықтардың мәдениеті туралы толық көзқарас қалыптастыру мүмкін емес. Дінді сипаттау оңай жұмыс емес. Біздің ойымызша, діннің анықтауыш қызметі оның әлеуметтілікті қалыптастыруында, яғни адамдар қарым-қатынасын реттеуде болса керек. Өйткені тіпті «религия», сөзінің этимологиялық бастапқы мәнінің өзі де «біріктіру», «байланыстыру», «қатынасты қалыптастыру» дегенді білдіреді. Дін адамдардың бірлестігін және ұйымдастығын қалыптастырушы идеологиялық механизм. Діннің мазмұны әлеуметтік мәні бар негізгі құндылықтарды қасиетті деп танудан тұрады. Мәдениеттегі діннің рөлін әрбір мәдениеттің жүйе құрастырушы факторы деп анықтауға болады. 1-тапсырма
Дін және мәдениет Жұптық жұмыс жасауда ЕБҚ оқушыларға жұпты таңдауда қолдау көрсетіледі |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Қорқыныш-үрей де, сүйіспеншілік те, ата-бабаларды қастерлеу де және т.е.с. да діни сенімнің өз алдына жеке тұрған бастауы бола алмасы анық. Дінге нақты және бір мағыналы анықтама берем деу өте қиын. Кері байланыс. “Идеялар себеті” Бүгінгі тақырыпта алған мәлімметірм. Сабақта қиын болған тұстар. Үйге тапсырма Діннің пайда болуы және маңыздылығы, әлеуметтік мақсаты мен жіктелуі |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-31
|
Бөлім: |
Зайырлылық және дінтану негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Діннің құрылымы мен қызметтері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Діннің адамзат баласының тарихында алатын орны,діннің тарихын білу, зерттеу әр оқушы үшін мәдени қажеттілік екенін түсіндіру, діннің қоғамда бірлік пен тұрақтылықты қалыптастырудың бірден-бір кепілі екендігі туралы мәліметтер беру.Діннің құрылымы және функциялары туралы мәліметтер беру |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру
-Оқушылар дін қалай пайда болды деп ойлайсыздар? -Неліктен әр халықтардың діндері әр түрлі? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс 1 Дінтану
пәні. Дінтану пән есебінде немесе жеке ғылым жүйесі болып XIX ғасырдың екінші жартысында дүниеге келді. Дегенмен, дінтанудың қайнар көздері сонау ортағасырлық христиан философтарының, мұсылман теологиясының құдайтанушылық ізденістерінен бастау алады. Бастапқы құдайтанушылықты дінтанудың алғашқы формасы деп айтамыз. Теология құдайтану жолында тек догма ғана емес, философиялық тұрғыда дәлелдеуге, Құдайды абсолютті идея, әлемдік ерік, әлдебір түр-түссіз парасатты негіз түрінде көрсетуге тырысатын қағидаларды пайдаланады. Қазір де теологтар философиялық ілімдермен және жаратылыстану деректерімен Құдайды тану идеяларын жаңартуда. Сондықтан Құдайтану формасының дінтану формасына өтуі рационалдық философиямен тығыз байланысты. Дінтанудың негізгі пәні дін болғандықтан, діни көзкарас тікелей философиялық көзқараспен тығыз байланысты болғандықтан, дінді «діни философиялық» пәнге де айналдырып қарастырады. Соның салдарынан «діни философия» мен «философиялық дін» дінтанудың ең негізгі теологиялық тұрғысы болып есептеледі. Дінтанулық көзқарас бойынша, қандай да бір дін болмасын тарихтан тыс құбылыс ретінде емес, керісінше оны тарихи, коғамдық санамен түсіндіруге болатын құбылыс ретінде қарастырады. Екінші жағынан, дінтану XIX ғасырдың екінші жартысында ғалымдардың жетістіктерін кеңінен пайдалана отырып, әсіресе қандай да бір ғылыми жаңалықтың дүниетанымдық әдістемесіне сүйене отырып дамыды. Осының арқасында «дінтану» ғылымның бір саласы ретінде калыптасты. Ондай бастаудың шыңында түрған адамдар Э.Тайлор (1832-1917), Дж.Фрезер (1854-1941) болды. Э.Тайлор болса өзінің «Алғашқы мәдениет» атты фундаментальды монографиясында және Дж.Фрезердің көп томдық «Алтын бұта» атты еңбектерінде дінді ғылыми, теориялық жэне эмпирикалық тұрғыдан зерттей бастады. Бұлардың еңбектері ескі сенімдер мен мифтерді, алғашқы ойлау жүйесін зерттеуге ғылыми әдістемесін қолдануы еді. Бұндай бетбұрыстағы ғылыми еңбектерді М.Мюллердің 1856 жылы шыққан «Салыстырмалы мифология» атты еңбегінен де көреміз. Қазіргі дінтанудың ішіне бірнеше жекелеген бөлімдер кіреді: тарихи дінтану, дін философиясы, дін социологиясы, дін психологиясы және т.б. Сонымен, дінтану - қазіргі кезде адамзаттың кешендік білімінің бір саласы. Дінге деген анықтамаға келетін болсақ, ол күрделі құбылыс және осы кезге дейін беделді де, бір ауыздан беретін анықтама жоқ деуге болады. Әрбір діни және ғылыми өкілдер өздерінің білімдік саласына субъективті баға беріп дінді анықтайды. 1-тапсырма -Қазіргі ғылымның зерттеулері бойынша қай кезден діннің дамуы болды? -Қандай діни ғылымдар бар? -Дінді зерттейтін ғылымдарды ата? 2-тапсырма Сәйкестендіру кестесі
ЕҚБ маңызды кездесетін термин сөздерді атайды не жазып көрсетеді |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Дін атаулының қандайының болса да басты белгісі табиғаттан тыс күшке сену. Ол жан, зат, қимыл-әрекет, қасиет, қатынас, байланыс ретінде көрінуі мүмкін. Кері байланыс.
Үйге тапсырма Діннің құрылымы мен қызметтері? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-32
|
Бөлім: |
Зайырлылық және дінтану негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Діннің шығу тегі мен тарихи формалары |
|
Сабақтыңмақсаты |
Діннің адамзат баласының тарихында алатын орны,діннің тарихын білу, зерттеу әр оқушы үшін мәдени қажеттілік екенін түсіндіру, діннің қоғамда бірлік пен тұрақтылықты қалыптастырудың бірден-бір кепілі екендігі туралы мәліметтер беру.Діннің құрылымы және функциялары туралы мәліметтер беру |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру
-Дін
ұғымы Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Әлемдік діндердің
ерекшелігі Дін дегеніміз - әлемді танудың ерекше формасы, жоғарғы күштерге сену арқылы моральдық нормалар мен әр түрлі культтық дәстүрлерге бағыну. Дін қоғамдық үлкен жүйенің бір бөлігі болып табылады. Діннің жүйелік құрылымы өте күрделі. Ол негізінен үш түрлі элементтерден тұрады. 1. Діни санадан; 2. Діни мінәжаттан; 3. Діни ұйымдардан. Діни сана діннің негізгі элементтерінің бірі. Діни сана қоғамдық сананың ежелгі формаларының бірі. Діни сана екі деңгейден тұрады. Бірінші деңгейі-діни идеология. Діни идеология дегеніміз-белгілі бір тәртіпке, жүйеге келтірілген діни ойлардың жиынтығы. Діни идеология діни ғұламалардың, діни қайраткерлердің жасаған идеясының жүйесі. Екінші деңгейі-діни психология. Діни психология дегеніміз белгілі бір дінге байланысты адамдардың сезімдерінің, көңіл-күйлерінің, мінез-құлықтарының жиынтығы. Діни бірлестіктер Діни мекеме (мешіт, Секта ( лат. «ойлау шіркеу, синогога және тәсілі, ілім, бағыт» ) діни оқу орны т. б. ) Әдетте орнықты діни ілімге оппозициялық ағым, әлеуметтік, дүниетанымдық, ғұрыптық қарсылық түрінде пайда болады, тек өзінің ұстанған жолының дұрыстығына күмәнсіздігімен ерекшеленеді. Секталарға тән нәрсе– өздерінің құдайдың қалаулы адамдары екендігіне берік сенім, оқшауланушылық, Орталықтандырылған (бір ортаға бағынатын) құрылымы және төменнен жоғарыға дейінгі басқару жүйесі бар. Деноминация denomen – өзгерту» ) (лат. «атын Басқа діни бірлестіктерден бөлініп шығады, не әуелі бастан дербес қалыптасады. Оған тән нәрселер: иланушылардың құдайдың қалаулы пенделері екендігіне деген сенім; оқшаулану міндетті саналмайды; қоғам өміріндегі және діни тұрмыстағы белсенділік; қауымның мүлтіксіз ұйымдық тәртібі; мүшелерінің құқықтық теңдігі және басшыларының сайланбалылығы; дін 1-тапсырма Кестемен жұмыс
2-тапсырма Сұрақ-жауап әдісі 1. Діннің қызметі қандай? 2. Қазақстанның қазіргі діни жағдайы? 3. Дін туралы заңда не жазылған? ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Алғашқы қауымдық құрылыстың бастапқы кезеңдерінде жүздеген мың жылдар бойында адамдардың ойында ешбір діни нанымдар болмаған. Бұл дәуір тарихта "дінсіз дәуір" деген ат аталды. Алғашқы адамдар өздерінің күнделікті тіршілік жағдайымен ғана шұғылданып, табиғат құбылыстарына көңіл бөлмеген. Тек дамудың белгілі бір сатысында ғана, табиғат құбылыстарының сұрапыл, дүлей күштерінің алдындағы өздерінің әлсіздігін сезіне бастады. Міне осы кезден оларға алғашқы діни ұғымдар пайда болып, өріс алды. Кері байланыс “Идеялар себеті” Бүгінгі тақырыпта алған мәлімметірм. Сабақта қиын болған тұстар. Үйге тапсырма Діннің шығу тегі мен тарихи формалары |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады |
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-33
|
Бөлім: |
Зайырлылық және дінтану негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Ежелгісенімжүйесі,ұлттық және дәстүрлі діндер |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылардың көне наным-сенім мен ұлттың діндер туралы білімдерін қалыптастыру. Мифологияның көне формалары, әлемнің үштік үлгісі, мифтер мазмұны, мифтердегі мәдени жетістіктер, мифологиялық таным туралы баяндау. |
|
Құндылықтарды дарыту |
|
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту
«Дін-адамзат тарихы мен мәдениетінің ажырамас бөлігі»
Толықтай келісемін Келісемін Білмеймін Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Ғылымда сонымен қатар діннің көне наным нысандары бар. Олар – фетишизм, тотемизм, анимизм, магия және шамандық (бақсылық). Фетишизм. Алғашқы адамдар үшін қоршаған географиялық ортаның өте маңызды болғаны белгілі. Адам табиғаттың дүлей күштері алдында өзін дәрменсіз сезініп, оған бағынышты күй кешті. Осыдан әр түрлі табиғат денелеріне: тасқа, ағашқа, аң-құстарға, суға, күнге табыну пайда болды. Осылар фетиш (португал тілінде – ерекше қасиеті бар зат) болып табылады. Яғни фетишизм - адам құдірет күші бар, жаудан қорғайтын, емдейтін қасиеті бар деп сенетін әртүрлі дүние объектілерін қастерлеу. Фетишизм сарқыншақтары күрделі діндерде де кездеседі. Мысалы, христиан дінінде иконалар, шірімей сақталған мүрделер; исламда Меккедегі Қағбаның қара тасына табыну, әулиелер жатқан мазарларды қастерлеу және т.б., буддизмде Лхасадағы реликвиялар, субурган (қасиетті ступа, қасиетті ғимарат) табыну. Тотемизм – ежелгі діндердің тағы бір түрі. Солтүстік Америка үндістері тайпаларының тілінде тотем - оның тегі, туысы дегенді білдіреді. Адамдар топтары мен белгілі бір өсімдік, жануарлардың арасындағы туысқандық, құдіреттілік байланысы барына нанымды білдіреді. Тотемизмнің мәні туралы ғылымда әлі бірегей пікір қалыптаспаған. Тотемизм рулық құрылыспен тығыз байланысты. Магия. Объективті шындық дуниеге магиялық әдіспен әсер етуге наным алғашқы адамдардың табиғаттың заңдарын білмеуінен, олардың табиғат алдындағы әлсіздігінен шыққан. Магияның әр түрлі әдістері бар, олардың сипаты белгілі бір мақсатқа бағытталғандығына байланысты. Оларды былайша бөлуге болады - өндірістік немесе кәсіптік магия (егін шығымдылығын арттыру немесе сәтті аңшылық болуын қамтамасыз ету үшін дуалау ғұрыптары, жаңбыр шақыру, еңбек құралдарын дуалау) емдеу магиясы ( дұға ету, аурудан арылту үшін дәрі-дәрмектер дайындап беру), зиянкестік магиясы ( жауларына көз тигізу, тіл тигізу ), әскери магия (жауынгерлердің ритуалды биі, каруларды дуалау), махаббат магиясы (басын айналдырып сиқырлау немесе теріс қаратып жіберу). Магиялық түсініктер және әрекеттер өміршең болып келеді, біздің еліміздің халықтарының тұрмысында әлі де орын алып отыр. Анимизм алғашқы қауымдық құрылыс кезінде пайда болды. Анимистік наным алғашқы адамдарға тән бейнелеуден, қоршаған ортаны жандандыру талабынан шықты. Қиыр Шығысты зерттеуші В.К. Арсеньев «Дерсу Узала» атты кітабында Приморье өлкесінде жүріп, Жапон теңізі жағалауында болған мынадай оқиғаны суреттейді. Кенеттен әуеде теңіздің бетінен жоғарыда пароход, екі шхуна, таудың бейнесі көрініп, кейіннен тағы да әлдеқандай құрылыстың сүлделері көрінді. Біраз уақыт өткен соң осы көрініс сейіліп кеткен. Бұл осы өлкеде жиі кездесетін сағым болатын. Дерсу Узаланың пікірінше адамдардың, жануарлардың, құстардың, балықтардың, жәндіктердің, тіпті өсімдіктер мен тастардың, жалпы барлық жансыз заттардың жаны – көлеңкесі ( ханя) бар, адамдар ұйықтағанда жан қыдырады, ал ханя шегіншектесе адамдар оянады. Адам ұйықтағанда жаны денені тастап шығып, қыдырып көп нәрсені көреді. Түс көруді ол осылайша түсіндіреді. Жансыз денелердің жаны да өз материясын тастап кете алады, ал денелер бұл кезде тыныштық күйде болады. 1-тапсырма 1.Мифтік сананың ерекшеліктері; 2.Фетишизм, тотемизм, анимизм, магия, шамандық; 3.Мифология мен табиғат байланысы 2-тапсвырма . INSERT әдісі арқылы мәтінмен жұмыс. «V» -бұл маған белгілі; «+»- бұл мен үшін жаңа, мен ол туралы тұңғыш рет оқып отырмын; «?»-мен бұл жерде не айтылғанын түсінбедім; «!»-бұл өте қызықты, ол туралы сыныптастарыммен әңгімелесуім керек. 3-+тапсырма Артықшылықтар мен кемшіліктер. Тапсырма: «Діннің артықшылығы мен кемшілігі» Тапсырмада оқушылардан бір құбылысты басқасымен салыстыру және бірқатар идеялардың кемшіліктері мен артықшылықтарының тізімін жасауға нұсқау беріледі.
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Алғашқы қауымдық құрылыстың бастапқы кезеңдерінде жүздеген мың жылдар бойында адамдардың ойында ешбір діни нанымдар болмаған. Бұл дәуір тарихта "дінсіз дәуір" деген ат аталды. Кері байланыс «Алақан»
ойландыңыз?
Кішкентай бөбек Не білгім келеді?«Алақан» Үйге тапсырма Ежелгісенімжүйесі,ұлттық және дәстүрлі діндер |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-34
|
Бөлім: |
Зайырлылық және дінтану негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Буддизм.Дінілімінегіздері. |
|
Сабақтыңмақсаты |
оқушыларды Буддизм ілімі , пайда болуы, таралуы, негізгі тармақтарымен таныстыру. -өз бетінше жұмыс істеп қорытынды шығару дағдыларын қалыптастыру, ойлау және шығармашылық қабілеттерін дамыту. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|||
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту: Будда діні бейне фильм көрсету. Ой толғаныс:БББ кестесі
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс 1. Буддизм ілімі, пайда болуы, таралуы. 2. Негізгі тармақтары. 3.Қазіргі Буддизмнің ерекшеліктері. 4. Буддизмнің Қазақстандағы тарихы. Негізгі сөздер: Буддизм,Гаутама, Карма, Нирвана, Хинаяна, Махаяна Тірек – кесте арқылы түсіндіру: Буддизм Ілімі Пайда болуы Таралуы Негізгі тармақтары Хинаяна Махаяна ламаизм дзен-буддизм Ілімі: негізіне айналған «төрт ақиқат»: 1.Өмір деген – қасірет.Адамның өмірінің барлық кезеңдері – оның тууы, есеюі, қартаюі, өлуі – бәрі қасірет. 2.Адамдар бұл дүниеде рахат көрсем, бай болсам дейді. Қасірет себептері осында жатыр.Демек, адамның қасірет көруі оның қанағатсыз тілектерінен 3.Барлық дүниелік тілектерден толық бас тартып, нирванаға жеткенде ғана қасіреттен арылуға болады. 4.Нирванаға және құдіретті ақиқатқа «ортаңғы» немесе «сегіз түрлі» жолмен жетуге болады. Олар: 1.қасіреттің себептерін дұрыс түсіне білу; 2.дұрыс ойлай білу; 3.сөзді дұрыс құру; 4.дұрыс әрекеттер жасау; 5.салауатты өмір сүру; 6.адал еңбек ету; 7.ізгі нәрселерді ойға сақтау; 8. дене күші мен психиканы дұрыс арнаға салу. Пайда болуы: Б.з.д ҮІ ғасырда көне Үндістанда пайда болды.Дінің негізін салушы Сидхартха Гаутама 567 жылы Оңтүстік Непалдағы ру басының отбасында дүниеге келгді. Негізгі тармақтары: Хинаяна діни ілімі мен ғұрыптардың мызғымастығын жақтады. Махаяна оған қосымшалар еңгізуді, буддизмге кеңірек және еркінірек түсіндерме беруді қолдады. Таралуы: Хинаяна Шри-Ланкада, Тайландта, Бирмада,Лаоста, Камбоджада кең тарады. Үндістанда, Бангладеште, Вьетнамда, Малазияда,Непалда ықпалы ілгерілерге қарағанда солғындау болды. Махаяна Қытай , Жапония, Корея, Непал, Бутан, ламаизм түрінде Монғолияда, Тибетте, Бурятияда,Жоңғарияда. Айырмашылықтары:махаянада Будданы құдай бейнесінде мойындайды,ал хинаянада Будданы мұғалім деп санайды. Мағынаны ажырату кезеңі. Оқушылар шағын топпен мәтінмен жұмыс істеу. Оқу, топ ішінде әңгімелеу. «Броундық қозғалыс» әдісі арқылы басқа топтармен қосылып бір-біріне түсіндіру. Блиц – турнир ойыны. 1сұрақ.Буддизм дінінің негізін салушы кім? Сиддхартха Гаутама. 2 сұрақ Үнді мемлекетінің негізін қалаған Маурия әулетінен шыққан патша кім? Ашок 3 сұрақ Буддизм ілімі неше «ақиқаттан» тұрады? Төрт 4 сұрақ Нирванаға жету жолы нешеу? Сегіз 5 сұрақ Негізгі тармақтарын атаңдар. Хинаяна мен махаяна. 6 сұрақ Қазақстанға буддизм қашан келді? ІІ-ІІІ ғасырларда. 7 сұрақ Ресейге буддизм нешінші ғасырда келді? ХҮІІ –ХҮІІІ ғ.ғ. 8 сұрақ Чан- буддизм деген не? Қытайда махаяна мен жергілігті діндердің синтезі. 9 сұрақ Махаянаның екі бөлігі қалай аталады? Ламаизм және дзен-буддизм. 10 сұрақ Буддизм діни басшыларының жиналысы қалай аталады? Сангити. 11 сұрақ Сиддхартха Гаутама қай жылы өмірге келді? 567 жылы 12 сұрақ Карма деген не? ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
|||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Б.з.д ҮІ ғасырда көне Үндістанда пайда болды.Дінің негізін салушы Сидхартха Гаутама 567 жылы Оңтүстік Непалдағы ру басының отбасында дүниеге келгді. Кері байланыс Жалғастырыңыз: Маған ... қызықты болды? Бұл ... қиындық туғызды? Осы ... мені ойландырды? Үйге тапсырма Буддизм.Дінілімінегіздерін білу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-35
|
Бөлім: |
Зайырлылықжәнедінтанунегіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Христиан діні. Дін ілімі негіздері. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Христиан дінінің қалыптасу мен таралуы туралы түсініктері қалыптасады, топ арқылы тақырыптың маңыздылығын түсінеді |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту кезеңі: «Маған рухани күш, яғни адамның ішкі жан-дүниесінің тазалығы мен діни-сенімі бір-бірімен тығыз байланысып, қатар жүретін сияқты көрінеді де тұрады. Адам алдымен рухани жағынан жетілуге қадам жасайды да, содан кейін құдайды мойындайды, оған жақындай түседі. Мұсылман діні мен христиан діні – Қазақстанның рухани дүниесінің қос қанаты. Қай діннің болса да өмір сүруге құқығы бар. Ал адамдарда оларды таңдау құқығы, ождан бостандығы болуы тиіс... Құдайға құлшылық ету жас кезде де, егде тартқанда да жарасады.» Н.Ә.Назарбаев Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||
|
Сабақтың ортасы |
Бейнефильм Шәкәрім Құдайбердіұлы «Дін туралы» «Әлемдік
діндер» Ассосация әдісі:
Інжіл 
Христос
Христиан діні
Храм
Католик
Мәтінмен жұмыс Христиан діні - екінші әлемдік дін. Ол I ғасырда Рим империясының шығыс өлкесінде, дәлірек айтсақ, Израильде (Палестинада) б.д.д. 30-100 ж. еврей және басқа үлттардың арасында пайда болды. Алғашқы христиан қауымы «қудаланушы» дін болғандықтан, христиандар христиан дінінен басқа діндердің салтына қатыспады. Олар қоғам өміріне де қатыспады, жалпы мемлекеттік мейрамдар принциптерімен өмір сүрді. Мүның бәріне халықтың жоғары топтары қарсы түрды.. II ғасырдан бастап қүл иеленуші жүйесінің дағдарысқа үшырауы салдарынан, империяның нашарлануын тоқтата алмаған үстем тап дағ-дарысқа түсіп, пессимизмге үшырады. Жағдайдың қиындығынан, одан шығудың жолын білмеген ауқатты үстем таптың адамдары христиан қауымына кіре бастады. Сол себептен христиан кауымының қүрамы өзгерді.. Епископ пен пресвитерлер бірте-бірте қауымға басшылық етуді өз қолына алды. Әр түрлі культті өткізу, уағыз айту, күнделік жүмысты басқару осы адам-дардың қолында болды. Сонымен Шіркеу иерархиасының жоғарғы топтары қүл иеленуші мемлекетпен жақындасты. II ғ. аяғы кезінде Христиан діні Рим империясының барлық облыстарына таралды. III ғ. басы кезінде313 жылы Миланда Константин император Христиан дінін ерікті түрде кабылдау жөнінде жариялады. Міне, осы уақыттан бастап Христиан діні ресми түрде үстемдік етуші дінге айналды. Ал, 324 жылыхристиандықтарресми түрде Рим империясының мемлекеттік діні деп жарияланды. 325 жылы оның бас-шылығымен Никке қаласында 1-ші Бүкіләлемдік христиан шіркеулерінің соборы (съезі)шақырылды. Собор Христиан дінінің негізгі уағыздарына қысқаша түрде каулы алды. Бүл қаулы Құдайға «сенудің - Никкейлік символы» деп аталды. Сөйтіп, император өкіметі мен христиан шіркеуінің одағы қүрылды да, Христиан діні мемлекеттік дінге айналды . Тапсырма Тақырыптық кесте толтыру
ЕБҚ оқушы (есту, көру, ойлау қабілеті) тапсырманы саралау арқылы орындайды. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау»
|
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Махаббатпен жаратқан адамзатты, Сен де сүй ол Алланы жаннан тәтті. Адамзаттың бәрін сүй бауырым деп, Және хақ жолы осы деп әділетті...» - деп Абай атамыз махаббатпен жаралған адам бойында үш сүйіспеншілік болу керек деп өсиет еткен. Сондықтан, бірнеше діндер тоғысқан, көп ұлтты Отанымызда тыныштық пен бейбітшіліктің сақталуы – сіз бен біздің қолымызда. Бір-бірімізді дінімізге, тілімізге, нәсілімізге қарамай «бауырым» деп сүйсек, адал жолмен жүрсек, аспанымыз ашық болып, мемлекетіміз гүлдене түсері хақ Кері байланыс “Идеялар себеті” Бүгінгі тақырыпта алған мәлімметірм. Сабақта қиын болған тұстар. Үйге тапсырма Христиан діні. Дін ілімі негіздерін білу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-36
|
Бөлім: |
Зайырлылықжәнедінтанунегіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Ислам.Дінілімінегіздері. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Ислам дінінің пайда болуы мен оның қалыптасқан ережелерін түсіндіре алады. Оқушылардың басым бөлігі: Исламның таралу территориясы мен басты тарихи оқиғалары туралы сипаттама бере алады . |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушыларды бір-біріне деген құрме ткөрсетуіне, ынтымақтастыққа баулу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру -Ислам дінінің таралу тарихы туралы не білесіз?
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Ислам (араб тілінде бас июшілік, құлшылық) - үшінші әлемдік, ең жас дін. Мұсылман қауымдары 120 мемлекетке тараған, 35 мемлекетте мұсылмандар саны басым болып, 28 мемлекетте мемлекеттік дін болып есептеледі. Жалпы тарихи жағынан Ислам VІІ ғасырда Араб халықтарының алғашқы қауымдық құрылыстан таптық қоғамға өтуі, олардың феодалдық-теократиялық мемлекеттерінің Араб халифатына бірігуі кезеңінде пайда болып немесе осы жүйелердің тездеп өтуінің идеологиялық бейнесі болды. VI-VII ғасырларда Аравия түбегі әр түрлі діни ілімге бай болды. Араб жерінде орын алған, иудаизм жэне христиан, зороастризм діни ағымдары, сондай-ақ политеистік көзқарастар да исламның идеялық көзқарасының қалыптасуына әсерін тигізді. 1-тапсырма Исламның пайда болуы мен Мұхаммед пайғамбардың өмірбаяны туралы бейнематериал көрсету. Бейнероликті көру барысында екі жуан, екі жіңішке сұрақ құрастыру. 2-тапсырма Оқулықтағы мәтінді және қосымша материалдарды пайдалана отырып исламның пайда болуы мен таралуының негізгі оқиғаларын тізімге түсіру. Топта исламның пайда болуы мен таралуын 751 жылға дейінгі үш негізгі оқиғаны табу керек. Сыныппен бірге негізгі оқиғаны бағалау критерийін жасау. Қандай жағдайда біз оны негізгі оқиға дейміз? ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Мұсылман қауымдары 120 мемлекетке тараған, 35 мемлекетте мұсылмандар саны басым болып, 28 мемлекетте мемлекеттік дін болып есептеледі. Кері байланыс -Сабақтың қызықты тұстары......... -Сабақта қиын болған тұстары......... Үйге тапсырма Ислам.Дінілімінегіздерін білу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-37
|
Бөлім: |
Зайырлылықжәнедінтанунегіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қазақстандағыислам. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Қазақстандағы ислам діні: исламныңҚазақстанда таралуы туралы мәліметтер |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту
Суретке қарап Қазақстандағы Ислам дінінің орнын айту Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
№ 1-тапсырма: Тірек-сызба. Түркі-қазақ дүние танымы Тәңірге табыну- Көк тәңірі Жер-суға табыну Ұмай анаға табыну Шамандық ғұрыптары Киелі заттарға сену
Ерекшелігі Бұған дейін № 2-тапсырма: Сызбаны толтырыңдар Қандай оқиғалар болды? Исламдану үрдісі 8-9 ғғ жүрді 8ғ. Қарлұқтар ислам дінін қабылдады 10 ғ. ең алғашқылар болып қараханидтер ислам дінін мемлекеттік дін деп жариялады Христиан церковтер мешіттерге айналды ІХ-Х ғғ. 2-ші жартысынан бастап мұсылмандық жерлеу салттары үстем етті № 3-тапсырма: Бос торларды толтырыңдар Мұсылмандық суниттік бағыттың таралуы Мұсылмандық этика, мәдениеттің таралуы Мұсылмандықтың жергілікті халықтың әдет-ғұрпына икемделіп, сіңісуі № 4-тапсырма: Көшпелілердің дүниетанымы Т-С картасымен жұмыс Ерте замандағы дүниетаным Таным дәстүрі Дәуірден бастап № 5-тапсырма: Оқулықтағы мәтіндерді пайдаланып немесе жоғарғы тапсырмалардың мазмұндарын ескере отырып тапсырманы орындап көр. Таным ерекшелігі Қазіргі дүние танымы Ежелгі дүние таным Құдайға сену Ұмай анаға табыну Тәңірге табыну, Жер-суға табыну Аллаға құлшылық ету Шамандық ғұрыптары Құдайға құлшылық ету Киелі заттарға сену Отқа табыну ЕҚБ маңызды кездесетін термин сөздерді атайды не жазып көрсетеді |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кең далада емін-еркін көшіп-қонған қазіргі Қазақстан термторриясындағы түркі тайпалары арасынан ислам дінін тарату үшін миссионерлер ағылды. Олар көшпенді халыққа күштемей-ақ ислам дінін енгізу жағын қарастырды. Оларға қазіргі қазақ халқын құраған тайпалар ұстанған дін, исламға көп жағынан кереғар еместей болып көрінді. Кері байланыс.
Үйге тапсырма Қазақстандағыислам. Ойың |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-39
|
Бөлім: |
Зайырлылықжәнедінтанунегіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Ислам мәдениеті. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Ислам мәдениеті: сәулет өнерін, қолданбалы өнер, архитектуралық құрылыс жүйелері туралы білімдерін арттыру. Оқушылардың пәнге қызығушылығын арттыру, өз бетімен жұмыс |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушыларды бір-біріне деген құрме ткөрсетуіне, ынтымақтастыққа баулу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау -Кесене туралы не білесіз? - Ислам жазба мәдениетінің ескерткіштері қай жерледе орнасқан?
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Оқулықтағы мәтінмен жұмыс 1- тапсырмасы ____ ғасырдан бастап сәндік қолданбалы өнерде оюлы және жылтыратылған кірпіштер кеңінен пайдаланылған. (Х) Құйрықтөбе қаласын қазған кезде ертедегі ____орны табылды. (мешіт) Айша бибі ел аузында сақталған аңыз бойынша шамамен _____ ғасырлар аралығында өмір сүрген ару қыз.(ХІ-ХІІ) 2 тапсырма Қызылөзен қаласының орнын қазғанда______ бейнесі бедерленген терракоталық тақталар табылған.(арыстан) _____ діни аңыздар бойынша Қожа Ахмет Йасауидың ұстазы болған.(Арыстан баб) Отырардың екінші моншасы қаланың оңтүстік рабад аумағында, қалаға кіре-беріс қақпадан _____ метр жерде орналасқан. (200) 3- тапсырма Бабаджа-қатын кесенесі ____ ғасырларда салынған(Х-ХІ) Шығыс моншасы қазіргі Түркістан қаласында _______ жылдарына дейін жұмыс істеген. (ХХ ғ 60) Кейбір күмбездердің әшекейленіп жасалуы немесе түскиіздер мен текемекеттегі ____ қолданбалы өнердің дамығандығын көрсетті.(оюлар) Сәйкестендіру (Берілген сөздерді сәйкестендіру тапсырылады.) 1. Бабаджа қатын кесенесі а) Түркістан 2. Қажа Ахмет Йассауи в) Тараз 3. Арыстан баб с) Шығыс моншасы 4. Айша бибі д) Шымкент қаласы (Ежелгі Отырар қаласы) 5. Түркістан е) Қарахан Дұрыс жауаптар: 1-В, 2-А, 3-Д, 4-Е, 5-С; ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Тарихы Оңтүстік Қазақстаннан бастап, Қазақстан жерінде исламның таралуы бірнеше ғасырлар аралығына созылды. X ғасырдың соңында ислам Жетісу мен Сырдария өзендерінің отырықшы елдерінде таратыла бастады. Мысалы, Ислам Қарахан Империясында кең тараған. Қазіргі уақытта қазақтардың көбісі өздерін мұсылман деп санайды және діни ғұрыптардың кейбірін сақтайды. Кері байланыс.
Үйге тапсырма Ислам мәдениетін білу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-40
|
Бөлім: |
Зайырлылық және дінтану негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Теріс пиғылдағы діни ағымдар туралы түсінік. Терроризм. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға дәстүрлі емес діни культтар, экстремистік және лаңкестік ұйымдар туралы терең білім беру, білім-білік дағдыларын қалыптастыру. Оқушыларға тақырып ауқымында тың мәліметтер бере отырып білімдерін тереңдету. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру - Теріс пиғылды діни ағымдар туралы не білесіз?
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Қазіргі таңда тәуелсіз мемлекетімізді дамушы және дамыған елдерден ерекшелігі, ол – қоғамдағы діннің нығаюы мен елдегі діни ахуалдың тұрақты болуы. Соңғы жылдары еліміздің діни ахуалына талдау жасау барысында, халқымыздың сексен пайызға жуығы асыл дініміз исламды ұстанып, дінге бет бұрып жатқандығы және олардың басым бөлігін жастар құрайтыны белгілі болды. Бір жағынан – бұны жақсы хабарға баласақ, екінші жағынан –дәстүрлі дінімізбен мүлдем үйлеспейтін кейбір сан алуан пікірлер мен ұстанымдардың салдарынан туындайтын түрлі келеңсіз жәйіттер алаңдатады. Осыған орай, еліміздің жарқын болашағын қалаушы – жас ұрпақтарымыздың санасын улап жатқан жат ағымдардың мән-мағынасын, әсер ету жолдары мен тигізер зияндарын ашып көрсетіп, оларға қысқаша тоқталуды мақсат еттік. Дәстүрлі дінге қайшы ағымдарды қоғамда деструктивті немесе теріс пиғылды діни ағымдар деп атайды. Яғни, «деструктивті» деген сөз латын тілінен «құлату», «қалыптасқан жүйені бұзу» деген мағынаны білдіреді. Жалпы айтсақ, діннің атын жамылған жат ағымдардың/топтардың мүшелері діни сауаты төмен, әлеуметтік тұрмысы нашар жастарымызды өз қармақтарына түсіру үшін өздерін ақиқат жолындағы шынайы діндарлар етіп көрсетіп, Отанына, отбасына және ата-бабамыз ғасырлар бойы дәріптеген дәстүрлі дінімізге, қалыптасқан салт-дәстүрімізге күдік келтіріп, қарсы қояды. Тіпті, өздерінің істеген істерін және сөйлеген насихат сөздерін дәлелдеу мақсатында Қасиетті Құран мен хадистерден мысал келтіріп, жастардың санасын улап, жат идеологиясын таратады. Бұл деструктивті ағымның радикалды идеологияны таратудағы мақсаты екі түрлі: бірінші – заңсыз жолмен пайда табу; екінші – мемлекет мүддесіне нұқсан келтіріп, билікті басып алу. Бүгін де, асыл дінімізбен мүлдем жанаспайтынжат ағымдар жетегінде кеткен қаншама қандастарымыз өз жақындарынан, достарынан теріс айналып жатқаны баршаға мәлім. Мұндай түрлі жат ағымдардың жетегіне ерген жас азаматтарымыз балаларына тиісті медициналық екпе ектіруден бас тартып, мектептегі сабақтарын тастап, мектеп жасындағы ұл-қыздардың музыка тыңдауына – қарсылық білдіріп, мемлекеттік әнұранды тыңдауды және туға құрмет көрсетуді харам дейтіндер де бар. Осындай бір ағымдардың теріс пиғылды уағыздарының салдарынан еліміздегі кейбір ұл-қыздарымыз отбасы мүшелерінен, үй-меншіктерінен айырылып, түрлі психикалық ауруларға шалдығып, өз-өзіне қол салып, әр түрлі жағымсыз жағдайларға тап болып жатқандарын да жоққа шығаруға болмайды. Айта кетерлік жәйт, деструктивті ағымдардың жетегінде кеткен жастарды, жалпы адамдарды қоғамға қайтару аса қиынға соғады. Себебі олардың сана-сезімдерін уландырғаны соншама, олар кірген жат ағымның «көсемі» не айтса, соны екі етпей орындайтын жанды роботқа немесе сарбаздарға айналады. Осындай қателіктерге жастарымызды ұрындыратын ең басты себеп – ара жікті ажырата алмау салдарынан ғаламтор кеңістігіндегі түрлі жат ағымдардың сайттарына кіру, діни сауатсыздық, отбасындағы жанжалдар мен келіспеушіліктер және тәрбиенің жеткіліксіздігі. Қазіргі таңда, уәкілетті мемлекеттік органдардың деструктивті ағымдарға қарсы белсеңді күрестері мен алдын алу шаралары нәтижесінде көптеген радикалды сайттарға тосқауыл қойылып жатыр, сондай-ақ еліміздің түрлі оқу орындарында жас өспірімдердің діни сауатын арттыратын арнайы ақпараттық-насихаттау жұмыстары мен оқу-ағартушылық сабақтары өткізілуде. Сонымен қатар, ҚМДБ-ның және ҚР МСМ Дін істері комитетінің бастамасымен әр алуан ағартушылық сайттар мен порталдар іске қосылды, әр қилы деструктивтік ағымдардың салт-дәстүрімізге, дінімізге және ділімізге тигізетін зардаптары жайлы тиісті органдар мен дін өкілдерінің қатысуымен республикалық және аймақтық деңгейдегі бұқаралық ақпарат құралдарында (телеарналарда, газеттерде және т.б.) арнайы сұхбаттар жүргізілуде. Қандай белігілері бар екені турасында қысқаша тоқталайық. Біріншіден жаңадан ұйымға кірген адам белгілі дәрежеде сол топтың мүшелерінің психологиялық қысымына ұшырайды. Ол осы жерде дәстүрден тыс діни ағымдардың «махаббатына бөленеді». «Құдай сені жақсы көреді, сен асқақ арман-мақсаттарды бағындыратын таңдаулылардың бірісің. Бізден басқа әлемнің барлығы дінсіз, күнәға белшесінен батуда» деген сияқты нәрселерді құлағына құяды. Топтасып ән шырқау, бір-бірімен төс қағыстырып құшақтасу, мадақтау сияқты кішкентай балаларды алдайтын тәсілдердің барлығы ұйымда кеңінен қолданылады. Сөйтіп, діни таным түсінігі қалыптаса қоймағандар арасында осындай «бақытты отбасының» бір мүшесіне айналуға деген құштарлығы күшейе түседі. Екіншіден, дәстүрден тыс діни ағымдар мүшелері қоршаған ортасынан іргесін аулақ салып, өз бетінше бөлек өмір кешеді. Ал қоғамнан қол үзген адамның уақыт өте келе «ұстазының» айтқандарының анық-қанығына ой жүгірту, оны шынайы өмірмен салыстыру мүмкіндігінен айырылатыны түсінікті жәйт. Үшіншіден, қауіпті діни ұйымдарда мүшелерінің ойлау қабілетін тежейтін түрлі әдістемелер қолданысқа ие. Мәселен, бір сарынды әндерді жиі шырқату, бір қимылдарды үнемі қайталатудың ақыры адамды психологиялық тәуелділікке ұрындырады. Төртіншіден, «отбасында құпия болмау керек» дегенді желеу еткен «ұстаз» «шәкіртіне» жасаған күнәларын мойындатып, арылуға «көмектеседі». Ішкі сырларын жайып салғаннан кейін өзін күнәһар жан ретінде сезінген шәкірттің бойында қорқыныш, үрей күшейе түседі. Бесіншіден, рухани тұрғыда шынығу үшін ұйқыдан бас тартқандар мадақталады. Тоя тамақтанбау рухани тұрғыда жетілуге көмектесетін диета деп саналады. Сондай-ақ, ұйымға жаңадан қосылған жандардың оңашада ой қорытуына мүмкіндік бермеу үшін ұйымның өзге мүшелері оны ешқашан жалғыз қалдырмайды. Осылайша, дәстүрден тыс діни ұйым санатына қосылған жан аз уақыт ішінде ой-санасы өзгерген, мүлде басқа кейіптегі адамға айналады. Дәстүрден тыс діни ұйым шырмауына ұшыраған адам өзін қалай сезінеді? Ол адамның көкірек көзі ашылып, ақиқатқа көз жеткізгендей, Құдайдың нұрын сезінгендей күй кешіп, бойында жаңа психологиялық қасиеттер дами бастайды. Қарапайым тілмен айтар болсақ, дәстүрлі емес діни ұйымдардың алдап-арбауының салдарынан сәби қалпына қайта оралғандай күй кешеді. Ол өзінің бұрынғы қадір-қасиеттерін тәрк етіп, сол ұйымдарға ұнамды бейнені қабылдайды. Уағызшыларының айтқаны ол үшін бұлжымас қағидамен тең болады. Тапсырма Кестемен жұмыс
Қорытынды ой ЕБҚ оқушы (есту, көру, ойлау қабілеті) тапсырманы саралау арқылы орындайды. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Өкінішпен мойындайтын жәйт – бүгінде Қазақстанда дін әу бастағы міндеті – біріктіруші фактор болудың орнына керісінше жік-жікке бөлінуге, тіпті, араздыққа жол берді. Кері байланыс.
Сабақты жақсы оқу үшін не істеу керек? Үйге тапсырма Теріс ағымнан сақтану жолдары |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-41
|
Бөлім: |
Зайырлылықжәнедінтанунегіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қазақстан–унитарлықжәне зайырлы мемлекет. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға тың мәліметтер бере отырып унитарлы және зайырлы мемлекет ұғымдарын түсінеді |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
Миға шабыл статегиясы бойынша үй тапсырмасын қайталау Сұрақ жауап 1 Дін туралы не білеміз? 2 Діннің қалыптасу кезеіңін ата 3 Діни ұғымдар 4 Діни ағымдар
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||
|
Сабақтың ортасы |
Қазақстан - зайырлы мемлекет! Себебі, мемлекет пен дін өзінше бөлек, автономды өмір сүреді, мектеп діннен ажыратылған. Мемлекеттің қарекеттері азаматтық заң нормаларымен реттелінеді де дін істеріне араласпайды. Ал діннің тіршілігі діни нормалармен реттелінеді, мемлекет жұмысына араласпайды. Адам, азамат қандай көзқарас, наным не сенім ұстанамын десе де өз еркі. Конституцияда көрсетілген ар мен ұждан бостандығы талаптары адамды сеніміне және көзқарасына байланысты қудалауға тиым салады. Яғни, дін заңмен қорғалады. Алайда дін нормалары мен тәжірибесі азаматтық заң нормаларына қайшы келмеуі керек. Дін саясатпен шұғылданбауы тиіс. Бір сөзбен айтқанда құрылымдары мен институттары Конституциямен баянды етілген мемлекет жұмысына дін ешбір кедергі келтірмеуі тиіс. зайырлылық дегеніміз дінсіздік емес, ол – гуманистік құндылықтарды, соның ішінде адамның ар-ұждан және діни сенім бостандығын жүзеге асыруды қолдайтын, дүниетанымдық еркіндікті, рухани саладағы ой-сананың көптүрлілігін мойындайтын, адамгершілік-өнегелілік және құқықтық құндылықтарға негізделген әмбебап жүйе. Сондықтан діни таным да зайырлы дүниетанымның бір бөлігі болып табылады.
Зайырлы жүйеде діни білімге де, дінтанулық білімге де тыйым салынбайды. Керісінше, еліміздің заңнамалары аясында діни және дінтанулыҚазақстан Республикасының Конституциясында дін мемлекеттен бөлінген делінбеген. «Діни сенім бостандығы және діни бірлестіктер туралы» Қазақстан Республикасының заңының 4-бабында «Діни бірлестіктер мемлекеттен бөлінген» — делінген. Ал Конституция заңының бірінші бабында Қазақстан «зайырлы» мемлекет деп жариялаған. Демократиялық қоғамда дін міндетті мемлекеттік мәртебеге ие емес, бірақ оның өз орны бар. Конституциямыздың 5-бабында: «Қазақстан Республикасында идеологиялық және саяси әр алуандылық танылады», — делінген. Дін тек идеология ғана емес, дегенмен, Конституцияның бұл тұжырымы дүниеге деген әр түрлі көзқарастың (идеологияның) заң алдында теңдігін, бірақ ешқайсысының анық міндетті еместігін көрсетеді. Конституцияның бұл бабынан экстремистік, радикалдық емес идеологиядан басқалар, діни де, атеистік те көзқарастар мәдени өмірімізде, бұқаралық ақпарат, сондай-ақ азаматтардың қалауына байланысты меншік түріне қарамастан оқу орындарында уағыздалуы мүмкіндігін байқаймыз. Әрине, бүгін Конституция берген бұл мүмкіндікті толық пайдалана алмай отырмыз. Қазақстанда дінтану пәні факультативтік негізде немесе міндетті емес пән ретінде енгізіле бастады. Ал жоғары оқу орындарында тек Ақтөбе мемлекеттік педагогика институтында барлық мамандарға міндетті пән ретінде енгізілді. Мемлекетімізде іштей атеизмнің әлі тұғыры берік. Сырттан таңылып жатқан пікірді қолдай жөнеліп, елімізде ислам тым асқынып бара жатыр, мешіттер тым көбейіп кетті, қалаларда діни рәміздер басым, бұл зайырлы мемлекетке сәйкес емес деушілер кездеседі. Осылай мемлекетіміз клерикалданып немесе дінге бой ұсынып бара жатыр деп те айтушылар бар. Елін, рухани дәстүрін сыйлайтын зайырлы мемлекеттерде бұндай сөздерді ашық айтуға бармайды, оны әдепсіздікке санайды, ал ол елдерде діни ғибадатханалар, ай мен крестер де баршылық. Конституцияның 22-бабындағы «Әркімнің ар-ождан бостандығына құқығы бар», 14-бабындағы «дінге көзқарасына» байланысты «ешкімді кемсітуге болмайды» деген қағидаларына сәйкес мемлекет: азаматтардың дінге қатынасына, дін таңдауына, балаларының да дін таңдауына араласпайды; мемлекеттік органдардың жұмысын діни бірлестіктерге жүктемейді; діни бірлестіктерді қаржыландырмайды; діни бірлестіктердің жұмысына, егер ол заңға қайшы болмаса, араласпайды; әр түрлі діндегі немесе дінге сенбейтін адамдардың, діни бірлестіктердің өзара сыйластықта, төзімділікте болуына ықпал етеді. Ал діни бірлестіктер: мемлекеттік биліктің қызметін атқармайды және мемлекеттік органдардың жұмысына араласпайды; саяси партиялардың жұмысына қатыспайды, оларға қаржылай қолдау көрсетпейді; мемлекеттің заңнама талаптары мен хұқық тәртібін сақтауға міндетті. Осыған сәйкес мемлекетіміз "зайырлы" қағидасын есепке алады. қ білім берудің өзіндік мүмкіндіктері жасақталған 1-тапсырма Венн диаграммасы арқылы дін мен Мемлекттің ара қатынасын анықтау 2-тапсырма 1. Сөйлемге тиісті сөздерді жаз: А) Біздің Республикамызда, негізінен, екі дін дәстүрлі сипатқа ие:................................................................ В) Зайырлылық ұғымы «лаицизм» грек тіліндегі...................................................мағынаны білдірсе, француз тілінде....................................................дегенді білдіреді. С) Қазақ тіліндегі «Зайырлы, зайырлылық сөзі................................................деген мағыналарды білдіретін араб тілінен енген сөз. D) Алаш қайраткерлері зайырлылық сөзді: E) Зайырлылық деген 3-тапсырма. Қалпына келтір:
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Қазақстан - зайырлы мемлекет! Себебі, мемлекет пен дін өзінше бөлек, автономды өмір сүреді, мектеп діннен ажыратылған. Кері байланыс сұрақ-жауап) (3 мин)
Сабақты жақсы оқу үшін не істеу керек? Бағалау парақшаларын толтыру. Смайликтер арқылы кері байланыс орнату
Үйге тапсырма «Қазақстан–унитарлықжәне зайырлы мемлекет» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-42
|
Бөлім: |
Зайырлылықжәнедінтанунегіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қазақстанның дінаралық келісімментатулықаясындағы саясаты |
|
Сабақтыңмақсаты |
Діни қызымет пен діни бірлестіктер туралы терең мағлұмат беру |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||
|
Сабақтың басы |
«Еркін жауап» стратегиясы. — Бүгінде облысымызда қанша діни ұйым бар екендігін білесіңдер ме? —Қаншағибадатнысандарыбар?.. — Облысымыздашетелдікмиссионерлербар ма? «Қазақстан – дінаралық келісім аймағы» деген сөз орамын қалай түсінесіңдер?
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Дін саласындағы мемлекет саясатының негізгі мақсаттары: — дініне қарамай, ар-ождан мен дін еркіндігі және әркімнің құқықтары мен бостандықтары теңдігі кепілдерін қамтамасыз ету; — діни бірлестіктердің еркін қызметіне құқықтық тәртіп орнату; — діни бірлестіктердің өзара бейбіт қызметін қолдау, әртүрлі дін сенушілер арасыдағы, сенушілер мен сенбейтіндер арасында өзара түсінісушілік пен санасушылықты қолдау; — қазақстандық қоғамның бірлесуі мен тұрақтылығына, рухани имандылық байлығын сақтап, нығайтуға қолдау көрсету; — ғаламдану жағдайында конфессия аралық қарым-қатынастардың жақсаруына қолдау көрсететін рухани және мәдени байланыстарды сақтау мен нығайту. Дін саласындағы мемлекет саясатының негізгі қағидалары: Діни ұйымдарды мемлекеттен айыру қағидасына сәйкес, мемлекет пен діни бірлестіктер мынадай шарттарды орындайды: — мемлекеттің діни бірлестіктердің ішкі істеріне араласпауы; — мемлекеттің діни бірлестіктерді қаржыландырудан бас тартуы; — мемлекеттік діни немесе атеистік идеологияның, мемлекеттік (міндетті) діннің немесе мемлекеттік (міндетті) діни бірлестіктің жоқтығы; — мемлекеттің діни, дінге қарсы, атеистік ойлар мен ағымдарды насихаттаудан бас тарту; — мемлекеттің азаматтар дінге көзқарасын бақылаудан және азаматтарды дініне қарай есепке алудан бас тарту; — діни бірлестіктердің мемлекет істеріне араласпау, оларға қайсыбір мемлекеттік міндет атқаруына, сонымен бірге, діни бірлестіктердің саяси партиялар мен қозғалыстар қызметіне қатысуға тыйым салу. Ар-ождан мен дінге сену еркіндігін қамтамасыз ету қағидасына сәйкес, мемлекет әркімге: — адам және азаматтың дінге көзқарасы, діни немесе діни емес бірлестіктерге қатысуына қарамастан, құқықтары мен бостандықтары теңдігін; — діни, діни емес (индифферентті) және атеистік көзқарасын еркін таңдау құқығын; — өз діні мен наным-сенімін өзгерту, жеке басымен немесе басқалармен бірге, ашық не жеке түрде еркін сену немесе ұстану, ілімде, ғибадат жасау мен діни және салттық дәстүрлерді орындауда еркін болуын; Мағынаны ашу» (тәуелсіз зерттеу) 1- тапсырма: Діни келісім – бірлік пен тұрақтылық кепілі. 2- тапсырма: Ұлтаралық және дінаралық келісімнің қазақстандық моделі. 3- тапсырма: Қазақстан Республикаcының Президенті Ой толғаныс
• Елбасы Н.Ә.Назарбаев қандай бітімгершілік бастамасын көтерді? • Этносаралық және дінаралық келісімнің қазақстандық моделінің ерекшелігі немен айқындалады? • Астанадағы әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының съезінің мәні неде? Неліктен дәл Астана рухани көшбасшыларының кездесуінің орнына айналды? «Қазақстан – дінаралық келісім аймағы» деген сөз орамын қалай түсінесіздер? Екі жақты күнделік
ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Дін саласындағы мемлекет саясатының негізгі мақсаттары: — дініне қарамай, ар-ождан мен дін еркіндігі және әркімнің құқықтары мен бостандықтары теңдігі кепілдерін қамтамасыз ету; — діни бірлестіктердің еркін қызметіне Кері байланыс.
Үйге тапсырма Қазақстанның дінаралық келісімментатулықаясындағы саясаты |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
10 сынып ҚМЖ лары
Қысқамерзімдіжоспар-1
|
Бөлім: |
Парассаттылықжәне этика |
|
|
Педагогтің аты-жөні |
|
|
|
Күні: |
|
|
|
Сынып:10 |
Қатысушылар саны: |
Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтың тақырыбы |
Жаһандық құзыреттіліктер дегеніміз не |
|
|
Сабақтың мақсаты |
Жаңа білім беру мазмұнындағы оқушылардың сабақ барысын басқарудағыкәсіби құзіреттілігін анықтау, табу және деңгей бойынша іріктеу. |
|
|
Бағалау критерийі |
жаһандық мәселені зерттеу үшін зерттеу тақырыптары мен мақсаттарын анықтайды; |
|
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
|
Сабақтың барысы
|
Сабақтың кезеңі/ уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||
|
Ұйымдастыру кезеңі |
Ой қозғау Құзіреттілік дегеніміз не? Құзіреттіліктің қандай түрлері бар? Сабақ барысын басқарудағы құзіреттіліктің құрамдас бөлігі қандай? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау» |
Тақырыптық суреттер |
||||||||||
|
Жаңа сабақ |
Мәтінмен жұмыс Тапсырма №1 Мәтінмен жұмыс.«Бағытталған оқу» әдісі.Топтарға мәтін бөліктері ұсынылады.Берілген тақырыпты топ ішінде талқылап, әр түрлі тәсілдермен топтық жұмыс жасау. Топтар тапсырманы оқиды. Оқушылар бірнеше жұптан бөлінеді:бірінші оқушы оқиды немесе айтады, екінші оқушы тындайды, үшінші оқушы түртіп алады, кейін өз пікірін айтады«Кең контекс, тар контекс» парақшаларындағы кестені толтырады.
«Анықта» әдісі
бойынша құзіреттілік
түрлері анықтайды.Оқушыларға ресурстар
таратылады Оқу мақсатымен байланыстырады . «Құзыреті Ол белсенді, олардың қызметі процесінде алынған кәсіби және жеке білімін қолдана білу болып табылады» тұжырымды дәлелдейді
|
Ақпараттық мәтінмен жұмыс
Дескриптор құзіреттіліктің ерекшеліктері сипаттайды; құзіреттілік түрлеріталдау жасау;
; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Ең үздік жауап»
ҚБ «Алақан-жұлдыз»
ҚБ «Ең ұтымды жауап |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар Кесте
|
||||||||||
|
Қорытынды |
Кері байланыс
|
Тақырып бойынша не білетінін, , не білгенін жазады |
Оқушылар бағалайды |
А4, конспект
|
||||||||||
|
Үй тапсырмасы |
«Құзірет» ұғымы. Құзіреттілік түрлері |
|
|
|
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-2
|
Бөлім: |
Жаһандық құзыреттіліктер |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:10 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жаһандық құзыреттіліктердің маңыздылығы |
|
Сабақтыңмақсаты |
жаһандық мәселелер бойынша көзқарастарды анықтау, сипаттау және сыни салыстыру; |
|
Бағалау критерийі |
жаһандық мәселелер бойынша көзқарастарды анықтайды; жаһандық мәселелер бойынша көзқарастарды сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі: -оқушылардың зейінін шоғырландыру және жағымды ахуал қалыптастыру Топқа біріктіру: «Қоржын ашу» әдісі бойынша топқа бірігеді. «Шеңбер» әдісі .Оқушылар шеңбер пішіндес болып тұрады да, (құзірет ұғымдары бір-бір мәліметтен айтып шығып, ойды жалғастыра отырып өткен сабақты айтып шығады -Құзыреттілік неден көрінеді? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Топқа бөлінеді. Оқушылар сұрақтар жауап береді. ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Топтық жұмыс 1-тапсырма «Фрайер моделі» әдісі арқылы тақырыпқа қатысты ақпараттағы жаңа сөздер мен ұғымдарды және берілген мәтіндерді өзара талқылап, бір-біріне өз ойларын айтып талдау ұсынылады
Тапсырманы орындаудаЕБҚ (есту қабілет төмен оқушыға ) оқушыға қолдау көрсетіледі. 2-тапсырма Жаһандық құзыреттіліктердің маңыздылығына «ЕНАРА» стратегиясы (5R) маңыздылық кестесібойынша талдау жасайды
3- тапсырма Жұптық жұмыс Жаһандық құзыреттіліктердің маңыздылығытуралы алған ақпараттарын үш жақты түсіндірме күнделігне толтырады
Тапсырма орындауда ЕБҚ (есту, көру қабілеті төмен оқушыға) оқушыға қолдау көрсетеді; GREАT кестесі «Жаһандық құзыреттілік- тұлға дамуының сапалық критерийі» туралы деректердің маңыздылығына талдау жасайды
ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Дескриптор: -жаһандық құзыреттіліктердің маңыздылығына талдау жасайды; Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: құзірет ұғымдарын анықтайды; құзірет ұғымдарының ара қатынасын ажыратады; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
«ЕНАРА» стратегиясы (5R) маңыздылық кестесі
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Құзыреттілік - әр баланың өзіндік ерекшеліктеріне қарай жеке тұлғаға бағытталған оқыту арқылы оқушының білімді жан-жақты меңгеруінен көрінетін білім нәтижесі. Кері байланыс « Білімді стикер». Мына сұрақтар бойынша жауап береді. - Не білдім? - Не білемін? - Не білгім келеді? Үйге тапсырма Құзіреттілік және құзірет ұғымдарының ара қатынасы |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-3
|
Бөлім: |
Жаһандық құзыреттіліктер |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жаһандық құзыреттіліктерді дамыту жолдары |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылардың жаһандық мәселелер бойынша көзқарастарды анықтау, сипаттау және сыни салыстыру; |
|
Бағалау критерийі |
жаһандық мәселелер бойынша көзқарастарды анықтайды; жаһандық мәселелерді сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
Сәлемдесу. Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. «Кинометафора» әдісі Бейне материал Ой шақыру Интерактивті тақтадан жаһандық құзыреттіліктерді дамыту жолдары туралы видеоматериалдан үзінді көрсетемін. Оқушыларға сабаққа деген ішкі уәжін арттыру мақсатында диалогтық сұрақтарды ауызша беремін: - Бейнеден не туралы таныстық?
Бүгінгі сабағымызда ғалым
туралы қандай деректермен таныс боламыз? Оқушылардың жауаптары арқылы сабақтың тақырыбына шығу. Оқушыларды сабақтың тақырыбымен, оқу мақсаттарымен және бағалау критерийлерімен таныстыру. |
Оқушылар өткен тақырыпқа байланысты сұрақтарға жауап береді Оқушылар өз ойларын ортаға салады.
|
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер https://yandex.kz/video/preview/16880528060754814505 сілтемеде жаһандық құзыреттіліктерді дамыту жолдары Бейне материал
|
||||||
|
Сабақтың ортасы |
Тапсырма-1 Зерттеу мен талдау Мәтінмен жұмыс. «Постер қорғау»- Галерия әдісі топтық жұмыс 1,2 санау адісі арқылы 2 топқа болемін Жаһандық құзыреттіліктерді дамыту жолдарын сипаттаған мәтінді оқи отрып топқа берілген тапсырмаларды постерге түсіреді 1-топ: жаһандық мәселелердің сипатын постерге түсір 2-топ: Жаһандық құзыреттіліктерді дамыту жолдары постерге түсір ЕББҚ: оқушы барлық оқушылармен бірге фронтальді жұмыс істейді. ЕБҚ топтық жүмыста постерге дұрыс жауаптарды жазып отырады Тапсырма -2. «Әңгімелесетін әріптестер» әдісі Жаһандық құзыреттіліктерді дамыту жолдарын жікте
3 тапсырма Жекеленген жұмыс «ПТМС» формуласы бойынша «Жаһандық құзіреттілік –уақыт талабы» қатысты өз ойыңызды білдіріңіз. Позиция (мен солай санаймын, ойлаймын, есептеймін ...) Түсіндіру (себебі, ...) Мысал (мен мұны мынадай мысал арқылы дәлелдей аламын ...) Салдар (айтылған мәселе бойынша мынандай қорытынды жасаймын ...)
|
Оқушылар мәтінмен танысады , мәтін бойынша берілген сұрақтарға жауап береді, оқушылар бір-бірінің жауаптарын тыңдап, толықтырады. Дескриптор: -жаһандық мәселелер бойынша көзқарастарды -анықтайды; жаһандық мәселелерді сипаттайды; ЕҚБ оқушы барлық оқушылармен бірге фронтальді жұмыс істейді, оқушыға тірек сөздер беріледі. Оқушылар мәтінді оқи отырып тапсырма лар орындайды
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс
Үйге тапсырма Жаһандық құзыреттіліктерді дамыту жолдары |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады |
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
||||||
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-4
|
Бөлім: |
Жаһандық құзыреттіліктер |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жобалау жұмысы. Дайындық және жоспарлау |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға жаһандық проблемаларды шешу жолдарын түсіндіру. |
|
Бағалау критерийі |
- дәлелге немесе проблемаға қатысты ақпарат пен дәлелдемелерді таңдау; - баламалы көзқарастарды қарастыру және талқылау. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Патриотизм, өз елі үшін мақтаныш, ұлттық сана-сезім, тәуелсіздік |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау «Миға шабуыл» әдісі арқылы келесі сұрақтарға жауапбереді: 1. Шикізат мәселесінің пайд болуына қандай факторлар әсер етті? 2. Неліктен кейбір елдерде шикізат тапшылығы болғанмен, бұл ғаламдық сипат алып отыр? 3. Қазақстанда шикізат тапшылығы бар ма? Себебін түсіндірідер? 4. Біздің елімізде балама энергетика қорларын игеру жүзеге асырылды ма? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушылар өз ойларын ортаға салады. Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау» |
Тақырыптық суреттер |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Белсенді оқуортасы. №1тапсырма. Топтық жұмыс «Студия» әдісі. «Ғаламдық проблемалардың географиялық аспектілері» тақырыбын мәтін бөліктеріндегі ғаламдық проблемалардың себептері мен салдары бойынша ой алмасады оқулық бойынша топтарға бөліп, оқып студияға шығып, өз топтарына берілген ғаламдық проблемаларды анықтау критерийлері бойынша түсіндіреді. 1 топ-Ауқымы. 10 тиімді сұрақтар құрастырады; 2 топ-маңыздылығы 10 түйінді идея ұсынады; 3 топ-шешімнің күрделі болуы 10 қате пікір құрастырады; № 2 тапсырма. Жұптық жұмыс. «Бірге ойланайық» әдісі. Қосымша интернет ресурстарға сүйене отырып, адамзаттық негізгі проблемалардың себептері мен салдарын кестеге толтырыңыздар:
№ 3тапсырма.«Спикер»Жеке жұмыс. Оқушылар Қазақстанда кездесетін ірі ғаламдық проблемаларды анықтап, оның пайда болуының себептері мен салдарын зерттеп, жоба түрінде ұсыныңыздар: Интерпритация
Келешекте бірнеше жылдар өткен
соң біздің қаламыздың табиғатын қалай елестетер едіңдер? ( суретін
салу) |
Ақпараттық мәтінмен жұмыс
Дескриптор: - ғаламдық проблемалардың себептері мен салдарын анықтайды
Дескриптор -Ғаламдық экологиялық проблемалар - ғаламдық, аймақтық және ұлттық деңгейлерде айқындалған экологиялық проблемаларға талдау жасайды; Дескриптор: -Ғаламдық проблемалардың себебін анықтайды; -Ғаламдық проблемалардың салдарын анықтайды; -Ғаламдық проблемалардың пайда болу себептері бойынша топтастырады; Дескриптор: Елімізде кездесетін ірі ғаламдық проблеманың бірінің себептері мен салдарын зерттеп, түсіндіреді; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады
ҚБ «Ең үздік жауап» ҚБ «Алақан-жұлдыз» ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады |
Ақпараттық мәтін
Үлестірме лі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының 1 - баспалдағы Мен.............. БІЛЕМІН 2 - баспалдағы Мен.................. ТҮСІНЕМІН*, 3 - баспалдағы Мен............. ЖАСАЙ АЛАМЫН Үйге тапсырма Қазақстан Республикасының Конституциясында « Қазақстан Республикасының әрбір азаматы табиғатты қорғауға және сақтауға міндетті» Ой түйін |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Адамзаттың Жаһандық Проблемалары
қазіргі даму сатысында адам қызметінің саласы барлық қамтиды Глобус және тіпті одан тыс. адамзаттың Біртекті ескере отырып, оның қызметі бірақ кейбір келіспеушілік сүйемелдеуімен мүмкін емес. олар бүкіл ғаламшарды қамтиды, және жер маңындағы ғарыштық болса, онда ол жаһандық проблема болып табылады.
жаһандық заманауи мәселелері әлемдік қақпағының адам өмірінің барлық аспектілері, халықтың барлық елдер, халықтар мен топтардың концерні, жер бетіне сияқты, және мұхиттарға болып, атмосфера, ғарыш, ауыр экономикалық және әлеуметтік шығындарға әкеледі. Сондықтан, осы мәселелерге шешім - бүкіл әлемде проблема, әмбебап қауымдастығы талап.
Ғаламдық проблемалар бірнеше түрге бөлінеді:
-
Қоршаған орта: қамтиды озон қабатын бұзуды, жылыжайды, өнеркәсіптік қалдықтарды кәдеге жарату, экологиялық апаттармен. жергілікті осы проблемаларды шешу үшін
Мемлекеттің бір деңгейі ғана мүмкін емес
болып табылады. -
Экономикалық: ол осындай ресурстардың таусылуы, тұрақты даму, байлық қайта ретінде мәселелерді шешу қажет ішінде.
-
Энергия: энергетикалық дағдарыс, атом электр станциялары мен қалдықтарды кәдеге жарату қауіпсіз пайдалану мәселесі, баламалы энергия көздері.
-
Кеңістік: бейбіт ғарыш барлау, ғарыштық ластануы.
-
Саяси: халықаралық түсіністік пен қақтығыс бейбіт жолмен шешу, нәсілдік қақтығыстар, терроризмге қарсы күрес.
-
Жарақ: жеке мемлекеттердің қарусыздану проблемасы, ядролық және биологиялық қару, атап айтқанда проблема.
-
Табиғи: азық-түлік проблемасы, экожүйелердің бұзылуы.
-
Денсаулық сақтау: демографиялық проблема, эпидемияларға (ЖҚТБ), қатерлі ісік.
-
Әлеуметтік: табиғатпен адам қызметінің барлық салаларына үйлесімділігіне бағытталған рухани дағдарыс, сауатсыздықты, ойлау экологиялық жолмен қалыптастыру.адамзаттың жаһандық проблемалары ұлттық және халықаралық деңгейлерде өте бағзы және тек алыс болашақта шешім қабылдау үшін қоңырау нәрсе ретінде, өкінішке орай, қаралады сәтте. жеке деңгейге болсақ, сарандары болмаса адам бейтараптық ұстанымын қабылдауға, олар жеке маған бәрібір, дейді. Барлық осы жаһандық проблемаларды ауырлық массаларының беремін көрсетеді.қоғамның жаһандық проблемалар бірнеше бірегей ерекшеліктері бар:
-
барлық ұлттар мүдделерін қамтитын (ал кейде жай ғана тірі), әмбебап болып табылады, атап айтқанда, әрбір адам.
-
оларды шешу болмаған жағдайда ерте ме, кеш, олар жаһандық апат және адамзаттың бұзылуына әкеледі.
-
Ол бүкіл адамзаттың бірлескен күш-жігерді талап етеді.
-
кешенді, синергетикалық тәсілді талап етеді.
Шын мәнінде, адамзаттың жаһандық проблемалары біркелкі және теңгерімсіздік дамуын көрсетеді. саланы дамыту, адам ауырлататын экологиялық проблемаларды, нәтижесінде табиғатпен жоғалтып алды. ақпараттық қоғам құру және капитализмнің үстемдік үрдісі рухани дағдарысына әкелді. даралық және сәби өзімшілдік басым саяси және әлеуметтік мәселелер қару алдыңғы әкелді. Сондықтан мүлдем басқа салаларда азайтылады дағдарыстар арасындағы себепті байланыс жүзеге асырылуда. Алайда, бір мәселені шешу басқа шешімдер құқық оң корреляция тудыруы мүмкін емес: ол табиғат пен Келесі және алдыңғы ұрпақ байланысты тиімді өзара іс-қимыл және үйлесімді дамыту болып табылатын ұжымдық жолмен пайдасына адамзаттың жаһандық сананың қайта құру негізінде бір кешенді көзқарасты талап етеді.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-5
|
Бөлім: |
2-бөлім.Жергілікті, жаһандық және мәдени маңызы мәселелерді зерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жаһандық проблемалардың түрлері |
|
Сабақтыңмақсаты |
- дәлелге немесе проблемаға қатысты ақпарат пен дәлелдемелерді таңдау; |
|
Бағалау критерийі |
ғаламдық проблемалар және олардың пайда болу себептері туралы түсінік қалыптастыру; Әлемдік мәселелерді отандық саясатпен сабақтастыра отырып, өзіндік көзқарас тұрғысымен талдау: |
|
Құндылықтарды дарыту |
өмір бойы оқу, өзін өзі дамыту азаматтық жауапкершілік пен патриоттық рухани сабақ мәнмәтінінде көтерілген мәселеге сыни ойларын арттыру ынтымақтастық: бір-бірін қолдау, өзгенің пікірін сыйлау өз пікірін білдіру барысындағы ашықтық |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту. «Болжау» әдісі бойынша суреттерге қарай отырып, мәтіннің тақырыбына, проблемасына ену.Тыңдаушы оқушы ол суреттің не жайында екенін болжап табады. Берілген суреттердің көмегімен сабақтың тақырыбы болжанады.Топқа бөлу.Сынып оқушылары «Әлем», «Саясат», «Жаһандану», «Мәселе» деген сөздер арқылы 4 топқа бөлінеді.
|
ЕБҚ оқушыны өзін сыныптан шеттетілгендей сезінбеуі үшін мұғалімнің үстеліне жақын, мінез-құлқы жайлы балалардың тобына орналастыру. Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тренинг жазылғанпарақшалар, оқулық, флипчарт, маркерлер Суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
1-тапсырма. Топтық жұмыс «Ойлан, бірік, бөліс» әдісі Видеомәтінді тыңда, мазмұнын түсіндір. Мәтінде көтерілген негізгі мәселені анықта. Мәтінде қолданылған көркемдеуіш құралдарды теріп жаз. 2-тапсырма. Жеке жұмыс. «Еркін жазу»әдісі Мәтіндегі көтерілген мәселені әлемдік, отандық саясатпен сабақтастыра отырып, көркемдеуіш құралдарды ұтымды қоланып, өзіндік көзқарас тұрғысынан шығарма жаз. Жазба жұмысында сөзжасамдық норманы сақта. 3-тапсырма. Жұптық жұмыс. «Көршіңе әңгімелеп бер» әдісі «Жаһандану мәдениеті - әлемдік саясаттың тетігі» тақырыбында диалогке құрастыр. 4-тапсырма Графикалық диктант. Студенттер иә,жоқ жауаптарын беру арқылы график сызу.
3.Табиғи ортаның ластануы, озон қабатының жұқаруы, ормандар аумағының қысқаруы экологиялық проблемаға жатады. (иә)
5. Дамушы елдердегі адам санының өсуі өңделетін жер көлемінің азаюына және азық – түлік тапшылығына себепші болады. (иә). 6. Мұхит суының ластануы және оның биологиялық өнімділігінің төмендеуі ғаламдық проблемаға жатпайды. (жоқ) ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; Ғаламдық проблемалар Қоғам мен табиғаттың қарым – қатынасының 2.Экологиялық проблема Айналадағы ортаны сақтаудың проблемасы. Мұнайдың, табиғи газ бен отын қорының шектеулігі 3.Шикізат проблемасы Соғысқа жол бермеу, ядролық қарудан бас тарту, 4.Бейбітшілікті сақтау проблемасы Әскери шығындарды болдырмау проблемасы Мұнай өндіру, оны тасымалдау, судың ластануы, 5.Мұхит проблемасы. ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Дескриптор: -мәтінді тыңдайды; -мазмұнын топта өзара түсіндіреді; -мәселені анықтайды; -көркемдеуіш құралдарды табады; -теріп жазады. Дескриптор: -мәселені талдайды; -мәселені салыстырады; -көркемдеуіш құралдарды қолданады; -өзіндік көзқарасын білдіреді; -сөзжасамдық норманы сақтайды; -шығарма жазады. -шығарманы оқиды; -үздік жұмыс анықталады. Дескриптор: -тақырып аясын түсінеді; -диалог құрастырады; -диалогке түседі. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ. Өзара бағалау «Смс хат жолдау» әдісі Кері байланыс: жазбаша ҚБ. Топтық бағалау «Бағалау парағы» әдісі Кері байланыс: графикалық ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ. Өзіндік бағалау «Блоб ағашы» Кері байланыс: графикалық |
https://www.youtube.com/watch?v=gGogm4NWXFI Интербелсенді тақта https://egemen.kz/article/168898-aef-te-dgaqandyq-maseleler-talqylandyОсы сілтеме бойынша мақаланы оқып шығып, өз көзқарасын білдіреді |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «3 Қ» әдісі: Қызық Қажет Қиын Үйге тапсырма Жаһандық проблемалардың түрлері |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады |
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-6
|
Бөлім: |
2-бөлім.Жергілікті, жаһандық және мәдени маңызы мәселелерді зерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Әлеуметтік мәселелер |
|
Сабақтыңмақсаты |
- дәлелге немесе проблемаға қатысты ақпарат пен дәлелдемелерді таңдау; Әлеуметтік мәселелерде көрініс тапқан проблемаларды анықтау |
|
Бағалау критерийі |
Қазақстанның аумағында көрініс тапқан ғаламдық проблемаларды анықтайды; Әлеуметтік мәселелерде проблемаларды шешу жолдарын ұсынады; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмірлік құндылықтарды айта отырып, адамгершілікке тәрбиелеу. Ынтымақтастық жұмыс істеуге үйрету |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі:Сәлемдесу, сыныпта қолайлы орта қалыптастыру, сыныпты топқа бөлу. Тақтада суреттер арқылы оқушылар сабақтың тақырыбын анықтайды. Мұғалім бүгінгі сабақтың мақсаты және бағалау критерийлерімен таныстырады. Сабаққа қысқаша шолу жасалады. Миға шабуыл? 1. Әлеуметтік мәселелерге қатысты ақпараттардан проблемаларды атаңдар? 2. Сендердің ойларыңызша қандай әлеуметтік проблемалар кездесуі мүмкін? |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Маркерлік тақтаны пайдаланыңыз немесе баламасы ретінде PowerPoint презентациясын көрсетіңіз: |
|
Сабақтың ортасы |
Жаңа сөздер: Ауқатты-состоятельный Әлеуметтік мәселелер-социальные проблемы Садақа-милостыня Күйлі –зажиточная , в достатке Жіктел- классификация Аянышты- вызывающий жалость Билеп-төстеу –безраздельная власть Әлсіз – слабый Теңсіздік-неравенство Ақсүйек-аристократ Тап -класс Жаңа сөздермен 2 сөйлем құрастыр. Мәтінмен жұмыс. Сабаққа қатысты Әлеуметтік мәселелерге ақпаратпен танысады. кездесетін проблемаларға тоқталады. ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. Жұптық жұмыс. Дүниежүзіндегі және Қазақстандағы әлеуметтік мәселелердегі проблемалар тізімін жасау. Пікірің қажет! Қазақстандағы әлеуметтікмәселені шешуде сіз қандай үлес қосар едіңіз? Өз пікіріңізді білдіріңіз «Балықтың қаңқасы» топтарда қорғайды Мәтінді оқу / Әлеуметтік мәселелердің себептері туралы қандай ақпарат береді/ «Қаңқаның басында» мәтінде қарастырылатын проблема белгіленеді Проблема Әлеуметтік мәселелердің себептері
Әлеуметтік мәселелердің себептеріне дәлелдер келтіреміз Қорытынды жасаймыз ЕБҚ оқушыларға жұпты таңдауда қолдау көрсетіледі |
Бағалау критерийлері Білу мен түсіну Қазақстан аумағындағы әлеуметтік проблемаларды біледі Дескрипторлар. Дүниежүзіндегі 5 әлеуметтік проблеманы біледі Қазақстан аумағындағы әлеуметтік проблемаға айналған аймақты анықтай алады Дүниежүзінде және Қазақстанда ұқсас әлеуметтік проблеманы анықтай алады өзгерістерін жіктейді |
Бағалау. Жұптар сынып алдында өз жұмыстарын таныстырады. Мұғалім кері байланыс жүргізеді.
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс
Сабақ аяқталды, сау болыңыздар. Үйге тапсырма Қазіргі таңда әлем және Қазақстан әлеуметтік мәселені шешуде қандай талпыныс жасап жатқандығына баяндама әзірлейді |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Әлеуметтік мәселелер Бұл әртүрлі қоғамдар зардап шегетін және халықтың кейбір салаларына басқаларына қарағанда көбірек әсер ететін қиындықтар. Олар, әдетте, қауымдастықтардың ілгерілеуіне кедергі келтіретін немесе шектейтін өмір сүрудің тиісті деңгейіне қол жеткізе алмауымен байланысты әлеуметтік секторлардың бұзылуларына қатысты.
Әлеуметтік мәселелердің мысалдары - қылмыс, нашақорлық, нәсілдік немесе жыныстық кемсітушілік немесе кедейлік. Қиындықтар ретінде және олар әлеуметтік салаларға әсер етіп отырғандықтан, оларды шешуге басты мемлекет мемлекет болып табылады.
Сонымен қатар, үкіметтік емес ұйымдар да бар, олардың мақсаты - анықталған әлеуметтік мәселелерді жою және үкіметтерге өз қоғамдарын өз әлеуеттерін толық дамыта алатын әділ кеңістіктерге айналдыруға көмектесу.
CHECK THIS OUT
Разбогатела за 2 месяца: открываю доступ к своей схеме. Пользуйся
Невероятная история обогатила мужчину из Казахстана. Способ здесь
Сколько денег ты получишь в октябре. Жми на свою дату рождения
Тарих бойында және адамзат өмір сүрген кезден бастап әлеуметтік мәселелер оның бір бөлігі болды. Уақыт өте келе бұл проблемалар өзгеріп, дамып келеді, бірақ олар ешқашан жойылмады.
Әлемдегі барлық елдер мен қоғамдарда әлеуметтік проблемалар бар, бірақ олар аз болған сайын, мұндай қоғамдардың ілгерілеуі соғұрлым көп болады, өйткені ол дамудың индикаторы болып табылады.
Әлеуметтік мәселелердің сипаттамасы
Әлеуметтік мәселелер белгілі бір сипаттамаларға ие:
Олар көптеген адамдарға әсер етеді
Жағдай зардап шеккен адамдардың саны айтарлықтай көп болған кезде проблемаға айналады. Бұл фактор оны жеке немесе топтық мәселелерден ажыратады.
Зиянды әсерлер
Осы кең әлеуметтік салаларға зиянды әсер ету тағы бір сипаттамалық сипаттама болып табылады. Олар үкіметтер оларды тиімді басқара алмайтындай болып көрінген кезде сезіледі. Мысалы, құқық бұзушылық немесе жастардың жезөкшелігі.
CHECK THIS OUT
Разбогатела за 2 месяца: открываю доступ к своей схеме. Пользуйся
Невероятная история обогатила мужчину из Казахстана. Способ здесь
Сколько денег ты получишь в октябре. Жми на свою дату рождения
Оларда шешім бар
Шешім көбінесе үкіметтер мен қоғамдардың өздерінен саяси ерік-жігер мен шығармашылық шешімдерді талап ететініне қарамастан, әлеуметтік мәселелерді шешу әртүрлі деңгейдегі үкіметтер мен үкіметтік емес қоғамдық ұйымдар арасындағы бірлескен және ұжымдық іс-әрекеттер арқылы тиімді бола алады.
Олар уақыт бойынша өзгереді
Қоғамда дискриминацияның кез-келген түрі проблема болатындығы туралы хабардар болған кезде, сол проблеманың көзқарасының өзгеруі сол жерден басталады.
Яғни, мысалы, өткен ғасырларда әйелдерге қатысты жыныстық дискриминация қалыпты деп саналды, оларды тұрмыстық салада қалдыруға мәжбүр ететін ережелер мен заңдар болды.
Тарихта белгілі бір әйелдер болған қарама-қайшылықтарға байланысты бұл жағдай өзгере бастады, бұл оларға білім алуға, жұмысқа және саясатқа қол жеткізуге мүмкіндік берді: бұрын жыныстық дискриминация проблема болған жоқ; Егер қазіргі қоғам оны ұстап тұрса, солай болады.
CHECK THIS OUT
Разбогатела за 2 месяца: открываю доступ к своей схеме. Пользуйся
Невероятная история обогатила мужчину из Казахстана. Способ здесь
Сколько денег ты получишь в октябре. Жми на свою дату рождения
Әлеуметтік мәселелердің себептері
Себептері әр түрлі болуы мүмкін. Әдетте экономикалық, саяси немесе әлеуметтік теңсіздіктер елдегі осындай жағдайлардың негізгі себептері болып табылады.
Қоғам өз азаматтарына тең мүмкіндіктер тұрғысынан әділ емес болса, проблемалар көбірек болады. Егер қоғамның өте кең қабаттарына ең қарапайым, мысалы, тамақтануға жол берілмесе, бұл бүкіл қоғамға әсер ететін бірқатар жағдайларды тудырады.
Ең көп таралған себептердің тағы бірі - саяси және әлеуметтік теңсіздік. Соның айқын мысалы - АҚШ-тағы 1950-1960 жылдардағы қара халықты нәсілдік белгілері бойынша кемсіту кезіндегі азаматтық құқықтар үшін күресте. Олар тек 1965 жылы дауыс беруге қол жеткізді.
Әлеуметтік мәселелердің мысалдары
Кедейлік
Бұл әлеуметтік мәселелердің ең кең таралғаны, ал қалғандарының жақсы бөлігі іс жүзінде алынған. Кедейліктің әр түрлі деңгейлері бар, бұл тек ақшаның жетіспеушілігі туралы емес, сонымен қатар өндірістік аппараттан шығарумен байланысты.
Бүгінгі таңда әлемдегі 7 миллион сегіз жүз мың тұрғынның жартысына жуығы қайыршылықтың кез-келген түрінен зардап шегеді, ал 400 миллионнан астам бала өте кедей өмір сүруде.
Аш
Аштық - бұл кедейліктің, қақтығыстардың және климаттың өзгеруінің салдары.
Әлемдегі аштық 800 миллионнан астам жанға әсер етеді және көптеген қоғамдық, мемлекеттік және үкіметтік емес ұйымдар осы әлеуметтік апатты барынша азайту үшін жиналды.
Жұмыссыздық
Жұмыс бүкіл әлемдегі жеке адамдар мен отбасылардың негізгі табыс көзі болып табылады. Жұмыссыз жұмыскер үлкен физикалық және психикалық стресстерге, үлкен отбасылық шиеленістерге және әртүрлі қаржылық зардаптарға тап болады.
Соғыстардың орын ауыстыруы
Соғыстар - тағы бір үлкен әлеуметтік проблема. Қақтығыстар уақытында созылғанда, зардап шеккен адамдар, жалпы бейбіт тұрғындар, өмір сүру мүмкіндігін іздеу үшін өз елінен кетуге мәжбүр.
Бұған мысал ретінде Колумбияда көруге болады, мұнда миллионнан астам адам партизандық зорлық-зомбылық пен есірткі саудасымен күрестен жер аударылған; Сирияда 5 жылдан астам уақытқа созылған қанды азаматтық соғысқа байланысты немесе экономикалық жағдай 5 миллион венесуэлалықты бәрінен бас тартуға мәжбүр еткен Венесуэлада.
Білім алу мүмкіндігі аз
Халық немесе оның жекелеген салалары білім алуға қол жеткізуді шектеген кезде теңсіздіктер көбірек көрінеді. Бұл дегеніміз, балалар мен жастардың көп бөлігі өндірістік жүйеден тыс қалады, өйткені олардың жағдайынан шығуға мүмкіндік беретін тиісті дайындық болмайды.
Аз біліммен адамдар денсаулық туралы аз ақпарат алатындықтан, өздеріне аз қамқорлық жасайды. Бұл ұзақ мерзімді перспективада әлеуметтік мәселелерді тереңдетеді.
Қылмыс, нашақорлық және алкоголизм
Қылмыс, әдетте, кедейліктің жемісі болып табылады. Егер сіз жұмысқа қол жеткізе алмаған болсаңыз, ресурстарды алудың ең жылдам тәсілі - ұрлық.
Екінші жағынан, есірткі мен алкоголь - бұл жалтару жүйесі, ал жастар оларға құлап түскенде, олар ұйымдасқан қылмыстың оңай олжасына айналады. Демек, қылмыстық топтар әсіресе қалалардың кедей бөліктерінде көптеп кездеседі.
Тұрмыстық зорлық-зомбылық
Бұл бұрыннан келе жатқан мәселе. Отбасындағы зорлық-зомбылық ерлі-зайыптылардың бірінің немесе екіншісіне ұрынуын білдірмейді, оған балалар жатады. Әйел балалармен бірге ең көп зардап шегетін болса да, кейбір отбасыларда ер адам зорлық-зомбылық пен қатыгездікке ұшырайды.
Мачо параметрлеріне байланысты ер адамдар әдетте зорлық-зомбылықтың бұл түрі туралы хабарламайды және үндемеуді жөн көреді. Отбасындағы зорлық-зомбылыққа ұшыраған адамдардың саны айтарлықтай көп және ол барлық әлеуметтік қабаттарда көрінеді.
Жыныстық дискриминация
Соңғы уақытқа дейін әйелдер жыныстық себептерге байланысты білім алуға және жұмысқа қол жетімділікті шектеп келген. Дәстүр үйде отыру және балаларға қамқорлық жасау керек, ал ер адамдар академиялық білім алып, үйдің асыраушысына айналуы керек деп ұйғарды.
Бұл өзгерді, бірақ әлі де әйелдер көп зардап шегетін жағдайлар бар; мысалы, жалақының теңсіздігі (алшақтық қысқарып бара жатқанымен) және уақытша және толық емес жұмыс уақытында жұмыс істеу (соңғысы, олардың балаларын қалдыратын адамдары болмағандықтан).
Нәсілшілдік
Нәсілшілдік - бұл нәсілге деген жеккөрушілік немесе менсінбеу, өйткені ол өзін төмен санайды. Нәсілшілдікке мысалдар ретінде нацистердің еврейлерді қудалауы; Құрама Штаттардағы қара нәсілділер мен латын халықтарына қарсы нәсілдік мәселелер; немесе Еуропада, Солтүстік Африка мен Азиядан көшіп келгендерге қарсы.
Жезөкшелік
Жезөкшелік дегеніміз - бұл сексуалдық қызметтерді ақшаға, жақсылыққа немесе кез-келген басқа игілікке айырбастайтын экономикалық қызмет. Оны әйелдер де, ерлер де қолданады (дәстүрлі түрде әйелдер жезөкше болғанымен).
Көптеген ғасырлар бойы бұған кішігірім зұлымдық ретінде «жол беріліп» келгенімен, жезөкшелік олардан ақша табу үшін адам саудасының қоздырғышы бола тұра әлеуметтік проблема болып саналады.
Төзімсіздік
Төзімсіздік діни, әлеуметтік немесе жыныстық сипатта болуы мүмкін (мысалы, гомосексуалистер мен ЛГБТ қоғамдастығының барлық адамдарына қарсы).
Бұл әртүрлі топтардың интеграциялануына жол бермейтін жабық компанияларға тән. Діни төзбеушіліктің мысалы ретінде Сауд Арабиясы сияқты кейбір мұсылман елдері бола алады, мұнда басқа дінге кіруге заңмен тыйым салынған.
Немесе коммунистік елдерде, егер сіз партияда болмасаңыз, баспанаға, денсаулыққа немесе білімге қол жеткізу мүмкін болмады.
Қорқыту
Технологиялық прогресс және сандық әлеуметтік желілердің көбеюі балаларға қорқыту жағдайларын көбейтті. Физикалық зорлық-зомбылық пен кибербұзушылық балалар мен жасөспірімдердің психологиялық әл-ауқатына ауыр зардаптар әкеледі.
Сыбайлас жемқорлық
Үстем таптың сыбайлас жемқорлық әрекеттері кең етек алып, әдеттегі жағдайға айналған кезде азаматтардың өмір сүру сапасы мен олардың тұрғын үй, денсаулық сақтау және білім беру сияқты құқықтарға қол жетімділігі қатерге ұшырайды.
Бұл сыбайлас жемқорлық әрекеттерін тоқтатудың жалғыз жолы - үкіметтерді осы мақсатта құрылған механизмдер мен азаматтардың қатысуы арқылы басқаруды бақылау.
Егде жастағы ересектердегі жалғыздық
Жалғыздық - бұл неғұрлым кең әлеуметтік желінің болмауымен немесе белгілі бір қалаған серіктестің болмауымен байланысты субъективті жағымсыз сезім ретінде анықталды. Бұл үлкен қалалардың қазіргі өмірімен байланысты проблема.
Қызықтыратын мақалалар
Гватемаладағы әлеуметтік мәселелер.
Перудегі әлеуметтік мәселелер.
Мексикадағы әлеуметтік мәселелер.
Колумбиядағы әлеуметтік мәселелер.
Әдебиеттер тізімі
-
Шнайдер, Дж. (1985). Әлеуметтік мәселелер теориясы: құрылысшы көзқарасы. Жыл сайынғы әлеуметтануға шолу, No11, б. 209-229. Yillikreviews.org сайтынан алынды.
-
Suárez, F. M. (1989). Әлеуметтік проблемалар және жаппай әлеуметтік бағдарламалар. Латын Америкасы Экономикалық Комиссиясының Репозиторийі (ECLAC). Repository.cepal.org сайтынан алынды.
-
Мартин-Криадо, Э. (2005). Жастар проблемаларының құрылысы. Богота: Көшпенділер журналы, Орталық университет, N ° 23, б. 86-93. Redalyc.org сайтынан алынды.
-
Әлеуметтік мәселелер. (2020). Concept.de сайтынан алынған.
-
Әлеуметтік мәселелердің себептері (2020). Заң, әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдардың сандық платформасы. Leyderecho.org сайтынан алынды.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-7
|
Бөлім: |
2-бөлім.Жергілікті, жаһандықжәнемәденимаңызымәселелердізерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Әлеуметтік теңсіздік жаһандық проблема ретінде |
|
Сабақтыңмақсаты |
- жаһандық мәселе бойынша өз көзқарасыңызды және оның қалай дамығанын сипаттау; |
|
Бағалау критерийі |
Қосымша ақпарат көздерінен алынған мәліметтерден қорытынды жасау, өз көзқарасын білдіру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Құрмет, ынтымақстастық, өмір бойы оқу, азаматтық жауапкершілік, ашықтық |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі: 1. Қызығушылықты ояту. Ұжымдық жұмыс. «Ой шақыру» стратегиясы «Сұрақ-жауап» әдісі арқылы өз гипотезасын айтады. Қазақстанның әлеуметтік теңсіздік жаһандық проблема ретінде мәселесі бар ма?Жауабыңызды дәлелдейтін қандай мысал келтіре аласыз? 2. Сабақтың мақсатын белгілеу. Мұғалім: Оқу мақсатын ұсынады Оқушы: Оқу мақсатына негіздеп, бағалау критерийлерін құрастырады. Мұғалім/оқушы: Күтілетін нәтижені белгілейді. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мағынаны тану кезеңі: Оқылымалды тапсырмасы. Жұптық жұмыс. «Ой толғау» стратегиясы 2 минуттық бейнебаянды тамашалап, мәселеге қатысты ақпаратты «INSERT» әдісі бойынша дәптерге түртіп алады. Мәліметтерге сүйене отыра, өзара оймен бөліседі. Дескрипторы: мәселені анықтайды: өз ойымен бөліседі. Бағалау: Жұптық (бірін бірі) бағалау Кері байланыс: Қалай ойлайсыз ой толғау несімен пайдалы болды? Оқылым тапсырмасы. Жеке жұмыс. Емтиханға дайындық Тұжырымдарды мәтін бөліктерімен сәйкестендіреді. А мәтіні:Ерекше талғаммен жасалған Террасет мектебі Вирджиния штатының Рестон қаласында орналасқан. 70 жылдары салынған ғимараттың білім ордасына айналғанына 40 жылға жуық уақыт болды. Естеріңізде болса, 70 жылдары Америкада үлкен дағдарыс болған еді. Бұл оқиға өзін-өзі жылытатын, энергияны үнемдейтін мектептің ашылуына тікелей әсер етті. Жер астында орналасқан бұл мектеп, өзін жылытып қана қоймай, суыта да алады. Ал осы мектепте оқитын балаларды «Жер асты оқушылары» деп атауға болады. Бұл жерге туристердің көп келетініне қарамастан, сабақтар өз уақытымен өтеді. Ә мәтіні: Келесі экзотикалық мектеп Камбоджадағы Тонлесап өзенінің үстінде орналасқан Кампонг Луонг мектебі жайында болады. Бұл аймақтағы дүкен, үй, ғимарат атауысының барлығы дерлік судың үстінде орналасқандықтан, жүзетін мектепке тұрғындар таң қалмайды. Бұл мектепте 60 оқушы бар. Оның қырығы әке-шешесі балық аулау кезінде суға батып кеткендіктен, жетім қалған. Мектептің ішінде бір ғана сынып бар. Ол жерде оқушылар сабақ оқып, бос уақытын өткізеді. Ал мектепке кір жуатын кіршімен жүзіп барады.Туристер жетім балаларға киім-кешек, тәтті тағамдар апарып беретіндіктен, ата-аналарының жоқтығы аса байқалмайды. Б мәтіні: Бұл мектепті заманауи өнер туындысы деп атауға болады. Әдеттегі мектептен тек ғимаратымен ғана емес, білім сапасымен де ерекшеленеді. Ғимараттың ішінде әр сыныпты бөліп тұратын қабырғалар жоқ. Мектептің жүрегі әрі төрт қабатты біріктіруші – баспалдақтар ғана. Баспалдақтан өзге оқушылар демалып, үй тапсырмасын орындайтын дивандар жайғасқан. Мектеп оқушылары «Біздің арамызды бөліп тұратын керегелер жоқ, әрі шаңырағымыз биік» дейді. Бұл сөздердің астарында үлкен философиялық мән жатыр. Оқушылар электронды кітаптар мен интернет мәліметтерін еркін пайдаланады. «Мектеп – жас ұрпақтың арманы мен мақсаттары өмір сүретін шеберхана, егер болашақта ел болам десең, осы шеберхананы мықтап ұста» деген Анри Барбюстің сөзі еске түседі. В мәтіні: Гуйчжоу провинциясының тұрғындары өте қарапайым. Осы қарапайымдылықтарының салдарынан ұзақ уақыт бойы білім ала алмай жүрген еді. Ең алғашқы мектептері 1984 жылы ашылған болатын. Заманауи мектеп ашуға қаражаттары болмағандықтан, оны үңгірден жасаған. Мұнда сынып, спорт алаңы және демалыс бағы бар. Ашылар кезде бір ғана сынып болады деп жоспарланған мектепте 186 бала оқиды. Әр бала мектепке 6 сағат бойы жол жүріп келеді. Осы сәтте армяндардың «Көп өмір сүрген білмейді, көп жүрген біледі» деген мақалдары еріксіз еске түседі. Мектеп қандай үлгіде салынса да, бірінші орында оның оқушыларға бере алатын тәрбиесі тұрады. 1. Өнер-білім бар жұрттар тастан сарай салғызды... 2. Шәкірттерге қойылған лақап ат білім ошағының орналасу жеріне байласты болды. 3. Білім алушыларды ортақтастырған ауыр тағдыр еді. 4. Мектеп – ел ертеңі. 5. Сырттағы келіп-кетушілер оқу үдерісіне еш кедергі жасамайды. 6. Нәтижесінде өзін-өзі қамтамасыз ететін мектеп салынды. 7. Сәулетімен де, оқушылардың оқу үлгерімімен де мақтанарлық мектептің бірі. 8. Саяхатшылардың созған қол ұшы өмірдің ащы тұстарын білдіртпеді. 9. Білім нәрін сусындаушылар заманауи өнертабыстарды қысылмай қолданады. 10. Бәрі бір үйдің баласындай тату-тәтті өмір кешеді. Дескрипторы: мәтін мазмұнын түсінеді: тұжырымдарды дұрыс сәйкестендіреді. Бағалау: Кілттер арқылы өздігінен бағалау (әр дұрыс жауапқа 1 балл) Жауап кілттері: 1-B 6-А 2-A7-Б 3-Ә 8-Ә 4-Б 9-Б 5-А 10-Б Кері байланыс: Толық балл жинақтауға не септігін тигізді/тигізбеді? Неге? Қорытынды кезең: Оқылымнан кейінгі тапсырма Топтық жұмыс. Дифференциациялық тапсырма
Қазақстан және әлем елдері білім саласындағы әлеуметтік теңсіздік мәселесін салыстыра отырып, өз көзқарасын білдіреді.Қорытынды жасайды. 1-рөл: Суретші – кесте, диаграмма, т.б. құрастырады 2-рөл: Сарапшы – ақпаратқа сараптама жасайды 3-рөл: Сыншы – ақпаратқа өз көзқарасын білдіреді 4-рөл: Қорытушы – ақпаратқа қорытынды жасайды 5-рөл: Бағалаушы – екінші топтың жауабын бағалайды
Дескрипторы: мәселені салыстырады; өз көзқарасын білдіреді; қорытынды жасайды. Бағалау:Кесте бойынша топтық бағалау
Кері байланыс: Ұжымдық. «Бір плюс, бір минус» стратегиясы. Тапсырмаларды орындау барысында сәтті шыққан бір кезең, сәтсіз шыққан бір кезең туралы айтады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
слайд https://www.youtube.com/watch?v=KNBtU-hHugk Асхат Аймағамбетов: Білім саласындағы теңсіздікті жоюымыз керек / ASHYQ ALAŃ (Ашық алаң) 3А парағы
|
||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Үйге тапсырма |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект
|
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-8
|
Бөлім: |
Жергілікті, жаһандық және мәдени маңызы мәселелерді зерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Әлеуметтік теңсіздік. Себептері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Әлеуметтік теңсіздіктің себептерін қосымша ақпарат көздерінен алынған мәліметтерден қорытынды жасау, өз көзқарасын білдіру. |
|
Бағалау критерийі |
|
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру: -оқушылардың сабаққа қатысын тексеру; - сабақ мақсатымен таныстыру; - жетістік критерийін ұсыну Сынып 2 топқа бөлінеді. Тақтадағы 2 бөлікті толтырады. 1-топ: Әлеуметтік теңсіздік. 2-топ: Әлеуметтік теңсіздік себептері Алдыңғы сабақпен байланыстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мағынаны тану кезеңі: Оқылымалды тапсырмасы. Жұптық жұмыс. «Ой толғау» стратегиясы 2 минуттық бейнебаянды тамашалап, мәселеге қатысты ақпаратты «INSERT» әдісі бойынша дәптерге түртіп алады. Мәліметтерге сүйене отыра, өзара оймен бөліседі.
Топтық жұмыс. Дифференциациялық тапсырма
Жергілікті, жаһандық түрлі саласындағы әлеуметтік теңсіздік мәселесін салыстыра отырып, өз көзқарасын білдіреді.Қорытынды жасайды. 1-рөл: Суретші – кесте, диаграмма, т.б. құрастырады 2-рөл: Сарапшы – ақпаратқа сараптама жасайды 3-рөл: Сыншы – ақпаратқа өз көзқарасын білдіреді 4-рөл: Қорытушы – ақпаратқа қорытынды жасайды ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. «Балықтың қаңқасы» топтарда қорғайды Мәтінді оқу / Әлеуметтік теңсіздік туралы қандай ақпарат береді/ «Қаңқаның басында» мәтінде қарастырылатын проблема белгіленеді Проблема Әлеуметтік теңсіздік болса дәлелдер келтіреміз Қорытынды жасаймыз
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: мәселені салыстырады; өз көзқарасын білдіреді; қорытынды жасайды.
Дескриптор: Әлеуметтіктеңсіздіктің себептерін анықтайды; Әлеуметтіктеңсіздіктің ссалдарын жазады; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады Ұжымдық. «Бір плюс, бір минус» стратегиясы. Тапсырмаларды орындау барысында сәтті шыққан бір кезең, сәтсіз шыққан бір кезең туралы айтады. |
Ақпараттық мәтін
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс
Үйге тапсырма Әлеуметтік теңсіздік. Себептері |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Әлеуметтік теңсіздік - жеке индивидтер, әлеуметтік топтар, қабаттар, таптар тік әлеуметгік мобильділік иерархиясының әр-түрлі сатыларында тұратын, өмірлік тең емес және қажеттіліктерді қамтамасыз етудің мүмкіндіктерге ие әлеуметтік дифференциацияның ерекше түрі
Қосымша №2
леуметтік теңсіздік - бұл өткеннің қалдықтары және ұмытуға ұқсайды, бірақ қазіргі заманғы шындық - бүгінгі күні қоғамдағы бір немесе бірнеше стратификация, яғни әлеуметтік теңсіздіктен зардап шеккен адамдарға әділетсіздік сезімін тудырады.
Әлеуметтік теңсіздік - бұл не?
ad
Әлеуметтік сыныптың теңсіздігі адам эволюциясының ежелгі дәуірінен қалыптасты. Әртүрлі елдердің тарихы адамдарға қысымшылық пен құлдылыққа әкелетін нәрсенің айқын дәлелі болып табылады - бұл мутаулар, аштық тәртіпсіздіктер, соғыс және революция. Бірақ қан арқылы тағайындаған бұл тәжірибе ештеңе үйретпейді. Ия, қазір жұмсақ, жабық пішінді алды. Әлеуметтік теңсіздік дегеніміз не және оның бүгінгі күні қандай бейнесі бар?
Әлеуметтік теңсіздік - адамдардың мүмкіндіктерін, артықшылықтарын және құқықтарын тең емес пайдалануды білдіретін қоғамдағы өз ұстанымдарына сәйкес сыныптарды, қоғамдарды немесе топтарды бөлу немесе саралау. Егер әлеуметтік теңсіздік баспалдақ түрінде схемалық түрде ұсынылса, онда ең төменгі деңгейде қысымға ұшырайтын, кедей және зұлымдық үстіндегі және бай адамдар, қолында билік пен ақша бар адамдар болады. Бұл кедейлер мен байларға қоғамның стратификациясының негізгі белгісі. Әлеуметтік теңсіздіктің басқа да көрсеткіштері бар.
Әлеуметтік теңсіздіктің себептері
Әлеуметтік теңсіздіктің себептері қандай? Экономистер негізгі байлықты мүлікке тең емес қарым-қатынаста және тұтастай алғанда материалдық байлықтың таралуымен көреді. Р. Мишель (неміс социологы) сол адамдар таңдаған үкіметтік аппараттарға үлкен артықшылықтар мен өкілеттіктер берудің себебін көрді. Француз әлеуметтанушысы Э.Дюркхеймдің пікірінше әлеуметтік теңсіздіктің себептері:
-
Қоғамға ең жақсы пайда әкелетін адамдарды, олардың бизнестегі ең жақсы мүмкіндіктерін көтермелеу.
-
Жалпы қоғамнан бөлетін, адамның бірегей қасиеттері мен қабілеттері.
Әлеуметтік теңсіздіктің түрлері
Әлеуметтік теңсіздіктің формалары әртүрлі, сондықтан бірнеше классификация бар. Физиологиялық сипаттамалары бойынша әлеуметтік теңсіздіктің түрлері:
-
жасы - белгілі бір жас аралығындағы барлық адамдарға қолданылады, бұл жалдау кезінде байқалуы мүмкін, жастар тәжірибесі жетіспегендіктен қабылданбайды, қарт адамдар үлкен тәжірибесі бар, олардың орнына өздерінің басшыларының тұрғысынан болашағы зор;
-
әлеуметтік сексуалдық теңсіздік - мұнда әйелдердің кемсітуі сияқты мұндай құбылыстарды қарастыруға болады, ол елдің экономикалық өміріне қатысатын жауапты лауазымдарды атқаратын бірнеше әйелдің «күйеуі үшін» рөлін атқарады;
-
әлеуметтік этникалық теңсіздік - кіші этникалық топтар, «ақ расада» емес, ксенофобия мен нәсілшілдік сияқты құбылыстардың көбіне қысымға ұшырайды.
ad
Қоғамдағы мәртебеге қатысты әлеуметтік теңсіздік:
-
байлық болмауы / қолжетімділігі;
-
биліктің жақындығы.
Әлеуметтік теңсіздіктің көрінісі
Әлеуметтік теңсіздіктің басты белгілері еңбек құбылысы сияқты құбылыста байқалады. Адамның қызметі әртүрлі және әр адамға кейбір таланттары мен дағдылары, өсу қабілеті беріледі. Әлеуметтік теңсіздік қоғам үшін дарынды және болашағы бар адамдарға артықшылықтарды қайтару ретінде көрінеді. Қоғамның стратификациясы немесе стратификация («қабаттар» деген сөзден - геологиялық қабат) - иерархиялық баспалдақтың теңестірілуі, сыныптарға бөлінуі және бұған дейін олар құлдар мен құлдар, феодалдар мен қызметшілер болған болса, онда қазіргі кезеңде ол келесіге бөлінеді:
-
жоғары сыныпты;
-
орта тап;
-
кедей (әлеуметтік осал);
-
кедейлік шегінен тыс.
Әлеуметтік теңсіздіктің зардаптары
Әлеуметтік теңсіздік пен кедейлік, планетаның негізгі ресурстары тек таңдаулармен ғана пайдаланылуы мүмкін, себебі халық арасында қақтығыстар мен соғыс тудырады. Салдар біртіндеп дамып келеді және көптеген елдердің баяу дамуында көрініс табуда, бұл экономиканың прогресі де төмендейді, демократиялық жүйе өз ұстанымын жоғалтады, шиеленіс, қанағаттанбау, психологиялық қысым, қоғамда әлеуметтік дисгармония өсуде. БҰҰ деректері бойынша әлемдегі ресурстардың жартысы жоғары элита (әлемдік үстемдік) деп аталатын 1% -на ие.
Әлеуметтік теңсіздікті қамтамасыз ету
Қоғамдағы әлеуметтік теңсіздік құбылыс ретінде тек жағымсыз қасиеттерге ие болмайды, егер оң жағынан әлеуметтік теңсіздікті қарастырсақ, маңызды нәрселерді атап өтуге болады, оларға қарап, ойдың барлығы «Күн астында болуы керек» деген ой пайда болады. Адам үшін әлеуметтік теңсіздікті қамтамасыз ету:
ad
-
Сіздің бизнесіңіздегі ең жақсы болуға, таланттар мен қабілеттеріңізді арттыруға ынталандыру;
-
кедейліктен шығуды қалайтындарға ынталандыру;
-
экономикалық салада тапсырыс беруге, капиталды өндіретін ресурстарға иелік етуге, капиталы жоқ адамдарға ғана емес, сонымен қатар өздерін және өз отбасыларын тамақтандыруға қабілетті адамдар.
Тарихтағы әлеуметтік теңсіздіктің мысалдары
Әлеуметтік теңсіздіктер немесе стратификация жүйелерінің мысалдары:
-
Құлдық - құлдықтың төтенше дәрежесі, ертеден бері белгілі әлеуметтік теңсіздіктің өзіндік түрі.
-
Каст . Әлеуметтік теңсіздіктің каста байланысы арқылы анықталатын антикалықтан қалыптасқан әлеуметтік стратификация түрі бала туғаннан туған бала белгілі бір кастқа тиесілі болды. Үндістанда каста адамның туылуы өткен өмірдегі істеріне байланысты деп есептелді. Тек 4 каст: ең жоғары - брахмана, кшатрия - жауынгерлер, вайисия - сатушылар, саудагерлер, судрастар - шаруалар (төменгі каста).
-
Estates . Жоғарғы ғимараттар - дворянство мен дінбасылары мүлікті мұрагерлікпен беру құқығына ие болды. Артық емес сынып - қолөнершілер, шаруалар.
Әлеуметтік теңсіздіктің қазіргі заманғы нысандары
Қазіргі заманғы қоғамдағы әлеуметтік теңсіздік - бұл тән қасиет, сондықтан функционализмнің әлеуметтік теориясы стратификацияны жағымды түрде қарастырады. Американдық әлеуметтанушы Б. Барбер алты өлшемге негізделген әлеуметтік стратификацияның заманауи түрлерін бөлісті:
-
Престиж мамандығы.
-
Биліктің болуы.
-
Табыс және табыс.
-
Діни көзқарас.
-
Білімнің, білімнің болуы.
-
Бұл этникалық топқа, ұлтқа жатады.
ad
Әлемдегі әлеуметтік теңсіздік
Әлеуметтік теңсіздік мәселесі нәсілшілдікке, ксенофобияға және жынысына негізделген кемсітушілікке негізделген. Әлемдегі әлеуметтік теңсіздіктің ең индикативтік өлшемі - халықтың әртүрлі табысы. Көптеген жылдар бұрын бүкіл әлемдегі қоғамдағы стратификацияға әсер ететін факторлар өзгермейді:
-
қалалық немесе ауылдық жерлерде өмір сүру тәсілі - ауылда еңбекке ақы төлеу қалаға қарағанда аз, ал жағдай көбінесе нашар, ал жұмыс көп;
-
әлеуметтік рөлдер (анасы, әкесі, мұғалімі, лауазымды адамы) - мәртебесін, беделін, биліктің, мүліктің болуын анықтау;
-
еңбек бөлінісі - физикалық және зияткерлік еңбекті әртүрлі тәсілдермен төлейді.
Әлеуметтік теңсіздікті жою мүмкін бе?
Құжаттарда құжатталған тарих әлеуметтік теңсіздік болмайтын және қоғамның қабаттарына бөлінуі болмайтын уақытты білмейді. Бірақ кейде өте ауыр бұрмалаушылық бар, соның салдарынан адамдар зардап шегеді, демек, билік өкілдерінің міндеті қоғамның дамуына ұмтылу және экономикалық процестерді тоқтап қалмау және халық арасында кедейлікті жоғарылату емес. Әлеуметтік теңсіздікті жеңу жолдары:
-
әлеуметтік қызметтерді дамыту;
-
тегін жоғары сапалы медицина мен білімнің болуы;
-
кедейлер мен мүгедектерге көмек көрсету;
-
нормативтік актілерді, заңдарды, ақшалай өтемақыны, қоғамның қорғалмаған топтарын (ардагерлер, мүгедектер, жалғызбасты аналарды) қорғау;
-
мүгедектер үшін жұмыс орындарын қамтамасыз ету;
-
ерлерге де, әйелдерге де жалдау кезінде тең мүмкіндіктер беру.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-9
|
Бөлім: |
Жергілікті, жаһандық және мәдени маңызы мәселелерді зерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Әлеуметтік теңсіздікті жеңу жолдары |
|
Сабақтыңмақсаты |
- дәлелдерді, себептер мен мәлімдемелерді растау үшін дәлелдемелерді зерттеу және талдау. |
|
Бағалау критерийі |
Әлеуметтік теңсіздікті жеңу жолдарын анықтайды; Әлеуметтік теңсіздікті жеңу жолдарын сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі: Оқушылардың сабаққа қызығушылығын арттыру мақсатында ой шақыру -Қайырымдылық қорына ақша аударудан рекорд жасаған Билл Гейтс. 1994 - 2010 жылдар аралығында $28 млрд қайырымдылық қорына аударған екен. -Қалай ойлайсыздар әлеуметтік теңсіздікті болдырмау жолдары қандай? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Сөздік жұмысы ауқатты, қаржыгер, табыс, тиесілі, кедергі, тұрақ, әлеуметтік теңсіздік, жақын тұру, мәжбүр болу, әлеуметтік теңсіздік, кеңсе қызметі, кедейліктің шегі, зардап шегу, білім беру жүйесі (оқушылар мұғалім үстелінен 1-1-ден жаңа сөз алады\ берілген уақыт ішінде мағынасын\ аудармасын тауып, сыныпқа түсіндіреді). Топқа бөлу: сан ретімен Тыңдалым мәтінімен жұмыс. https://www.youtube.com/watch?v=CBk3etw4gC0 Т.Мәтінді тыңдау кезінде: 1)Ақпараттарды теріп жазыңыз (топпен). 2) мәтінде көтерілген мәселелер тізбегін жасаңыз. Мәтінді тыңдап болған соң: 1)Ақпараттар жарысы 2) Маңыздылық аймағы\ мәселелерді өзектілігіне қарай орналастыру\дайын кесте ұсынылады ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; Автор орындығы. Оқушы өз қалауы бойынша жетістік критерийіне сүйене отырып, Әлеуметтік теңсіздікті жеңу жолдары тақырыбында өзге пікірлерге коментарий жасайды және өз пікірін жеткізеді (жаңа сөздерді қолдану) Т. Бразилия мемлекетінің \ Зимбабе мемлекетінің білім министріне хат жазу\ресми стильде (көлемі 100-120 сөз) Хаттың құрылымы: - амандасу\жазу себебі\ көтерілген мәселе туралы нақты дерек келтіру\мәселені шешу жолдарын ұсыну\ қорытындылау\ аты –жөні, уақыты Хатты оқу дауыс ырғағы, мәнері жақсы оқушыға тапсырылады\ мұғалім таңдауы ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды
|
мәтінде қозғалған мәселелерді анықтай алады; көтерілген мәселе бойынша қорытынды ой ұсына алады. дескриптор: -мәселелерді тізбектеп жазады - өзектілігін анықтайды - қорытынды ой ұсынады Жетістік критерийі: түрлі тақырып бойынша айтылған пікірлерге баға бере алады; пікірін басқалардың көзқарасымен байланыстыра отырып жеткізеді. (А6) дескриптор: -пікірлерді сараптап жазып алады -пікірлерді талдап, баға береді -өзгенің көзқарасын анық түсінеді - өз көзқарасын өзгенің көзқарасымен байланыстырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының 1 - баспалдағы Мен.............. БІЛЕМІН 2 - баспалдағы Мен.................. ТҮСІНЕМІН, 3 - баспалдағы Мен............. ЖАСАЙ АЛАМЫН Үйге тапсырма Ғаламдық тақырыптардағы көтерілген мәселелер |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Әлемдік картасы Адамның даму теңсіздігінің индексі 2014 жылы. Бұл индекс қоғамдағы орташа адамның Адами дамуын анықтайды.
Әлеуметтік теңсіздік белгілі бір қоғамдағы ресурстар біркелкі емес, әдетте арқылы бөлінген кезде пайда болады нормалар адамдардың әлеуметтік тұрғыдан анықталған санаттары бойынша нақты заңдылықтарды тудыратын бөлу. Бұл билік, дін, туыстық, бедел, нәсіл, этнос, жыныс, жас, жыныстық бағдар және таппен туындаған қоғамдағы әлеуметтік тауарларға қол жетімділікті саралау артықшылығы. Әлеуметтік теңсіздік, әдетте, нәтиженің теңдігінің жоқтығын білдіреді, бірақ баламалы түрде мүмкіндікке қол жетімділіктің теңдігінің болмауы тұрғысынан тұжырымдамалануы мүмкін.[1] Әлеуметтік құқықтарға еңбек нарығы, табыс көзі, денсаулық сақтау және сөз бостандығы, білім, саяси өкілдік және қатысу жатады.[2] Байланысты әлеуметтік теңсіздік экономикалық теңсіздік, әдетте негізінде сипатталады табыстың тең емес бөлінуі немесе байлық, әлеуметтік теңсіздіктің жиі зерттелетін түрі. Пәндері болғаны
Қосымша №2
Мен Ұлыбританияда дүниеге келдім, қазір де осында тұрамын. Мен 18 жасқа толғанға дейін мектеп пен колледжге барамын. Егер мен ауырып қалсам, ата-анам маған ақша төлемейді, себебі менің сақтандыру полюсім бар. Біздің үйдегі ауызсу таза және қауіпсіз. Не ішіп, не жеймін демеймін. Егер жұмысым болмаса, мемлекет ары қарай өмір сүруімді қамтамасыз етеді. Егер маған біреу қастандық жасаса, мен полицияға барып шағымданамын. Менің ойымша, мен 70 жасқа дейін өмір сүремін.
Мен Зимбабада дүниеге келдім. Менің әкем шетелдік компанияда жұмыс істейді. Біз Харарда жеке бассейні бар үлкен үйде тұрамыз. Мен халықаралық жеке мектепте оқимын. Ауырып қалсам, дәрігер үйге келеді. Біздің үйде тамақ жеткілікті. Біз арнайы бөтелкедегі суды ішеміз. Болашақта білімімді Еуропада жалғастарамын. Маған және отбасыма зұлымдық жасалса, полиция немесе қарулы күш көмектеседі. Мен өз елімдегі адамдарға қарағанда, ұзақ өмір сүремін деп ойлаймын.
Мен Зимбабада дүниеге келдім және сол жерде өмір сүремін. Менің ата-анам фермерлер. Олардың кішігірім жері бар. Мен мектепке бара алмаймын, себебі ата-анама су мен отын үшін жеткілікті ақша табуға көмектесемін. Біз күніне бір рет қана тамақтанамыз және суды өзеннен аламыз, сондықтан көп ауырамыз. Ауырып қалсам, дәрігер келмейді, біздің ақшамыз дәрігерге қаралуға жетпейді. Полиция бізге көмектеспейді, себебі олар бізді оппозициялық партияны қолдайды деп ойлайды. Мен 35 жастан артық өмір сүрмейтін шығармын.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-10
|
Бөлім: |
Жергілікті, жаһандық және мәдени маңызы мәселелерді зерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қақтығыстар. Ұғымы. Түрлері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылар қақтығыстар ұғымын анықтап,оның түрлерін түсіндіреді; |
|
Бағалау критерийі |
Қақтығыстар ұғымын анықтайды; Қақтығыстар түрлерін ажыратады; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі Қызығушылықты ояту. «Қақтығыс» тақырыбына қатысты берілген сурет қиындыларын (пазл) таңдау арқылы топқа бөлінеді. «Пазл» әдісі Экранда көрсетілген 1-6 дейінгі бинго шарларын таңдай отырып, ондағы сұрақтарға жауап беріңдер. (Оқушылар өздері қалаған санды таңдап, ішіндегі жасырын сұрақтарға жауап береді
3 4 6 2 1
5 .)
Сабақтың тақырыбы мен мақсаты таныстырылады. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Топтық тапсырмасы Берілген мәтіндерді мұқият оқып, идеясын анықтап, ішінен негізгі ақпараттар мен деректерді анықтаңдар.
«Зерттеу кестесі» әдісі ҚБ.«Цукерман таяқшалары» әдісіарқылы оқушылар бір-бірінің кестелерін ауыстырып, тексеру арқылы бағалайды. ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. Жұптық тапсырма: «Қақтығыс тұрлері» Оқыған мәтіндерден жинақтаған негізгі ақпарат пен деректерді басшылыққа ала отырып, күрделі жоспар құраңдар.Құраған жоспарларыңызбен өзара алмасыңыздар. Жоспардың күрделілігіне назар аудара отырып, бір-бірлеріңізді тексеріңдер. «Пирамидалық талқылау» әдісі Жинақталған материалдар негізінде құрған жоспарларыңдынегізге ала отырып, аралас құрмалас сөйлемдіқолданып, «қақтығыс болдырмау жолдары» тақырыбында мақала жазыңыздар. Мақала жазу барысында критерийді басшылыққа алыңдар. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Дескриптор: Берілген мәтінді мұқият оқиды; Мәтіннің негізгі идеясын анықтайды; Мәтін ішінен негізгі ақпараттар мен деректерді табады. Оқушылар 4 бөлікке бөлінген флипчартқа әр оқушы жазылым алды кезінде іздестірген мәліметтерін басшылыққа ала отырып, күрделі жоспар жазады. |
ҚБ.«Цукерман таяқшалары» әдісіарқылы оқушылар бір-бірінің кестелерін ауыстырып, тексеру арқылы бағалайды. ҚБ. «Екі жұлдыз бір ұсыныс» әдісі арқылы оқушылар бір-бірінің жұмыстарын тексеру кезінде бағаламайды, екі оң сәтті анықтап, мадақтайды. Бір ұсыныс арқылы толықтыру жөнінде бағыт береді.
|
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс
Үйге тапсырма «Қақтығыс» туралы 5 мақал-мәтелдер іздеп, жазып келу; «Бейбітшілік – ел тілегі» тақырыбына кітапша, альбом жасау; «Бірлік пен бейбітшілік – біздің ортақ мүддеміз!» тақырыбында проблемалық мақала жазу; |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
"Қақтығыс" ұғымы әлеуметтік-саяси
күштердің, саяси қатынас субъектілерінің текетірестері өтетін
ерекше саяси жағдайды білдіреді. Бұның өзі әрекеттің тікелей
процесі, мұнда қарсы тұрушылықтың шынайы фактілері бар. "Дағдарыс"
және "қақтығыс" ұғымдары қоғамдық өмірде әлеуметтік практиканың
өзара байланысты кезеңдерін бейнелейді. Қақтығыстың негізі
жағдайдың дағдарыстығы болып табылады. Дағдарыс саяси қатынас
субъектілерін белсендіре түсіп, олардың текетірестеріне әкеліп
соқтырып, қақтығысты тудырды. Сондықтан да қақтығыстың өткірлігі
дағдарыстың дамуына, оның пісіп-жетілу дәрежесімен тікелей
байланысты.
Дағдарыстар тәрізді қақтығыстарды да көріну сфералары бойынша
жіктеуге болады: экономикалық, саяси, құқықтық, діни, этникааралық
және т.б. Дегенмен осылардың барлығы әлеуметтік қақтығыстардың
әрқилы формалары болып табылады, өйткені қақтығыстарда әрекет
етуші, қақтығысушы субъектілер өздерінің экономикалық, саяси,
құқықтық, діни, этникалық және басқа да мүдделерін түсінетін және
олардың үстемдігі мен жүзеге асуына ұмтылатын адамдар. Қақтығыстар
саяси қатынастар субъектілерінің іс-әрекеттері нәтижесінде
шешіледі.
Осы
ретте қақтығысқа қатысушы күштердің іс-қызметтерінің шынайы
түрткілерін айқындау аса маңызды саясаттанулық проблема. Өйткені
шынайы түрткілерде қақтығыстың себептері, өзіндік "құпиясы" бар.
Саясаттану ғылымы оны қақтығысушы субъектілердің мүдделерінің
иерархиялық принципінен шыға отырып анықтайды. Мүдделердің
иерархиялық жүйесінде материалдық, экономикалық мүдделер негізгі
мәнге ие. Алайда олар саяси қатынастарда таза күйінде көрінбейді,
себебі олар қажетті идеологиялық тартымдыққа ие емес. Осы мүдделер
қоғамдық өмірдің әрқилы сфераларында белгілі бір өзгерістерге
ұшырайды және осының нәтижесінде саяси қызметтің мотивациясы
жеткілікті тұрғыда күрделі мазмұнға ие болады.
Демек, саясаттану әдістемелік тұрғыда саяси акциялардың терең де
ақиқат негіздерін, "құпияларын" ашуға тиіс болса да, ол қақтығыстан
шығуды көздейтін ғылым ретінде сыртқы түрткілерге яғни өзекті,
шынайы өмірде әрекет ететін саяси қызметтің негіздеріне баса назар
аударады және осы негізде мүдделердің түйісуін қамтамасыз етуге
және келісім мен ынтымақтастық платформасын жасақтауға
ұмтылады.
Саяси қақтығыс әрекет үшін қажетті саяси қатынастардың шиеленісін
қамтамасыз ететін түрткілерді өзінде ұстайды. Саяси конфронтацияны
жасайтын осы түрткілерде әртүрлі шынайы әлеуметтік қағидалар
(меншікке, саяси жүйелерге, идеологиялық принциптерге, этникалық,
өнегелік, діни-конфессионалдық құндылықтарға және т.б. қатынас
болуы мүмкін. Бұл қағидалар саяси құмарлықты оятады,
қоздырады, өйткені олар өздерінің әлеуметтік мәні бойынша шынымен
фундаменталды және ұзақ жылдар бойы адамдардың тіршілік
әрекеттеріне ықпал етеді, себебі олар экономикалық, әлеуметтік,
саяси, рухани ортаны анықтайды. Тұтастай алғанда, қақтығысты саяси
жағдайлар үшін тән:
- біріншіден, оларға айырмашылық, қарама-қайшылық, кей жағдайларда
олардың антагонизміне алып келетін мүдделердің қайшылығы тән
қақтығысушы тараптардың, қақтығыс субъектілерінің болуы. Бірақ
мүдделер әрқилы болғанымен, олар әлеуметтік тұтастықтың ішінде
қызмет етеді, яғни ортақ базалық негізге ие, мәселен саяси
конфронтацияға дейін таптық күрес дамитындығы жалпыға мәлім, бірақ
осы жағдайда барлық күресуші таптар қол жеткізілген материалдық
және рухани мәдениетті, қоғамның өркениеттік деңгейін, тұтастығын
сақтауға мүдделі болады;
- екіншіден, қоғамдағы өмір сүріп отырған және қақтығысушы
тараптардың арасындағы саяси қатынастардың шиеленісу деңгейін
көрсететін қақтығыстың өткірлік дәрежесі. Қақтығыстық жағдайдың
өткірлігі, шиеленістің жоғары деңгейі қақтығыс субъектілерінен
қарастырылып отырған жағдайдан шығу үшін саяси құралдардың барлық
арсеналын жұмылдыруды талап етеді;
- үшіншіден, қоғам өмірінде пайда болған қақтығысты саяси жағдайдың
өзінің даму логикасы бар. Сондықтан, қақтығыстың пайда болуының
бастапқы кезеңін анықтап, оның дамуына жол бермеу өте маңызды.
Өйткені қақтығыс ұзақ уақыт өмір сүру нәтижесінде жеке әлеуметтік
мазмұнға ие бола бастайды, шынайы өмірге еніп, адамдардың дүниені
қабылдауының дағдылы элементіне айналып кетеді, қақтығысты саяси
мәдениетті қалыптастырады. Бұл кезде қақтығысты жағдайдан шығу өте
қиын болады;
- төртіншіден, қақтығысты саяси жағдайдың саяси қатынастар
субъектілеріне ықпалы маңызды әлеуметтік проблема болып
есептелінеді. Қақтығысқа қатысушы субъект өзінің санасында
қақтығысты саяси жағдай талап ететін әрекеттердің барлығын
бейнелеуге мәжбүр болады. Осы ретте оқиғаларды тым біржақты түсіну
үйреншікті сипат алады, субъект басқалардың да жеке позициялары мен
өтіп жатқан оқиғаларға бағасының бар екендігін ескеруден қалады
және адамдарды достар, жақтастар және дұшпандар деп бөледі.
Қақтығысты саяси жағдайлар адамдарды саяси бүліншілік ахуалына
дейін алып келуі мүмкін. Осы жағдайда саяси проблемалар тым
өткірленіп, олар өз кезегінде қарулы кақтығыстар, азаматтық соғыс,
лаңкестік әрекеттер және т.б. осы тәрізді антигуманды әрекеттерді
қолдануға арандатады.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-11
|
Бөлім: |
Жергілікті, жаһандық және мәдени маңызы мәселелерді зерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жанжалдарды шешу жолдары |
|
Сабақтыңмақсаты |
- дәлелдерді, себептер мен мәлімдемелерді растау үшін дәлелдемелерді зерттеу және талдау. |
|
Бағалау критерийі |
Жанжалдарды шешу жолдарын анықтайды; Жанжалдарды шешу жолдарын сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
С.Ұйымдастыру кезеңі. Психологиялық ахуал қалыптастыру: «Өзі туралы кластер» тренинг Ой шақыру
Суреттерде не көріп
отырсыздар? Тақырыпты болжап көріңіз.... Болжамдарын негіздейді |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау « 1-тапсырма. Мәтінмен танысып, тақтада берілген мәтін бойынша сұрақтарға жауап береді? 1. Мәдени жаһандану дегеніміз не? 2. Экономикалық жаһанданудың нақты сипаттарын ата? 3. Этникалық жаһанданудың нешеге бөлінеді? 4.Ақпараттық коммуникациялық жаһандану туралы не білесіз? 5. Аумақтық жаһандану дегенді қалай түсінесіз? 6.Не себепті өзіміздің рухани және материалдық құндылықтарымызды бағалау үшін жаһандану дәуірінде ұлттық ерекшеліктерімізді сақтау қажет деп ойлайсыз? ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды 2- тапсырма. «Екі жақты күнделік» әдісі арқылы төмендегі сөздерді қандай сөйлемде кіші әріппен, қандай сөйлемде бас әріппен жазуға болады деп өз ойларын дәлелдейді. Содан кейін осы сөздерді қатыстырып, жаһандық жанжалдарды шешу жолдары байланысты сөйлем құрап жазады
ЕББоқушыға тапсырма шығарылып беріледі. 3 тапсырма «Бір минут» әдісі Оқушылар Жанжалдар туралы мәлімдемелерді растау үшін дәлелдемелер кезек бойынша бір минут ішінде сабақ тақырыбы бойынша тоқтаусыз қайталаусыз, қатесіз сөйлейді. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: Жанжалдарды шешу жолдарындәлелдерді, себептер мен мәлімдемелерді растау үшін дәлелдемелерді зерттеу және талдайды; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ. « 3 Ұ» әдісі: Ұнамды, ұтымды, ұсыныс. |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Не білдім? Не көрдім? Не түсіндім? Нені жетілдіруім керек? Үйге тапсырма Жанжалдарды шешу жолдары |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Ойлан – жұптас –
бөліс»
Қосымша №1
Қақтығыстарды шешу жолдары. әрбір қадамда Адам болуы ірі арандатқан жатуы проблемалық жағдайлардың түрлі жүреді. Осы жағдайлардың кейбір психикалық жай-күйі туралы халық теріс эмоциялар және зиянды әсер улану және теріс денсаулықтарын қозғайтын, әлеуеті мен уақытты босқа туындатады. Әлемнің қарсылық жағдайға ауланған мүмкін емес еді ешқандай жеке тұлғалар бар. Бұл психология өте жан-жақты екенін жанжалдарды шешу жолдарын зерттеу қажет болып табылады. Өйткені, келіспеушілік көп, өйткені темперамент және сипаты актерлер ерекшеліктерін бар. Сонымен қатар, жеке тұлғалардың саны, қақтығыстар туындатады коммуникативтік өзара іс-қимыл бар. Сондықтан зорлық-зомбылық немесе бұзатын әдістері шиеленістерді шешу байланысты, қақтығыс басқару мақсаты болып табылмайтын немесе санауыш, оларды жою және алдын алу елемеуге мінез-құлық, және өзара шешімдер қайшы қарсыластарын табуға бағыт.
халықаралық жанжалдарды шешу жолдары
Қазіргі заманғы өмір қақтығыстар түрлі шегінде толық болып табылады. Алайда, тіпті мұндай жағдайларда, мемлекеттің ауырлығы, дәрежеде және салдары туралы ұлтаралық жанжалдар мен қақтығыстар ерекше орны бар. және т.б. саяси айырмашылықтар, экономикалық қарсыластық,: Сонымен қатар, олар жиі қақтығыстар, атап айтқанда басқа түрлері, өрілген Жиі олар саяси және басқа да әскерлер төтеп ғана күшейткіштің түрі, ал кейде кедергі болып табылады.
оларды шешу жолдары этноәлеуметтік қақтығыстар. Этноәлеуметтік соқтығысты, сондай-ақ басқа да қақтығыстар қарсы жататын тартылған тараптар кезеңнен болуымен сипатталады.
оң лауазымына сәйкес этникалық қақтығыстар тақырыбы салдарынан этникалық топтар немесе Перепалки меншік немесе түрлі ұлт мүліктік емес сипаттағы арасындағы даудың, аумағы болуы мүмкін.Жиі, келіспеушіліктер меншік құқық, азаматтық құқық, әкімшілік және мәдени құқықтары мәселелері туындайды. әкімшілік және азаматтық кемсітушілік жиі автоматты түрде меншік және әлеуметтік құқықтарын кемсітушілікке оятады Алайда, көбінесе олар жеткілікті тығыз, ұштасып жатады.
Жанжалдың субъектілері – бір мемлекеттің аумағында тұратын түрлі ұлттық қоғамдар. орынбасары партиялық шенеуніктердің, мемлекеттік органдардың, экономикалық құрылымдардың, түрлі азаматтық бірлестіктердің, жеке тұлғалар мен олардың отбасы: заңды тұлғалар мен жеке тұлғалардың тікелей қатысушылары болып табылады неғұрлым егжей-тегжейлі қақтығыстар, салмағына үзілістер сияқты ұлтаралық қақтығыс жағдайды ескере құқықтық тұрғыдан алғанда. Этникалық қауымдастықтар, қысым топтары мен мүдделерін болып лобби түрі болып табылады.
Этносаралық қақтығыстар нөлден басталмайды. олардың пайда болуы үшін өмір әдеттегі жолынан белгілі бір ауытқу, абыржу, бұзылуы және жиі ыңғайсыздық сезімі, үмітсіздік сезімін, өмір сүру мағынасын тіпті жоғалуы жүреді мән жүйесінің бұзылуын қажет бейім.Мұндай жағдайларда, асқан филогенетикалық процестерді тобының тіршілік функцияларды жүзеге асыратын, сондай этникалық факторды утонченности қоғам mezhsotsialnyh қатынастарды реттеу.
Мұнда сипатталған психологиялық механизмнің әрекеті осылай жалғасады. қоғам біртұтас және тәуелсіз тұлға mezhsotsialnyh қарым-қатынастар ретінде болу үшін қауіп болған кезде, мән-жайлар қоғамдық қабылдау деңгейінде ұлттық негізде әлеуметтік сәйкестендіру бар, топ ішіндегі бірлігі түрінде көрінеді, әлеуметтік және психологиялық қорғаныс тетіктерін, бірлігі пайданы, «бастап» біз «, vneshnesotsialnoy кемсітуге және оқшаулаумен енгізілген біздің емес «. Мұндай құбылыстар қарсыластық ушығуы әкеледі.
ұлттық кемсітушілікке жинақталатын қақтығысын шешу жолдары мен құралдары. Мемлекеттер арасындағы қайшылықтарды талдау, «агрессорды» анықтау басталуы керек – қарсы кінәлі актер. дана «агрессорды» және оның елемеу түсіріп алу және факторлардың реферат сипаттағы түрлі таратылуы шын мәнінде «құрбаны» одан да осал болып табылады қабылдау, белсенді әрекеттерге «агрессорды» ынталандырады.Қарсыласуды шешу үшін елеулі кедергі билеуші элита мен қоғамдық қозғалыстардың үрдістік, бейтараптандырылмаған мемлекеттер, тоталитарлық режимге ие елдердің қатарында болуы.
Көптеген қарулы қақтығыстардың сараптамасы мыналарды жасауға мүмкіндік береді:
– этносаралық қақтығыстардың көпшілігі ұлттық-аумақтық құрылым мәртебесі, этникалық топтар арасында шекаралардың әділдігі туралы келіспеушіліктерге байланысты туындайды;
– этносаралық қақтығыстарда әскерилендірілген күштерді пайдалану саяси көзқарас пен заң ұстанымынан айрықша болуы керек, оларды қолданудың шекаралары заңнамада белгіленген болуы керек;
– әскерилендірілген қақтығыстармен, сондай-ақ әскери қақтығысымен, олар пайда болғанға дейін ұзақ уақыт шайқасу керек.
Ерекше себептер мен этникалық қақтығыстарды шешу жолдарын іздестірмес бұрын қарама-қарсы тараптар арасында туындаған кернеу деңгейін төмендетуге тырысу керек. Осыдан кейін байланыс арналары орнатылып, диалог басталады.Жиі, апат әкеледі келіссөздер арқылы дереу мәселені шешу үшін оппозициялық партиялар тырысады. Контактілерді құруға ықпал ететін маңызды фактор – барлық жанжалдағы тараптар арасында сенімнің болуы. атап айтқанда, кез келген қарсыластық, және қарулы қақтығысты болдырмау үшін негізгі шарты, елдегі этносаралық қатынастарды үйлестіру болып табылады. Бұл шараны іске асыру үшін этносаралық қақтығыстарды болдырмау және шешудің келесі жолдары қолданылуы тиіс:
әділ құқықтық базаны, және әрбір жеке лайықты өмір сүруге табыс бар қоғамның ұтымды ұйымдастыру негізінде күшті мемлекет;: – демократиялық мемлекет болуы (атап айтқанда, әлеуметтік бейбітшілік екі негізгі кепілі, анықталған
– елдің тұтастығын, мемлекеттің қорғау органдардың барлық өкілеттіктерін тану, қылмысқа қарсы күресті қамтамасыз ету;
– резидент азшылықтардың автономия және өз ісін шешімдер қабылдауға мүмкіндік қамтамасыз қамтитын және салықтар;
– орталықсыздандыру, яғни жергілікті деңгейде билік шешімдерін қабылдау өкілеттігін беру;
– қантөгіске тап болған жанжал жағдайларындағы түрлі айырмашылықтардың дамуын болдырмау саясатын жүргізу;
– мемлекеттер арасындағы қатынастарды демократияландыру, халықаралық құқықтың жалпы қабылданған нормаларын негізсіз түсіндіруден бас тарту;
– Барлық ұлттардың теңдігі, олардың лингвистикалық, ұлттық, мәдени-діни және басқа қажеттіліктерін қанағаттандыру.
Қақтығыстарды шешудің негізгі жолдары мен әдістері төменде берілген.
Бірінші кезекте, болдырмау әдісі қолданылады, ол мыналарды қамтиды:
– жауды елемеу, қарама-қарсы жақтың әрекеттеріне жауап болмауы;
– ұлттық көшбасшы саяси аренадан шығу;
– жеке этникалық топтардың өкілдерін көшіру.
Келесі әдіс – «қарызды кейінге қалдыру», яғни қарама-қайшылықты болдырмау және жағдайдың өзгеруін күту, қақтығысты бейбіт жолмен шешуге қолайлы жағдайлар жасау.
Үшінші әдіс – келіссөздер, онда қатысушылар өздері таңдаған әрекеттерді таңдайды.келіссөздер процесінде қатысатын саны қарсыластық тартылған тараптардың санына тең болуы міндетті емес. процеске қақтығыс үшінші тұлғаларға ерікті аудару болып табылады төрелік ету секілді әдісі, сондай-ақ бар. Бұл жағдайда, үшінші тараптың шешімі соғысушы тараптар үшін қажет.
бесінші әдісі соғысушы тараптар үшін нақты ұсыныстар жасауға болады фактiлердi анықтау немесе қақтығыстың арандата, немесе оларды тексеріп береді сұрау комитеттер, ұйымдастыру арқылы, немесе келісу комиссияларының қалыптастыру арқылы, не медиатордың көмегімен мүдделері мен жанжалдасушы тараптардың қатынастарының бір конвергенциясы болып табылады.
Саяси қақтығыстарды шешу жолдары
Саяси текетірестің саяси сала, құндылықтар мен ұстанымдарды олардың мүдделерін қарама-қарсы арандата, саяси актерлер арасында пікір оппозициялық, алшақтық деп аталады.
Саяси қарсылық термині кейбір саяси субъектілердің басқалармен күресуін білдіреді.олардың күрес тақырыбы құрылымы арасындағы саяси қарым-қатынастарда әсер үшін бәсекелестік, ресурстарды басқару, қоғамдық шешім қабылдау мүмкіндігі, өз мүдделері мен әлеуметтік қажеттіліктерін тану болуы мүмкін. Басқаша айтқанда, саяси қақтығыс саяси үстемдік үшін күрестен туындайды.
жоғары саяси билік, оның иелену, мемлекет негіздері және құқықтық органдар болып табылатын мемлекеттік мекемелер, қауымдастықтар, құндылықтар мен символдар, әлеуметтік және саяси жағдайына, құру – бұл барлық пән және саяси қақтығыстар объектісі болып табылады.
саяси мәртебесін иерархиясында табылған жеке пәндер мен қауымдастықтар енгізілген жүйесі және теңсіздікті ретінде қоғамның саяси текетіресі саяси қарсыластық көзі және негізі болып саналады.
бір немесе қақтығыстардың алдын алу және шешу, басқа тәсілмен артықшылықты жанжалдасушы тараптардың толығымен байланысты. Бұл жағдайда, дауды шешудегі шешуші рөл қақтығысын жүруі мән-жайлар ойнатуға болады.Мысалы, қақтығыс проблемасын шешудің бейбіт жолын таңдауы қоғамдағы гласность, биліктің тепе-теңдігі, тиісті тарихи тәжірибе, келіссөздер мен кеңестерге мүмкіндік беретін институционалдық жағдайларға байланысты болуы мүмкін.
Саяси салада қарама-қайшылықты бейбіт жолмен шешу мынадай жолдарды қамтиды:
– бастапқы көзқарасты сақтауға негізделген ымыраға қол жеткізу;
– өзара келісілген концессия негізінде келісім, келісім;
– әлеуетті әлсіреу, бір қатысушы партияның ресурстарын азайту немесе бірнеше, бұл қарсыласуды жалғастырудың мүмкін еместігіне әкеледі;
– қарсыластың мүдделерін түсіну және құқықтарды түсіну, қатысушылар тарапынан қарсыласу үрдісінде өзара құрметтеуді алу.
Сондай-ақ бірнеше жанжалдарды басқару стратегиясы бар:
– «күш» ұстанымының стратегиясы жауды биологиялық организм ретінде жоюға немесе өз іс-әрекеттерін және тиімді субъектіні таңдауда еркіндікке бағытталған бағдармен сипатталады;
– қарсыластың «жарақаттану» стратегиясы қарсыластың сәйкессіздік талаптарын жасағанын, басқаша айтқанда, бұл стратегия қарсыласқа қолайсыз жағдайға келтіретін жағдайды түрлендіруді болжайды;
– «жалтару» стратегиясы талаптарды орындау мақсатында мүмкіндікті күтуді білдіреді және екінші қатысушыға немесе адамға әсер етпейді;
«серіктестік» стратегиясы барлық қарсыластардың мүдделерін қанағаттандыруға мүмкіндік беретін жанжал жағдайын шешу жолдарын табу болып табылады.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-12
|
Бөлім: |
Жергілікті, жаһандық және мәдени маңызы мәселелерді зерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Экологиялық мәселелер |
|
Сабақтыңмақсаты |
Ғаламдық экологиялық проблемалардың пайда болу механизімін анықтайды.Ғаламдық зкологиялық аймақтардың таралу аймағын картадан көрсетеді.Ғаламдық экологиялық проблемалардың механизімін талдап, жоба ұсынады. |
|
Бағалау критерийі |
- Ғаламдық экологиялық проблемалардың пайда болу механизімін анықтай алады. - Ғаламдық экологиялық аймақтардың анықтап, таралуын картадан көрсете алады. - Ғаламдық экологиялық проблемалар пайда болу механизімін түсіндіріп жоба ұсына алады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Мәңгілік ел бағдарламасынан:Ұлттық қауіпсіздік және еліміздің бүкіләлемдік, өңірлік мәселелерді шешуге жаһандық тұрғыдан қатысуы, адамгершілік құндылықтарды дарыту, өмір бойы оқып үйрену. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі: Оқушылармен амандасып, көңіл-күйін сұрау. Психологиялық ахуал қалыптастыру: «Көрші» әдісі Мақсаты: әрбір қатысушының сол топтың бір мүшесі екендігін сезінуі, бір-біріне жылылық сыйлау. Нұсқаулық: Көршіңді оң жақтан құшақта, Көршіңді сол жақтан құшақта. Оң жақтағы көршіңе бір жымиып, Сол жақтағы көршіңе бір жымиып, Бүгінгі тренинг барысы, Біз үлкен отбасы. . «Сұрақ қою және талқылау» «Қағаздағы сұрақтар» әдісі Әрқайсысы қағаз қиындысына өзі білгісі келген немесе өзі жауап бергісі келген сұрақтарды жазып, қалташаға салады. Араластырылған сұрақтар еркін түрде қатысушыларға таратылып беріледі. Әркім өзіне түскен сұрақтарға жауап бере отырып үй тапсырмасы сұралады. Топқа бөлу «Асықтар» әдісі. (Асық түстеріне қарай топқа бөлінеді) Сары түс «Озон қабаты» тобы Қызыл түс «Жылыжай эффектісі» тобы Жасыл түс «Қышқыл жаңбыр» тобы |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» ҚБ: «Мадақтау» әдісі арқылы
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
І.Жұптық жұмыс. «Кинометафера» әдісіБілім алушыларға «Озон қабатының жұқаруы» тақырыбында видео көрсетілім жасалады. (Ынтымақта бірлікте жұмыс жасауға, білгенін жолдастарымен бөлісуге, тақырыпты ортаға салып талқылауға, түйінді ойды саралауға жетелейді). Тапсырма: Видеодағы мәліметке сүйене отырып, жаныңыздағы оқушымен бірлесіп озон қабатының жұқаруы себебі және оның қоршаған ортаға әсері туралы жазыңыздар. ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. ІІ.Жеке жұмыс. «Ғажайып картаға саяхат» әдісі Тақтада ілінген картадан жасырын аймақтарды көрсетеді Тапсырма:Берілген ресурстарды пайдаланып ғаламдық экологиялық аймақтарды анықтап, таралу аймағын картадан көрсетіңіз. ІІІ. Топтық жұмыс: «Фишбоун» әдісі (постерде) Жапондық профессор Исикава бойынша Постерге балықтың қаңқасы суретін салып, басына тақырып жазылады. Денесінің жоғарғы жағындағы қанаттарға идеяның себептері, төменгі қанаттарға идеяның салдары жазылады. Түйінді ой құйрығына жазылады. Кейін ауызша, жазбаша кері байланыс беруге болады. (Берілген мәлімет бойынша өздері сұрақ қойып, жауабын топтық жұмыста талқылауға, ой қорытуға белгілі бір қорытындыға келуге жетелейді). Тапсырма: Экологиялық мәселелерден сақтану шараларына жоба ұсыныңыз. ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Бағалау критерийі - Озон қабатының жұқару себебін түсіндіреді Дескриптор -Видеоны көреді - Озон қабатының жұқаруы себебі және қоршаған ортаға әсері туралы жазады Бағалау критерийі -Ғаламда таралған экологиялық аймақтарды анықтайды,картадан көрсетеді. Дескриптор -Берілген қосымша материалдарды оқиды -Карта бойынша Ғаламда таралған экологиялық аймақтарды анықтап атайды; -Таралу аймақтарын картадан көрсетеді Бағалау критерийі Экологиялық мәселелерден сақтану шараларына жоба ұсынады Дескриптор - Ғаламдағы еліміздегі экологиялық мәселелерді атайды; -Себептерін түсіндіреді; -ҒЭМ нақты дәлелдер келтіреді; - Қорытынды тұжырым айтады -Жоба ұсынады |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ "Карусель" әдісі.Мұғалімнің сигналы бойынша жұмыстар сағат тілімен беріледі. Әр оқушы жазбаша кері байланыс береді өз жұмысын алғанға дейін қайталанбайды ҚБ. «Басбармақ» әдісі арқылы |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Шахмат» әдісі Саймон Браунхилл бойынша Шахмат тақтасының суретін пайдалану арқылы оқушылар бос ақ ұяшықтарға өз ойларын кезекпен жазады, кейін ой бөліседі. (Маңызды ақпарат туралы ой бөлісіп, жазылым, оқылым, тыңдалым мен айтылым дағдылары қалыптасады.) Кері байланыс Бүгінгі сабақ мазмұны түсінікті ме? Не түсініксіз? Нені білгіңіз келеді? Мақсатымызға жеттік пе? Үйге тапсырма «Менің едімнің экологиялық проблемалары» Ой түйін |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Ғаламдық проблемалар - әлемді тұтас қамтитын табиғи, табиғи-антропогендік немесе таза антропогендік құбылыстар. Осы құбылыстардың даму процесі жаһандану деп аталады. Қазіргі танда Халықаралық деңгейде мынадай ғаламдық проблемалар бар:
-
Ресурстар проблемасы;
-
Азық-түлік немесе ашаршылық проблемасы;
-
Энергетикалық проблема;
-
Демографиялық проблема;
-
Климаттың өзгеруі;
-
Экологиялық проблемалар;
-
«Үшінші әлем» елдерінің артта қалуын жою;
-
Қауіпті ауруларды жою;
-
Әлемдік мұхит пен космосты игеру;
-
Қылмыспен және терроризммен күрес;
-
Наркобизнеспен күрес.
Ғаламдық проблемаларды ерекше білім саласы - глобалистика зерттейді. Аталған ғаламдық проблемалар өзара тығыз байланысты және барлығы іс жүзінде жердегі экологиялық дағдарыстың даму процесімен қамтылады. Әрбір ғаламдық проблеманы міндетті түрде шешу қажет, өйтпесе оның дамуы апатқа - өркениеттің жойылуына дейін апарып соғады. Ғаламдық проблемаларды шешу үшін ғаламдық, аймақтық, ұлттық бағдарламалар жасалады, бірақ оларға келісушілік және үйлестірушілік жетіспейді. Ғаламдық проблемаларды шешуге жұмсалатын шығындардың жартысына жуығын экологиялық проблемаларды шешу шығындары құрайды. Өйткені басқа проблемалардың ішінде ғаламдық экологиялық проблемаларды ең артықтау проблема деп санайды.
Ғаламдық экологиялық проблемалар - ғаламдық, аймақтық және ұлттық деңгейлерде айқындалған экологиялық проблемалар кешені. Зор геосаяси проблеманың экологиялық қауіптілігінің мынадай көріністері бар: табиғи экожүйенің бүлінуі, озон қабатының жұқаруы, атмосфераның, Әлемдік мұхиттың ластануы, биологиялық әралуандылықтың азаюы және т.б. Олар тек қана барлық елдердің қатысуымен, БҰҰ-ның басқаруымен шешілуі мүмкін. Экологиялық проблемалардың ғаламдығы оны шешу үшін барлық елдердің жігерін жұмылдыру қажеттігін тудырып отыр; қарудың барлық түрлерін азайтпай экологиялық дағдарыстан айырылу мүмкін еместігі; биосфераның жалпыға ортақ ластануына қарай ядролық соғыс ғана емес, тіпті жай соғысты жүргізудің мәнсіздігі; қазіргі өркениеттің технологиялық құрылымын қайта құру, өмір негізі болатын табиғатпен өзара іс-әрекеттің жаңа сапалы әдістері мен құралдарын жасау; қоршаған ортаны қорғау проблемасы бойынша БҰҰ органдары жұмысының тиімділігін арттыру және оларга төтенше өкілеттік беру.
Озон қабатының (озоносфераның) бұзылуы.
Атмосферадағы озонның мөлшері бар болғаны 0,004%-ды құрайды. Стратосферада (10-50 км биіктіктегі) қалыңдығы 2-4 мм-ді құрайтын қабат. Атмосферада электр зарядтарының, Күннің ультракүлгін радиацияларының әсерінен оттегінің молекуласынан (02) озон молекуласы (О3) түзіледі. Озон қабаты биосфераның жоғарғы шекарасы болып есептеледі. Одан жоғары орналасқан қабаттарда тіршілік нышаны білінбейді. Жер бетіндегі барлық организмдердің тіршілігіне қауіпті Күннің өте қысқа ультракүлгін сәулелерін сіңіріп отыруына (6500 есе) байланысты озон қабатын «қорғаныш қабаты» деп те атайды. Озон қабатының 50%-ға бұзылуы ультракүлгін радиацияларды 10 есеге көбейтеді. Озон қабатынан күннің ұзын толқынды ультракүлгін сәулелері (290-380 нм) өтіп кетеді. Біраз мөлшерде тіпті бұл сәулелер адам үшін пайдалы да: терімізді қарайтып күйдіреді, организмнің қорғаныштық қызметі артады. Тал түсте ультракүлгін сәулелердің концентрациясы көп болғандықтан, күнге күйіп қыздырыну процесін шаңқай түске дейін жүргізген жөн.
Озоносфераның бұзылуы орны толмас жағдайларға, тері ісік ауруының күрт көбеюіне, көз катарактасына, жүйке жүйесінің әлсіреуіне, мұхиттағы планктонның жоғалуына, өсімдіктер мен жануарлар әлемінің мутациясына алып келеді.
1980 жылдары Антарктидадағы ғылыми жұмыс станцияларында жүргізілген зерттеулерден атмосферадағы озон құрамының төмендегені байқалған. Осы құбылыс- «озон тесігі» деген атау алды. 1987 жылдың көктемінде Антарктиданың үстіндегі «озон тесігі» барынша үлкейіп, оның ауданы шамамен 7 млн км² -ді құрады, яғни, ауадағы мөлшері қалыпты нормадан 30-50%-ға төмендеген. Антарктидадағы бұл құбылыс қыркүйек- қараша айларында байқалып, маусымның басқа кездерінде озонның мөлшері нормаға жақын болады. Кейін анықталғандай, атмосферадағы озонның мөлшері Солтүстік жарты шардың орта және жоғары ендіктерінде қыс-көктем (қаңтар-наурыз) айларында, әсіресе Еуропа, АҚШ, Тынық мұхит, Ресейдің еуропалық бөлігінде, Шығыс Сібір, Жапония үстінде жылдан- жылға азайып келеді. 1992 жылы Оңтүстік Америка құрылығы мен оған жақын кеңістіктерде озон құрамының айтарлықтай төмендегені (50%-ға) тіркелді. 1995 жылы көктемде Арктиканың озонды қабаты шамамен 40%-ға дейін азайған. Сонымен бірге Канаданың солтүстік аудандарында және Скандинавия түбегінің, Шотландия аралдарының, Қазақстанның, Якутияның үстінде «мини-тесіктер» қалыптасқаны тіркелген. Озон қабатының бұзылуы, яғни, «озон тесігінің» пайда болуы биосферада елеулі өзгерістер тудыруы мүмкін. Сондықтан бұл жағдай күрделі экологиялық мәселенің бірі. Озон қабатының бұзылу процесіне ғарыштық аппараттар, дыбыстан да жылдам ұшатын ұшақтар және ондағы толық жанып бітпеген отын өнімдері және ядролық жарылыстардан бөлінген заттар әсер етеді.
Алайда озон қабаты үшін ең қауіпті заттар - үй тұрмысы мен өнеркәсіпте пайдаланатын мұздатқыштар мен аэрозольді баллондарда пайдаланатын фреондар. Осы заттар атмосфераның жоғарғы қабаттарына көтерілгенде қарқынды түрде озонды бұзатын хлор немесе басқа галогендердің атомын түзетін фотохимиялық ыдырауға ұшырайды, ал олар әрі қарай озонның оттегіне айналу процесін жылдамдатады. Дүние жүзі бойынша шамамен 1,3 млн тонна озон ыдыратушы заттар өндіріліп отырған. Оның 35%-ын АҚШ, 40%-ын Еуропа елдері, 10-12%-ын Жапония, 7-10%- ын Ресей өндіреді.
Озон қабатының бұзылуы адам денсаулығы мен қоршаған ортаға өте зиян екендігі ресми түрде де айтылуда. Озон қабатын сақтау үшін халықаралық келісімдер қажет. 1987 ж. Монреаль хаттамасында фреондарды өндіру және пайдалануды бақылау жайында 70 мемлекет арасында келісім жасалды. Ол құжат бойынша озон қабатына қауіпті фреондарды өндіру 2010 жылға дейін тоқтатылуы керек болатын.
Қосымша №2
Парникті эффект (жылу эффекті).
Жанғыш қазбаларды өртеу және басқа да өнеркәсіптік процестер әсерінен бөлініп, атмосферада жинақталатын көмір қышқыл газ (С02 ), көмірсутектер, яғни, метан (СН4), этан (С2Н6) және т.б. (жоғары концентрациясы болмаса бұл заттар жекелей аса қауіпті емес) газдары парникті эффектінің пайда болуына алып келеді. Парникті эффектінің механизмі қарапайым. Бұлтсыз ауа райы ашық кезде күн сәулелері Жер бетіне оңай жетіп топырақ, өсімдіктер жамылғысымен сіңіріледі. Жер беті қызған соң жылу энергиясын ұзын толқынды сәулелену түрінде атмосфераға қайта береді. Алайда бұл жылу энергиясы атмосферада шашырамай жоғарыда айтылған газдардың молекулаларымен сіңіріліп (С02 жылу энергиясының 18%-ын сіңіреді), молекулалардың қарқынды қозғалысына және температураның көтерілуіне алып келеді. Атмосфералық газдар (азот, оттегі, су парлары) жылу сәулелерін сіңірмей, керісінше оларды шашыратады. С02-нің концентрациясы жыл сайын 0,8-1,5 мг/кг-ға көтерілуде. Зерттеулер бойынша СО2-нің мөлшері ауада екі есе көбейсе, орташа температура 3°С-5°С-қа көтеріледі. Бұл өз кезегінде климаттың ғаламдық жылуына, яғни, Антарктидадағы мұздықтардың жаппай еруіне, Әлемдік мұхиттың орташа деңгейінің көтерілуіне, көптеген жердің су астында қалуына және басқа да жағымсыз жағдайларға алып келеді.
Климаттың ғаламдық жылуы - биосфераның антропогендік ластануының бір көрінісі. Бұл климаттың және биотаның өзгеруі: экожүйедегі өнімділік процестерінің, өсімдіктер қауымдастықтары шекараларының, ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігінің өзгеруінен білінеді. Әсіресе климаттық өзгерістер Солтүстік жарты шардың жоғары және орта ендіктерінде қатты байқалады. Бұл аймақтардың табиғаты әртүрлі әсерлерді қабылдағыш келеді, сондықтан да оның қайта қалпына келуі өте баяу жүреді. Болжамдар бойынша, температураның көтерілуі дәл осы жерлерде жоғары болады. Тайганың аумағы кей жерлерде солтүстікке қарай 100-200 км-ге, кей жерлерде одан азырақ жылжиды. Температураның көтерілуіне байланысты мұхиттардың деңгейі 0,1- 0,2 м көтеріледі. Бұл өз кезегінде үлкен өзен аңғарларының (әсіресе Сібір өзендерінің) су астында қалуына алып келеді.
Мәліметтер бойынша келесі ғасырдың басына дейін Жер бетінің температурасы 1,4°С-қа көтеріледі. 1997 ж. Киото хаттамасына сәйкес, өнеркәсібі дамыған елдер 2008-2012 жылдары 1990 жылмен салыстырғанда парникті газдардың атмосфераға бөлінуін 55%-ға дейін азайту керек. Алайда бұл хаттаманың шешімдері әлі күнге дейін күшіне енген жоқ. Өйткені дамыған елдер бұл шешімнің дұрыстығына күмәнмен қарауда. 2000 жылы Гаага қаласында өткен конференцияда әрбір индустриалды елде зиянды заттарды атмосфераға бөлуді азайтудың ұлттық саясаты жүргізілу керектігі туралы шешім қабылданды. Өкінішке орай, көптеген елдер көміртегінің атмосферадағы азаюын ормандар мен топырақтың сіңіруінен емес өздерінің іс-әрекеттері арқасында деп көрсеткісі келеді. Қазақстан да 2006 жылға дейін 2008-2012 жылдар аралығында парникті газдарды атмосфераға шығаруды азайту бойынша міндеттеме алып, анықталуы керек еді. Бірақ іс жүзінде бұл мәселе тек қағаз жүзінде қалып отыр.
Қышқыл жаңбырлар.
Ғаламдық негізгі экологиялық проблемалардың бірі атмосферадағы ластаушы заттардың ұзақ қашықтықтарға тасымалдануы. Алғашында бұл проблема радиоактивті заттардың үлкен қашықтықтарға таралуына байланысты пайда болды. Негізінен күкірт диоксиді және оның қосылыстары, азот оксиді және оның қосылыстары, ауыр металдар (әсіресе сынап), пестицидтер, радиоактивті заттар сияқты улылығы жоғары заттардың таралуына баса назар аударған жөн.
Күкірт диоксиді мен азот оксидтерінің жуылуы күкірт жөне азотқышқылдарының түзілуіне әсер етеді. Бұл үлкен территориялардағы табиғи ортаның жалпы қышқылдануына, айтарлықтай экологиялық өзгерістерге алып келді. Түзілген қышқылда р және олардың қосылыстары жауған жауын- шашынның құрамында, қардың, жер бетіндегі су айдындарында және топырақтың құрамында кездесіп экожүйелерге жағымсыз әсер етуде. Күкірт диоксиді және азот оксидтерімен болатын қышқыл жаңбырлар орман биоценоздарына үлкен зиян әкелуде. Қышқыл жаңбырлардан жалпақ жапырақ ты ормандарға қарағанда қылқан жапырақты ормандар қатты зардап шегеді. Қышқыл жаңбырлар топырақ қышқылдығын тудырады. Нәтижесінде минералдық тыңайтқыштардың пайдасы азаяды. Әсіресе бұл шымды күлгін топырақтарда қатты байқалады. Адам организміндегі алғашқы жағымсыз реакциялар ауа құрамындағы сульфаттардың концентрациясы 6-10 мкг/м3, күкіртті газ - 50 мкг/м3 - ге жеткенде пайда болады. Бұл қосылыстарды әсіресе өсімдіктер өте сезгіш. Қыналардың кейбір түрлері күкірт қышқылының концентрациясы 10-30 мкг/м3, қылқан жапырақтылар - шекті мөлшерден бар болғаны 3-4 есе көбейгенде тіршілігін жояды. Тұщы сулардың қышқылдығы рН < 5,5 (табиғи суларда 5,6-ға жақын) көрсеткіште балықтардың көбеюі төмендеп, рН = 4,5 жағдайда көбею жүрмейді. Қазіргі таңда антропогендік әсерден бөлінетін күкірт диоксидінің мөлшері жылына 150 млн тоннаны құрайды. Көмірді пайдалану күкірттің көп бөлінуіне алып келеді. Жер шарының кейбір аудандарында, әсіресе Еуропада, Солтүстік Америкада антропогендік күкірттің түсуі көп мөлшерге жетті. Жер бетіне түскен қышқылдар мен сульфаттар топырақ құрамына (топырақтың қышқылдануы), өсімдіктер жабынына, су айдындарының қышқылдануына алып келуде.
Атмосфераны күкірт диоксидінен қорғау, оларды ауа бассейнінің жоғары қабаттарында шашырату арқылы жүзеге асыруға болады. Ол үшін жылу электр орталықтары мұржаларының биіктігі 180, 250, тіпті 370 м биіктікте болуы керек. Одан басқ а жолы - отынды пайдаланбас бұрын құрамындағы күкіртті отынды бөліп алу қажет.
Улы және фотохимиялық тұман. Үлкен қалаларға тән, жиі байқалатын құбылыс - улы туман (тұман мен түтіннің қосылысы). УЛЫ тұмандар үш түрлі - ылғалды, құрғақ және мұзды болып келеді. Ылғалды улы тұман (Лондондық тип) - газтәрізді ластаушы заттар, шаң және тұман тамшыларының қосылыстары. Бұл қосылыстағы заттар бір-бірімен химиялық реакцияға түсіп бастапқы түрлерінен әлдеқайда қауіпті қосылыстар түзеді. Атмосфералық ауаның 100-200 метр биіктігінде улы, сарғыш түсті лас, ылғалды улы тұман осылай пайда болады. Мұндай тұман теңізге жақын, тұманды, ауаның салыстырмалы ылғалдылығы жоғары елдерде түзіледі.
Құрғақ улы тұман (Лос-Анджелестік тип) - озонның пайда болуы кезінде химиялық реакциялардың әсерінен атмосфералық ауаның екінші рет ластануы. Құрғақ улы тұман Лос-Анджелесте (АҚШ) қалың тұман емес, көкшіл түтін түзеді. Улы тұманның үшінші түрі - мұзды улы тұман (Аляскалық тип). Ол Арктика мен Субарктикада антициклон кезінде төменгі температурада пайда болады. Мұндай ауа райында ластағыш заттардың аз мөлшерде бөлінуінің өзі мұздың майда кристалдарынан тұратын қалың тұманның пайда болуына алып келеді. Сондай-ақ улы тұман шұңқырлы жерлерде орналасқан қалаларға, мысалы, Алматы, Ереван, Кемерово, Новокузнецк, Братск, Мехико және т.б. тән. Улы тұман кезінде, жарықтың әсерінен зиянды заттардың ауа, ылғал компоненттерімен фотохимиялық реакциялары нәтижесінде қосымша улы өнімдер (альдегидтер, кетондар) түзіледі.
Атмосфералық ауаның тұмандануы қала микроклиматының нашарлауына - тұманды күндердің көбеюіне, атмосфераның тұнықтығына, мөлдірлігіне әсер етеді. Мысалы, 1948 жылы 26 қазанда Донора (АҚШ, Пенсильвания) қаласында қалың тұман мен түтіннің қосылуынан (улы тұман) жолдың көрінуі өте нашарлап қаланы қара күйе басып қалған. Адамдардың тыныс алуы қиындап, тамақтары ауырып, көздері ашып, құсқылары келген. Сөйтіп жаңбыр жауғанға дейін 3-4 күннің ішінде 14000 қала тұрғындарының 6000 тұрғын ауырып, 20 адам қайтыс болған. Сонымен қатар көптеген құстар, иттер мен мысықтар да өлген. 1952 жылы желтоқсанда Лондон қаласында улы тұманның әсерінен 3-4 күн ішінде 4000 адам қайтыс болды. Себебі ауасы лас қалада жел болмай, атмосфералық ауа құрамындағы күкіртті ангидридтің мөлшері қатты көбейіп кеткен. XX ғасырдың 30-шы жылдарынан бастап Лос-Анджелес қаласында да жылдың ЖЫЛЫ маусымында, әдетте жазда және ерте күзде ылғалдылығы 70% құрайтын тұман пайда бола бастады. Бұл тұманды фотохимиялык, тұман деп атайды. Улы тұман кезінде көріну қабілеттілігі нашарлап, үй жануарлары (ит, құс) еле бастайды. Адамдардың тыныс алуы қиындап, көздері жасаурап, тамақ пен мұрынның шырышты қабаттарының тітіркенуіне, өкпе және басқа да созылмалы аурулардың қозуына алып келеді. Улы тұман өсімдіктерге, әсіресе бұршақ, қызылша, астық тұқымдастар, жүзім және сәнді өсімдіктерге де зияны көп. Алдымен жапырақтары ісініп, біраз уақыттан кейін жапырақтың төменгі жағы ақшылданады және сарғаяды да, өсімдік қурай бастайды.
Әлемдік мұхит проблемалары.
Жер бетінің 2/3 бөлігін алып жатқан Әлемдік мұхит - суының салмағы 1,4-1021 кг-ды құрайтын үлкен резервуар. Мұхит суы планетадағы су қорының 97%-ын құрайды. Сондай-ақ Әлемдік мұхит планета халқының тағам ретінде пайдаланатын барлық жануарлар белоктарының 1/6 бөлігімен қамтамасыз етеді. Жер бетіндегі тіршілікті сақтауда негізгі роль мұхитқа, оның ішінде мұхиттың жағалаудағы аймақтарына жатады. Өйткені планета атмосферасына түсетін оттегінің 70% планктондарда жүретін фотосинтез процесінің нәтижесі. Әлемдік мұхит биосферадағы тепе-теңдікті сақтауда үлкен роль атқаратын болғандықтан, оны қорғау халықаралық экологиялық өзекті мәселелердің бірі.
Әлемдік мұхиттың зиянды және улы заттармен, мұнаймен және мұнай өнімдерімен, радиоактивті заттармен ластануы үлкен алаңдатушылық тудырып отыр. Ластанудың масштабын мына мәліметтерден көруге болады: жағалаудағы суларға жыл сайын 320 млн тонна темір, 6,5 млн тонна, фосфор, 2,3 млн тонна қорғасын бөлінуде. 1995 жылы тек Қара теңіз бен Азов теңіздерінің өзіне ғана 7,7 млрд/м3 лас тұрмыстық және өнеркәсіптік ағын сулар төгілген. Әсіресе Персия және Аден шығанақтарының сулары және Балтық теңізі мен Солтүстік теңіздің сулары да қатты ластанған. 1945-1947 жылдары кеңес, ағылшын және американдық команда басқармалары қолға түскен және өздерінің улы заттары бар (иприт, фосген) 300 мың тонна оқ-дәрілері суға батырылды. Суға батыру операциялары асығыс, экологиялық қауіпсіздік нормалары сақталмай жасалды. Судың әсерінен қазіргі кезде химиялық оқ - д ә р і л е р д ің корпустары қатты зақымдалды, ал мұның арты жақсылық қа апармайтыны белгілі.
Мұхитты қатты ластаушылардың бірі мұнай жоне мұнай өнімдері. Әлемдік мұхитқа жыл сайын орта есеппен 13-14 млн тонна мұнай өнімдері төгілуде. Мұнаймен ластанудың екі түрлі қаупі бар: біріншіден, су бетінде теңіз фаунасы мен флорасына қажетті оттегіні жібермейтін пленка түзіледі; екіншіден, мұнайдың өзі жартылай ыдырауы ұзақ уақытқа созылатын улы зат болып есептеледі. Судың құрамында мұнайдың мөлшері 10- 15 мг/кг жағдайда планктон мен майда шабақтар қырылып қалады. Үлкен танкерлердің апатқа ұшырауы кезінде мұнай өнімдерінің суға төгілуін нағыз экологиялық катастрофа деп айтуға болады.
Әсіресе радиоактивті қалдықтарды (РАҚ) көму кезіндегі радиоактивті ластану өте қауіпті болып табылады. Алғашында радиоактивті қоқыстардан арылудың жолы РАҚ-ды мұхиттар мен теңіздерде көму болды. Әдетте бұлар 200 литрлік бөшкелерге салынып, үстіне бетон құйып теңізге тастайтын белсенділігі төмен қалдықтар болды. Алғашқы РАҚ-ды АҚШ Калифорния қаласынан 80 км қашықтықта көмді. 1983 жылға дейін РАҚ-ды ашық теңіздерге көмуді 12 ел жүргізіп келді. Тынық мұхит суына 1949- 1970 жылдары арасында РАҚсалынған 560 261 контейнер көмілген.
Соңғы уақытта Әлемдік мұхитты қорғауға арналған бірнеше құжаттар қабылданды. 1972 жылы Лондонда жоғары және орташа деңгейдегі радиациялар қалдықтарымен теңіздерді ластауды тоқтату бойынша Конвенцияға қол қойылды. Орташа және төмен деңгейдегі радиоактивті қалдықтарды көму тек арнайы рұқсатпен жүргізілетін болды. 70-ші жылдардың басынан бері 10 теңізді бірге игеретін әлемнің 120 мемлекетін біріктіретін БҰҰ-ның «Аймақтық теңіз» экологиялық бағдарламасы жұмыс жасап келеді. Аймақтық көпжақты: Солтүстік-Шығыс Атлантика теңіз ортасын қорғау Конвенциясы (Париж, 1992 ж.); Қара теңізді ластану дан қорғау бойынша Конвенция (Бухарест, 1992 ж.) және бірқатар басқа да келісімдер жасалды.
Аймақтық экологиялық проблемалар
Ормандардың азаюы.
Жаңбырлы тропикалық ормандар оттегінің басты көзі және оттегі тепе-теңдігін сақтауда үлкен роль атқарады. Сондықтан тропикалық ормандарды «планетаның жасыл өкпесі» деп те атайды. Соңғы 50 жылда адамның қатысуымен Жер бетіндегі ормандардың 2/3 бөлігі, ал соңғы 100 жылда Жер бетіндегі орман массивтерінің 40% жойылған. Жыл сайын дүние жүзінде 15-20 млн гектар (Финляндия аумағындай) Спопикалы қ ормандар жойылуда. Соңғы 10 жыл ішінде ормандардың жойылу қарқыны 90%-ға өсіп, жылына 1,8%-ды құрайды. Ең көп шығынға ұшыр ап жатқан елдердің қатарына Бразилия , Мексика, Үндістан, Тайланд жатады. Егер тропикалық ормандар осындай қарқынмен жойыла берсе 30-40 жылдан соң Жер бетінде мұндай ормандар қалмайды. Тропикалық ормандар аумағының азаюы әсерінен атмосферадағы оттегінің мөлшері XX ғасырдың ортасымен салыстырғанда жыл сайын 10-12 млрд тоннаға азайып, ал көмір қышқыл газының мөлшері 10-12%-ға көбеюде, яғни, оттегі тепе- теңдігінің бұзылу қаупі бар.
Ормандардың жойылуының басты себептері: орман алқаптарының ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру үшін өңделуі, ағаш отындарға сұраныстың артуы, ормандарды өнеркәсіп қажеттігі үшін қырқу және дамудың үлкен масштабты жобаларының іске асуы.
Халықтың тропикалық аймақтарға көшуін мысалы, Бразилияда (Амазонияны колонизациялау жобасын іске асыру үшін) ауыл шаруашылығы үшін жаңа жерлерді игеру мақсатында кейде үкімет деңгейінде қолдайды. Латын Америкасы мен Кариб бассейні елдерінде экспортқа шығару үшін мал шаруашылығын дамыту саясаты тропикалық ормандарға үлкен зиянын тигізді. Дамушы елдердегі кедей халық санының өсуі энергетикалық кризиспен бірге ормандардың жойылуының тағы бір себебі болып табылады.
БҰҰ-ның мәліметтері бойынша, Азия, Африка және Латын Америкасы елдеріндегі ауыл тұрғындарының шамамен 90%, қала халқының 30% негізінен ағаш отындарды пайдаланады. Коммерциялық орман дайындау жұмыстары әдетте қырқылған ағаш орнына ағаш егілмей, экологиялық талаптар орындалмай жүргізіледі.
БҰҰ-ның Рио-де Жанейродағы конференциясынан (1992 ж.) соң дамушы елдер орман ресурстарын сақтау проблемасы бойынша халықаралық келісімге дайын екендіктерін растады. 1993 жылы Бандунг қаласындағы (Индонезия) кездесуде әлемнің барлық климаттық аймақтарында орман шаруашылығының дамуын қамтамасыз ететін бағдарламалар жасау және оны бақылау туралы халықаралық комитет құру жөнінде ойлар айтылды.
Қазақстан аумағының 3,2% ғана орманды алқап. Мамандардың пікірінше, еліміз орман қорғау ісі бойынша әлемдік тәжірибеден көп артта қалып қойған. Осы күнге дейін ұлттық орман саясаты қалыптасқан жоқ . Соңғы кездері ағашты заңсыз кесу әрекеті белен алды. Әсіресе еліміздің орман қорының 40%-ын құрайтын сексеуілді отау күшейіп барады. Ал сексеуілдің онсыз да эколоғиясы нашар, ылғалы аз, топырағы құнарсыз, құмды аймақтарда өсетіні бәрімізғе белгілі. Айта кетерлігі, 1992 жылы орман көшеттерін отырғызу ісі 80,7 мың гектар болса, он жылдан сон 2002 жылы бұл көрсеткіш 8,9 мың гектарға дейін қысқарған.
Су тапшылығын көптеген ғалымдар соңғы кездегі атмосферада көмір қышқыл газы мөлшерінің көбеюіне байланысты температураның көтерілуімен байланыстырады. Осыдан бірін-бірі тудыратын проблемалардың тізбегін жасау қиын емес: энергияның көп бөлінуі (энергетикалық проблемаларды шешу) - парникті эффект — су тапшылығы — азық-түліктің жетіспеуі (өнімнің болмауы). Соңғы 100 жылда температура шамамен 0,6°С-қа көтерілді. Әсіресе 1995-1998 жылдары температура қатты көтерілді. Көмір қышқыл газы, метан және басқа да газдар жылу сәулелерін сіңіріп парникті эффектіні (жылу эффектін) күшейтуде. Одан да маңызды фактор - тұрмыстық және өнеркәсіптік мақсатта су шығынының артуы. Осының әсерінен Үндістан, Қытай, АҚШ-тың кейбір аудандарында жер асты суларының деңгейі айтарлықтай төмендеді. Кейбір жерлерде суғару жұмыстары үшін жаңбыр суын емес, тереңде орналасқан қазба суларын пайдалануға мәжбүр.
Қытайдық ұлы өзендерінің бірі Хуанхэ бұрынғыдай Сары теңізге тек ылғалды жылдары ғана жетеді- АҚШ-тағы ірі Колорадо өзені де Тынық мұхитқа жылдағыдай құя бермейді. Амудария мен Сырдария өзендері де бұрынғыдай Арал теңізіне жете бермейді. Судың тапшылығы көптеген аймақтарда экологиялық ахуалды нашарлатып азық-түлік тапшылығына алып келуде.
Шөлейттену
Экожүйедегі тепе-теңдіктің бұзылуына және белгілі бір территориядағы органикалық тіршіліктің барлық формаларының деградацияға ұшырауына алып келетін табиғи және антропогендік процестердің жиынтығы, яғни, адамның қатысуынсыз табиғи экожүйенің орнына қайта келмейтіндей өсімдіктер жамылғысын жоғалтуы шөлейттену деп аталады. Шөлейттену негізінен ылғалы тапшы аудандарда табиғи және көбіне антропогендік факторлардың әсерінен (орман ағаштарын Қырқу, жайылымдарды үздіксіз пайдалану, суғару жұмыстары кезінде су ресурстарын үнемсіз пайдалану және т.б. пайда болады. Шөлейттену әлемнің барлық табиғи аймақтарында жүруде.
Қазіргі таңда әлемнің әртүрлі елдеріндегі шөлейттенудің басты себебі - табиғи ресурстарды шаруашылықта пайдалану құрылымының сол ландшафтың табиғи мүмкіншілігіне сәйкес болмауы, халық санының өсуі, антропогенді қысымның артуы, кейбір елдердің әлеуметтік-экономикалық жағдайының төмендігі. БҰҰ-ның 1985 жылғы мәліметтері бойынша, сол кездің өзінде антропогенді шөлейттенудің көлемі 9 млн км²-ге жеткен және жыл сайын 7 млн гектар жер пайдаланудан шығып қалуда. Шөлейттену процесі жалпы жер көлемінің Азияда - 19%, Африкада - 23%, Австралияда - 45%, Оңтүстік Америкада - 10%- ын құрайды. Сахара шөлі оңтүстікке қарай жылына орташа 6 км жылдамдықпен жылжуда.
Орта Азияның таулы аудандарында, Арал және Балқаш
төңірегінде, Орта Азия мен Оңтүстік Қазақстанның биік зоналы
геожүйелерін қоса (Тянь-Шань, Памир-Алай) шөлейттену процесі
қарқынды жүруде. Амудария мен Сырдария өзендерінің суларын ауыл
шаруашылығының қажетіне пайдалану Арал теңізінің сусыз жерлерінде
сортаң, тақыр жазықтықтардың пайда болуына алып келді. Сондай-ақ
Арал төңірегі ландшафтарының деградацияға ұшырауы көлді-батпақты
және тоғайлы табиғи кешендердің тұздың жиналуы молая түскен
гало-ксерофитті кешендерге алмасуда.
==Тұрмыстық және өнеркәсіптік қалдықтар==
Тұрмыстық және өнеркәсіптік
қалдықтар - түзілген жерлерінде пайдаланылмайтын,
ауыл шаруашылығының басқа салаларында өнім ретінде немесе қайта
өңдеу арқылы пайдалануға болатын өнеркәсіп, тұрмыс, транспорт және
т.б. қоқыстар тұрмыстық (коммуналдық) қалдықтар адам өміріндегі
заттарды (монша, кір жуу, асхана, емхана және т.б. қоса)
пайдаланғаннан кейін қалатын, тұрмыста пайдаға аспайтын қатты
(сондай-ақ ақпа сулардың қатты бөлігі - тұнбалары) қалдықтар.
Тұрмыстық қалдықтар әлемнің көптеген елдерінің проблемасы. Мысалы,
АҚШ-та жыл сайын 150 млн тоннадан аса, Жапонияда - 72 млн тоннадан
аса қалдықтар бөлінеді. Осыған байланысты қазіргі кезде көптеген
елдерде қоқыстарды өңдеу қондырғылары (тәулігіне 900 тоннаға дейін)
орнатыла бастады.
Соңғы жылдары тірі организмдердің улануына алып келетін қауіпті (улы) қалдықтардың мөлшері көбеюде. Бұл - ауыл шаруашылығында пайдаланылмай қалған улы химикаттар, құрамында канцерогенді және мутагенді заттары бар өндіріс орындарының қалдықтары. Бұрынғы КСРО территориясында химиялық «тұзақтар», яғни, кезінде көміліп ұмытылып кеткен, бертін келе тұрғын үйлер және басқа да обьектілер салынған көптеген қауіпті қалдықтардың орындары бар. Уақыт өте келе сол жердегі тұрғылықты халық әртүрлі ауруларға ұшырай бастайды. Мұндай қалдықтар көмілген жердің санақ бойынша АҚШ-та 32 мың жерде, Германияда - 50 ООО, Нидерландыда – 4000 кішкентай Данияның өзінде - 3200 көзі бар.
Өнеркәсіптік қалдықтар
Өнеркәсіптік (өндіріс орындары) қалдықтар - өнімдерді шығару және әртүрлі жұмыстарды орындау кезінде бастапқы тұтыну қабілетін толық немесе жарым-жартылай жоғалтқан шикізат, материалдар, жартылай фабрикаттар қалдықтары. Олар қайтымды және қайтымсыз (технологиялық шығындар: буға айналу, бықсық түтін, кеуіп кету) болуы мүмкін. Мәліметтер бойынша Еуропа одағы елдерінде жыл сайын: қайта өңдеу өнеркәсіп орындарында - 400 млн тонна, өндіріс орындарында - 160 млн тонна және т.б. қалдықтар түзіледі. 90-шы жылдардың бас кезінде барлық қалдықтардың (2,2 млрд тонна) жартысы ауыл шаруашылығындағы өндіріс орындарының еншісіне тиді.
Қала экологиясы
Урбанизация (адамның планета территориясын игеруі және өзіне қажетті обьектілерді салуы) табиғатқ а елеулі әсер етеді. Халықтың сапалы тіршілігін қамтамасыз ету үшін оның жолдарын, құралдарын, әдістері мен шешімдерін экологиялық негізделген жағдаймен шешуді Урбоэкология (қала салудағы экология) саласы қарастырады. Қалалардағы адам мен табиғат үшін қолайлы ортаны сол жерде өмір сүретін тұрғындардың психологиялық, әлеуметтік жайлылығы, қаланың үйлесімді, орнықты әлеуметтік және экономикалық дамуы қамтамасыз етеді. Қалалық орта сонда тұратын халық үшін жоғары дәрежеде және әрқалай әсер ететін табиғи, табиғи-антропогендік және әлеуметтік-экономикалық кешенді факторлар болып табылады. Адамның қаладағы өмірі - бұл пәтер ішіндегі ортаның, пәтерден тыс ортаның (өндіріс орыны, көше, транспорт және т.б), мәдени ландшафтар ортасының (бақтар, саябақтар), табиғи ортаның, сондай-ақ әлеуметтік-психолоғиялық және әлеуметтік-экономикалық орталардың жиынтығы.
Жер бетіндегі адамдардың көпшілігі күнделікті өз қажеттіліктерін қанағаттандыруға қолайлы қалада тұратыны мәлім. Алайда қалалар негізгі экологиялық мәселелердің де орталығы болып табылады. 2001 жылы тарихта алғаш рет қалалардағы тұратын халық саны планетадағы адамдардың 50%- нан асты. Болжамдар бойынша 2030 жылға қарай қалада тұратын адамдардың саны ауыл тұрғындарының санынан 2 еседей көп болады деп күтілуде. Соңғы ғасыр ішінде қалаларға байланысты ауқымды экологиялық қиыншылықтар байқала бастады, олар:
-
көптеген қалалардағы ластанудың өсуі, ластағыштардың
қоршаған орта мен адам организміне түсуі;
-
қала аумақтары мен қала халқы санының өсуі, халықтың
тығыз орналасуы, мегаполистердің халық саны ондаған миллионға жететін одан да ірі урбоареалдарға айналуы;
-
табиғатты ығыстыру, табиғи ландшафтардың жасанды
ландшафтарға ауысуы;
-
адамның табиғатпен тікелей байланысының (көзбен, иіс
сезу, түйсік, дыбыс арқылы) жоғала бастауы, табиғи сезім мүшелерінің жағымсыз жасандыға ауысуы және олардың қарқынды түрде өсуі;
-
адамның табиғи биологиялық ырғағына әсер (түннің шектен
тыс жарық болуы, шуыл, ұйықтау орнына түнде жұмыс істеу және т.б.).
Қалалық орта экологиясы - қалалық ортаның проблемалары және оларды жетілдіру жолдары туралы кешенді ғылым. Осындай кең көлемдегі мәселелерді шешу оған қатысы бар адамдардың (қала басқарушылары, инвесторлар, архитекторлар, құрылысшылар, қала халқы) экологиялық білім деңгейіне, ғылыми зерттеулерге, бөлінетін субсидияға, азаматтардың қатысуына және олардың ақпаратпен қамтамасыз етілуіне байланысты. Мұндағы басты міндеттер мыналар:
-
Қалалық ортаны құруда әлеуметтік, экономикалық және
экологиялық факторларды біріктіру;
-
Сапалы өмір сүру ортасы жоғары дәрежеде болу үшін
қаланы және оның маңайын жоғары сапалы экологиялық инфрақүрылыммен қамтамасыз ету;
-
Энергетиканы, өнеркәсіп орындарын, транспортты, суды
пайдалануды, қалдықтарды және т.б. экологияландыру;
-
Тұрғындар қажеттіліктерін экологияландыру және осы
қалалық ортаны құруға қатысы бар барлық адамдар санасында экологиялық этика негізін құру.
Қазірдің өзінде бірқатар елдерде қалалар алып жатқан территориялардың үлесі көп. Мысалы, Бельгияда - 28%, Англияда - 12%, Данияда - 11% ел территориясы қалалардың үлесіне тиеді. Мұндай үлкен урбанизацияланған аумақтарда қалалар мен табиғат арасындағы экологиялық тепе-теңдікті сақтау мүмкін емес. Әлеуметтік-экономикалық дамуы нашар басқарылатын қалалардың қоршаған ортаға тигізетін жағымсыз әсерлері көбейе түсті.
Урбанизация қазіргі кезде негізгі әлемдік
тенденция болып отыр. 1900-2000 жылдар аралығында қала халқы
шамамен 0,2-ден 2,9 млрд адамға көбейді. Ал осы уақыт ішінде халық
саны 1 миллионная асатын қалалар 17-ден 388-ге дейін көбейді.
Қалалар Құрылықтың аз ғана бөлігін алып жатыр, алайда мұнда бүкіл
халықтың жартысына жуығы тұрып жатыр.
Урбанизация процесінің дамуына байланысты қалалық ортаның көптеген
проблемалары (урбанистикалық, құрылыс- архитектуралық,
технологиялық, әлеуметтік, экологиялық) пайда болды. Оның ішінде
қала саны мен көлемінің өсуі, өнеркәсіп орындарының, транспорттың,
тұрғындар санының артуы да бар. Ауыл тұргындарының қалаға көшуіне
байланысты ауыл мен қала тұрғындарының саны үнемі өзгеріп отырады.
Қала халқының саны және қалалар саны мен көлемдері де өсуде. Қала
халқының сандық пайызы әлемнің әртүрлі аймақтарында әрқалай. Ең
үлкен көрсеткіштер әлемнің дамыған елдері - Солтүстік Америка мен
Еуропаның үлесінде (70%-дан жоғары), ал ең төменгі көрсеткіш - Азия
және Африка елдерінің еншісінде. Үлкен қалалар өздерінің маңайымен
және кішкене қалалармен қосылып, ұзындығы жүздеген километрге
жететін урбанизацияланған ареалдардың (мегаполистердің) түзілуіне
алып келді. Қазіргі кезде ең ұзын мегаполис «Босваш» (Бостон-
Вашингтон) 500-дей қаланы біріктірді. Мұнда АҚШ халқының 20% (45
млн адам) тұрады. Түнгі уақытта бұл территория Жер спутниктерінен
жарық дақ сияқты көрінеді. Мұндай урбоареалдардың саны әлемде
10-нан асты. Оның әрқайсысы 30- 40 агломерацияларды «жұтып
қойды».
Қалалардың демографиялык, және экономикалық тұрғыдан өсуі әсерінен экожүйеге техногенді әсердің артуы тек қала маңында ғана емес, олардан біршама қашықтықтарда да біліне бастады. Осыған байланысты қаланың экологиялық жағдайы көптеген өнеркәсіпті қалаларда нашарлап кетті. Қалалар планетамыздың азғана бөлігін алып жатуына байланысты, қалған табиғаттың бөлігін аман сақтап қалуға мүмкіндік бар. Қалалар - адамзаттың болашағы. Аристотель айтқандай - «Біз қалаларды тұрғызамыз, алқалалар бізді қалыптастырады». Урбанизацияның экожүйелер үшін жағымсыз болуы міндетті түрде емес, ал оны экологияландыру жағымды құбылыс. Қала және қалалық орта сонда өмір сүретін халықтың Қажеттіліктерін өтеуге, денсаулығына, өмір сапасына қатты әсер етеді. Сондықтан қазіргі таңда қалалық ортаны экологияландыру адамзат үшін өмірлік қажеттілік болып табылады.
Халық санының өсуі.
Жер үшін ең үлкен проблема - тез өсіп келе жатқан халық саны. Осы процесті азайту үшін жасалған көптеген әртүрлі әрекеттер іске аспай жатыр. Қазіргі таңда Африка, Азия, Оңтүстік Америка елдерінде «демографиялық жарылыс» орын алуда. Кезінде (XIX ғасырдың бас кезінде) экономист Мальтустың өзі халық санының бақылаусыз өсуі азық-түліктің тапшылығына алып келетінін айтқан болатын. Қазіргі таңда кейбір ғалымдардың айтуынша (мысалы, ағылшындық климатолог-ғалым Джеймс Лавлок) Жер үшін 1 млрд немесе соған жақын халық саны оптималды деп есептейді.
Климаттың өзгеруі бойынша үкімет аралық сарапшылар тобының (IPCC) болжамы бойынша - 2040 жылы Еуропада жаздың күндері 2003 жылдың жазғы күніндей температура 38°С- 48°С-ты құрайтын болады. Мұндағы негізгі мәселе адамдардың көптеп өлуі емес, өсімдіктер өспей Еуропада азық-түлікті өсіру тоқтаудың алдында болады - дейді. Бұл ұйым тобының есебінше, 2040 жылы Сахара шөлі Еуропаның ортасына, тіпті Берлинге дейін жылжиды.
Әлеуметтік-экономикалың проблемалар. Азық-түлік тапшылығы. Әлем бойынша астық, ет, балық және басқа тағам түрлерін адам басына шаққанда өндірілуі 1985 жылдан бері төмендеп келеді. Болжамдар бойынша, 2010 жылға қарай бидай мен күріштің бағасы екі еседен аса қымбаттайды деп күтілуде. Бұл кедей елдерде халықтың жаппай ашаршылыққа ұшырауына алып келуі мүмкін.
Азық-түлік тапшылығының басты себебі - 1956 жылдан бері адам басына шаққанда егістік жерлерінің көлемінің қысқарып, басқа мақсаттарға пайдаланылуы және топырақтың эрозияға ұшырауына байланысты. «Жасыл революцияға» байланысты 1970- ші жылдары жаңа сорттарды енгізу, суғару, тыңайтқыштар мен гербицидтерді пайдалану арқылы өнімнің төмендеуі тоқтатылды. Алайда суғару үшін судың тапшылығына байланысты Австралияда, Африкада бұл әрекеттер іске аспады. Қазіргі таңда суғару жұмыстары үшін судың тапшылығы Азияда, Америкада байқалуда. Сондай-ақ балық қоры да күрт азайды. 1950 жылдан 1989 жылға дейін әлем бойынша балық аулау 19 миллионнан 89 миллионға жетті
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-13
|
Бөлім: |
Жергілікті, жаһандық және мәдени маңызы мәселелерді зерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Климаттың өзгеруі |
|
Сабақтыңмақсаты |
жаһандық мәселе бойынша өз көзқарасыңызды және оның қалай дамығанын сипаттау; |
|
Бағалау критерийі |
жаһандық мәселе климаттың өзгеруін анықтайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Құрмет, ынтымақстастық, өмір бойы оқу, азаматтық жауапкершілік, ашықтық, жыл сайын, Адами құндылықтарды дәріптеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі «Бес қадам» стратегиясы. Сыныптан 4 оқушы шығады, бес қадам аттап жылдам жауап береді.
/мөлдір су, шалшық су, таза су т.б./
Сабақтың тақырыбы мен мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен жалдау «Түсін,талда,жеткіз»-топтық жұмыс Адамзаттың дамуындағы жаһандық мәселелер климаттың өзгеруін критерийлерін картадан талдайды; Тапсырма: Жаһандық мәселелердің аймақтық көрінісін бағалау.Оқулық мәтіні және картамен жұмыс.Ғаламшардың орман жамылғысы кестесін толтыру.Графикалық түрдегі ақпаратты талдау баға беру
ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; Жұптық жұмыс Климаттың өзгерулері- түгелдей жер бетінде немесе оның ірі аймақтарында климат жағдайларының ұзақ бағытты (он жылдан астам) немесе ырғақты (геологиялық уақытта, тарихи уақытта) өзгерулері. Палеогеографиялық зерттеулердің негізінде анықталған геологиялық климаттың өзгерулері Жер тарихында ұзаққа созылған жылы және суық кезендердің болғанын дәлелдейді. Көбінесе метеорологиялық байқаулардың негізінде, қазіргі Климаттың өзгерулері кейінгі ондаған (кейде жүздеген) жылды қамтиды және циклді сипатта болады. Әр түрлі себептерден туындаған ұзақтығы 11, 35, 80—90 жылдарға созылған, сондай-ақ ғасырдан асқан климаттык ырғақтар (мысалы, 1800—1900 жылдық ырғақтар) және т.б. анықталды. Климаттың Күн активтілігінің ғасырлық және ғасырдан ұзақ өзгерістерімен байланыстары туралы болжамдар бар. Климаттың өзгерулері әр түрлі дәрежеде табиғи ортаның барлық құрам- бөліктері мен ауыл шаруашылығы өндірісіне әсер етеді. Ауа-райының жылынуынан келесі өзгерістер туындауы мүмкін деген болжамдар бар:
1-тапсырма. Асты сызылған сөздерге түсініктеме беріңіз. 2-тапсырма:Жеке жұмыс Мәтінге сүйене отыра, 3 сұрақ құрастырыңыз. ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Дескриптор: -Адамзаттың дамуындағы жаһандық мәселелердің критерийлерін талдай біледі; - Адамзаттың дамуындағы жаһандық мәселелердің критерийлерін жіктеп ұсынады;
Дескриптор: 1.Орман жамылғысының азаюы байқалатын негізгі аймақтар мен елдерді атайды; 2. Орман жамылғысының қысқаруын анықтайтын түрткіжайттар; 3.Адамзат үшін орман жамылғысының азаюы мәселесінің шешу жолдарына баға береді;
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады . өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Оқушылар шеңберге тұрып, төмендегі сұрақтарға жауап береді.
«Екі түрлі түсініктеме
күнделігі» арқылы жүзеге
асады.
«Білім теңізіне кеме
жіберіңіз» әдісі арқылы кері
байланыс жүргіземін. Оқушыларға сабақ басында кеме пішінді жапсырма
қағаз беремін. Сабақ соңында оқушылар тақырыпты жақсы деген
оқушылар кемелерін теңізге орналастырады, өзіне сенімсіздер жағаның
шетінде қалады Үйге тапсырма Климаттың өзгеруі |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Климаттың өзгеруі[өңдеу | кодын өңдеу]
Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Соңғы 0,5 млн жылдардағы
Климаттың өзгерулері
Климат
индикаторлары:
көк
түспен — мұхиттың деңгейінің
өзгеруі,
жасыл
түспен — 18O-дің теңіз суларындағы
концентрациясы,
сарғылт
түспен —
CO2-нің антарктикалық
мұздарындағы концентрациясы (сарғылт)
Межелік
бірлігі — 20 000
жыл.
Климаттың өзгерулері[1] - түгелдей жер бетінде немесе оның ірі аймақтарында климат жағдайларының ұзақ бағытты (он жылдан астам) немесе ырғақты (геологиялық уақытта, тарихи уақытта) өзгерулері. Палеогеографиялық зерттеулердің негізінде анықталған геологиялық климаттың өзгерулері Жер тарихында ұзаққа созылған жылы және суық кезеңдердің болғанын дәлелдейді.
Көбінесе метеорологиялық байқаулардың негізінде, сондай-ақ дендрохронологиялық және т.б. әдістермен анықталатын қазіргі Климаттың өзгеруі кейінгі ондаған (кейде жүздеген) жылды қамтиды және циклді сипатта болады. Әр түрлі себептерден туындаған ұзақтығы 11, 35, 80—90 жылдарға созылған, сондай-ақ ғасырдан асқан климаттык ырғақтар (мысалы, 1800—1900 жылдық ырғақтар) және т.б. анықталды. Климаттың Күн активтілігінің ғасырлық және ғасырдан ұзақ өзгерістерімен байланыстары туралы болжамдар да бар. Климаттың өзгерулері әр түрлі дәрежеде табиғи ортаның барлық құрам- бөліктері мен ауыл шаруашылығы өндірісіне әсер етеді.
Ауа-райының жылынуынан келесі өзгерістер туындауы мүмкін деген болжамдар бар:
-
Антарктида мен Гренландияның мұздықтарының еруі.
-
Мұздықтар еруі барысында дүниежүзілік мұхит деңгейі 2300 жылдары 2,5 м. жоғарылауы мүмкін,
-
Мұздықтардың еруі барысында пайда болған тұщы су мөлшері [[]]Гольфстримнің жылу ағысын бұзып Еуропаның суытуына алып келеді.
-
Арктика мұздықтарының еруі ақ аюдың өліміне алып келуі мүмкін.
-
Ормандарға, көлдерге, қала инфраструктурасына кері әсерін тигізеді.
-
Дауылдар, су тасқындары жиілігі өседі.
-
Азық-түлікпен қамтамасыз ету нашарлайды.[2]
Климаттың антропогендік өзгеруі[өңдеу | кодын өңдеу]
Климаттың антропогендік өзгеруі — табиғи ортаға антропогендік өсердің (негізінен оның ластануы) артуынан климаттың көрсеткіштердің (ауа температурасы, оның қозғалысының заңдылықтары және т.б.) ұзақ уақыт (10 жылдан артық) өзгеруі. Дәлірек айтқанда, климаттық жүйені салыстырмалы тұрақты күйден шығару кезінде пайда болатын, геофизикалық процестердің (Жерге ғарыштық өсерлерді қосқанда) табиғи жүру барысында теориялық мүмкін шегінен шығып кететін климаттық ауытқу. Мысалы, 1977-1981 жылдары Солтүстік Америкадағы суық қыстар 10 мың жылда бір рет болатын жағдай деп есептеледі
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-14
|
Бөлім: |
Жергілікті, жаһандық және мәдени маңызы мәселелерді зерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Ауаның ластануы |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылардың ауа
туралы алған білімдерін жүйелеп,ауаны таза ұстаудың,таза ауамен
тыныс алудың маңызын ұғындыру.ауаны ластау көздері және оны
болдырмау туралы көзқарас
қалыптастыру. |
|
Бағалау критерийі |
ауаны таза ұстаудың,таза ауамен тыныс алудың маңызын анықтайды; ауаны ластау көздері және оны болдырмау жолдарын сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Адами құндылықтарды дәріптеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі «Ой қозғау» әдісі бойынша оқушылар жаңа тақырып туралы білетін ақпараттарымен бөліседі .
Осылайша жетекші сұрақтарға жауап бере отырып, сабақтың мақсаты мен жетістік критерийлері айқындалады. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау Топтық жұмыс1-тапсырма. Мәтінді оқыңдар. Мәтін құрылымын сақтай отырып, графиктік кестелерге «Ауаның ластануы» туралы мәліметтеріңізді жазыңыздар. (сурет, сызба) 2-тапсырма «Ойлан-жұптас-бөліс» «ПОПС» формуласы. «Попс формуласы»: «Ауаның ластануы-жаһандық мәселе» 1-қадам: «Менің ойымша...» 2-қадам: «Себебі мен оны былай түсіндіремін...» 3-қадам: «Оны мен мынадай фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын...» 4-қадам: «Осыған байланысты мен мынадай қорытындыға келдім...» ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; 3- тапсырма «File» әдісі «Ауаның ластануына жол бермеу өз қолымызда» пікіріне талдау жасаңыз
ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: ауаны таза ұстаудың,таза ауамен тыныс алудың маңызын анықтайды; ауаны ластау көздері және оны болдырмау жолдарын сипаттайды
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ. «Екі жұлдыз, бір ұсыныс» беру арқылы бағалау ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Үйге тапсырма |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
уаның
ластануы туралы не
білеміз?
Қосымша №1
абиғи ортаның жаһандық өзгерістерінің маңызды экологиялық салдарларына жататындар:
-
Жер атмосферасында булы газдардың ұлғаюы есебінен болып жататын климаттың өзгеруі.
-
Азонды бұзатын заттар (АБЗ) шығындыларының есебінен Жердің азон қабатының бұзылуы.
-
Ормандардың жойылуы мен құлдырауы, топырақ эрозиясы, су қоймаларының ластануы, өсімдіктер мен жануарлар түрлерін дайындау есебінен биотүрліліктің жоғалуы.
-
Жердің топырақты-өсімдікті қабатының бұзылуы есебінен жерлердің шөлге айналуы және азып-тозуы.
Жаһандық экологиялық мәселелер атмосфералық ауаның ластануына байланысты. Атмосфера планетадағы өмірдің айқындаушы шарты болып табылады. 1 млн халқы бар қала жыл сайын атмосфераға 10 млн тонна су буын, 2 млн тонна газдар, 20 мың тонна шаң-тозаң мен 150 тонна ауыр металдар шығарады. Дүниежүзілік Денсаулық сақтау ұйымының деректері бойынша зерттелген елдердің жартысында 802 шоғырлануы стандартты нормалардан артық.
Жылыжай әсері және климаттың өзгеруі. Жылыжайдағы әйнек секілді, С02 атмосферада Күннің сәулелі энергиясын Жер бетіне өткізетіні мәлім, бірақ ол Жердің инфрақызыл (жылы) сәуле шығаруын ұстап қалады және осылайша жылыжай (бу) әсерін құрайды. Негізгі булы газ көміртектің диоксиді болып табылады (50-65% дейін). Бұдан басқа, оларға метан, азот оксиді, озон, фреон және басқа газдар, барлығы 30 газдың шамасында жатады. Жылыжай әсерінің, салдарынан Жердегі орта жылдық температура соңғы жүз жылдықта шамамен 0,3-0,6°С жылдамдығымен көтерілген. Атмосферадағы көміртек диоксидінің болуын жүйелі түрде бақылау оның өсуін көрсеткен.
Климаттың жаһандық өзгерістері атмосфераның өнеркәсіптік қалдықтармен және пайдаланылып болған газдармен ластануына тығыз байланысты. Жер климатына адам өркениетінің әсері анық, оның зардаптары қазірдің өзінде сезіледі. 1988 жылы АҚШ-та орын алған атмосфераға көмірқышқыл газының шығындысы жүретін көмір мен бензин сияқты отынды жағу және оны сіңіретін ормандарды шабудан, атмосферада оның болуының артуы нәтижесінде болған қатты ыстық пен құрғақшылық — жер атмосферасының жаһандық жылу әсері деп аталатын салдарлары.
Қазба отын тұтынудың өсуімен қатар, атмосферада С02 артуы жерүсті өсімдіктерінің азаюына байланысты болуы мүмкін. Әсіресе Оңтүстік Америка мен Африка елдеріндегі жоғары өнімді ормандардың шабылуының әсері айқын сезіледі. Планетамыздың өкпесі -ормандардың жойылу жылдамдығы өсуде, ғасыр аяғына таман осындай қарқынмен ормандардың көлемі 20-25% азаяды. Атмосферадағы С02-ның қазіргі деңгейінен 60% артуы жер беті температурасының 1,2-2,0°С көтерілуін тудыра алатыны болжанған.
Сол уақытта климат зерттеушілер орташа температураның 0,1°С өзгеруін елеулі, ал температураның 3,5°С өсуін қауіпті деп санайды. Жаһандық жылыну Солтүстік жартышардың негізгі географиялық аймақтарының жоғарырақ ендіктеріне елеулі орын ауыстыруына алып келеді. Атап айтқанда, тундра аймақтары ормандардың жоғарырақ ендіктеріне жылжу кезінде бірте-бірте жоғала бастайды. Жылыну континенталдық және теңіз мұздарына айтарлықтай әсер ететіні даусыз. Мәңгі тоң аймағының аумағы елеулі түрде қысқарады. Жылыжай әсері жауын-шашындар, жел, бұлттар қабаты, мұхит ағымдары мен полярлық мұзды төбелердің өлшемі сияқты, аса маңызды айнымалы шамаларды өзгерте отырып, планетаның климатын бұзады. Континенттердің ішкі аймақтары — құрғағырақ, ал жағалауы ылғалдырақ болады. Суық маусымдар — қысқа, ал жылысы ұзағырақ болады. Буланудың күшеюі кең ауқымдарда топырақтың құрғақ болып кетуіне алып келеді. Жылыжай әсерінің кеңінен талқыланатын және қорқыныш тудыратын салдарларының бірі — бұл температураның жоғарылауы нэтижесінде теңіз деңгейінің болжамды көтерілуі.
Атмосферадағы булы газдар оның пайда болу кезеңінен бастап шағын мөлшерлерде (шамамен 0,1%) болған. Жылыжай әсері есебінен Жердің жылу теңгерімін тіршілік етуге жарамды деңгейде ұстап тұру үшін, ол мөлшер жеткілікті болған. Бұл — осылай аталатын табиғи жылыжай, ол болмаса, Жер бетінің орташа температурасы 30°С төмен, яғни қазіргідей +14°С емес, -17 С болар еді.
Табиғи жылыжай әсері Жерге де, адамзатқа да қауіп-қатер тудырмайды, өйткені булы газдардың жалпы көлемі табиғат айналымы есебінен бір деңгейде ұсталып тұрған, оның үстіне, біз оған өміріміз үшін міндеттіміз. Бірақ атмосферада булы газдардың шоғырлануы жылыжай әсерінің күшеюіне және Жердің жылу теңгерімінің бұзылуына алып келеді. Өркениет дамуының соңғы екі жүзжылдығында нақ осындай жағдай орын алған.
Қышқыл жаңбырлар — бұл атмосфера, гидросфера және литосфера арасындағы зат алмасуының бұзылуы салдары. Міне, ондаған жылдар бойы Солтүстік Америка мен Еуропа үстінен нормадан ондаған, жүздеген, мыңдаған есе асатын қышқылдары бар жаңбырлар жауады. Жаңбырлардағы қышқылды күкірт пен азот оксидтерінің еруі және тиісті қышқылдардың түзілуі тудырған. Күкіртті газ көмірді, мұнайды, мазутты жаққан кезде және күкіртті кендерден түсті металдар өндіру кезінде пайда болады және атмосфераға шығарылады. Ал азот оксидтері жоғары температуралар кезінде азоттың ауа оттегісімен қосылуы барысында, ең бастысы, ішкі жану қозғалтқыштары мен қазандық қондырғыларында пайда болады. Энергия алу — өркениет пен өрлеудің негізі, бірақ қоршаған ортаның қышқылдануымен ілесе жүреді. Бұл жағдайды ЖЭС мұржаларының жоғары қарай өсуі қиындатады. Олардың биіктігі 250-300 және 500 м-ге дейін жеткен. Атмосфераға шығатын шығындылардың мөлшері азаймаған, бірақ енді олар ауқымды аумақтарға жайылып, үлкен қашықтықтардан асып, мемлекеттік шекаралардан өтеді. Күкіртті газ бен күкірт қышқылының әсерінен өсімдіктер жапырақтарындағы хлорофилдің бұзылуы жүреді, оның салдарынан фотосинтез бен тыныс алу қиындайды, өсу баяулайды, ағаш өскіндерінің сапасы мен ауылшаруашылық дақылдардың өнімділігі төмендейді, ал аталғандардың жоғарырақ және ұзағырақ мөлшерлерінің әсерінен өсімдіктер құриды. Қылқанды және жапырақты ормандардың табиғи жаңаруы жүрмейді. Күкіртті газ бен оның туындыларының адамға және жануарларға әсері әсіресе жоғарғы тыныс жолдарының ауруға шалдығуынан көрінеді. «Қышқыл» деп аталатын жаңбырлар топырақ қышқылдығының артуын тудырады, ол жыртылатын жерлерде қолданылатын минералдық тыңайтқыштардың тиімділігін төмендетеді, көпжылдық дақылды шабындықтар мен жайылымдардағы түрлі құрамның құнды бөлігінің түсіп қалуына алып келеді. Әсіресе қышқыл жауын-шашындардың әсеріне Еуропаның солтүстік бөлігінде кеңінен таралған шым жэне ақшыл сары түсті және торфты топырақтар көбірек үшырайды. Одан да үлкен зиян ауылшаруашылық дақылдарға тиюде. Өсімдіктердің беткі қабаттары құриды, клеткалардағы зат алмасуы өзгереді, өсімдіктердің өсуі мен дамуы бұзылады, аурулар мен паразиттерге қарсы түру төмендейді, дақылдар өнімділігінің құлдырауынан ауыл шаруашылығының табыстары азаяды.
Озон қабатының бұзылуы. Озон қабаты атмосфераның жоғарғы қабаттарында орналасқан және онда озонның үлкен мөлшері бар. Ол полюстер үстінде шамамен 8 шақырым және экватор үстінде 17 шақырым биіктікте басталады. Оның мақсаты — қысқа толқынды ультракүлгін сәулелерін сіңіру. Озонның төмен құрамды аймағы Арктикада табылғанын және ол оның шегінен тыс жерге дейін жайылып жатқанын, биіктігі бойынша 12-ден 24-ке дейінгі қабатты алатынын, яғни стратосфераның төменгі бөлігінің айтарлықтай бөлігін алатынын зерттеушілер анықтаған. Іс жүзінде бүл полярлық атмосферада «озон» тесігі бар екенін білдірген. Жерде орташа түрде 1979 жылдан бастап 1990 жылға дейін озонның болуы 5% төмендеген. Озонның бұзылуын хлорфты көміртектер (ХФК) тудыратынын ғалымдар анықтаған. Хлорфты көміртектер 60 жылдан бері тоңазытқыштар мен кондиционерлерде суытқыш агенттер, аэрозольды қоспалар үшін пропеленттер, отты сөндірушілерде көбік қүраушы агенттер, электронды құрылғылар үшін тазартқыштар ретінде, киімді химиялық тазарту кезіңде, көбік пластиктерін өндіруде пайдаланылады. Кезінде олар тәжірибелік қолдану үшін әбден лайық химиялық заттар ретінде қарастырылған, себебі олар өте тұрақты және белсенді емес, яғни улы емес. Ең қызығы, осы қосындылардың енжарлығы атмосфера озоны үшін оларды қауіпті етеді. ХФК азот оксидінің көпшілік бөліктері сияқты тропосферада (атмосфераның төменгі қабаты, ол жер бетінен 15 қаш. биіктікке дейін созылады) тез ыдырамайды және жоғарғы шегі шамамен 50 шақ. орналасқан стратосфераға сіңеді. ХФК молекулалары, озонның шоғырлануы ең көп, шамамен 25 қаш. биіктікке дейін көтерілген кезде, озонның экрандаушы әсерінен төменірек биіктіктерге өтпейтін ультракүлгін сәулелердің белсенді әсеріне ұшырайды. Ультракүлгін жоғары реакциялы қабілеті бар құрамдас бөлшектерге ыдырайтын, кәдімгі жағдайларда тұрақты болатын ХФК молекулаларын, әсіресе атомарлы хлорды бұзады. Қазіргі кезде атмосфераға ХФК шығындылары миллион тоннамен есептеледі, атмосфераға түскен ХФК әсерлері әлі бірнеше онжылдыққа жалғасады. 1987 жылы әлемнің 23 жетекші елі Монреальда оларды ХФК тұтынуын төмендетуге міндеттейтін конвенцияға қол қойды.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-15
|
Бөлім: |
Жергілікті, жаһандық және мәдени маңызы мәселелерді зерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Судың ластануы |
|
Сабақтыңмақсаты |
::Судың ластанусебептерін түсіндіре алады.Кермек су туралы біледі.Кермек судың түрлерін ажыратады. Оны жұмсартудың әдістерін біледі |
|
Бағалау критерийі |
Судың ластану себептерін және судың кермектігіне анықтама бере алады –Судың кермектігін тәжірибе жүзінде түсіндіре алады. Судың кермектігін жою әдісін реакция түрінде жаза алады |
|
Құндылықтарды дарыту |
«Мәңгілік ел» жалпыұлттық идеясының құндылықтарын қолдау мақсатында «Индустрияландыру мен инновацияларға негізделген экономикалық өсу – бұл біздің ең маңызды міндетіміз екендігін ескере келе ауыз су мәселесін шешудің пайдасын айқындау |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі Миға шабуыл
1.Су тіршілік көзі дегенді қалай түсінесің? 2. Табиғаттағы су айналымы 3. Судың адам үшін маңызы 4. Судың қасиеттері Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
«Кинометафора» әдісі «Судың ластануы» тақырыбында бейнематериал ұсыныңыз Мәтінмен жұмыс INSERT әдісі Жаңа материалмен таныса отырып, түртіп алу жүйесімен мәлімет жинайды, саралайды, бағалайды Тіршілік аясының су әлемін былғанудан сақтауды қамтамасыз етудің кешенді шараларына төмендегідей әрекеттер кіреді:
Бұрынғы кеңес одағындағы барлық өндірістік кәсіпорындарды сумен қамтамасыз ету үшін табиғи су көздеріненжылына 100 млд. текше метрге жуық су алынатын және оның әртүрлі дәрежеде былғанған 90 %-ы айналып келіп су қоймаларына қайтарылатын.
Дифференциалды тапсырма 1топ «Баяндауыш» Судың ластану себептері. Постер қорғау 2топ «Толықтауыш» Судың кермектігі. Оны жою әдістері. Тірек сызба арқылы көрсету 3топ «Анықтауыш» Уақытша, тұрақты кермектіктің құрамында қандай тұздар болады, оларды жұмсарту. ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; «Бірге ойлаймыз»-жұптық жұмыс 1жұп Кермек суды жұмсарту үшін, мына заттардың қайсысын қолданады. 2жұп Уақытша кермектік судың құрамында қандай тұздар болады, оны жою жолдарына мысал келтір. 3жұп Тұрақты кермектік судың құрамында қандай тұздар болады, оны жою жолдарына мысал келтір 4жұп Судың ластану себептері 5жұп Төменде берілген иондар ішінен кермек суда болатын иондар мен суды жұмсарту үшін қолданатын иондарды теріп жаз. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Критерий Судың ластану себептері анықтау Судың кермектігін қандай әдістермен жоюға болады Дескриптор Судың ластану себептерін біледі Судың кермектігі туралы мәлімет береді, оны жою әдістерін ұсынады Реакция теңдеулерін жазады өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Бейнематериал https://yandex.kz/video/preview/2549889024999610597 Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс « Білімді стикер». Мына сұрақтар бойынша жауап береді. - Не білдім? - Не білемін? - Не білгім келеді? Үйге тапсырма «қазақстандағы судың ластану мәселелері» |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Дүниежүзілік су қорларының ластануы бүкіл адамзат қауымын алаңдатып отыр. Бұл мәселе Қазақстанға да тән. Судың ластануы көп түрлі әрі ең соңында су экожүйесін бүлдірумен аяқталады.
Су айдындарының ластануын былайша топтайды:
-
биологиялық ластану: өсімдік, жануар, микроорганизмдер және аш бейімді заттар
-
химиялық ластану: уытты және су ортасының табиғи құрамын бүлдіретіндер
-
физикалық ластану: жылу-қызу, электр-магнитті өріс, радиоактивті заттар
Судың сапасы, ластану деңгейі үнемі бақылауға алынып отырады. Судың құрамындағы химиялық қоспалар, тұздық құрамы, еріген бөлшектер, температура әр түрлі болуы мүмкін.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ауыз судың 100-ден астам сапалық көрсеткішін ұсынған. Ал Қазақстанда ауыз су сапасы МемСТ 287482 бойынша 30 міндетті көрсеткішпен анықталады. Су бассейнінің ластануының негізгі себептері — тазартылмаған ағын суларды өзен-көлдерге жіберу. Бұған жол беретіндері:
-
тұрғын-үй коммуналдық шаруашылықтар;
-
өнеркәсіп орындары;
-
ауыл шаруашылығын химияландыру:
-
халық шаруашылығының басқа да салалары.
Ағын суларға құйылатын лас сулар да бірнеше топқа бөлінеді. Оларды қоспалар (ерімейтін, коллоидты, еритіндер), лас сулар (минералдық, органикалық, бактериалдық, биологиялық) деп жіктейді. Лас сулардың ішінде тұрмыстық сарқынды суларда органикалық заттар 58%, минералдық заттар 42 тей болады. Өнеркәсіпте пайдаланылатын сулар мен синтетикалық жуатын заттармен сулардың ластануы өте қауіпті. Бұлар –химиялық ластану көздері. Соның ішінде сулы экожүйелердің пестицид, гербицид және басқа да химиялық улы препараттармен ластануы Қазақстанда кең етек алған. Мәселен, мақта мен күріш, жеміс- жидек, бау-бақша, теплица (жылы жай) зиянкестеріне қарсы бұрынғы Кеңес үкіметі кезеңінде өте көп химиялық заттар пайдаланылған Нәтижесінде, су ластанып, оның сапасы мен микрфлорасы және микрофаунасы, ірі хайуанаттар, құстар зардап шеккен. өз кезегінде химиялық заттардың зиянды қосылыстары азық –түлікпен адам организмін кері әсерін тигізді. Қазіргі кезде ашық өзен, көл суларымен қатар жер асты сулары да сарқынды, шайынды сулармен және еріген зиянды заттармен ластанып отыр. Оның негізгі ластану көздері мыналар:
-
өнеркәсіп өнімдерін сақтайтын қоймалар;
-
химиялық заттар және тыңайтқыштар;
-
тұрмыстық қалдықтар;
-
жер асты суларымен жалғанатын құбырлар;
-
ірі құрылыс учаскелері;
-
күзгі алаңдар, бұрғы-скважиналары болып табылады.'
Жер асты суларында әртүрлі жұқпалы аурулар тарататын микробтар, вирустар кездеседі. Қазақстан жағдайында өзен-көлдердің ластануы көбіне өнеркәсіп шоғырланған аймақтарда, полигондар мен мұнай-газ өндіретін жерлерде жаппай сипат алуда.
Қазақстан Республикасының су ресурстары[өңдеу | кодын өңдеу]
Өзендердің ішінде Ертіс су алабы, Өскемен қорғасын –мырыш комбинаты, Ленинагор қорғасын зауыты, Березов кені, Зырьян зауыты секілді өндіріс орындарының сарқынды лас суларымен ластануда. Су құрамында қорғасын, мырыш, сынап, тағы басқа ауыр металдар шекті мөлшерден асып кетуі жиі байқалады.
Бұрынғы арал теңізінің орындары
Іле-Балқаш бассейні суының сапасы да мәз емес. Мұндағы ластағыш заттар – ауыр металлдар, мұнай өнімдері мен фенолдар. Әсіресе, «Балқашмыс» өндірістік бірлестігі, «Балқаш балық өнеркәсібі», «Сарышаған» ракета полигондары, т.б. кен рудаларын балқыту комбинаттары Балқаш көліне мыңдаған тонна зиянды заттарды төгуде. Іле өзенінің ортаңғы ағысы, жалпы өзен экожүйесі, күріш алқаптары және шеңгелді массивтерін игеруге байланысты минералды тыңайтқыштар мен химиялық препараттар өте көп қолданылып келеді. Нәтижесінде, өзен суының сапалық құрамы төмен. Оның үстіне Іле өзені арқылы мұнай тасымалдау, Қапшағай су қоймасы, Қытай жеріндегі судың ластануы ондағы экологиялық жағдайды қиындата түсуде. Сырдария, Шу, Талас, Қаратал, Ақсу, Лепсі, Тентек, Көксу өзендерінің сулары біршама таза деп есептелінеді. Соның ішінде Сырдария, Шу, Талас өзендері ауыл шаруашылығын химияландыру мен дренажды сулармен ластануда. Әсіресе, Арыс, Келес өзендері күріш пен мақта егіндісінде жиі қолданылатын пестицидтермен ластанып отыр.
Каспий теңізіндегі мұнайды бұрғылау
Соңғы жылдары Каспий теңізінде мұнай өндіруге байланысты және теңіз деңгейінің табиғи көтерілуі аймақтың экологиялық тыныс –тіршілігін шиенеленістіріп отыр. Теңіздің көтерілуі жүздеген мұнай бұрғы- скважиналырын, мұнай қоймалары мен өңдеу объектілерін істен шығарды. Қазір бұл жерлерде 6 мұнай газ кені, жүздеген елді мекендер, коммуникациялар, өнеркәсіп орындары су астында қалды. Нәтижесінде, теңізге көптеген мөлшерде лас заттар, мұнай өнімдері, органикалық қосылыстар, ауыр металдар суға араласуда. Оның үстіне Еділ мен Жайық өзендерінің лас сулары теңіз суын уландыра түсуде. Мәселен, 1995-2000 жылдар аралығындағы кәсіптік балықтар мен бағалы қара уылдырық және ет беретін бекіре тұқымдас балықтардың азайып кетуі тіркелді. Ал, 1999 жылы қырылып қалған 20-30 мың итбалықтың және жүздеген мың құстардың өлуі теңіз суының бүгінгі сапасының көрсеткіші – биоиндикаторы болса керек. Қазіргі Каспий мұнайын игеру бүкіл әлемді дүрліктіріп, шетелдік инвесторларды теңіз «қара алтынын» игеруге ұмтылдыруда. Ал, олардың судың сапасы мен ластануына көңіл бөлуі, экологиялық нормаларды сақтауы күмән туғызады. Атырау, Маңғыстау аймақтарында техниканың ескілігінен бұрғы-скважиналардың бүлінуі, мұнайдың жерге, суға төгілуі қоршаған ортаға зиянын тигізуде. Жерге сіңген мұнайдың қалыңдығы 10 метрге жетіп, жер асты суына қосылуда. Қазір мұнаймен ластану аймағы 200 мың га алып жатыр. Қоймаларда 200 мың т. Мұнай қалдығы, 40 мың т. Көмірсутегі жинақталған. Ақтөбе облысындағ су айдындардың да экологияның жайы нашар. Мәселен, Елек өзені амин өнеркәсібі есебінен және бормен ластануда. Қарағанды металлургия комбинатының және Теміртау қаласындағы «Карбид» өндірістік бірлестігінен шыққан сулар Нұра өзенін барынша ластауда. Жамбыл фосфор зауытының сарқыгнды лас сулары Талас, Асы өзендері мен оның алқаптарын фтор және сары фосформен ластап отыр. Оңтүстік Қазақстан облысында ең көп ластану Бадам-Сайран кен орындарында байқалуда. Әсіресе, Бадам өзені бойындағы қорғасын, фосфор,химия өнеркәсіптерінен бөлінетін қорғасын, мырыш, сынап кей жерлерде шекті мөлшерден 50 есеге дейін асып кететіні тіркелген. Су ресурстарының биологиялық ластануы Арал аймағы мен Батыс Қазақстанда жиірек ұшырасуда. Қазақстанның су ресурстарының сапасын жақсарту және қорғау шараларын жүзеге асыру бағытында мемлекет тарапынан көптеген игі істер жүргізілуде.
Су қорларын қорғау[өңдеу | кодын өңдеу]
Іле өзені
Биосфера мен адамның тіршілік етуі суды пайдалану арқылы өмір сүрді. Адамзат әрқашан суды пайдалануын ұлғайтып, гидросфераға үлкен әсер етті. Қазіргі кезде техносфераның дамуында, әлемде адамның биосфераға әсері күшті қарқынмен өсіп келе жатыр, ал табиғаттық жүйе өзінің қорғаныштық қасиетін жоғалта бастады, яғни қажетті жаңа жолдар тенденцияны іске асыратын нақтылықты сезіну болды, ол табиғат пен бүкіл әлемнің және оны құрайтын құбылыстарында пайда болды. Ал ол жамандыққа негізделді, яғни біздің уақытымыздағы жер үсті мен жер асты суларының бүлінуі. Су қабаттарының бүлінуі, ол биосфералық функциямен және экологияның мәніне ауыр әсерінің тигізуіне әкеліп соқтырады, нәтижесінде оған жаман заттардың түсуі болды. Судың ластануы органолептикалық күшінің қасиетінің өзгерісінде көрінеді, олардың үлкеюі және құрамында сульфат, хлоридтер, нитрат, уытты ауыр темірлер, азайып, еріп, ауаға араласып, тарап кетті де, соның әсерінен радиоактивтік элементтері, ауру туғызатын бактериларжәне т.б. ауыр лас заттар бар. Орта Азия мен Қазақстан жерлері суға кедей деп есептеледі. Ал көне замандарда бұл жерлердің көп бөлігін су басып жатқандығы белгілі. Оңтүстік теңіз ғайып болғаннан кейін оның орнында қазақ жерінде үш су айдыны қалды. Олар: Каспий, Арал, Балқаш. Каспий мұхиттармен жалғасып жатпағанмен оның Волга, Терек, Жайық, Сулақ, Самура сияқты жан-жақтан толықтырып тұратын өзендері көп. Каспийге құятын өзендер электр қуатын алуға бөгеліп, төңірегіндегі алқаптарды қолдан суғарып игеруге кіріскеннен кейін сырттай келетін су көлемі кеміп кетті. 1961 жылдың өзінде Каспий деңгейі230 смтөмен түскен. Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы құрғақ шөл даланың ортасында ірі көлдердің бірі — Балқаш көлі орналасқан. Су бетінің көлемі 19 мың шаршы километр. Бұл көлдің халық шаруашылық мәні ете күшті. Осы көл аркылы республикамызда таукен металлургия өндірістері дамыды. Көл жағалауларында балық және кәсіптік аң аулау шаруашылықтары жетілді. 1950 жылдан бастап үздіксіз жүргізілген бақылау көл суының минералдануының аса өзгермегенін көрсетті.
Арал теңізінің экологиялық жағдайы[өңдеу | кодын өңдеу]
Арал теңізі — ірі ішкі су алқаптарының бірі. Бұрынғы заманнан бері Арал теңізі балық байлығымен атағы шыққан. Амудария мен Сырдария өзен алқаптарында аңшылар бір миллионға дейін ондатр терісін алып тұрған. Кейінгі жылдары Арал теңізіне көптеген ғылыми мекемелер назар аударып отыр. Соңғы 10—15 жылдың ішінде судың гидрологиялық ырғағына айтарлықтай өзгеріс енді, су деңгейі төмендеп оңтүстік және шығыс жағалауындағы теңіздің таяз бөліктері кеуіп қалды. Теңіздің негізгі көзі Сырдария мен Амудариядан су көп мөлшерде кеміді. Бұрын, суармалы егістік дамымай тұрғанда Амудария мен Сырдария Аралға орташа есеппен жылына 62 текше километр су беріп тұратын болса, 1974 жылдан бері Сырдария суы Аралға құймайды, түгелдей жол-жөнекей шаруашылықтарға бұрылып алынады. Ал Амудария құятын судың 75 проценті кеміді, 1975—1978 жылдары Аралға бар болғаны 12 текше километр су берді. Сырдария мен Амудария алқабында барлығы 5,5 миллион гектар суармалы егістік бар, бұл мөлшерді 8—9 миллионға жеткізу жоспарланып отыр. Кейбір зерттеулер бойынша суармалы егістікке жарайтын жер көлемі 16 миллион гектарға жетеді. Су тек суармалы жерге жұмсалып қана қоймай, басқа жолдармен де көп ысырап болады. Күріш және мақта плантацияларында пайдаланылған сулар ойпаттарға ағады да, көп бөлігі топыраққа сіңіп, қалғаны буланып жоқ болады. Мысалы, аса ірі Арнасай және Сарықамыс ойпаттарына жылына 7—8 текше километр су құйылып қайтпастан жоғалады. Осының бәрі Арал теңізінің таяздауына әкеп соқты. 1960 жылдан бері жылма-жыл таяздаудан теңіз деңгейі 7 метртөмен түсті, теңіздің көлемі 14 мың шаршы километрге кеміді. Теңіздің кеуіп қалған бөлігі су басып жаткан белігінің көлемімен теңесті. Теңіз суының тұздылығы да көп артты Теңіз бен өзендерде болып жатқан мұндай құбылыстар балықтардың көбеюіне де кесірін тигізеді. Ауланатын балық көлемі де күрт төмендеді. Мысалы, 1963 жылы 480 мың центнер балық ауланған болса, 1978—1979 жылдары бар болғаны 40—50 мың центнер ауланды. Ондатр аулау мүлде тоқталды.
Еліміздегі су қорының азаюы[өңдеу | кодын өңдеу]
Балқаш
Республикамызда бүгінгі күні 2174 үлкенді-кішілі өзеннен жылына 120 миллиард текше метр су ағады. Бұлар суын 65 оңаша алқаптарға құйып жатады. Мұның ішінде Ертіс, Сырдария, Жайық т.б. Республика халқының жан басына шақсақ, күніне әр адамға 20 литрден келеді. Бұл өте көп мөлшер. Алайда осының бәрі колда болғанда республикада су мәселесі бүгінгідей алаңдатпас еді. Өйткені дүние жүзінде суға ең бай деген Нью-Иорк қаласының әр тұрғынына бір тәулікте келетін судан үш еседен де асады екен. Ал, көріп жүргеніміз кері құбылыс, себебі, даламыз шөлейт аймаққа жатады. Халқымыздың жан басына тәулігіне 100—120 литрден артық су келмейді (бір техника мұқтажына, тұрмыс қажетін өтеуге, егістікті суландыруға, қалаларды көгалдандыруға және ішуге арналған судың бәрі осы санның ішінде). Енді, соншама судың басым бөлігі қайда кетті? деген сұрақ туады. Мұның мынадай себептері бар. Картаға қарасақ ұлаң-ғайыр қазақ даласының оңтүстік-шығысы, батысы таумен қоршалып жатыр. Ол жақтардан ылғалды ауа өтпейді. Республиканың солтүстігі ғана ашық. Көкшетау облысынан басталатын мидай жазықтың бір шеті Мұзды мұхитқа барып бірақ тіреледі. Ол мұхиттан шығып қазақ даласына үш-ақ күнде жететін ауаның ылғалы аз. Басқа жақтардан там-тұмдап келетін ауа да ылғалсыз. Ол жазда аңызақ түрінде келіп оған күн қызуы қосылып, жердегі артық суды буландырып жібереді. Бұл республикамызда су қорының азаюының бір себебі. Екінші себебі республика жерінен өтетін негізгі өзендердің ішінде Ертіс, Есіл, Тобыл Солтүстік Мұзды мұхитқа кететіндігінде; үшінші себебі — Сырдария, Іле, Тентек, Ақсу, Қаратал, Нұра техникалық мұқтажды, не ауызсулық мұқтажды өтей алмайтын Каспий, Арал, Балқаш, Қорғалжын сияқты тұзды айдындарға құйылып жатуында; төртінші және ең негізгі себептердің бірі — әлгі айтқан өзен суларының шаруашылық мақсатта көп бөгеліп, қайрылмастан жоқ болуында. Осыдан келіп республикамыздың жылдық су қорын адам баласына шаққанда жиырма бөлігінің бір бөлігі ғана тиеді. Бүгінгі күні республикамызды сумен қамтамасыз етумен бірге Арал, Балқаш, Каспий сияқты ірі су айдындарын құрып кетуден сақтап қалу проблемасы тұр. Республика далаларын су мұқтаждығынан құтқару мақсатында айтарлықтай жұмыстар істелді. Қазақстан картасына сыйымдылығы миллиардтаған текше метр су жиналатын және ГЭС-і бар Шардара, Қапшағай су тораптары, Сырдария бойында Қазалы торабы, Бөген, Бадам, Тасөткел қоймалары мен Ертіс — Қарағанды каналы пайдалануға беріліп, жүздеген мың гектардан астам қолдан суарылатын жер игерілді. Ол жерлерде пайда болған мыңдаған жаңа шаруашылықтар қыруар пайда беріп отыр. Алайда мұның бәрі ірі су айдындарының күннен-күнге тартылуына себепші болып отыр. Сондықтан жерді суландыру мәселесін қоймалар жасау арқылы шеше отырып, су қорын қорғауды да естен шығаруға болмайды. Каспий, Арал, Балқаш сияқты табиғи айдындарды да жоғалтып алмау керек. Алайда жер асты суын көп пайдаланатын жерлерде бос воронкалар пайда болып, оларға бактериялар, кейбір химиялық элементтер еніп кететіндігі анықталды. Бұл табиғат қорғаудың ережелерін бұлжытпай сақтауды талап етеді. Су қорына аса қауіп-қатер туғызатындар: мұнай, пестицидтер, түсті металдардың, күрделі химиялық қосылыстары. Әсіресе, оның құрамында әртурлі зиянды заттар көп. Өнеркәсіптік өндіріс орындарымен қатар ауыл шаруашылығы өндіріс орындарының су қорына тигізетін әсері де молшылық. Ал лас суларды ауыл шаруашылығына пайдаланудыңда зияны өте көп. Мысалы, ауыл шаруашылығы дақылдарын ластаған сулармен суару, біріншіден олардың шығымдылығы өте төмен, ал екіншіден адам денсаулығына қауіпті болады. Сонымен қатар топырақтың тұздылығы көтеріледі, топыраққа биохимиялық процестердің жүруі төмендейді. Сулардың ластануы әсіресе балық қорына тікелей зиян келтіреді.
Каспий теңізі
Соңғы кездерде республикада суды ластандырудан қорғауды күшейтуге байланысты біршама маңызды шаралар қабылданды. Еліміздің көптеген ірі қалаларында ірі-ірі су тазалайтын құрылыстар салынады. өнеркәсіп салаларында суларды екінші қайтара пайдалану жұмыстарына көңіл бөліне бастады және өнеркәсіп мұқтаждарын қанағаттандыру үшін таза суларды жұмсау азайды. Алайда бұл мәселелер жөнінде кемшілік баршылық. Сондықтанда тұщы ауыз суларды таза ұстау, оларды ластамау, орынды пайдалану, үнемдеп жұмсау жұмыстары бүкіл халықтық көкейтесті мәселеге, актуалды проблемаға айналып отыр.
Су ластануының алдын - алу[өңдеу | кодын өңдеу]
1)Шаруашылық және ауыз су ретінде
пайдаланатын су тоғандарына құятын ағындардағы суды былғаушы зиянды
заттардың шептік мөлшері арнайы ережемен белгіленген және онда
зиянды заттар тізімінде 400- ден аса атау
тіркелген.
2)Өндірістік мақсатта пайдаланылатын судың
өзі жұмыс істеушілерге зиянсыз, құрал-жабдықтардың жемірілуін,
олардың түбіне тұз тұруын туғызбайтындар жәнеөнім сапасына кері
әсер етпейтіндей болуы тиіс.ауыл шаруашылығы алқаптарын суғаруға
жұмсалатын су өсімдікке зиянсыз және өнім,түсім мен топырақ сапасын
нашарлатпайтын болуы тиіс.
3)Су қоймалары да әр түрлі мақсатта
қолданылатындықтан, оларды былғанудан сақтау шараларын негіздеу
үшін зияндылық дегеннің, өзі не екені, оның қандай дәрежелері,
белгісі бар екенін анықтап алу керек болады. «Жерүсті суларын төгін
сулармен былғанудан сақтауережелері» бойынша судың былғнубелгісіне
оның дәм арқылыбілінетін қасиеттерінің өзгеруі құрамында адамға,
жан-жануарларға, құсқа, балыққа, жемдік және кәсіптік ағзалар
зиянды заттардың болуын жатқызады. Сондай-ақ су ағзаларының қалыпты
өмір сүру жағдайын күрт өзгертуі мүмкіндіктен, судың қызуыда
қалыпты өмір сүру жағдайын күрт өзгертуі мүмкіндіктен судың қызуыда
бақылауда болуы тиіс.
Соңғы жайт бүкіл әлемдік денсаулық сақтау ұйымының нұсқауында да
арнайы көрсетіледі, онда «егер су, оның құрамын немесе түбінің
бедерін өзгерту салдарынан су пайдаланудың кез келген түрінің бірі
үшін жарамсыздық танытса, оны былғанған деп есептеу керек» деп
жариялаған. Су сапасына қатысты жасалған «Тазалық ережесі және
жерүсті суларын былғанудан сақтау ережесінің су бөгендерін, олардың
тазалық дәрежесіне қарай екі топқа бөледі. Бірінші топқа ауызсу
және мәдени-тұрмыстық мақсаттағы су бөгендерін, (олардың ) екінші
топқа балық шаруашылығы мақсатындағы су тағамдары жатады. Ереже
бойынша су бөгендеріндегі қалқып жүрген ермелер мен жүзгіндер
мөлшері, судың иесі, дәмі, түсі, қызуы, РН мәні, құрамы және ондағы
минералдық ермелердің,суда еріген оттектің қойырлығы, судың оттекке
деген биологиялық сұранысы, улы және зиянды заттар мен ауру
таратқаш бактериялардың құрамы мен шектік жіберімдік қойырлығы
назарда ұсталып, тексерілуі тиіс. Төгін су мөлшері, соның ішінде
құрамында зиянды органикалық қосылыстар бар төгін су мөлшері
жылдан-жылға артып келеді. Сондықтан оларды тазартуға қоса басқа
кешенді шаралар жүйесін қолдану қажеттігі туады. Мысалы: сұйық
қалдықтарды сол өндірістің өзінде қандай да іске жарату, су
пайдалануды азайт, өндіріс ішінде су айналымын қалыптастыру, яғни
суды қата пайдалану, сусыз технологияларға көшу жолдарын ойластыру
қажет.
Қосымша №2
Әлемдік судың ластануына жол бермеу[өңдеу | кодын өңдеу]
Тіршілік аясының су әлемін былғанудан сақтауды қамтамасыз етудің кешенді шараларына төмендегідей әрекеттер кіреді:
-
Суы аз немесе қалдықсыз, оқшауланған суайналымдық және аралық тазалау немесе суды салқындатып, қайтадан іске жарату жүйесі бар технологияларға көшу.
Бұрынғы кеңес одағындағы барлық өндірістік кәсіпорындарды сумен қамтамасыз ету үшін табиғи су көздеріненжылына 100 млд. текше метрге жуық су алынатын және оның әртүрлі дәрежеде былғанған 90 %-ы айналып келіп су қоймаларына қайтарылатын.
-
қалдық көлемін азайтып, сусызданған қалдықты немесе былғауыштардың қойырланған ерітіндісін жер қойнына көму технологиясын жетілдіру.
-
Өндіріс және тұрмыс қалдықтармен былғанған сулардытазалау әдістерін жетілдіру.
-
Өсімдіктерді аурудан және түрлі зиянкестерден, егістіктерді арам шөптерден қорғауды қамтамасыз етуші биологиялық және басқа да агротехникалық шаралардың пәрменділігі мен қолданыс аясын кеңейте отырып, ауыл шаруашылығы өндірісі мен орман шаруашылығын шектен тыс химияландыруға тоқтау салу.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-16
|
Бөлім: |
Жергілікті, жаһандық және мәдени маңызы мәселелерді зерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жердің ластануы |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жердің ластану денгейін анықтап себеп-салдарын талқылайды Жердің ластану денгейін зерттеуде тұжырым жасайды |
|
Бағалау критерийі |
Жердің ластану денгейін анықтап зерттеуде себеп-салдарын талдайды |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі. -Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу. -Сыныптың психологиялық ахуалын қалыптастыру «Жуан және жіңішке сұрақтар» әдісін қолдану арқылы оқушылардың алдыңғы білімін тексеру:
Суреттер мозайкасын құрастыра отырып, мағынасын ашу арқылы 3 топқа бөлу
|
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
1-сурет 2-сурет https://konspekta.net/mydocxru/baza8/1376908656.files/image170.png 3-сурет https://www.curriculumnacional.cl/614/articles-22958_recurso_jpg.jpg |
|||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Т:/(Топтық жұмыс) 1-тапсырма «Джигсо-2» әдісі арқылы топтарға шағын мәтін беру арқылы оқылым мен тыңдалым, сыни ойлау дағдысын қалыптастыру 1 топ Жерді құрайтын, құрамы мен тығыздығы әр түрлі, концентрлік (шамамен сфералық) қабаттар. Олар сыртқы және ішкі геосфералар болып бөлінеді. Атмосфера - газ массасынан және ылғалдан тұратын жердің ауа қабаты. Гидросфера — су қабаты, оның жоғ. шекарасы су алаптарының ашық беті арқылы өтеді. Талдау сұрағы: Сыртқы геосфераны қамтитын аралықты атап, сипаттама беріңіз.
2-топ Биосфера — жердің органик. өмір бар жоғарғы жағын құрайды.Ол гидросфераны, атмосфераның озон қабатынан төм. жағын және литосфераның жоғ. бөлігін қамтиды. Ядро — жердің орталық өзегін құрайтын өте тығыз қабат. Ол сыртқы сұйық және ішкі (орталық) субядродан тұрады. Мантия - жер қыртысы мен ядро аралығында орналасқан ең үлкен аралық қабат. Талдау сұрағы: ішкі геосфераға қамтитын аралықты атап, сипаттама беріңіз.
3 топ Геоэкологиятолық жер бетін емес, тек геосферамен қиылысатын, адам мекендейтін жер бетінің жұқа қабығын зерттейді. Барлық геосферада табиғи ресурстардың сарқылуы байқалады, табиғи нысандардың сапасы нашарлап, олар табиғи қасиетінен айырылады, барлық биосфера нысандарында өмір сүру жағдайлары тез нашарлайды. Талдау сұрағы: геосфералардың ластануының себеп-салдарынанықтаңыз.
ЕБҚ оқушы (есту, көру, ойлау қабілеті) тапсырманы саралау арқылы орындайды. 2- тапсырма С:/ (сыныптық жұмыс). «Кері дизайн» әдісінде оқушылар талдау сұрақтары жауап беріп, кескін картаны толтырады.
ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор:
Дескриптор:
өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
ақпарат көзі: https://kk.wikipedia.org/wiki/Геосфералар ақпарат көзі: https://www.opiq.kz/kit/51/chapter/4139
http://expert.mektep.kz/ru/shop/120670-10_klass_og/122219-geografija_10/1 Кескін карта: https://ds05.infourok.ru/uploads/ex/0595/0008df34-9ef74258/hello_html_m73b43de9.png |
|||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «ҚҚҚ» әдіс арқылы сабақты қорытындылау. Оқушыларға тапсырманы орындаудағы қызықты, қиын, құнды болған жерлерін жазуды ұсыну
Үйге тапсырма Жердің ластануы |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
|||||||||||||||||||||
Қосымша №1
Жалпы алғанда, ластану қоршаған ортаға қосылатын қосылыс ретінде сипатталады, бұл біз үшін маңызды мәселе тудырады және табиғатқа жағымсыз әсер етеді. Бүгінгі күні халықтың қарқынды өсуіне байланысты қалдықтардың саны қоршаған ортада үлкен. Адамның денсаулығына және басқа тіршілікке кері әсер ететін заттардың қоршаған ортаны ластауы ластануға әкеледі. Қоршаған ортаға әсер ететін заттар ластаушы заттар болып табылады. Биоразлагирующих қалдықтар табиғатқа әсер етпейді, бірақ ыдырайтын емес биоразbolированные қалдықтарға қарағанда, қоршаған ортаға қатер төндіреді.
Ластану экожүйеде теңгерімсіздікке және климаттың өзгеруіне әкеп соқтырады, ол біздің өмір салтымызға кері әсерін тигізеді. Технология мен жаңарудың өсуімен ластану адамның ауруына әкеліп соқтырды. Біздің өмірімізге қатты әсер еткен бірнеше орта бар.
3. Топырақтың ластануы:
Ластанудың көптеген басқа түрлерінің қатарында топырақтың ластануы немесе жердің ластануы келесі болып табылады. Топырақ маңызды табиғи ресурстардың бірі болып табылады. Топырақ көптеген жануарларға баспана береді және біздің негізгі қажеттіліктерімізді алатын өсімдіктердің өсуін қолдайды. Топырақ зиянды заттар топырақпен араласқан кезде зиянды және ластанған.
Топырақтың ластануының себептері мен көздері:
-
Топырақтың ластануына әкелетін көптеген ластаушылар бар. Тыңайтқыштардың шамадан тыс пайдаланылуы топырақты ластайды. Топырақтан азот қосындысы өсімдіктердің қоректік заттарды алуына жарамсыз етеді.
-
Өнеркәсіптік ағынды суларда зиянды химиялық заттар бар, олар топыраққа ағынды сулармен кіреді және топырақтың бедеулігін жасайды.
Топырақтың ластануының әсері:
Өндірістік қалдықтардың қоқыстары топырақтың сапасын төмендетеді және сол аймақта табиғи өсімдіктерге зиян келтіреді. Ағаштан аластату топыраққа әсер етеді және топырақ эрозиясына әкеледі.
Топырақтың ластануын болдырмау жолы:
Қатты қалдықтарды тиісті түрде қоқысқа тастау санитарлық полигондарда жасалуы керек. Өнеркәсіптік қалдықтарды дұрыс өңдеуден босату қажет емес. Көп ағаштарды отырғызу топырақ эрозиясына әкелмейді. Химиялық тыңайтқыштар немесе тыңайтқыштар орнына органикалық тыңайтқыштарды қолдану қажет.
4. Шудың ластануы:
Шуыл соңғы уақытта ластанудың тағы бір әдісін тудырады. Бұл негізінен қалалық ластану. Жаңғырту мен дамытудың арқасында елеулі экологиялық салдар туды. Шу - біздің ортаға жағымсыз дыбыс. Бұл адамға жағымсыз әсер етеді. Өнеркәсіп, техника және технологиялар дамуына байланысты қазіргі заманғы өмірге терең енген. Шу адам өмірінің тыныштығын бұзады. Үлкен дыбыстар мен шудар зауыттарда, жолдарда, ұшақтарда немесе базарда пайда болады. Дыбыс қарқындылығы дебелдер деп аталатын құрылғыда өлшенеді (дБ). Біздің жүйеміз үшін 80 дБ-тан артық дыбыс шуды ластайды.
Шуылдың ластану себептері:
Әртүрлі көздер табиғи немесе адам жасаған шудың ластануына әкелуі мүмкін.
-
Автокөліктердің моторы, авто мобилдер, ұшақтар, үндеткіштер, сиреналар, дауыс зорайтқыштар, тіпті дауыстап кетті деп аталатын техногенді көздер шуды ластайды. Гүлайым сияқты табиғи көздер, шудың ластануына әкеледі.
-
Ұшақ жол шуынан гөрі ыңғайсыздықты тудырады. Әуе қозғалысы әлдеқайда жоғары деңгейге көтерілді. Жоғары реактивті әуе кемелерін шығаратын биік шу, ол адамның байланысын бұзып қана қоймай, есту қабілетінің бұзылуына әкеліп соқтырады.
Шудың ластану әсері:
Елордалық қалаларда шу деңгейі өте жоғары, бұл бас ауыруы, жоғары қан қысымы және есту проблемалары. Шу-ақ стресс туғызады, алаңдаушылық, бұл жүрек соғу жылдамдығын арттырады. Шудың үздіксіз әсері ұйқысыздық пен гипертонияға әкеледі. Тіпті жоғары қарқынды дыбыстарға ұшыраған адамдар бұзылып, жара пайда болады. Тұрақты шудың ластануы жүйке бұзылуына және ауыр жүйке мәселелеріне себеп болады. Осының бәрі бізге әсер етеді және бізде үлкен әсер етеді.
Шудың ластануын болдырмау жолы:
Шудың ластануын төмендету үшін белгілі бір әрекеттерді жасауымыз қажет. Дауыс зорайтқыштарды түнгі және таңертең таңертеңгі уақытта қолдану кез-келген уақытта жасалмауы керек, сондай-ақ төмен дыбыс қарқындылығын сақтайды. Мүйіздерді қажетсіз пайдалану шектелуі керек.
Көлік құралдары тиісті дыбыс зорайтқыштарды қолдануы керек. Шулы көлік құралдарын тұрғын жайға кіргізуге болмайды. Терезелердегі қалың шыны панельдер шудың ластануын көп мөлшерде азайтады. Ағаштар шуды сіңіреді, сондықтан ағаш отырғызу шудың ластану деңгейін төмендетуге көмектеседі.
5. Радиоактивті ластану:
Ең қауіпті және қауіпті ластану түрлерінің бірі - радиоактивті ластану. Радиоактивті ластану атом электр станциясынан туындаған.
Радиоактивті ластану себептері:
-
Егер атом электр станциясында тиісті қорғаныс болмаса немесе қуатты шалбарда істен шықса, ол радиоактивті ластануды тудырады. Атом электр станциясында радиоактивті заттардың ядролық бөлінуі жасалады.
-
Радиоактивті металдар бета сәулелері және гамма сәулелері сияқты зиянды сәулелерді босату арқылы ыдырайды.
-
Радиоактивті ластану атом электр станцияларындағы реакторлардың зақымдануы нәтижесінде пайда болуы мүмкін, бұл ластануды тудырады және әсер жыл бойы немесе қалдықтарды зауыттың топырағына немесе су объектілеріне төгілуі мүмкін.
Адамға әсер ету:
Радиоактивті заттар біздің денсаулығымызға әсер етеді. Оның ластануы қатерлі ісікке, соқырлыққа, бедеулікке, топыраққа, су мен ауа ауруына, сондай-ақ туған кезіндегі ақауларға байланысты маңызды денсаулық мәселелерін тудырады.
Радиоактивті ластануды болдырмау әдісі:
-
Бұл электр станциялар тұрғын алаңдарынан алыс жерлерде және радиацияның сырттан келмеуі үшін, сондай-ақ дұрыс тастаудың маңызы зор қабырғаларды салу арқылы қорғауды қажет етеді.
-
Жазатайым оқиғалар болуы мүмкін, сондықтан осы зауыттарда жұмыс істейтін қызметкерлер қосымша қорғаныс қажет. Қалдықтар немесе түпкі өнім қорғасын түрінде келеді, оны дұрыс орналастыру керек, әйтпесе топырақта және суда араласады, бұл одан әрі ластайды.
6. Жеңіл ластану:
Бұл ластану қоршаған ортадағы қажетсіз жарықтан туындайды. Керек емес шамдар және жұмыс үшін минималды жеңіл энергияны пайдаланудың орнына жарықтың көбірек энергиясын қолдануы жеңіл ластануға себеп болуы керек.
Жеңіл ластану себептері:
-
Түнде аспанның жарқырауы жұлдызды және планеталарды дұрыс емес жарықпен көрсетеді. Бұл астрономиялық құбылыстардың байқалуына және көру қиынға түседі.
-
Көшелердің шамдары бір-бірімен біріктіріліп, екіншісі жарық энергиясының көлемін арттырады.
Бұл жарықтың ластануына әкеліп қана қоймайды, сонымен бірге энергия шығынын тудырады. Жарық шамдары негізінен елордалық қалаларда және арнайы функцияларда қолданылады. Ашық найзағай жарнамалық тақталарда және түнде кез-келген спорттық іс-шараларда көрінеді. Шектен тыс жарық біздің көзімізге, әсіресе біздің торшамызға әсер етеді.
Адамға әсер ету:
-
Мұндай жоғары вольт жарықтары бас миының және мигриннің туындауына әкеледі.
-
Адамның денсаулығы мен ұйқы циклдары осы ластанудың алдын алады.
Жеңіл ластануды болдырмау жолы:
-
Көше мен жолдардың жарықтандырылғанын қамтамасыз ете отырып, шамдарды минималды түрде пайдалану керек.
-
Жеңіл жарық жарығы артықшылығы болуы мүмкін.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспар-18
|
Бөлім: |
Әртүрлідүниетанымдарменкөзқарастардытүсінужәнеқұрметтеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Дүниетанымдық түсіну |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жаһандықмәселелербойыншакөзқарастардыанықтау, сипаттаужәнесынисалыстыру |
|
Бағалау критерийі |
жаһандық мәселелер бойынша көзқарастарды анықтайды; жаһандық мәселелер көзқарастарды салыстырады; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі. Амандасу.Топқа біріктіру Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Тақырыпқа шығу
Оқушылардың жауаптары арқылы сабақтың тақырыбына шығу. Оқушыларды сабақтың тақырыбымен, оқу мақсаттарымен және бағалау критерийлерімен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Деректермен жұмыс Тапсырма №1 Жаһандық мәселелер дегеніміз шешімі өркениеттің ары қарай өмір сүруіне әсер ететін мәлелердің жиынтығы болып табылады. Олар қазіргі заман адамының өмірінің дамуының әркелкілігі мен адамдардың әлеуметтік - экономикалық, саяси - идеологиялық арақатынасында пайда болатын қарама - қайшылықтардың себебінен туындайды. Бұл мәселелер жалпы адамзаттың өміріне әсер етеді. Адамзаттың жаһандық мәселелері - ғаламшарымыздың барлық тұрғындарының өмірлік қызығушылығын қозғайтын және бұл мәселелерді әлемнің барлық мемлекеттері ортақтасып шешетін мәселелер. Адамзаттың жаһандық мәселелеріне жататындар: Оңтүстік-Солтүстік мәселесі; азық-түлік мәселесі; кедейлік мәселесі; энергетика мәселесі; экология мен тұрақты даму әселесі; әлемдік мұхитты меңгеру мәселесі; демография мәселесі; АИВ инфекциясы және т.б. Бұл тізім тұрақты емес. Сонымен қатар, өркениеттің дамуымен бірге жаңа жаһандық мәселелер туып отырады (ғарыштық кеңістікті игеру, климатты қадағалау т.б.) Анықта. (жеке жұмыс)жаһандық мәселелер туралы бейнематериалмен танысып болған соң, ұсынылған шағын мәтіннің мазмұнына қарай сюжеттік кестені толтырады.
ЕБҚ оқушы жаһандық мәселелер туралыжазбаша түрде орындайды «Неге? Неге? Неге?» әдісі «жаһандық мәселелер бойынша көзқарастар» тақырыбына, ПТМС формуласын қолданып, эссе жазыңыз.
Позиция «Әр тұлғаның жаһандық
мәселелер бойынша көзқарастары ұқсас
деп санауға
болады/болмайды?» Мысал (мұны мынадай мысал арқылы дәлелдей аламын....) Салдар(қорытынды жасаймын....) ВЕНН диаграммасы Әл елдің жаһандық мәселелер бойынша көзқарастарын салыстыруды ұсыныңыз ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: жаһандық мәселелер бойынша көзқарастарды анықтайды; жаһандық мәселелер көзқарастарды салыстырады; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
ПТМС формуласы
Кесте ВЕНН диаграммасы
ҚБ парағы |
||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Кері байланыс
Нені білгім келеді? Үйге тапсырма Жаһандық проблеманы түсіне білу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Қазіргі заманның жаһандық
мәселелерін түсінуге және шешудегі философияның рөлі және
мүмкіндіктері
Жаһандану немесе глобализация (ағылш. Global - «әлемдік»,
«дүниежүзілік», «жалпы») -
жаңа жалпыәлемдік саяси, экономикалық, мәдени және ақпараттық
тұтастық құрылуының үрдісі. Терминді ғылыми айналымға алғаш рет
1983 жылы енгізген америкалық экономист Теодор Левитт. Жаһанданудың
жаңа сатысының түрлі аспектілерін 20 ғасырдың ортасынан бастап Уолт
Ростоу, Дэниел Белл, Алвин Тофлер, Питер Дракер, Джон
Нейсбитт, Лестер Туроу зерделеді. Олар ғылымға “интеллектуалдық
индустриялар экономикасы”, “ақпараттық қоғам”, “техникалық
революция”, “ақпараттық жарылыс”, “ғаламдық ауыл” деген ұғымдарды
енгізді.
«Жаһандану» деген терминді қазіргі таңда естімеген адам жоқ шығар. Бұл сөзді балабақшадағы балаға дейін біледі деген ойдамын. Бірақ «Жаһандану деген не?» деген сұраққа адамдардың көбісі нақты жауап бермейді. Елдің көп бөлігі бұл сөздің мағынасын түсінгенімен аталған сұраққа нақты жауап бере алмайды. Қазіргі таңда жаһандану, ең алдымен, бүгінгі орын алып отырған халықаралық экономикалық қатынастардың сипаты мен серпінді техникалық прогресті қамтамасыз ететін өндірістік күштердің (көлік, байланыс құралдары, әлемдік компьютерлік желілер және т.б.) даму деңгейіне қатысты болып келеді. Осы орасан ғылыми-техникалық прогресс әлемнің бейнесін түбірімен өзгертіп, жаһандануға алып келді, алуан түрлі халықтарды бір-біріне жақындата түсті. Дегенмен, қазіргі жаһандану бір жақты сипатқа ие емес. Өте ауқымды болып келетін өндірістік-қаржы ресурстарының трансұлттық корпорациялардың қолына шоғырлануы оларды, шындығында, әлемнің нағыз қожасына айналдырады. Нәтижесінде трансұлттық мемлекеттер өз егемендігінен айрылып, өз елдерінің нарықтарындағы қаржы-экономикалық жағдайды бақылау тізгінін босатып алады. Бұл жаһандық мәселелердің біреусі ғана болып табылады.
Жаһандық мәселелер дегеніміз шешімі өркениеттің ары қарай өмір сүруіне әсер ететін мәлелердің жиынтығы болып табылады. Олар қазіргі заман адамының өмірінің дамуының әркелкілігі мен адамдардың әлеуметтік - экономикалық, саяси - идеологиялық арақатынасында пайда болатын қарама - қайшылықтардың себебінен туындайды. Бұл мәселелер жалпы адамзаттың өміріне әсер етеді.
Адамзаттың жаһандық мәселелері - ғаламшарымыздың барлық тұрғындарының өмірлік қызығушылығын қозғайтын және бұл мәселелерді әлемнің барлық мемлекеттері ортақтасып шешетін мәселелер. Адамзаттың жаһандық мәселелеріне жататындар: Оңтүстік-Солтүстік мәселесі; азық-түлік мәселесі; кедейлік мәселесі; энергетика мәселесі; экология мен тұрақты даму әселесі; әлемдік мұхитты меңгеру мәселесі; демография мәселесі; АИВ инфекциясы және т.б. Бұл тізім тұрақты емес. Сонымен қатар, өркениеттің дамуымен бірге жаңа жаһандық мәселелер туып отырады (ғарыштық кеңістікті игеру, климатты қадағалау т.б.)
Иудаизм, христандық пен
исламдағы 4000 жылдық ізденіс: Құдайтану
баяны
Бұл еңбекте әр дінге деген, оны ұстанушылардың сенімене деген құрмет көрсетіліп қазіргі таңдағы қалыптасқан ой пікірлермен ұштастырып жазылған.Кітап тілі қарапайым тілде жазылмаған, Құран,Библия,Тәурат мазмұндарымен таныс емес адамға түсінуге өте қиын. Сондықтан, кітапты бастамас бұрын бұл қасиетті кітаптардың тым болмағанда жалпы мазмұнымен, кіріспесімен танысып алған жөн деп ойлаймын.
Кітап барысымен,тақырыбын,
мазмұнымен таныссақ ол жердегі ең басты тақырып ол «Құдай» болып
тұр. Оның қайдан туындағаның, тірі жан ба жоқ па, адамның, әр
діннің өміріндегі орны мен мақсатын, әр түрлі діндердегі құдайларды
және оның келешектегі қоғамда, адам өмірінде орны барма сол туралы
кеңірек талқыланып зерттеулер жазылған.
Сонымен қатар, қазіргі кездегі қате пікір Ислам дінініңдегі әйел
адамның ер адаммен салыстырғанда мүлде бағаланбауы және әйел адамды
кемсіту жайындағы қате
пікірге кітапта аяттармен, Мұхаммед(с.ғ.с) пайғамбардың
өмірімен байланыстырылған жауап жазылған. Оның мысалын мына
үзіндіден байқауымызға болады: «Мұхаммедтің көзі» тірісінде бұл
идеалдың ішіне ер мен әйелдің тең құқығы да кірген еді. Қазір Батыс
жұртында исламды бейне бір әйел затын бұрыннан жек көретін дін
сияқты сипаттайтын көзқарас орныққан. Бірақ Алланың діні де
христандық сияқты әуелде әйел затына жайлы
қараған.
Исламға дейінгі жәһилет (надандық) дәуірінде «Кіндік кезеңге» дейін салтанат құрған әйелдерге деген теріс көзқарастың тамыры Арабияда тереңге кеткен еді. Мысалы көп әйел алу кең тараған болатын. Тұрмысқа шыққан қыздың өзі әкесінің үйінде тұра беретін. Ақсүйек әйелдерде ғана біраз бедел мен билік болды. Мысалы, Мұхаммедтің әйелі Хадиша саудасы дөңгелеген кәсіпкер еді. Бірақ ол кезде көп әйел күңнің дәрежесінде күн кешетін. Олардың не саяси, не адами құқықтары болмады. Қала берді, қыз баланы нәресте кезінде өлтіру қалыпты ғұрып саналды. Мұхаммедтің ізінен ең бірінші ергеңдердің ішінде әйелдер де болды. Ер мен әйел құқықтарын теңестіру пайғамбардың арманы еді. Сәбилерді өлтіруге Құран сөзі қатаң тыйым салды және қыз бала туылғанда, бұлқан-талқан болатын арабтарды сөкті. Одан бөлек ажырасу мен мирас бөлісуде әйелдердің заңды құқықтарын орнықтырды. XIX ғасырдың аяғына дейін мұндай теңдік Батыс әйелдерінің түсіне де кірмеген еді. Мұхаммед үмбет ісін қалыпқа келтіруге әйелдерді белсенді болуға жігерлендірді. Әйелдер ой-пікір ұсыныстарының жерде қалмайтынына сенімді болғандықтан, пікірлерін ашық айтатын дәрежеге жетті (166 бет).
«Өкінішке қарай, христандықтар сияқты исламда да
еркектер дінді
өздеріне бейімдеп, жекешелендіріп алды. Олар Құран мәтіндерін
мұсылман әйелінің теңдігін жоққа шығаратын жолдармен тәпсірлеп
тастады. Құран бүкіл әйелге «жаппай бетіңді бүркеп жүр» деп
бұйырмаған. Ондай аят Мұхаммедтің әйелдеріне ғана қатысты енген
еді. Бұл олардың ерекше мәртебесін айқындап тұру үшін керек болған.
Алайда, ислам діні әлемдік өркениеттен орын алып, іргесі бекіген
соң, бұл дәстүрді бүкіл әлемге таратты. Соның кесірінен әйелдер
екінші дәрежедегі адамға айналып шыға келді. Арабтар әйелдердің
бет-әлпетін бүркеп, гаремдерге қамап қоюды парсы жұрты мен
христандық Византиядан «жұқтырған»
еді
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-19
|
Бөлім: |
Әртүрлідүниетанымдарменкөзқарастардытүсінужәнеқұрметтеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Басқа адамның көзқарасын қабылдау мүмкіндігі |
|
Сабақтыңмақсаты |
Бастапқыжәнеқайталама дереккөздердендәлелдемелердіжинау, жазужәнеталдау; |
|
Бағалау критерийі |
адамның көзқарасын қабылдау мүмкіндіктерін анықтайды; басқа адамның көзқарасын қабылдау мүмкіндігін сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Адами құндылықтарды дәріптеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
І. Ұйымдастыру кезеңі : 1.Сәлемдесу; 2.Психологиялық ахуал қалыптастыру. 3.Көңіл күйлерін тұрақтандыру,сабаққа шабыт тұдыру мақсатында көңіл күйді көрсететін карточкаларды тарату Тапсырма 1 «Миға шабуыл» әдісін пайдалана отырып. Әлемдік көзқарас тақырыбына салынған карикатураны көрсетіп, сұрақ қою арқылы тақырыпты бірге анықтау: · Бұл карикатурада кімдер бейнеленген? · Бұл сурет қандай оқиғамен байланысты болуы мүмкін? · Неліктен сіздер мұндай ойға келдіңіздер? · Сонымен, бүгінгі сабақтың тақырыбы не деп болжауға болады? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу және талдау І топ – Германия ІІ топ – Франция ІІІ топ – АҚШ Мәтінмен жұмыс. «Инсерт» арқылы Мәтінмен жұмыс істей отырып, оқулық мәтінді жекелей оқып, жұппен талқылайды. Тапсырма «Кезбе тілші» тәсілі. Мұғалім сыныптан 3 оқушыны таңдап, диктор, репортер-тілші ретінде қызмет атқаруды ұсынады. Мұғалім әр оқушыға олардың атқаратын міндеттерін түсіндіріп кетеді. ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. Тапсырма 1 Тақырыбындағы «Басқа адамның көзқарасын қабылдау мүмкіндігі» тақырыбында сұрау үшін теледидар бетіндегі хабар жүргізіп тұрған дикторға ұқсап өтілген сабақтың тақырыбы мен сол сабақтағы оқушылардың белсенділі жайлы қысқаша хабарлап өтеді 2-оқушы: Тілші оқиға орнынан ақпарат ұсынады. Яғни, оқушылардың өткен сабақтан не білгендіктерін анықтайды. 3-оқушы: Тілші оқушыларға тікелей келіп, өтілген сабақ бойынша сұрақтар қояды. Оқушылар жаңа түсіндірілген тақырыпты ой елегінен өткізу мақсатында 3-минуттық үзіліс стартегиясында төмендегідей фразалар ұсынылады.
ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушыларға тақырыпты түсіндіру барысында олардың осы тақырып төңірігенде қаншалықты өзінің түсінгеніне, жаңа өтілген тақырып бойынша өз тұжрымдамасына, пікіріне рефлексия жасай отырып, өзінің алдыңғы білімін және тәжрибесін байланыстырып, нақты түсінік табуына мүмкіндік білу үшін қолданылады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Аяқталмаған сөйлемдер» әдісі. Мен бүгін білдім... Мен бүгін сезіндім... Мен келесі сабақта білгім келеді ... Үйге тапсырма «Менің көзқарасым...» Ой түйін |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Әлеуметтік қабылдау
Адамдар арасындағы коммуникациялық өзара әрекеттестіктің пайда болуы және одан әрі дамуы тек процеске қатысушылар арасында өзара түсіністік болған жағдайда ғана мүмкін болады. субъектілері, сезімдері мен бір-біріне сапасын көрсетеді түсіну және басқа да қабылдауға, және өз тұлғасының көмегімен және негізінен байланыс процесін анықтайды дәрежесі, тараптар арасындағы қарым-қатынас қалыптасады, және олар бірлескен іс-шаралар жүзеге асыру, ол арқылы әдістері. Сондықтан басқа бір субъектінің тану және түсіну процесі коммуникацияның міндетті компоненті болып табылады. Мұндай компонент шартты түрде байланыстың перцептивті аспектісі деп аталуы мүмкін.
Әлеуметтік қабылдау – әлеуметтік психологияның ең маңызды және ең маңызды құбылыстарының бірі. Ол алғаш рет жататын тұлғаның қабылдау сапалы түрлі көзқарас қалыптастыру кейін әлеуметтік қабылдау Д. Брюнер анықтамасын енгізілді.
психология қабылдау бір-бірімен жеке тұлғалардың өзара іс-қимыл барысында туындайды және әлеуметтік нысандарды жеке қабылдау, өтуін, түсіну және бағалау біріктіретін іс-қимыл болып табылады.
Түсіну ұғымы өзіне біріктіреді:
-
байқалған әрекеттерді қабылдаудың жеке процесі;
-
іс-қимылдың болжамды себептері мен болжамды зардаптарын түсіндіру;
-
жеке мінез-құлық стратегиясын құру;
-
эмоциялық бағалау.
Қосымша №2
Дүниеге көэқарас, оның
құрылымы және негізгі үлгілері
(типтері).
Дүниеге көзқарас - бұл,
адамның Әлемге деген тұтас көзқарасы және оның осы Әлемге қатынасы
және сол көзқарастарға негізделген сенім, сезімдер және адам
өмірінің бағыт-бағдарын айқындайтын идеалдар, жүріс-тұрыстардың
қағидалары және
құндылықтары.
Көзқарастар дегеніміз
түсініктер мен ұғымдарда көрсетілген белгілі бір білімдер
жиынтығының жүйесі, олар дүниетанымның негізін құрайды. Бұл, адам
бойындағы толық білім емес, солардың ішіндегі ең жалпықтары мен
принциптері ғана, Олар нағыз сенімділікке айналғанда ғана дүниеге
көзқарастың құрамдас бөліктері болып саналады. Ал, адамдардың
дүниеге көзқарастарының түрлері - сол адам өмірінің ойы мен
қылықтарына органикалық түрде қосылатын белгілі бір нормалардың,
өлшемдердің жүйесі.
Дүниеге көзқарас өзінің
барлық құрамдас бөліктерінің бүтіндігімен, бірлігімен сипатталатын
күрделі рухани құбылыс. Оның құрылысындағы мына бөліктер маңызды
роль атқарады.
Жинақталған білім. Олар
дүниеге көзқарастың ең басты ақпараттық негізі болып келеді.
Белгілі бір халықтағы немесе белгілі бір адамдағы жинақталған
білімдер неғұрлым көбірек болса, дүниеге лайықталған көзқарас
соншалықты өзінің дәлелдерін негіздей алады. Әрине дүниеге деген
көзқарасқа білімнің барлығы бірдей жатпайды олардың ішінде тек қана
әрбір тарихи заманға сай туындайтын адам мен әлемнің өзара
қатынастарының практикалық және теориялық мәнін ашатын адам
тіршілігіне ең қажетті білімдер
жатады.
Сенімділік. Бұл
руханилықтың ілікі әлеуметтік - психологиялық бөліктері, ол арқылы
дүниеге көзқарастық білімдер қабылданады немесе керісінше алынып
тасталынады. Сенімділік - тек қана зерделіліктің тұрғысы емес,
сонымен қатар ол әсершең күй-жағдай, берік психологиялық
бағыталғандық, өзінің принциптерінің, идеяларының, көзқарастарының
әділеттілігіне деген көзі жеткендік. Сондықтан сенімділік дүниеге
көзқарастың құрылымындағы ең қажетті бөліктерінің бірі болып
табылады.
Құндыдықтар. Бұл белгілі
бір социумның, адамдардың қажеттідіктеріне, қызығушылығына
негізделген айналамыздағы қоршаған әлемге деген болымды не жағымсыз
қатынастар. Оларды адамдар өмір барысында ұғып алады. Өзінің мән
мағанасымен құндылықтар білімдерден өзгеше. Білімдерге нақты
шындыққа тырысу тән - олар объективті танымға ұмтылады, ал
құндылықтар өздерінің қажеттіліктеріне, қызығушылығына сәйкес
айналамыздағы қоршаған әлемге деген адамдардың ерекше
қатынасы.
Идеалдар. Бұл ең ақырғы
мақсатқа ұмтылдыратын ойдағы жетілгендік мөлшерлер үлгісі.
Идеалдардың маңызды ерекшелігіне оның ақиқатты бейнелеудегі
озықтылығы және ол өзімен өзіне де аксиологиялық қызметтерін
атқаратындығы жатады. Дүниеге көзқарастық құндылықтар - бұл
субъектінің барлық қарекеттерінің өрістеріндегі өмірлік бағдарын
айқындайтын мәдениеттің және өмірдің ең жоғары
құндылықтары.
Нанымдар. Бұл әлеуметтік
ақпараттарды, өлшемдерді, құндылықтарды және қоғамдық өмірдің
идеалдарын қабылдаудың тәсілі және түрі. Олар өзіндік тәжірибенің
немесе өзінің танымдық тәжірибесінің нәтижесіне байланыссыз
көптеген фактілерді немесе шындықтың объективті сипаттарын қабылдай
береді; өткен ұрпақтардың тәжірибесін игеру құралы; келешекке деген
үміттері.
Тіршілік нормалары. Бұл
тарихи қалыптасқан жүріс-тұрыстағы құлықтардың қажетті шарттарының
үлгілері, қызмет стандарттары, оларды орындау жеке адамдардың
немесе адамдар тобының қарекеттерін қоғамдық талаптарға
бағындырудың қажетті жағдайы болып
табылады.
Сонымен қатар дүниеге
көзқарастың бұл құрылымдық бөліктерінің астары екі деңгейге
бөлінетіндігін ескеруіміз керек: біріншісі, Әлемді сезім арқылы
білу (Әлемді сезіну, Әлемді қабылдау, Әлемді елестету, Әлеммен
әсерлену); екінші деңгей, Әлемді мифтік, діни, ғылыми ұғымдар
арқылы түсіну. Нақ осындай, дүниені ұғымдар арқылы түсінудің ерекше
түрін философия ұсынады. Философия - дүниеге көзқарастың еңжоғарғы
деңгейі және теориялық тұрғыда реттендіріліп, ұтымды - жүйеленген
көзқарастың түрі.
Дәл осы секілді
адамдардың дүниетануы да екі түрлі жолдар (немесе деңгейде) арқылы
қалыптасады. Ол жеке стихиялы түрде құрылуы мүмкін. Әркім жеке
өзінің өмір тәжірибелерінің негізінде, сонымен қатар аңыздар мен
ауыз-екі түсініктер және діни, немесе философиялық түсініктердің
үзінділерінің негізінде өзі үшін белгілі бір көзқарасты
қалыптастыра алады. Келесі жағынан кәсіпқой - идеологтар (шамандар,
теологтар, философтар) осындай көзқарастарды жүйеге келтіріп
адамдар арасына ендіруге
тырысады.
Дүниеге көзқарастың
негізгі түрлеріне: мифологиялық, күнделікті (немесе үйреншікті).
діни, көркемділік, табиғи жаратылыстың (патуралистік), философиялық
көзқарастар жатады. Бұлардың бәрі дерлік адамзаттың рухани дамуында
маңызды роль атқарды. Тарихи тұрғыда олардың негізгі үш түрін
ерекше көрсетуге болады: мифологиялық, діни және
философиялық.
Мифологиялық көзқарас -
ертедегі қоғамның даму сатыларының алғашқы кезеңдерінде қалыптасты
Ол дүниенің, жануарлардың, адамдар тегінің пайда болуы, әлемнің
жаратылысы, табиғат құбылыстарындағы апаттардың себептері туралы,
қоршаған әлемде өз орнын айқындау жәйлі алғашқы түсініктердің,
аңыз-әңгімелердің ең бірінші тарихи
үлгісі.
Адамзаттың қарапайым
тайпалары үшін айналасындағы аспан жұлдыздары, күн, тау мен
өзендер, өсімдіктер және т.б. - жанды болып көрінді, олар да адам,
не жануарлар сияқты өздеріне тән қызметін орындайды. Осылайша
адамдар өзін қоршаған ортаны өзіне ыңғайластырып жаңа болмыс -
мифтік болмысты орнатты. Бұл олардың алғашқы табиғат философиясы,
әрине дөрекі, бірақ шындап оймен толықтырылған және анық түсінуге
болады.
Ежелгі мифтер әртүрлі
жағдайларды басқаратын рухтың бейнелерін суреттейді. Ішіндегі ен
құдіреттілері мен күштілері кейін адамдар сиынатын Құдайға
айналады. Рух пен құдайлар адамдарға өте ұқсас, бірақ тек қана адам
бейнесінде болу шарт
емес.
Уақыт өткен сайын
мифтердің саны өсе түсті, олар азды-көпті біртұтас көзқарастарды
құрайтын үлкен мифологиялық жүйеге және алғашқы пұтқа табынатын
діндерге қосыла бастады. Кейінгі монотеистік діндер сол мифтердің
ауқымынан өсіп шығып және олардың көп жақтарын өздерінің бойына
ендірді.
Мифологиялық көзқарастың
негізгі сипаттары: 1. Антро-поморфтылық, яғни табиғат құбылыстарын
(мысалы, бұлттардың қозғалысын, жер сілкінулерді және т.б.) адаммен
ұқсастырып қарастыру; оларға адамға тән қасиеттердің барлығын:
түнсіктерді, келеңсіз факторларға деген реакцияны, тілектерді,
жеккөрушілікті, қайғы-қасіретті және т.б., тану. 2.
Дескриптитивтілік (ағылшын -суреттеме) - оқиғаларды, құбылыстарды
түсіндіру, әңгіме, аңыздар арқылы суреттеме түрінде бейнелеуге
ұмтылу; ал кейіпкерлері-ерекше адамдар түріндегі батырлар және
құдайлар (мыс. Мифтер Нептун Зевс, Меркурии, Алпамыс және т.б.
туралы аңыздар). 3. Объективтілі және субъективтілі Әлемдерді
синкретикалық (бір-тұтас, бөлінбейтін) бірлікте қарастыру. Бұл
мифологиялық көзқарастың барлық жағына тән. 4. Алғашқы-қауымдық
сананың толыққанды кезеңінде адамдар, жануарлар, өсімдіктер туралы
алғашқы мифтік білімдермен қаруланған бақсылардың әрекеттерінде
көрінетін сиқыршылықпен
байланысты.
Миф - бұл ауыз
әдебиетінің халық шығармашылығы, қоршаған ортаның мәнін түсіну
барысында тәжірибеде сақталған ойлау мен сезінудің түрі; бұл
тіршілік әдіснамасы. Осы типтес мифтердің түрлері Ежелгі Грекияның
да әртүрлі аймақтарында орын алды. Әр полистің өзі құрметтейтін
қамқоршы құдайы мен ержүрек батыры болды, олардың құрметіне храмдар
тұрғызылып, малдардан құрбандық
шалынды.
Енді осы мифтер қалай
жасалынады? Әрине оларды ойдан шығарылған мағұлматтармен толы десек
те, бірақ оны адамдар тек қана қиялдағы жәй елестің ойыны арқылы
жасамайды. Кез келген миф белгілі бір нақты деректерге арқа
сүйейді. Сол жағдайда ғана өмір сүре алады. Адамның қиялы, сезім
арқылы қабылданатын болмыстан қанша бір шарықтап кеткенмен,
ақиқаттан қол үзіп кетуі мүмкін емес. Яғни, мифтің мазмұнында
адамның сезім мүшелеріне байқалатын әйтеуір бір дерек болады және
мифтік қиял соған арқа сүйейді. Мыс, табиғаттың жыл мезгілінің
ауысуын ежелгі египеттің таңғажайып мифінде Озирис құдайының
өлуімен және тірілуімен байланыстырылған. Әрине, бұл жерде жыл
мезгілінің ауысуы құрғақ қиял емес, нақты дерек. Дәл осы секілді,
кілем күнделікті өмірдегі қарапайым зат. Алайда кілем - ұшақ,
мифологиялық бейне. Екеуінің арасында қандай айырмашылық бар?
Әрине, деректілігінде емес, кілем өзінің факт тұрғысында кілем
күйінше қалады. Оның айырмашылығы сол, ол тіптен басқа идеяға,
мағынаға ие болады: сол себептен оған басқаша өзге көзбен қарау
орын алады. Бұл жерде оларды бір бейнеге біріктіру, бірлестіру орын
алады (кілем белгілі бір зат және кейбір құстардың ұша алатындығы
да одан өзгеше), олардың табиғи - ерекшеліктеріне қарамастан оларды
қарапайым заттар әлемінен дербестендіріп басқа түсінік тудырады.
Мифологиялық қиялдың өзі айналамыздағы байқауға болатын
құбылыстарды түсіндіру үшін адамдардың ақыл-ойында пайда
болады.
Миф - ойдың ешқандайда
арнайы жұмысын қажет етпейді. Қарапайым заттар мен адамдармен өзара
сұхбаттасуға қаншалықты ой қажет болса, мифтегі ой жұмысы да
соншалықты. Ал, философияның дәлелденген тұжырымдарына, белгілі бір
жүйеге келтірідген қорытындылар, терминологиялық айқындылық
қажет.
Миф дегеніміз символ,
солай болғандықтан, ол өзін күрделенген символикалық қабаттармен
және аллегориямен, желі-сараптармен қамтамасыз ете алады. Мыс,
құдайға сиыну символикалы, өйткені адамдар бұл жерде сыйынуды жәй
бейнелемейді және белгілі бір қимылдар жәй бейне емес, ол шынында
өтеді.
Күнделікті, эмпирикалық
көзқарас. Бұл, дүниеге көзқарастың келесі тарихи үлгісі. Тіршілік
тәжірибесі мен эмпирикалық білімдерден құрыла отырып, бұл көзқарас
күнделікті қарекетке бағыт-бағдар береді. Әрине, олар күрделі
мәселелерде тиянақты білімдерді, ойлау мәдениетін қажет етеді және
адамдағы білімдер белгілі бір көлемде болып екі деңгейге
бөлінеді.
Біріншісі – кәдуілгі
(стихиялы - эмпирикалық) білім. Бұған еңбек дағдыларын, тұрмыс
дәстүрлерін, өнерге деген қарапайым көз-қарастарды және т.б.
жатқызуға болады. Бұл білімдер, адамдардың тіршілік тәжірибесінде,
еңбек барысында, басқа адамдармен қарым-қатынастарының негізінде
қалыптасады. Оларды адамдар өздерінің күнделікті тұрмыстарында
басшылыққа алады.
Білімнің екінші деңгейі -
ғылыми білім. Олар көпгеген ұрпақтар күшімен арнайы кәсіпкер
ғалымдар арқылы абстрактілі ұғымдармен қалыптасып, қисынды жүйелер
түрінде жасалынады. Ғылыми білім материалдық әлемнің, қоғамның,
адамның мәнін, заңдарын тануға
бағытталған.
Кәдуілгі және ғылыми
білімдер білімнің барлық көлемін қамтымайды. Өздерінің шешілуіне
байланысты даналық деп атайтын ерекше, «мәңгі» сұрақтар да бар.
Яғни даналық деп сол қарапайым, кәдуілгі және ғылыми білімдердің
жиынтығын айтпайды. Кез келген адамның бәрі бірдей дана бола
бермейді.
Дана адам - ол көп біліп
кана қоймай, негізінде әлем қалай құрылған, адам оған деген
қатынасын қалай жасайды. Яғни мифтік, діни, не философиялық
пайымдаулар арқылы адамның әлемдегі орны қаңдай, әлем мәңгілік не,
әлде жаратылған ба, жаратылғандардың бәрі жағдайлардың ырқынан тыс
жасалынып жатыр ма, адам дегеніміз не, жалпы таным арқылы біз оған
ықпал жасай аламыз ба, ақиқат дегеніміз не, жақсылық, жамандық
дегеніміз не деген сұрақтарға әрдайымда жауап іздеу барысында
болатын адам. Сонымен күнделікті эмпирикалық көзқарасқа бұлардан
өзге тіршілік барысында және қаракеттердің барлық түрлерінде жеке
сананың негізінде қалыптасатын белгілі бір тұрғыдағы түсініктер
жатады.
Философия дүниеге жаңа
сапалы үлгідегі көзқарас болып келеді. Әрине оның негізгі сипаттары
туралы жоғарьща айтыл өттік. Сондықтан былайша корытылдылауға
болады: Философия, мифология мен дінге қарағанда әлемді дұрыс
(рационалды) түсіндіруге бағытталған. Философияда табиғат, қоғам,
адам туралы жалпы ой-түсініктер - теориялық қарау мен логикалық
(қисынды) талдаудың пәніне айналады. Дүниеге философиялық көзқарас,
мифология мен дінге қарағанда логикалық реттелген білімдердің
жүйесі, өзінің жайлары мен принциптерін теориялық тұрғыда
негіздеуге тырысады. Дүниеге философиялық көзқарасқа сипаттама бере
отырып, оның мазмұнында өзіндік философаялық мәселелермен қатар
экономикалық, саяси, құқық және жаратылыстану түсініктері,
этикалық, эстетикалық, діни (немесе атеистік) принциптер,
көзқарастар, идеалдар жататындығын айта кету
керек.
Сондықтан дүниеге
философиялық көзқарасын философиямен толық телдестіруге болмайды.
Алайда бұл көзқарастың теориялық негізі мен түйіні философияда.
Яғни философия - тек қана дүниеге көзқарас емес, ол басқа да
қызметтер атқарады.
Жалпы көзқарастар жаллы
адамзаттық тұрғыда туындайды, ойдағыдай жағдайда ол кез келген
адамға тән. Сондықтан көзқарастың жіктелуінің өзіндік межелері бар,
оны көруге
болады...
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-20
|
Бөлім: |
Әртүрлідүниетанымдарменкөзқарастардытүсінужәнеқұрметтеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Өзге де мәдениеттерді білдіретін адамдарға құрмет көрсету |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға өзге де мәдениеттерді білдіретін адамдарға құрметпен қарауға дағдыландыру |
|
Бағалау критерийі |
Өзге де мәдениеттерді білдіретін адамдарға құрмет көрсетеді; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Сын-қатерлерге жауап: негізгі білім, білік, дағды және жеке қасиеттерді іргелі жұмылдыру |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі Ой шақыру
-Қазіргі заманның сын-қатерлері мәселелерді ата Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау «Ойлан,жұптас,бөліс»-топтық дұмыс Топтарға «Өзге де мәдениеттерді білдіретін адамдарға құрмет көрсету» тақырыбында мәтінмен жұмыс ұсыныңыз мәтінмен "Борт журналы" тәсілі арқылы топта жұмыс жасайды.
«Бірге ойлаймыз»-жұптық жұмыс «Фрейер моделі» әдісі Жұптар Өзге де мәдениеттерді білдіретін адамдарға құрмет көрсету жолдарын түсідіреді;
«Попс формуласы»:«Өзге де мәдениеттерді білдіретін адамдарға құрмет көрсету қажет» 1-қадам: «Менің ойымша...» 2-қадам: «Себебі мен оны былай түсіндіремін...» 3-қадам: «Оны мен мынадай фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын...» 4-қадам: «Осыған байланысты мен мынадай қорытындыға келдім...» |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: Өзге де мәдениеттерді білдіретін адамдарға құрмет көрсетеді; Өзге де мәдениеттерді білдіретін адамдарға құрмет көрсету жолдарын сипаттайды; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Шолиер табақшасы» Жасыл табақша – «Маған сабақ өте ұнады» Сары табақша – «Маған сабақ ұнады, бірақ 1-2 сұрағым бар»; Қызыл табақша – «Мен сабақта қиналдым» Үйге тапсырма «Өзге мәдениетке құрметпен қарау» |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Құрмет — жеке адамға өзге адамдар тарапынан көрсетілетін қошемет. Адамға құрмет көрсету оның жеке басы қасиеттеріне, ішкі құндылықтарына, кейде жас мөлшеріне, отбасы жағдайына, лауазымына орай орын алады. Ішкі жан дүниесінің байлығымен, әлеуметтік тәжірибесімен, жеке басы беделімен, кісілік қасиеттерімен көпшілік ортада көзге түскен адам құрметке ие болады. Құрмет өнегеліліктің негізгі талаптарының бірі бола тұра, адамның өзге біреулерге қадірін, жылы лебізін, ілтипатын көрсетеді. Қазақ дәстүрлі қоғамында жасы үлкен кісінісыйлау, оған сый-кұрмет көрсетіп, ардақтау әрбір адамның парызы саналған. Құрметке ие болу үшін адам өзінің кісілік, адамгершілік қасиеттерін жоғалтып алмауы қажет;
Құрмет — рухани құндылықтарды қастерлеу. Елге, жерге, тілге, адамзатқа, ұлтқа қатысты мәдени-тарихи құндылықтарды жоғары бағалайтын эстетикалық және этикалық көзқарастар жиынтығы.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-21
|
Бөлім: |
Әртүрлідүниетанымдарменкөзқарастардытүсінужәнеқұрметтеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Төзімділік: бір-бірімізді түсінуге үйрену |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылар төзімділік: бір-бірімізді түсінуге дағдыландыру |
|
Бағалау критерийі |
Төзімділік: ұғымын анықтайды; Төзімділік қасиеттерін сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі Оқушылардың назарын сабаққа аудары Ой шақыру
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау «Джигсо» әдісі Топтарға «Төзімділік» тақырыбында мәтін ұсыныңыз, «Төзімділік» ұғымы алғаш рет 1953 жылы медицина саласында пайда болған. ХХ ғ. 80-ші жылдардың аяғында саяси термин ретінде ресімделген, ол «толеранттылық» ұғымының синонимі болып табылады [3, 143 б.]. Аталған ұғымды талдау нәтижесінде әлемдегі мәдениеттердің түрлі әралуандылығын қабылдау мен түсіну мағынасындағы «құрметтеу» ұғымы, адам даралығын білдіру әдістері мен өз өзін білдіру нысандары «төзімділік» ұғымының басты мағынасы мен негізі болып табылатындығы анықталды. «Төзімділік» ұғымының мәні қазақ тілінде өте терең; ол шыдамдылық, байсалдылық, кісілік, ізгілік, келісімді табу деген мағыналарды білдіреді. Төзімділікке, яғни толеранттылыққа қарсы «интолеранттылық» деген үғым бар; ол адам, әлеуметтік топтар, мемлекеттерге байланысты ымырасыздық, шыдамсыздық, тағатсызық, кейістілік, менмендік, оспадарлық, парықсыздық деген мағыналар пайдалынылады. Толерантты парасаттың үлгісі қазақ билерінде кеп кездескен. Мысалы, Қазыбек бидің қалмақ ханы Қоңтайшыға айтқан «біз қазақ деген мал баққан елміз» — деп басталып, «достығымызды сақтай білген елміз, дәм-тұзды ақтай білген елміз, асқақтаған хан болса, хан ордасын таптай білген елміз» деген сөздер өзара сыйластыққа шақырады. Топтар өзара “3 таяқша” әдісі
арқылы ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. Жұптық жұмыс GREАT кестесі өзге елдердің өзара қарым—қатынасындағы төзімділігі туралы деректердің маңыздылығына талдау жасайды
ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. Жеке жұмыс «Қарым—қатынасындағы төзімділік таныту жолдары» шағын әңгіме |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Дескриптор: Төзімділік: ұғымын анықтайды; Төзімділік қасиеттерін сипаттайды;
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпарат тық мәтін
Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс
Үйге тапсырма Төзімділік |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Төзімділік (қарсылық) — организмнің сыртқы ортадағы әртүрлі (химиялық, физикалық, биологиялық) әсеріне төзімділігі[1]. Ол әр организмнің ерекшелігіне, олардың өмір сүру жағдайына байланысты. Төзімділік тәнді және тәнсіз болып бөлінеді. Тәнсіз төзімділік — организмнің табиғаты әртүрлі ауру қоздырғыштарға, ал тәндісі тек белгілі бір агентке білдіретін қарсылығы. Төзімділік тууына көптеген торшалық, қандық, гендік зат алмасу, жұқпалы ауруларға қарсы табиғи және жасанды қарсылық факторлары катынасады
Қосымша №2
Әр істе табысқа кенелу төзімділік пен баяндылыққа байланысты болып келеді және төзім болмаса, табыс пен жеңіс қолға оңай түспейді. Ғылым мен білім жолында және табиғаттың құпияларын ашу үшін қажырлы еңбек етіп, қиындықтарға төзген данышпандар аз емес. Олар сол еңбегінің арқасында жоғары ғылыми дәрежелерге қол жеткізген. Сондай-ақ өзінің ұстамдылығы мен еңбек етуінің арқасында жағымсыз әдеттер мен сипаттар орнын игі сипаттармен ауыстырған адамдар да кездеседі. Мұндай кісілер нәпсі құмарлар мен азғындыққа бастайтын әулекі алдында төзімді болып, мықты және құнды адамдарға айналған. Қоғамдағы жағдайды жақсартуға талпыну да төзімділікті қажет етеді. Қоғамды түзетуде оң қадамдар жасап, оны бақытқа жетелейтін кісілер қарсыластардың бөгет жасаулары, мазасын алуы және былапыт сөздеріне қарап тұрып, түрлі қиындықтарға төзіп, түпкі жеңіске дейін қайсар болуы керек.
Негізінен төзімділік, яғни «толеранттылық» (лат. «tolerantia» — шыдам, төзім) терминіне шет тілдері сөздігінде «бір нәрсеге, біреуге төзімділік, төзу, шыдау» деген түсініктеме беріледі.
«Төзімділік» ұғымы алғаш рет 1953 жылы медицина саласында пайда болған. ХХ ғ. 80-ші жылдардың аяғында саяси термин ретінде ресімделген, ол «толеранттылық» ұғымының синонимі болып табылады [3, 143 б.].
Аталған ұғымды талдау нәтижесінде әлемдегі мәдениеттердің түрлі әралуандылығын қабылдау мен түсіну мағынасындағы «құрметтеу» ұғымы, адам даралығын білдіру әдістері мен өз өзін білдіру нысандары «төзімділік» ұғымының басты мағынасы мен негізі болып табылатындығы анықталды.
«Төзімділік» ұғымының мәні қазақ тілінде өте терең; ол шыдамдылық, байсалдылық, кісілік, ізгілік, келісімді табу деген мағыналарды білдіреді. Төзімділікке, яғни толеранттылыққа қарсы «интолеранттылық» деген үғым бар; ол адам, әлеуметтік топтар, мемлекеттерге байланысты ымырасыздық, шыдамсыздық, тағатсызық, кейістілік, менмендік, оспадарлық, парықсыздық деген мағыналар пайдалынылады. Толерантты парасаттың үлгісі қазақ билерінде кеп кездескен. Мысалы, Қазыбек бидің қалмақ ханы Қоңтайшыға айтқан «біз қазақ деген мал баққан елміз» — деп басталып, «достығымызды сақтай білген елміз, дәм-тұзды ақтай білген елміз, асқақтаған хан болса, хан ордасын таптай білген елміз» деген сөздер өзара сыйластыққа шақырады.
Төзімділік, толеранттылық, келісім тарихтың мәңгілік сыйы емес, себебі күнделікті дамудан туып отыратын қайшылықтар біржола шешілмейді, күніге, ай сайын, жылдар бойы, үздіксіз, барлық адамға шынайы жана шырлықпен, түсінік жүмыстарын жүргізе отырып, шешімді табуды талап етеді [4, 18 б.].
Төзімділіктің шарты плюрализм, яғни түрлі ойлар мен пікірлердің бар болуы. Жалпы алғанда, толеранттылықтың негізі – өзінің «басқаға, бөтенге» қатынасын бақылау болып табылады. Бұл күнделікті кездесетін, тұрмыстық деңгейден бастап кәсіби қарым-қатынас жасауға дейінгі аралықты қамтитын мәселе болып саналады. Төзімділіктің негізінде плюрализмнің бар болуына құрмет көрсету орын алады, осыған байланысты «төзімділік» ұғымы демок ратия қағидаттарының бірі ретінде танылады. «Төзімділік» ұғымы алғашында әлеуметтік ой саласында философиялық категория ретінде пайда болып, қатынас ретінде түсіндірілетін. ХХ ғ. бастап ол тәжірибе – саяси қызмет, технология ретінде көрініс табады, осыған байланысты ол жеке дара саяси ұғым ретінде танылады.
Төзімділіктің негізгі ережелері мен қағидаттары БҰҰ мен Біріккен Ұлттардың білім, ғылым мен мәдениет мәселелері жөніндегі ұйымының UNESCO – ның құжаттарында әзірленген, ал оның онан әрі талдау ғылыми және ғылыми және ғылыми – танымалды ақпарат көздерінде жүзеге асырыл ған. Аталған құжаттарды төменде атап өтілетін үш топқа бөлуге болады.
Біріншіден, төзімділіктің негіздері түсіндірілетін жарияланымдар (саяси мәдениет, адамның құқықтары мен бостандықтары, өзара түсінушілік, тілектестік және т.б.), оның дүниетанымды негіздері мен саяси басымдылық тарын анықтау, нормативтік — құқықтық базаны дамыту, мәдени – білім беру бағдарламасын әзірлеу мен жүзеге асыру, ағартушылық және насихаттаушы лық акцияларды жүргізу жөніндегі іс — әрекеттер орын алады;
— жалпы адамдық құндылықтарды, төзімділік мәдениетінің қайнар көздерін анықтау арқылы төзімділікті тұжырымдамалық негіздеу мақсатын көздейтін мақалалар;
— зерттеу тақырыбына сәйкес келетін немесе зерттеу тақырыбына ұқсас тақырыптар бойынша жазылған кандидаттық және докторлық диссерта циялар. Негізінен төзімділік мәселесіне қатысты зерттеулер өте аз. Қазақстандық саясаттанушылық ғылымның дамуына Г.О.Насимованың докторлық диссертациясы елеулі үлес қосқан, алайда ол жанжалды пара дигма шеңберінде жазылған, еңбекте төзімділік мәселесіне қатысты деректер аз.
Екіншіден, төзімділік мәселесінің кез келген аспектілері бар: діни, тарихи, философиялық, мәдениеттанушылық, педагогикалық, психологиялық, сасат танушылық, құқықтық, әлеуметтанушылық және т.б., олардың әзірлеушілік деңгейлері де әртүрлі. Төзімділік мәселесі саясаттанушылық шеңберінде өте аз зерттелген.
Төзімділік мәселесі теориялары шынайы классикалық теориялар болып табылатын Ағарту дәуірінде өмір сүрген ойшылдардың еңбектерінде зерт телген. Төзімділік ХVІІ – ХVІІІ ғасырлардың Дж. Локк, Ф.М.А.Вольтер, Ж.Ж.Руссо, И.Кант сынды ұлы либералды ойшылардың азаматтық қоғамның негізгі құндылықтарының бірі ретінде қарастырылған. ХІХ ғ. Дж.Ст.Милль төзімділік идеясын еркіндіктің басты шарты ретінде қарастырады, М.Вебер дінге еріктілік идеяларын қорғайды. ХХ ғасырдың 70-ші жылдары «бейтарап либерализмнің» теорияшылы Дж. Роулс төзімділікті әлеуметтік әділдіктің негізі ретінде қарастырады. Барлық атап өтілген еңбектерде төзімділік идеясы ой еркіндігі мен ар – намыс еркіндігі қағидаларының шиеленісуі ретінде қарастырылады, алайда онымен қоса соғыс пен бейбітшілік мәселесі мен де ұштастырыла бастады. А.А.Алиев, М.С.Стецкевич, В.М.Золотухин, В.В.Шалин, Б.Г.Капустин және т.б. діни төзімділік туралы ойлардың қалып тасу мен дамуының талдауына арналған монографиялық еңбектер мен жеке леген мақалалар жазған.
Саяси төзімділік жеке феномен ретінде оның саяси жүйеде қызмет етуі саяси тәртіпге (режимге) байланысты болғандықтан зерттелмеген. Саяси төзімділіктің талдауы азаматтық қоғам теорияларының ережелеріне негіз деледі (қазақстандық ғалымдардан төзімділік туралы Р.К.Қадыржанов, К.Г.Габдуллина, К. Ж. Нұғыманова жазған).
Әдеби көздерді талдау қазіргі заманға сай ғылыми әдебиетте негізінен саяси төзімділіктік тек белгілі бір тұстары мен көріністерінің зерттеулері қана кездесетіндігін көрсетті. Төзімділіктің анықтамалары саясаттанушылық энциклопедиялық сөздіктерде кездеседі, төзімділік мәселесінің кейбір аспек тілері ұжымдық монографияларда кездеседі. Қазақстандық саяси ғылымда саяси төзімділік теориясына арналған теориялық — әдіснамалық жұмыстар мүлде жоқ деуге де болады.
Қазіргі заманға сәйкес келетін демократиялық әлеуметтік – саяси ахуал жанжалды парадигмадан негізінде төзімділік қаланған парадигмаға көшуді талап етеді.
«Төзімділік» терминін саралау барысында ғалымдар арасында елеулі қайшылықтар туындайды. Біраз жағдайда оны тікелей «төзімділік» сөзімен байланыстырады. Қазақ тілінде «төзім» сөзі «шыдам», «сабыр», «тағат» мағынасында да қолданылады. Яғни, «төзімді болу» — басқаға, оның ісіне, құбылыстарға шексіз төзу, шыдау ұғымын білдіреді і [6, 28 б.].
Төзімділік қазіргі ғылымда әр түрлі аспектілерде қарастырылады: әлеуметтік, діни, саяси, жыныстық, этникалық, т.б. Осылардың ішінен біздің зерттеу пәнімізге байланысты этникалық толеранттылықты жеке бөліп қарастырайық. Этникалық толеранттылықтың философиялық негізі – басқаның, өзі нен айырмашылығы бардың өмір сүру фактісінің өзі болып табылады. Ал оның түпкі мәніне жету үшін ең алдымен «этникалық» түсінігіне тоқталып өткен жөн. «Этнос» терминін қарастырғанда көпшілік авторлар Ю.В.Бром лейдің анықтамасын негізге алады [7, 29 б.]. Оның айтуынша «этнос – бұл белгілі аумақта тарихи қалыптасқан, салыстырмалы түрде тұрақты тіл, мәдениет және психикалық ерекшеліктерге, сол сияқты өзіндік атауында көрінетін өзінің бірлігі мен өзгелерден ерекшелігін (өзіндік сана) түсінетін адамдардың тұрақты жиынтығы». Этнос табиғатын түсіндіруге арналған басқа да тұжырымдар көптеп жасалды. Л.Н.Гумилев этносты ең алдымен табиғи құбылыс ретінде қарастырды. Оның түсінігінде этнос – «бұл өзін басқа өзі сияқты ұжымдарға қарсы қоятын (біз – біз емес), ерекше ішкі құрылымға және мінез-құлық стереотипіне ие адамдар ұжымы (динамикалық жүйе)». Этномәдени білім беру мәселесін зерттеу барысында Ж.Ж.Наурызбай «этнос» ұғымын тайпадан жоғары қауым, ұлт ұғымдарын жалпылаушы термин ретінде қолданады. Сонымен, «этникалық» сөзінің мәні адамның белгілі бір этнос мүшесі ретінде сол этносқа тиістілігін, сәйкестілігін сезінуі деген қорытынды жасауға болады. Осы тұрғыдан алып қарағанда «этникалық толеранттылық» басқа ұлт өкілдерінің сыртқы түрін, ойлау жүйесін, өзіндік ұлттық, мәдени ерекшеліктерін, іс-әрекетін қабылдай алу қабілеті ретінде көрінеді. Әрине, оның шегі өзара сыйластық, ынтымақтастық деңгейінде болуы тиіс.
Ғылыми-зерттеулерге сүйенсек, дін – қоғамды біріктіруші де ыдыра-тушы да фактор болып қала береді. Қазіргі кезеңде діни төзімсіздік қоғамды тұрақсыздыққа, қақтығыстар мен жаппай кедейшілікке тірейтінін көз көріп отыр. Тарихқа сүйенсек, діни наным-сенімді сыйламаудың түбі қанды шайқастарға ұласып, бүтін бір мемлекеттің жойылып кетуіне де әкелген. Ғылымда діни төзімділіктің бірнеше белгісі көрсетілген. Олар мыналар: бірінші – өзге діндегі азаматтардың сеніміне төзімділік (мұсылман-христиан, мұсылман-буддист т.б.); екіншісі – өзге конфессиялардың өкілдеріне деген төзімділік (сунниттер-шииттер, католиктер-протестанттар); үшіншісі – дәстүрлі емес діндер мен олардың өкілдеріне төзімділік; төртіншісі – Құдайға мойынсұнғандар мен атеистер арасындағы төзімділік. Діни төзімділіктің классификациясына қарайтын болсақ, бұл төртеуі Қазақстанда сақталған. Бір сөзбен айтқанда, татулықты ту еткен Тәуелсіз Қазақстанда діни төзімділіктің барлық түрі сақталған. Оған дәлелдер де жоқ емес. ҚР Конституциясы 1-бабының 1-тармақшасында: «Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады, оның ең қымбат қазынасы — адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары», – деп жазылған. Яғни демократия құндылықтарымен жүретін біздің ел – сонымен қатар зайырлы мемлекет. Православие, буддизм және ислам әлемінің ортасында орналасқан Қазақстан «Өркениеттер қақтығысы» атты әйгілі мақала жарияланған жылдары азаттық алды. Барынша жариялылықты, географиялық факторларды ескеру аса маңызды болды. Дін сияқты өте нәзік мәселеге екі шоқып бір қараған еліміз бүгінде діни төзімділіктің үлгісін көрсетіп келеді. Халықаралық ұйымдар мен әлемдік сарапшылардың пікірінше, Қазақстан әлемдегі бейбітшілік пен тұрақтылықты нығайтуға қомақты үлес қосуда. Оның бір айқын дәлелі – дүние жүзінде тұңғыш рет қазақ жерінде ұйымдастырылған әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының 2003 жылы алғаш рет Астанада өткізілген форум әрбір үш жыл сайын ұйымдастырылатын болып, 2006 және 2009 жылдары елордада өз жалғасын тапты. Қазақстан Президенті Н.Назарбаевтың әлемдік және дәстүрлі дін лидерлерінің съезін өткізу туралы идеясын ислам, православие, католицизм, протестантизм, буддизм, индуизм, конфуциандық, иудаизм және басқа да көптеген діндердің өкілдері қолдап отыр. Осы бір бастама арқылы қанды қақтығысқа дейін барған діндер арасындағы келіспеушіліктер бір үстелдің басында мәселе етіп көтеріліп, күн тәртібіне шығарылды і [8, 18 б.].
Этникалық толеранттылықтың мәні – басқа ұлт өкілдерінің сыртқы түрін, ойлау жүйесін, өзіндік ұлттық, мәдени ерекшеліктерін, іс-әрекетін қабылдау. Этникалық толеранттылық адамның тұлғалық қасиеті болып табылады, сонымен бірге ол қалыптасу барысында маманның кәсіби қажетті қасиетіне трансформацияланады. Этникалық толеранттылық әлеумет тік-мәдени және прагматикалық құзыреттіліктердің (дүние туралы білімдер, жағдаятты түсіну) даму деңгейімен анықталады. Осы құзыреттіліктерді бөліп көрсету арқы лы оларға сәйкес кәсіби міндеттерді анықтау мүмкін болады. Басқаша айтқанда міндеттердің екі тобын (әлеуметтік-мәдени құзыреттіліктерді дамыту бойынша кәсіби міндеттер, прагматикалық құзыреттіліктерді дамыту бойынша кәсіби міндеттер). Қойыл ған мақсатқа жету үшін, яғни этникалық төзімділікті қалыптастыру үшін бұл міндеттер өз деңгейінде іске асырылуы тиіс [9, 18 б.].
Қазақстан елімізде төзімділік саясатының орнап, өркедей алғанға байла нысты осындай іс – шараларға бастамашы бола алды. Біздің еліміз төзімділік тің ерекше үлгісін көрсетуде, оның дәлелі біз Батыспен де, Мұсылман әлемі мен де саяси-мәдени байланыстамыз. Қазақстан Республикасы – елдегі көпші лік халықтың ұқсас құндылық бағдарларын қалыптастыруға, этникааралық және конфессияаралық келісім мен өзара сыйластықтың төзімді атмосфе расын құруға мүмкіндік туғызатын түрлі мәдениеттер мен өркениеттердің бейбіт өмір сүруінің бай, тарихи тәжірибесі жинақталған теңдессіз мемлекет [18].
1995 жылы қабылданған толеранттылық принциптерінің декларация сына сəйкес, төзімділік (толеранттылық) ұымын адамзат қоғамында алуан түрлі мəде ниетті түсіну, құрметтеу жəне дұрыс қабыл алу ретінде түсінуге болады. Декларацияда төзімділік «алуан түрліліктегі үйлесімділік» ретінде айқын далады. Мəдени алуан түрлілік адамзат қоғамында тең бейбіт қатар өмір сүруші мəдени топтардың көптүрлілігі ретінде қабылданады. Осыған орай, төзімділік қағидаты ұлттық, нəсілдік, діни, тілдік, əлеуметтік, жыныс тық белгілеріне қарамастан адам баласына төзімді қатынасты, құрметті талап етеді. Қазақстанда дін — мемлекет идеологиясының ажырамас бір бөлігі, халықтың өміршең тəрбие көзі, ел тірегі болып табылады.
Саяси жүйедегі саяси төзімділіктің қызмет етуі мемлекеттегі саяси тәртіпке (саяси режимге) байланысты болып табылады. Мысалы, елдегі тоталитарлы (авторитарлы) тәртіп интолерантты болса, демократиялық тәртіп – толерантты болуы заңдылық. Демократиялық мемлекет болып табы латын Қазақстан Республикасында саяси саладағы төзімді көріністердің негіздері қаланған. Алайда олардың дамуы азаматтармен және саяси күштермен аталған құндылықтарды дұрыс түсінуге байланысты болып табылады.
Қазақстандық қоғамда төзімділіктің дамуы саяси мәдениеттің ерекше ліктеріне байланысты, сондықтан да төзімділік мәселесін демократиялық саяси мәдениет шеңберінде қарастыру керек. Тәжірибе көрсеткендей, қазақс тандық қоғамда төзімді қарым – қатынастардың орнатылуы на саяси ерік – жігердің жетіспеушілігі, заңнаманың жетілмегендігі, аза маттардың заң алдында тек формальді негізде қана тең болуы, тиісті стра тегия мен мемлекет тарапынан нақты іс — әрекеттердің жоқ болуы, жағымсыз стереотиптердің сақталуы кедергі туғызады [19].
Қазақстан Республикасының билік органдары тарапынан өз азамат тарына төзімділік көрсету Ата заңымызда – Конституцияда көрініс тапты. Ол халықаралық құқықтық нормаларға, демократиялық қағидаларға сәйкес келеді және саяси төзімділік үшін негіз береді. Тұрғын халықтың саяси төзім ділігінің деңгейі көптеген жағдайларда елдің бірінші тұлғасына – Қазақстан Республикасының Президентіне деген сенімге негізделген.
Саяси төзімділіктің тағы да бір маңызды көрсеткіші – билік пен азамат тық қоғам арасындағы өзара қарым – қатынасында.
. Қазіргі кезде мемлекеттік деңгейде қарастырылып, мемлекеттің ішкі саясат мәселелерінің біріне айналған мемлекеттік қызметшілердің төзімділігін арттыру мәселесі Қазақстанның мемлекет пен құқық тарихында алғаш рет қозғалып отырған мәселе емес. Төзімділікке қатысты ой – пікірлер, төзімділік қасиетінің қажеттілігі әрі маңыздылығы адамның басқа да рухани қасиеттері мен қатар Алаш зиялыларының еңбектерінде де көрініс тапқан.
Негізінен, толеранттылық, немесе төзімділік ауқымындағы ұлттық мінез, ұлттық намыс, ұлттық дәстүр, әдет-ғұрып, салт-сананың жойыла бастауы сөз жоқ, ұлттык тіл мен ділдің тоқырауына әкеліпсоғатыны сөзсіз, сондықтан мемлекеттік қызметшінің мәдениетін арттыру үшін рух мәдениетін арттыру керек. Рух мәдениеті -күрделі әлеуметтік құбылыс, ол өз заңдылығымен, даралығымендамиды. Кезінде ұлы қазақ ойшылы Жүісіпбек Аймауытов «ерінбей еңбек етуге таудай үміт, табанды кайрат, шамдай мұрат, жалынды жүрек, терең білім керек», — деп жазған. Қазак халқының сана мәдениеті, рух мәдениеті, тіл мәдениеті — үлкен тарих, ұзак ғасырлар көшпелі елдің қилы — килы асуларынан туған күрделі үрдіс. «Күн көру тәсілін сырттан жұқтырып, үйрене беруге болады. Рух мәдениетін бөтеннен қарызға ала беруге болмайды. Алса да, халықтың көкейіне көпке дейін қонбайды. Ендеше өзімізде де бар дәулетті жарыққашығарып, іскежарауға талпыпу керек», — деген Жүсіпбек Аймауытовтың сөздерінде ағартушылык, танымдық сарын басым [10, 24 б.].
Теңдік, еркіндік ұғымдарының әлеуметтік-саяси, моральдік мәні аса зор, түркілер үшін ол ынсап, канағат, сабырлылык, біліктілік білімділік, ерлік, төзімділік түсініктерімен айкын далып отырады. Төзімділік қабілеті – адамның табиғи қасиеті, ол әрбір адамға тән және барлық адамдарға жалпы. Алаш ағартушыларының экзистенциалдық тақырыптағы шығармалары адамға сабырлылықтың, төзімділіктің, кішіпейіл діліктің жолын, мәні мен құндылығын түсіндірумен мәңгі. Олардың сабырлылық, қажымас қайрат, жігерлілік пен төзімділік жөніндегі түсінігі мен көзқарастары — мәнін жоймайтын құндылық. «Адам өзінің әрбір ойына, әрбір ісіне ішінен баға беріп отырады. Ізгі ой, ізгі іс адамда жағымды сезім туғызады. Адамға қалайда болса, қашан да пайда келтіретін Ой һәм ізгілік. Ізгілікке ұмтылу, жауыздықтан безу — адамнын жаратылысының өзінде бар нарсе», — деп жазды Мағжан Жұмабаев. Ойшыл Мағжанның түсінігінше, адамның жан дүниесінің іздейтіні — руханият, ал оны болашаққа жеткізу үшін әрбір заманда, қоғамда рухты сабақ тастырушы,жалғастырушы адамдар болады, олар өздерінің дұрыс өмір сүре білуін өзгелерге де ұсынады.Ал, дұрыс өмір сүру әрекетінің басты шарттары адамгершілік,өзгені өзіндей түсіну, бірлік, ынтымақ, жанашыршылдық, сабырлылық, қанағатшылдық. Егер адамныңіс-әрекетін бағалауда жасандылық, әділетсіздік болса,ол сенімге дақ түсіреді, рухтыжасытады. Мағжан ақынның түсініктері әлеуметтікмаңызға ие. Алаш зиялылары өз өмірінде болып жатқан түрлі оқнғалар мен әралуан жағдайға халық тағдыры үшін де жауаптымын деп санап, мұндай жәйттіңорын алуын өз мінез-кұлқымен, болмысымен,кабілетінің деңгейімен түсіндірді.
Қазақ ағартушылары, атап көрсеткеніміздей адам пайда болғаннап бастап, онынбойында бар төзімділік касиетті оның негізгі армандарымен қамти отырып, шығармаларынааркау етті. Нақтырақ айтқанда, шығармаларынан түсінетін адам бойындағы басқа касиеттермен тұтас өзара ықпал ету нәтижесінде төзімділік касиеті жаксылыққа,парасаттылыкка жетелейді. Егер, төзімділік жеке дара болса, адам құрсаулы, амалсыз, ыктиярсыз, көнбіс деңгейде калып, ол кері жағымсыз мінез — құлықты берер еді. Ынжық, жігерсіз, одан келіп, жауапкершілікті сырты күштерге арта салу, қалыптас кан тіршілігін бәз баяғыша жалғастыра беруге дәрменсіздік — міне, осының бәрі шыдамдылық, төзімділік, сабырлылықтың әлсіреуінен келіп шығады. Төзімділік күбылысы — үлггык көріністерді бейнелейтін адамныңды түрлі өмірінің этно-мәдени, әлеуметтік ортада рухани жетілу деңгейі мен бағытын өзгені тану, түсіну, кішіпейілдік, адамның рухани өмірін жетілдіретін тұтас түсінік, белсенді көзқарас.
Жалпы төзімділік өркениетті қоғамға тән құбылыс. Мұндай қасиет тұтас ұлттың басына бір күнде орнай салмайтыны белгілі. Бұл – халықтың сана-сезімінің, дәстүрінің, рухани байлығының кемелденгенінің айқын көрі нісі. Осы тұрғыдан алып қарасақ, Қазақстандағы қоғамдық қарым-қатынастар дың белгілі бір дәрежеге көтерілгенін байқаймыз.
Адам баласының бір-біріне деген сыйы мен құрметі сұйылып, оның үстіне бір-біріне деген сенімсіздіктері ұлғая түсіп, ол келіп тұтас бір мемлекеттердің арасындағы қырғи-қабақ соғысқа ұласып, дүниені үрей мен қауіп билеген сәтте біздің елімізде көне тарих бұрын-соңды естіп те, көріп те білмеген конфессияларалық және ұлтаралық төзімділік пен үйлесімділіктің белгісі болып табылатын әлемдік маңызы бар форум өткізілді; оны енді жалпы адамзат баласының өзара түсінушілік және бірін-бірі құрметтеу, бірінің уәжін бірі төзімділікпен тыңдай білуі арқылы бейбіт қатар өмір сүру бағытында жасалған қадам деп түсінуге болады.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-23
|
Бөлім: |
Мәдениеттерарасындағыашықжәнетиімдіөзараіс-қимылғақатысу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Мәдени сәйкестікті қалыптастыру |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға мәдени сәйкестікті қалыптастыру туралы түсінік беру |
|
Бағалау критерийі |
Мәдени сәйкестікті анықтайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Құрмет, ынтымақстастық, өмір бойы оқу, азаматтық жауапкершілік, ашықтық, жыл сайын, |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі Ой шақыру
Суреттерде не көріп
отырсыздар? Тақырыпты болжап көріңіз.... Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
1. «Мәдени сәйкестік» тақырыбына байланысты бейнебаян көрсетеді. Мұғалім көрсетілген бейнебаян бойынша оқушыларға «3 сұрақ» әдісі арқылы сұрақтарға жауап беруді ұсынады.
Зерттеу мен талдау Тапсырма №1 «Ортадағы қаламсап» әдісі «Түсін,талда,жеткіз» әдісі арқылы түсінік қалыптастырады Мұғалімнің кері байланысы ЕБҚ:оқушыға суреттер/иллюстрация-лар ұсынылады; Тапсырма №2 «Дейін/кейін»-жұптық жұмыс Мәдени сәйкестікті қалыптастыру жолдары мысалдар арқылы өзіндік түсіндірме жазады
ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. Тапсырма №3 Үш жақты түсіндірме күнделігі
ЕББҚ: Көру қабілеті төмен оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастарынан және мұғалімнің көмегімен қолдау көрсетіледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: Мәдени сәйкестікті анықтайды; Мәдени сәйкестікті сипаттайды, өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс
Үйге тапсырма Мәдени сәйкестікті қалыптастыру |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
||||||||||||||
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-24
|
Бөлім: |
Мәдениеттерарасындағыашықжәнетиімдіөзараіс-қимылғақатысу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Өзін, мәдениетін және басқа мәдениеттерді тану және қабылдау |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға өзін, мәдениетін және басқа мәдениеттерді танып-білуді түсіндіру |
|
Бағалау критерийі |
Мәдениет ұғымын анықтайды; басқа мәдениеттерді таниды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту 1-тапсырма. Төмендегі сұрақтарға жауап бер. * Мәдениет дегенді қалай түсінесің? *Сен үшін не құнды? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мағынаны тану: 2-тапсырма. Мәтінді мұқият тыңда. Төмендегі сұраққа жауап бер. 3-тапсырма. Ауызша орындау. Мәтінді дауыс ырғағына салып оқу. ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. Топтық жұмыс: INSERT әдісі
І топ – "Адам іс-әрекеті", Өзін-өзін ұстау мәдениеті туралы ІІ топ – іс-әрекетқұрылымы мен мотиві, іс-әрекет көп түрлілігі Басқа мәдениеттерді тану және қабылдау туралы Таңдауға берілетін тапсырмалар: «Өзін, мәдениетін және басқа мәдениеттерді тану және қабылдау»
Ескерткіш макеттерін жасау ЕБҚ оқушы (есту, көру, ойлау қабілеті) тапсырманы саралау арқылы орындайды. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: Дәйексөздерге сүйеніп, мәселені анықтау Сұраққа дәлелді әрі дұрыс жауап беру Сөйлеу мәдениеті
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс « Білімді стикер». Мына сұрақтар бойынша жауап береді. - Не білдім? - Не білемін? - Не білгім келеді? Үйге тапсырма «Мәдениетті адам» Эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-25
|
Бөлім: |
Мәдениеттерарасындағыашықжәнетиімдіөзараіс-қимылғақатысу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Әр түрлі мәдениеттердің құндылықтар жүйесі |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға әр түрлі мәдениеттердің құндылықтар жүйесін түсіндіру; |
|
Бағалау критерийі |
мәдениеттердің құндылықтар жүйесін түсінеді; мәдениеттердің құндылықтар жүйесін сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
1. С. Ұйымдастыру кезеңі 2. С. Қызығушылығын ояту Тақырып төңірегіндегі «ескерткіш», «ортағасырлық қала», «ұлттық құндылық» сөздері үш топқа бөліп беріледі. Оқушылар топ болып бірігіп сөздердің анықтамасын, бір-бірімен байланысын, мағынасын ашып, басқа топтарға түсіндіреді. «Түйінді сөздер» әдісі Сабақ тақырыбына болжау жасайды. Оқушылардың жауабын тыңдап болған соң сабақтың тақырыбы мен мақсаты таныстырылады. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мағынаны тану Мәтінмен жұмыс Инсерт әдісі
-Жалпы адамгершілік
құндылықтар ежелгі дәуірден бастап бүгінгі күнге дейін аса маңызды
мәнге ие өзекті тақырыптардың
бірі....... ЕБҚ оқушылар маңызды тірек
сөздерді жазып алады;
Үлгі: |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: мәдениеттердің құндылықтар жүйесін түсінеді; мәдениеттердің құндылықтар жүйесін сипаттайды; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс
Үйге тапсырма Әр түрлі мәдениеттердің құндылықтар жүйесі |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Мәдениет (латын. Cultura - өңдеу, егу деген сөзінен шыққан) – табиғат объектісіндегі адамның әрекеті арқылы жасалатын өзгерістер. Бұл сөзде адам еңбегінің ерекшелігі, оның адамның іс-әрекетімен байланыстылығы, адамның және оның қызметінің бірлігі негізделген. Кейіннен «мәдениет» деген сөз жалпылық маңыз алды, адам жасағанның бәрін де «мәдениет» деп атады. Осы ұғымда мәдениеттің мазмұнды белгілері, түсінігі көрсетілді. Мәдениет – адам жасаған «екінші табиғат». Мәдениет – жеке адамның өмір сүру мақсаты мен құндылық жүйесі, адамның өмір сүрген ортамен қарым-қатынасы. Ол - өзара қарым-қатынас нәтижесінде қалыптасатын ерекше құбылыс. Адамдар өздерін қоршаған ортаға, оның әлеуметтік және мәдени қатынасына әсер етеді, өзгертеді. Олар оны өз мақсатына пайдаланады. Болашақ қоғамға, ұрпаққа мұра етіп қалдырады, ал ол мұра белгілі жағдайда үнемі дамуда болады. Мәдениет әр түрлі әлеуметтік құрылымдардың, топтардың, таптардың, жіктердің, ұлттардың, жеке адамдардың өмір сүру жағдайына, талабына сәйкес пайда болып, қалыптасады. Мысалы: аң аулау, еңбек құралдарын жасау, от жағу, тамақ пісіру, киіну, жарасымды өмір сүру, екінші біреуге ұнау, ортамен қатынаста болу, т.б. Бұл талап-тілектер қоғамдық прогреске, өрлеуге тікелей байланыста. әр қоғамдық кезеңде жаңа талап, тілектер пайда болады, өндіріс құралдары дамиды. Мәселен, бір кездерде жазба әдебиеті болмады соның нәтижесінде фольклор қалыптасты, кейінірек те білімнің қалыптасып, жазудың шығуы жаңа талап қойды. Бүкіл құндылықты, мифті жазып қалдыру талабы пайда болды. Информатика дамыды, оларды микрофон, магнитофон, компьютерге түсіру арқылы мәңгі ету қажеттігі туды. Сөйтіп, мәдениет әлеуметтік құрылымдардың, жеке адамның тілегіне, талабына сәкес қалыптасты. Қоғамда адам тілегінен тыс мәдениет қалыптаспайды. Мәдениет - әлеуметтік фактор, қоғамның қозғаушы күші. Мәдениеттің дамуы қоғамды ілгері жылжытады. Жеке адам мәдениеті мен қоғам талабы тікелей байланысты.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-26
|
Бөлім: |
Мәдениеттерарасындағыашықжәнетиімдіөзараіс-қимылғақатысу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Мәдениетаралық коммуникация |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға мәдениетаралық коммуникация туралы ақпараттар беру |
|
Бағалау критерийі |
Мәдениетаралық коммуникация түсінік біледі; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі Оқушылардың сабаққа дайындығын қадағалай Ой шақыру https://yandex.kz/video/preview/10801246774805330490 1.Бейнеде е не көріп
отырсыздар? Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық бейне материал https://yandex.kz/video/preview/10801246774805330490
|
||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мағынаны тану Мәдениаралық коммуникация - мәдениаралық өзара ықпалдасу негізінде субъектілер (жеке тұлғалар, әлеуметтік топтар, қауымдастықтар, мәдениеттер, өркениеттер) арасындағы байланыстар негізінде пайда болған құндылықтармен және құндылықты ұстанымдармен өзара алмасу процесі. Кейде мәдениаралық коммуникация жайлы сөз еткенде "мәдениеттер диалоги" және "өркениеттер диалогы" ұғымдарын қолданады. мәтінмен "Борт журналы" тәсілі арқылы топта жұмыс жасайды.
1 тапсырма «Попс формуласы»: Мәдениетаралық коммуникация - бүгінде кез келген салада қызмет ететін маманға, әр адамға қажет. 1-қадам: «Менің ойымша...» 2-қадам: «Себебі мен оны былай түсіндіремін...» 3-қадам: «Оны мен мынадай фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын...» 4-қадам: «Осыған байланысты мен мынадай қорытындыға келдім...» ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. 2 тапсырма IDEA әдісі бойынша «Түсініспеушілік, қақтығыстық жағдайлар.» тақырыбында топтар жұмыс жасай отырып,өз ұстанымдарын қорғайды
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Дескриптор: Мәдениетаралық коммуникациятуралы анықтайды; Мәдениетаралық коммуникация туралы сипаттайды;
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Дескриптор:
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Жалғастырыңыз: Маған ... қызықты болды Бұл ... қиындық туғызды Осы ... мені ойландырды Үйге тапсырма Мәдениетаралық коммуникация |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-27
|
Бөлім: |
Мәдениеттерарасындағыашықжәнетиімдіөзараіс-қимылғақатысу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Мәдениетаралық коммуникациядағы стереотиптер |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға мәдениетаралық коммуникациядағы стереотиптер туралы ақпараттар беру |
|
Бағалау критерийі |
Мәдениетаралық коммуникациядағы стереотиптер |
|
Құндылықтарды дарыту |
«Мәңгілік ел» жалпыұлттық идеясының құндылықтарын қолдау мақсатында «Индустрияландыру мен инновацияларға негізделген экономикалық өсу – бұл біздің ең маңызды міндетіміз екендігін ескере келе ауыз су мәселесін шешудің пайдасын айқындау |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||
|
Сабақтың басы |
Сәлемдесу. Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. «Ой салу» әдісі арқылы оқушылардың назарына суреттерін ұсынылады. Келесі сұрақтар төңірегінде сұрақтарға жауап береді:
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? Болжамдарын негіздейді Оқушылардың жауаптары арқылы сабақтың тақырыбына шығу. Оқушыларды сабақтың тақырыбымен, оқу мақсаттарымен және бағалау критерийлерімен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау Тапсырма №1 «Детальдарын қосу» әдісі Мәдениетаралық қарым-қатынастағы стереотиптену үдерісі. Мақала антропоөзекті тенденция арналарындағы тіл мен мәдениет арақатынасы негіздерін сондай-ақ стереотиптердің және әлемнің ұлттық тілдік бейнесін қалыптастыруда атқаратын қызметін зерттеуге арналған. Дүниенің тілдік бейнесін қалыптастырушы элементтердің бірі — стереотип. «Детальдарын қосу» әдісі арқылы түсінік қалыптастырады ЕББҚ: Көру қабілеті нашар оқушыға суреттермен жұмыс ұсынылады; Тапсырма №2 GREАT кестесі «Мәдениетаралық коммуникациядағы стереотиптер» деректердің маңыздылығына талдау жасайды
ЕББҚ: көру қабілеті нашар оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастарынан және мұғалімнің көмегімен қолдау көрсетіледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс ««Бағдаршам» әдісі -Мен барлығын түсіндім-жасыл -Мен орташа түсіндім-сары -Ешнәрсе түсінбедім-қызыл Үйге тапсырма Мәдениетаралық коммуникациядағы стереотиптер |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Мәдениетаралық қарым-қатынастағы стереотиптену үдерісі
Мәдениетаралық қарым-қатынастағы стереотиптену үдерісі. Мақала антропоөзекті тенденция арналарындағы тіл мен мәдениет арақатынасы негіздерін сондай-ақ стереотиптердің және әлемнің ұлттық тілдік бейнесін қалыптастыруда атқаратын қызметін зерттеуге арналған. Дүниенің тілдік бейнесін қалыптастырушы элементтердің бірі — стереотип.
СТЕРЕОТИПТЕНГЕН ТІЛДІК ОБРАЗДАРДЫҢ
ҰЛТТЫҚ-МӘДЕНИ СИПАТЫ
Мақалада тіл білімінің когнитивті лингвистика
және лингвомәдениеттану салаларында өзекті мәселеге айналған
стереотиптер қарастырылады. Қазіргі тіл білімінде «стереотип»
ұғымын зерттеп жүрген отандық және шетелдік ғалымдардың еңбектеріне
шолу жасалады. Стереотиптердің тілдік жүйеде өзіндік мәні бар екені
анықталады. Олардың ұлттық-мәдени құндылықтарды таныта алатындығы
туралы және ұлттық діл, ұлттық мінезбен байланысы туралы сөз
болады. Сондай-ақ, мәдениетаралық қатысымды дұрыс жүзеге асыруға
мүмкіндік беретіні туралы деректер келтіріледі. Қазақ, орыс,
ағылшын халықтарының тілдік санасында жүйеленген стереотиптер
айқындалады. Үш халықтың ұлттық-мәдени ерекшеліктері
көрсетіледі.
Түйін сөздер: стереотип, ұлттық мәдениет,
лингвомәдениеттану, мәдени семантикалық код, ұлттық таным, ұлттық
діл.
Қазіргі кезде тіл білімінің
лингвомәдениеттану, когнитивтік лингвистика, психолингвистика
сияқты салалары адамның тілдік санасында таным процесі арқылы
қалыптасатын образдарды тың ғылыми түсініктермен айқындауға
бағытталған. Осындай түсініктердің бірі – «стереотип» феноменімен
тікелей байланысты.
«Стереотип» (грек. stereos – тұрақты, typos –
із) термині ғылыми кеңістікке 1922 жылы американдық әлеуметтанушы
У. Липпманның «Public Opinion» деген еңбегі арқылы енді. Ғалым
стереотипті «the pictures in our heads», яғни «біздің санамыздағы
образдар» деп түсіндіреді [1, 81]. У.Липпманның осы идеясын қуаттай
отырып, Р.Бинклей стереотипті «жалпыға ортақ нәрселердің ұлы
бөлімі» деп атады [2, 393]. Д. Кац пен К. Брейли: «адамға тән
қасиеттерден туындайтын тұрақты түсінік» деп қарастырды [3,
289].
«Стереотип» ұғымы алғашқы кезде әлеуметтану
мектебінде қарастырылса, бертін келе психология, мәдениеттану,
саясаттану, этнология, тарих, лингвистика сияқты гуманитарлық
ғылымдардың зерттеу нысанына айналды. Осыған байланысты, әлеуметтік
стереотип, мәдени стереотип, этникалық стереотип, ойлау стереотипі,
сана стереотипі, саяси стереотип, тілдік стереотип, ділдік
стереотип, тілдесім стереотипі т.б. деген түрлері
қалыптасты.
Қазіргі тіл білімінде осы ұғымға арналған
іргелі зерттеулерді И.С. Кон, Ж.
Коллен,
Ю.Д. Апресян, Ю.А. Сорокин, В.А. Рыжков, Ю.Е.
Прохоров, В.В. Красных, П.Н. Шихирев, С.М. Толстая, Е. Бартминский,
А.К. Байбурин, Д.Б. Гудкова, И.Ю. Марковина, Н.В. Уфимцева, А.В.
Павловская, О.Ю. Семендяев, В.А. Маслова, М.В. Пименова, Н. Уәли,
Б. Хасанұлы, А.С. Әлметова, Г. Смағұлова, Ж. Манкеева, Г.И. Исина,
А.Б. Әмірбекова, К.А. Құсманова, т.б. отандық және шетелдік
лингвист ғалымдардың еңбектерінен кездестіруге
болады.
Ғалымдардың пайымдауынша, ««белгілі
әлеуметтік құбылыс пен объектіге берілген стандартты образдар» [4,
90], «стереотип – дүние туралы таным-түсініктің қайталануынан
тұрақталған әрекеттер мен құндылықтар шаблоны»[5, 16], «стереотип –
бір жағынан, сол мәдениеттің кейбір доминантты құрамаларын сақтауға
және трансформациялауға, екінші жағынан, «өзімдікін» тануға
мүмкіндік беретін тұрақтандырушы фактор, тіл мен сөз құбылысы» [6,
138], «обобщенное представление о каких-либо чертах,
характеризующих какой-либо народ» является не просто стереотипом, а
национально-культурным стереотипом, представляющим собой устойчивый
образ о культуре, традициях, образе жизни, верованиях, убеждениях,
характеризующих духовную жизнь определенной
нации»
[7,
135].
Демек, стереотип дегеніміз – белгілі бір
халықтың ұлттық мәдени көрсеткіші, әрі сол халықтың ұжымдық
санасында ұлттық тілі арқылы зерделеніп, ұрпақтан-ұрпаққа жеткен
тұрақты ұлттық-мәдени
бейнесі.
Отбасы – тәрбиенің бастау көзі, қайнар
бұлағы, қоғамның негізгі іргетасын қалайтын түп қазық. Ол – әр
халықтың ұлттық бейнесін танытатын әмбебап атау болса да, оны әр
мәдениет өкілі өзінше қабылдап, өзінше түсінеді. Осыған орай,
қазақ, орыс, ағылшын халықтарының паремиялогиялық қорында сақталған
стереотиптерге салғастырмалы талдау жүргізуге болады. Бұл
дәстүрлі-ұлттық санада қатталып, тұрақталған стереотиптердің
ұлттық-мәдени сипатын айқындауға мүмкіндік
береді.
Қазақ тіліндегі «отбасы» сөзін «от, ошақ»
ұғымдарымен тығыз байланысты деуге болады. Мұны тілші ғалымдардың
пікірі де растайды. Мәселен, А.Салқынбай: «Отбасы сөзі – «От»
тұлғасы арқылы жасалған. Бұл сөз «Ұд» тұлғасының фоно-сема варианты
бола отырып, «Күн» ұғымымен тікелей байланысты болады, яғни Күн мен
Оттың функциясы ұқсас: Күн – жылу береді, жарық береді; От – жылу
береді, жарық береді»,- десе, [8, 135] Н.Атжанова: «Ошақ – үйдің
негізгі элементі. Ол – жылулық пен берекенің символы. Қазақ халқы
үшін ошақ ұғымы отбасы туралы түсінікпен тікелей байланысты», —
дейді [9, 58]. Сондай-ақ, тілімізде кездесетін бірқатар «отау
көтеру», «отаға», «отана», «ошағыңның отын өшірме», «ошағының оты
маздап тұру», «отқа май құю», «қазаны оттан түспеу», «өзіне қарай
қосағы, қосағына қарай ошағы» т.б. секілді лингвомәдени
бірліктерден де байқауға болады. Бұл мысалдардан біріншіден, қазақ
халқының отбасы ұғымына көзқарасы, ер азамат пен жұбайының
міндеттері, екіншіден, тұрмыс-тіршілігі мен өмір сүру салты,
үшіншіден, бір нәрсеге наным-сенімі туралы түсініктері көрініс
береді. Басқаша айтқанда, мұның бәрі жинақталып келіп, халқымыздың
ұлттық-мәдени стереотиптерін
көрсетеді.
Қазақ тіліндегі «ошақ» сөзінің баламасы
ретінде орыс тілінде кездесетін «семейный очаг» (отбасы ошағы)
деген сөз тіркесін айтуға болады. Бірақ, қазақ тіліндегі «ошақ»
сөзі – «отбасы, әулет» деген тұтас ұғымды білдірсе, орыс тіліндегі
баламасы «отбасындағы махаббат пен сыйластық» деген мағынаны
білдіреді. Осыған байланысты орыс халқының «зажжение семейного
очага»(отбасы ошағын жағу) деп аталатын дәстүрін де атауға болады.
Аталған дәстүр бойынша, күйеу жігіттің анасы той күні келініне өз
қолымен жаққан шырағданды береді. Бұдан отбасылық дәстүр жалғастығы
туралы мәдени ақпаратты түсінуге
болады.
Ағылшын тілінде де отбасы ұғымын бейнелейтін
«fire»(от) сөзі негіз болған фраземалар бар. Мысалы, «keep the home
fires burning» (сөзбе-сөз аудармасы: үй ішінде отты сақтау;
мағынасы: отбасын сақтау), «near the fire» (сөзбе-сөз аудармасы:
оттың жаны; мағынасы: үй, үй іші)
[10].
Демек, әр мәдениет өкілі қалыптастырған
отбасы ұғымының от сөзімен тікелей сабақтастығын көруге
болады.
Қазақ тіліндегі: «Отан – отбасынан
басталады», «Отбасы – алтын бесік», «Өнегелі отаудың өрісі кең»,
«ата көрсеткен жолы бір, ана тіккен тоны бір» [11], «қара шаңырақ»,
«шаңырағы берік отбасы», «айрандай ұйыған отбасы», «қазаны бүтін»,
т.б. секілді мақалмәтелдер мен фраземаларда «отбасы» – тәрбиенің
қайнар көзі, отанның ұйытқысы, татулық пен бірліктің символы
ретінде бейнеленген. Мұндай образдың қалыптасуына халқымыздың
рухани және материалдық құндылықтары негіз болған. Мысалы, бесік,
отау, ата жолы, тон, шаңырақ, айран, қазан дегендер халық жадындағы
мәдени дүниелер. Бұлар тек заттық атаулар ғана емес, сонымен бірге
мәдени коннотацияға ие тілдік бірліктер. Мәселен, қазақ халқы үшін
«бесік» – балалы отбасын, өнегелі отбасын бейнелесе (тал бесіктен,
жер бесікке дейін), «отау» – шаңырақ көтеріп, өз алдына жеке үй
болған отбасын білдіреді. «Шаңырақ»(қара шаңырақ, шаңырағы берік) –
үлкен әулет пен ұрпақ жалғастығын, «қазан» (қазаны бүтін) – отбасы
мен ағайын-туыстың татулығын, бірлігін бейнелейді. Сондай-ақ,
тіліміздегі «айрандай ұйыған» деген фразема да тату отбасы туралы
түсінікті білдіреді. Ал «ата көрсеткен жолы бір, ана тіккен тоны
бір» деген фразема – бір отбасынан шыққан және ата-баба салған
ізбен дәстүр жалғастырған өнегелі отбасы жайлы ақпарат
береді.
Орыс тіліндегі:
«Семья – опора счастья», «В семье и каша гуще», «Из одной каши»,
«Семья вместе – душа на месте», «душа в душу», «Семья в куче, не
страшна и туча», «Согласную семью и горе не берет», «Где мир и лад,
там и божья благодать», «Семья – печка: как холодно – все кней
собираются», [12] т.б. секілді мақал-мәтелдер мен фраземаларда
«семья» (отбасы) – бақыттың, тыныштықтың, татулықтың символы
ретінде көрініс береді. Осы мысалдардағы: каша, душа, куча, мир,
божья благодать, печка дегендерді орыс халқының ұлттық мәдениетін
танытатын лексемалар деуге болады. Мысалы, «каша» – ұлттық
тағамдарының бірі, «душа» – жан дүниесі, «куча» – ұлттық мөлшер
атауы, «мир» – өмірге көзқарасы, «божья благодать» – діни түсінігі,
«печка» – ұлттық мүлкі. Бұлар келтірілген мақал-мәтелдер мен
фраземаларға қосымша мән жүктей отырып, «бір отбасынан шыққан», «өз
отбасыңда бәрі жақсы», «бірлігі, ынтымағы жарасқан, тату отбасы»
деген ұғымдарды көрсетеді. Әрі мифологиялық, діни, психологиялық
көзқарасын, тұрмыс тіршілігін
сипаттайды.
Ағылшын
тілінде: «Family tree» (отбасы ағашы), «family Bible» (отбасы
інжілі), «Home is where the heart is» (сөзбе-сөз ауд. жүрегің қайда
болса, сол жер үйің), «Every bird likes its own nest best»
(сөзбе-сөз ауд. әр құс өзінің ұясын жақсы көреді), «Birds in their
little nests agree» (сөзбе-сөз ауд. құстар өздерінің ұясында тату)
секілді фразема мен мақалмәтелдерде «family»(отбасы) ұғымы –
ағылшын халқының ұлттық таным-түсінігімен сабақтасып жатыр.
Мәселен, «family tree» – ағылшындардың «баланың өмірге келуі,
мектепке баруы, үйлену тойы» сияқты айтулы күндерде бақшаға ағаш
отырғызу салты мен отбасылық шежіре туралы түсінігінен хабар берсе,
«family Bible» – діни сенімімен қатар, адамның таза параққа
туылған, отбасын құрған және қайтыс болған күндері жазылатын
отбасылық өмір дәптерін білдіреді. Ал «home» (үй) лексемасы –
ағылшын танымында отбасы туралы ұғыммен астасып жатыр. Олар үшін
«home» (үй) – отбасы тыныштығын сақтайтын берік қамалдың қызметін
атқарады. Мұны жоғарыда берілген мысалдардан да байқауға
болады.
«Отбасын құру»,
«жар таңдау» ісі – адам өміріндегі маңызды кезеңдердің бірі. Осыған
байланысты қазақ тілінде: «жалғыздық тек құдайға ғана жарасады»,
«бас екеу болмай, мал екеу болмайды», «шаңырақ көтеру», «отау үй,
оңаша бас», «ақ босағаны аттау», «отау тігіп, түтін түтету»,
«үйлену оңай, үй болу қиын», «есік көргенді алма, бесік көргенді
ал», «адам болар жігіттің, жары өзіне лайық» [11] т.б. паремияларды
кездестіруге болады. Бұл паремияларда халқымыздың діни түсінігімен
қатар, ұжымдық мәдениет жайлы түсінігі, тұрмыс-тіршілігі,
салт-дәстүрі және өмірден түйген тәжірибесі туралы деректер
берілген. Орыс тіліндегі: «замуж выйти не напасть, как бы замужем
не пропасть», «женишься раз, а плачешь век», «выбирай жену не в
хороводе, а в огороде», «выбирай жену не по наряду, а по уму»,
«равные обычаи – крепкая любовь» [12] деген мысалдарды алайық.
Бұлардың мағыналарын интерпретациялайтын болсақ, «асығыстық
танытамын деп, аяғыңды шалыс басып қалма», «еңбекқор жанға үйлен»,
«өзіңе лайық қалыңдық таңда» дегендерге саяды. Осы паремиялардағы
«хоровод», «огород», «обычаи» лексемалары – орыс халқының
салтдәстүрі, шаруашылығы, ұлттық ойыны туралы мәдени
коннотацияларды құрайды. Ал ағылшын тілінде: «Marriages are made in
heaven» (неке аспанда қиылады), «choose your wife on a Saturday
rather than on Sunday» (сөзбе-сөз аудармасы: жарыңды жексенбіден
гөрі сенбіде таңда), «choose a wife rather than by your ear than
your eyes» (сөзбе-сөз аудармасы: жарыңды көзіңмен емес, құлағыңмен
естіп таңда) [13] сияқты паремиялар кездеседі. Бұлардан ағылшын
халқының ұлттық өзгешелігі байқалады. Мәселен, ағылшындардың «неке
– құдайдың қалауымен аспанда қиылады» деген түсінігі діни танымымен
байланысты болса, ал қалыңдық таңдау туралы түсінігі апта күндеріне
байланысты қалыптасқан нанымсенімдерімен сабақтасып
жатыр.
Отбасын құрған
ер мен әйелдің өзіне лайық міндеттері болады. Бұған ата-баба
аманатын жалғастыру, шаңырақты шайқалтпау, ынтымақ пен берекені
нығайту секілді міндеттер жатады. Осыған сәйкес қазақ тілінде:
«дәм-тұзы жарасу» – ер мен әйелдің сыйластығын, татулығын,
«қазан-ошаққа иелік ету», «ас-су ұстау», «от басы, ошақ қасында
жүру» – әйелдің үй шаруасындағы қызметін, «бесік жанында отыру» –
әйел адамның бала тәрбиелеу ісін, «түз адамы» – ер адамды,
«қабырғамен кеңесу» – бірлесіп ақылдасуын, «Үйді қырық еркек
толтыра алмайды, бір әйел толтырады», «Әйел – үйдің көркі, еркек –
түздің көркі» – әйелдің үйдегі, еркектің сырттағы шаруасын, «Жар
қадірін білмесең, жалғыздық берер басыңды», «Жарың – жан жолдасың»
– сыйластық, ауызбіршілігін, «Әйелдің қырық жаны бар» – әйел
адамның шыдамдылығын білдіретін фраземалар мен мақал-мәтелдер бар.
Осыларға ұқсас орыс тілінде де: «Жена за три угла избу держит, а
муж за один» (әйелі үйдің үш бұрышын, ал күйеуі бір бұрышын
ұстайды) – ер мен әйелдің үй шаруасындағы қызметтерін, «Муж и жена
– одно дело»(ері мен әйелі – бір іс) – ер мен әйелдің
ауызбіршілігін, «Жена не гусли, поиграв, на стенку не повесишь»
(жарың гусли емес, шертіп болған соң қабырғаға іліп қоятын), «Жена
– вторая душа» (жарың екінші жаның) – сыйластық, қамқорлығын,
«Хозяйка в дому, что оладышек в меду» [12] – әйелдің үй
шаруасындағы орнын, ағылшын тілінде де: «A women’s place is in the
home»(сөзбе-сөз аудармасы: әйел адамның орны – үй) – әйелдің орны,
«The wife is the key to the house» (сөзбе-сөз аудармасы: әйел –
үйге кіретін кілт) «Men make houses, women make homes» (сөзбе-сөз
аудармасы: ерлер үй жасаса, әйелдер ішін жасайды) – ер мен әйелдің
үйдегі міндеттерін, «A woman has nine lives like a cat» (сөзбе-сөз
аудармасы: мысықтың өміріндей, әйелдің де тоғыз өмірі бар) – әйел
адамның шыдамдылығын, «The husband is the head at the house, but
the wife is the neck moves the head»(сөзбе-сөз аудармасы:еркек –
үйдің басы, әйел – басты бұратын мойын) [13] – үй шаруашылығын
басқаруды білідіретін мақалмәтелдер бар. Үш тілде келтірілген
мысалдардың мағыналары бір-біріне жуық болғанымен, олардың өздеріне
тән ұлттық-мәдени сипаты бар. Мәселен, қазақтар үшін «дәм-тұз»,
«қазан-ошақ», «бесік», «қырық жан» лексемалары, орыстар үшін «угл»,
«изба», «гусли»(көне музыкалық аспап), «душа», «хозяйка», «олади»,
«мед» лексемалары, ағылшындар үшін «key», «house», «nine live»
лексемалары – мәдени мазмұнға бай таным көрсеткіштерін
құрайды.
Демек, мұның
барлығы қазақ, орыс, ағылшын халықтарының дәстүрлі санасындағы
«отбасын құру» туралы танымын бейнелейтін ұлттық-мәдени мазмұндағы
стереотиптенген тілдік образдар болып
саналады.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-29
|
Бөлім: |
Ұжымдықигіліккежәрдемдесужәнетұрақтыдаму |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Ұжымдық әл-ауқат пен Тұрақты дамудың маңыздылығы |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға ұжымдық әл-ауқат пен тұрақты дамудың маңыздылығы туралы түсіндіру |
|
Бағалау критерийі |
Ұжымдық әл-ауқат пен Тұрақты дамудың маңыздылығыгн анықтайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
|
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Үйге тапсырма |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
11 сынып ҚМЖ лары
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.1 Кәсіпкерлік негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.1.1 Кәсіпкерлікке кіріспе |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жоспарлы экономиканы нарықтық.экономикаға трансформациялаудың жалпы траекториясын түсінеді. Нарықтық экономика негіздерін біледі. Экономика саласындағы оқиғалар мен құбылыстарды талдай және сыни бағалай алады.Тақырып аясында зерттелген терминдер мен ұғымдарды қолдана алады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жас кәсіпкерлердің рөлін түсіну мен олардың қоғамдағы оң имиджін қалыптастыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Сәлемдесу, тілек білдіру. Оқушыларды топқа бөлу: 1.Бизнес 2.Экономика 3. Кәсіпкер «Қажеттілік», «Игілік», «Жеке кәсіпкер», «Бизнесмен» ұғымдарын қалай түсінуге болады? /пікір алмасу/ Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
1. Топтық жұмыс. «INSERT» әдісімен «Кәсіпкерліктің нысаны, мақаттары және міндеттері» тақырыбын ашу: 1.Бизнес 2.Экономика 3. Кәсіпкер 2. Топта «Кәсіпкерлік туралы экономистердің көсқарастары». Р.Кантильон, К.Маркс, Й.Шумпетер www. bibliotekar.ru 3. Карточкамен жұмыс. Кәсіпкер болуға өздеріңіздің мүмкіндіктеріңізді бағалау үшін кестеден өздеріңіз игеріп кете алатын кәсіпкерліктің артықшылықтары мен кешшіліктерін белгілеңіздер. 4. Ойланайық, талқылайық , әр топқа сұрақ-жауап. «Бизнес» тобы: -қауіп-қатер (тәуекел, қиындық) -өз қаражатыңның есебінен қызмет ету; «Экономика» тобы: -тәуелсіздік; -өнертапқыштық; «Кәсіпкерлік» тобы: -жауапкершілік -белсенді іздену. 5. А.Маслоу теориясы негізінде қажеттіліктерді толықтырыңыз. Адамның қажеттіліктері неге үнемі өсіп отырады? Түсіндіріңіз. ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://yandex.kz/images/search?pos=9&from=tabbar&img_url=http%3A%2F%2 %D0%B6&rpt=simage&lr=10295 Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Бағалау Оқушылардың аяқталған жұмыстарын бір жерге жинаңыз. Оқушылар өздерінің жауаптарымен сыныптастарының жауаптарының дескрипторлар бойынша бағалайды: «жеке кәсіпкер» ұғымдарына мысалдар келтіреді; «бизнесмен» ұғымдарына мысалдар келтіреді; «жеке кәсіпкер» мен «бизнесмен» ұғымдарының айырмашылығын түсінеді; қажеттіліктер пирамидасын толық толтырады; қажеттіліктер пирамидасы негізінде адамның қажеттіліктері артыуының себебін түсіндіреді; «жеке» және «қоғамдық» игіліктерге кем дегенде 3 мысал келтіреді; Кері байланыс Сабақ соңында оқушылар рефлексия жүргізеді: - нені білдім, нені үйрендім? - нені толық түсінбедім? - немен жұмысты жалғастыру қажет? Үйге тапсырма Кәсіпкерлікке кіріспе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.1Кәсіпкерлік негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.1.2 Нарықтың жұмыс істеу тетіктері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Нарықтың жұмыс істеуінің негізгі тетіктерін түсінеді. Нарықтық қатынастардың заңдары мен ережелерін біледі. Алған білімдерін түсіндіре алады. Алған білімдерін тәжірибеде қолданады. |
|
Бағалау критерийі |
-нарықтың жұмыс істеуінің негізгі тетіктерін анықтайды; нарықтық қатынастардың заңдары мен ережелерін біледі; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі: Оқушылармен амандасу, түгендеу Ынтымақтастықатмосферасын қалыптастыру Топтың атауларымен 4 топқа бөлінеді: «Кинометафора» әдісі.Нарықтың жұмыс істеу тетіктері туралы бейне материал ұсынылады. -Бейне материалда нені көре аламыз? -Бүгінгі сабақтын тақырыбы қандай болуы мүмкін? Оқушылардың жауаптары арқылы сабақтың тақырыбына шығу. Оқушыларды сабақтың тақырыбымен, оқу мақсаттарымен және бағалау критерийлерімен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер https://yandex.kz/video/preview/2178264786107094124 сілтемеде Нарықтың жұмыс істеу тетіктері туралы бейне материал |
||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау Тапсырма №1 «Ортадағы қаламсап» әдісі- топтық мәтінмен жұмыс 1 топ: Нарықтың жұмыс істеуінің негізгі тетіктері. 2- топ: Нарықтық қатынастардың заңдары 3- топ: Нарықтық қатынстардың ережелері ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; Тапсырма №1 Мұғалім ақпаратты жинақтау үшін кесте таратып береді. Тапсырманы орындау алгоритімін таныстырады. Оқу мақсатымен байланыстырады. Нарықтың жұмыс істеуінің негізгі тетіктері анықтайды
Ойлан! Нарықтың тетіктері немен ерекше? Тапсырма №2
Н
Н
т ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: -Нарықтың жұмыс істеуінің негізгі тетіктерін түсінеді. -Нарықтық қатынастардың заңдары мен -ережелерін біледі. Алған білімдерін түсіндіре алады. -Алған білімдерін тәжірибеде қолданады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі» ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Ашық микрофон» әдісі Неліктен нарық мәселені шеше алмаған салаларға мемлекеттің араласу қажеттілігі туындайды? Кері байланыс
Нeні білгім кeлeді? Үйге тапсырма Нарық тетіктерінің сақталуы, оның дұрыс жұмыс істеуіне жағдай жасалуы қандай дәрежеде? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
арықтың
жұмыс істеуінің негізгі тетіктері.
арық
артықшылықтары
еріс
жақтарын
Қосымша №1
1.3. Нарық, оның
тетіктері мен қызметтері
Нарық – бұл сатушылар мен
сатып алушылар бір біріне қарсы келуге ықпал ететін «тетік».
Алайда, нарықты үлкен алаң деп түсінудің қажеті жоқ. Белгілі бір
нарықты алайық, мысалы бала күтушілер қызметінің нарығы. Бұл
нарықты нәтижесінде ата-аналары балаларын кіммен қалдыратындағын
табатындай барлық шарттары деп ұғынуға
болады.
Яғни, нарық – бұл тауарды сату және сатып алу мәмілелерінің жиынтығы.
Нарықтың субъектілері: сатушылар мен сатып алушылар. Сатушылар мен сатып алушылар ретінде үй шаруашылықтары, фирмалар (кәсіпорындар), мемлекет бола алады. Нарық субъектілерінің көбісі бір мезетте сатып алушалар да болып, сатушылар да болып қызмет ете алады. Барлық шаруашылық субъектілері нарықта тығыз өзара әрекеттесіп, өзара байланысқан сату-сатып алу «ағынын» құрады.
Нарық объектісі тауарлар мен ақша болып табылады.
Алғашқыда салыстырмалы түрде күнделікті сұраныстың игіліктері жүзеге асырылатын қарапайым нарық туындайды. Тауарлық айналым саласы кеңейген кезде, тұтынушылық тауарлар мен өндіріс құралдары, адамның еңбек күші мен инвестициялар (құрылыс пен машина, құрылғыларды сатып алу үшін ақша қаражаттары), бағалы қағаздар (акция, облигациялар) мен шетелдік валюта, ғылыми-техникалық әзірлемелер және т.б. сатылатын және сатып алынатын нарықтар жүйесі дами түседі.
Нарық дербес құрылым ретінде үш негізгі элементтен тұрады: тауарлар мен қызметтер нарығы, еңбек нарығы және капитал нарығы. Үш нарықтың барлығы да тығыз байланысты және бір біріне әсер етеді.
Заманауи нарық бай және күрделі құрылыммен сипатталады. Оларды түрлі сипаттамалар бойынша жіктеуге болады (кесте 1).
Жалпы алғанда, нарықты жіктеудің басқа да белгілері өте көп. Сонымен бірге, бір нарық бірнеше белгілерді қамтитындығын ескеру қажет. Осылайша, жергілікті нарық бір мезгілде көтерме де, бөлшек сауда нарығы болып, ал жетілмеген бәсеке нарығы – мемлекеттік немесе жеке болуы мүмкін. Сондықтан да нарықты түрлерге жіктеу шартты болып келеді.
Қосымша №2
|
Нарық белгісі |
Нарықтардың түрі |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Қосымша №3
Нарықтың тетіктері немен ерекше?
Бұл сұраққа жауап беру үшін оның қандай қызметтерді атқаратындығын анықтау қажет. Қысқаша айтқанда, нарық тетіктері экономиканы адамға қарай бұрып, бәсекелестік үдеріске қатысушылардың барлығын сұраныс арқылы бейнеленетін қажеттіліктерін қанағаттандыруға материалдық тұрғыдан мүдделі еткізеді. Сондай‑ақ, тәжірибе көрсеткендей, ол ғылыми‑техникалық үдерістің жетістіктерін меңгеруді, шығындарды азайтуды, сапаны арттыруды, тауарлар мен қызметтердің ассортиментінің кеңеюін ынталандыру арқылы капитал салу үшін белгі бере тұрып (бағалар арқылы) тиімді жұмыс жасайды.
Қосымша №4
Нарық артықшылықтары келесідей:
-
Ресурстарды тиімді үлестіру.
-
Икемділік, ауыспалы жағдайларға бейімділігі.
-
Өндірушілер мен тұтынушылардың таңдау мен іс-әрекет еркіндігі.
-
ҒТП жетістіктерін жоғары деңгейде пайдалану.
-
Түрлі қажеттіліктерді қанағаттандыруға, тауарлар мен қызметтердің сапасын жақсартуға қабілетті болу.
Нарықтың теріс жақтары:
-
Ұдайы қалпына келмейтін ресурстардың сақталуына мүмкіндік бермейді.
-
Қабылданатын шешімдердің ықтымал теріс нәтижелерін елемейді.
-
Ұжымдық пайдалану тауарлары мен қызметтерін өндіру үшін түрткі болмайды.
-
Толық жұмысбастылық пен тұрақты баға деңгейін қамтамасыз ете алмайды.
-
Ғылымда іргермелі зерттеулерді ынталандыруға жағдай жасамайды.
-
Рецессиялық және инфляциялық үдерістерге байланысты тұрақсыз дамиды.
Жоғарыда аталған нарықтың жағымсыз жақтарынан нарық тетіктерінің
мүмкіндектерінің шектеусіз еместігін көруге болады. Ол қазіргі
қоғамның барлық әлеуметтік-экономикалық мәселелердің шешілуіне
кеплдік бере алмайды. Біздің айтып отырғанымыз нарықтың кемшілігі
емес, оның шектеулі екендігі. Әрине, нарық мәселені шеше алмаған
салаларға мемлекеттің араласу қажеттілігі
туындайды.
Мемлекеттің экономикалық қызметінің негізгі бағыттары қандай?
Мемлекеттің экономикалық қызметінің негізгі үш бағытын бөліп көрсетуге болады:
-
Шаруашылық заңнаманы әзірлеу, қабылдау және орындалуын ұйымдастыру. Яғни, бұл нарықтың экономикаға сәйкес кәсіпкерліктің, салық салудың, банк қызметінің және т.б. құқықтық негіздері.
-
Нарық тетіктерінің сақталуы, оның дұрыс жұмыс істеуіне жағдай жасауын қамтамасыз ету.
-
Бұл бағытқа нарықтан бос шаруашылық аймақтарды толтыру, нарықтық механизм әлсіз немесе тиімсіз болатын экономикалық мәселелерді шешуге арналған мемлекеттің қызметтерін жатқызуға болады.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.1Кәсіпкерлік негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.1.3 Нарықтық тепе-теңдік |
|
Сабақтыңмақсаты |
Нарықтық тепе-теңдікке қол жеткізу шарттарын түсінеді. Нарықтық тепе-теңдік шарттары туралы біледі. Олар нарықтық тепе-теңдік жағдайларына қатысты өз ұстанымдарын білдіре алады. Тапсырмадағы сұрақтарға жауап беру барысында пәндік терминологияны қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру
1. Нарықтық тепе-теңдік дегеніміз не? 2. Экономикалық теорияда нарықтық тепе-теңдікті қарастыратын қандай тәсілдер бар? 3. Икемділік дегеніміз не? 4. Икемділік коэффициенті дегніміз не? 5. Икемділіктің қандай түрлері бар? 6. Ұсыныс икемділігінің қандай негізгі түрлері бар? 7. Пайда бойынша сұраныс икемділігінің негізгі түрлері қандай? 8. Дефицит деген не? 9. Профицит деген не? |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Нарықтық тепе- теңдік
1.Неліктен икемділікті түрлерге бөлу айтарлықтай шартты болып табылады? 2. Неліктен бұрынғы экономистер нарықтық тепе-теңдікті өздігінен теңдік нүктесіне келе алатын жағдай ретінде қарастырған? 3. Неліктен Леон Вальрас нарықтық тепе-теңдікті сандық бағалаумен байланыстыра қарастырды? 4. Неліктен Маршалл бойынша баға сұраныс және ұсыныс көлемінің қызметі болып табылады? 5. Неліктен профицит өнімнің бағасын төмендетуге себеп болады? 6. Вальрас және Маршалл бойынша нарықтық тепе-теңдікті орнату тәсілдерінің айырмашылығы неде? 7. Вальрас және Маршалл бойынша нарықтық тепе-теңдікті орнату тәсілдерінің ұқсастығы неде? 8. Дефицит пен профицит арасындағы айырмашылықтар мен ұқсастықтарды анықтаңыздар ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F% %82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Нарықтық тепе- теңдік Тауардың ұсынысы сұранысымен сәйкес болғанда және нарықтық бағаны өзгерту тенденциясы жоқ болғанда байқалады. Кері байланыс Сабақ соңында оқушылар рефлексия жүргізеді: - нені білдім, нені үйрендім? - нені толық түсінбедім? - немен жұмысты жалғастыру қажет? Үйге тапсырма Нарықтық тепе- теңдік |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.1Кәсіпкерлік негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.1.4 Табысты кәсіпкердің дағдылары |
|
Сабақтыңмақсаты |
Табысты кәсіпкерлік қызмет үшін қандай дағдылар қажет екенін түсінеді. Табысты кәсіпкердің дағдыларын қалай қалыптастыру керектігін біледі. Табысты кәсіпкердің дағдыларын талдай алады. Алған білімдерін сабақ тапсырмаларының сұрақтарына жауап беру барысында қолданады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушыларымыздың оқуға деген құштарлығын оятып, тәрбиемен ұштастырып білім беру керек. Себебі, білім беру мен тәрбие бірге жүріп отырады. Оқушыларды бір-біріне деген құрмет көрсетуіне, адамгершілікке, сыпайылыққа тәрбиелеу. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру 1. Оқушылармен амандасу. Мұғалім сыныпта жағымды ахуал орнату үшін «Досыңа тілек» тренингін ұйымдастырады. Оқушылар бір-біріне бұрылып, алдында тұрңан оқушыңа сәттілік тілейді. 2. Оқулық және дидактикалық материалдар мен танысу: олардың мазмұны, мақсаты, ерекшеліктері 3. Сыныпты топқа бөлу. Сынып үш топқа бөлінеді. Әр топ өздерінің басшысын және топтың атауын таңдайды. Мысалы, 1-топ: «Бизнес»; 2-топ: «Экономика»; 3-топ: «Кәсіпорын». 4. Тақырыпқа деген қызығушылықты ояту, проблемалық жағдай туғызу. Мұғалімнің сөзі: Балалар сіздер 10-11 сыныптарда «Кәсіпкерлік және бизнес негіздері» пәнін оқисыздар. Сендер «кәсіпкерлік», «бизнес», «экономика», «менеджмент», және маркетинг негіздерін меңгеретін боласыздар. Қазіргі нарық жағдайында қажет практикалық дағдыларды қалыптастыра аласыздар. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
. Сұраққтарға жауап берейік дағдысы. Оқулықтан төмендегі сұрақтардың жауаптарын табыңыздар, негізгі идеяларды талқылаңыздар және дәптерлеріңе жазыңыздар (жеке жұмыс) 2. Кәсіпкерлік дегеніміз не? 3. Кәсіпкер ең кемі қандай дағдылар жиынтығына ие болуы керек? 4. Кәсіпкердің мақсаты қандай? 5. Жеке кәсіпкер өандай тәуекелдерге барады? Оқушылар сұрақтарға жауап береді, мұғаліммен бірге талқылайды, дәптеріне негізге идеяларды жазады. ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды Карточкалармен жұмыс. Кәсіпкер болудағы өздеріңіздің мүмкіндіктеріңізді бағалау үшін кестеден (карточкалардан) өзіңіз игеріп кете алатын кәсіпкерліктің кемшіліктерімен артықшылыұтарын белгілеңіздер. Кәсіпкерліктің артықшылықтары · Жеке бизнес нені және қашан жасайтыныңызды өзіңіз шешуіне, бақылауға мүмкіндік береді · Сіз отбасылық өміріңізге, қызығушылықтарыңмен ұйқы қажеттілігіне уақыт бөле алатын икемді жұмыс кестесімен өмір сүретін болсыз. · Егер бизнесіңіз мүмкіндік берсе, қала сыртына, теңізге кетіп қалып, паркте немесе пойызда жұмыс жасай аласыз. · Кәсіпкердің өмірі қызықты. Көптеген кәсіпкердің айтуынша, олар тіпті өз қызметтерін жұмыс деп есептемейді, бұл көбірек қызыққа толы оқиға секілді. · Кәсіп иесі ретінде сіз өзіңіз шешім қабылдайсыз және белгілі бір идеяны жүзеге асыру немесе сынықтан өткізу үшін біреудің рұқсатын күтпейсіз. · Кәсіпкер ретінде сіз жасампаз және жаңашыл адам бола аласыз. Кәсіпкерліктің кемшіліктері · Жауапкершілік көп болған сайын күйзеліс көп. Табыстылық пен жеңіліс тек өзіңізге байланысты. · Кәсіпкердің өмірі тұрақсыз болуы мүмкін. Тапсырыстар көлемі мен оларға кететін уақыт, соған сәйкес жұмыс күнінің ұзақтығы мен табыс қубылып тұрады. · Күніне 24 сағат кәсіпкер болу керек, яғни жұмыс пен бос уақыт арасындағы шекара жойылып кетеді. · Алғашқы уақыттарда табыс көлемі жалдамалы жұмыспен салыстырғанда төмен болуы мүмкін. · Кәсіпке өзі салық, ақылы демалыс жалақыларын төлеп, басқа да пайда болатын көптеген шығындарды есептеуі керек.
Бизнес тобы: 1) Неліктен кәсіпкердің басқа жұмыс жасауына мүмкіндігі жоқ? 2) Неліктен кәсіпкерлерді өзін-өзі жұмыспен қамтығандар деп айтады? Экономика тобы: 1) Кәсіпкердің бизнесменнен маңызды ерекшелігі неде? Кәсіпорын тобы: 1) Неліктен кәсіпкерлік жұмыстарды орындаудың дұрыс жолы болып табылады? 2. Кітапта берілген танымал бизнес-тренер Роберт Киийосакидің пікіріне қосымша ретінде болашақ кәсіпкерге тағы қандай әрекеттер керек екендігін талқылаңдар |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fmybusiness.kz% Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Жеке бизнес нені және қашан жасайтыныңызды өзіңіз шешуіне, бақылауға мүмкіндік береді · Сіз отбасылық өміріңізге, қызығушылықтарыңмен ұйқы қажеттілігіне уақыт бөле алатын икемді жұмыс кестесімен өмір сүретін болсыз. · Егер бизнесіңіз мүмкіндік берсе, қала сыртына, теңізге кетіп қалып, паркте немесе пойызда жұмыс жасай аласыз. · Кәсіпкердің өмірі қызықты. Көптеген кәсіпкердің айтуынша, олар тіпті өз қызметтерін жұмыс деп есептемейді, бұл көбірек қызыққа толы оқиға секілді. Кері байланыс a. Өз мінезіңіздің бес күшті және бес әлсіз тұсын атаңыз (сіздің кәсіпкер болуыңызқа көмектесетін және кедергі келтіретін қасиеттер) b. Әлсіз тұстарыңызды талдап, күшті тұстарыңызды пайдаланып, олардың орнын қалай толтыруға болатынын жазыңыздар. Үйге тапсырма Табысты кәсіпкердің дағдылары |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.1Кәсіпкерлік негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.1.5 Бизнестегі заманауи технологиялар |
|
Сабақтыңмақсаты |
Табысты бизнес жүргізу үшін заманауи технологиялардың маңыздылығын түсінеді. Заманауи бизнес-технологиялардыңмүмкіндіктерін біледі. Олар бизнестегі заманауи технологиялар туралы ақпаратты іздей алады. Өз бизнес-идеяларын жүзеге асыру үшін заманауи технологиялар туралы білім негіздерін қолданады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру 1-меңгеру деңгейі. Барлық оқушы кәсіпкерлікті өзін-өзі таныту мен жеке ынталандырудың формасы ретінде түсінеді (өнімсіз деңгей) 2-меңгеру деңгейі. Олардың ішінен көбісі: Идея қалыптастырудың маңызын кәсіпкерліктің құзіреттілігі ретінде бағалай алады. Оқушылар алған білімін тереңдетеді.(конструктивті деңгей) |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Бизнеске арналған технология Компьютерлік және электронды инновациялық технологиялар экономиканың әрбір секторында барған сайын берік орнығып, кәсіпкерлер үшін бизнесті жүргізуге тиімді әсер етуде, ал пайдаланушылар сапалы тауарлар мен қызметтерді жылдам алу мүмкіндігін ашуда. Бір жағынан, бизнеске арналған жаңа технологиялар күшті және икемді бола түсуде, ал екінші жағынан, олар бизнес экономикасының әртүрлі салаларына көбірек таралуда. Табысты болу үшін дамушы елдер өндірістік процестер икемділік пен орталықсыздандыру принциптеріне бағынатын жаһандық экономикада бәсекеге қабілетті болуы керек. Дәл осы жерде компьютерлік технология іс жүргізуге тиімді өзгерістер енгізе отырып, даму қарқынын ынталандырып, жеделдете бастайды. Ақпаратқа еркін қол жеткізуді, оны өңдеу мен сақтауды қамтамасыз ететін озық технологияларды пайдалана отырып, бизнесмендер үлкенірек және тиімдірек жұмыс өнімділігін, сондай-ақ индустриялық елдердің бәсекелестігіне қарсы тұруды белгілейді.Бизнеске арналған жаңа компьютерлік технологиялар Тіпті шағын бизнес үшін жобаны жүзеге асыру үшін көбірек орын бар. Олар компьютерлік технологияны мыналар үшін пайдалана алады: ірі корпорациялармен жаңа серіктестік орнату; акцияларды ұйымдастыру және тарату; электрондық коммерциямен айналысу және т.б. Веб-сайттарды бөлшек саудамен айналысатын кәсіпкерлер ғана емес, сонымен қатар өз тауарлары мен қызметтерін заманауи үлгіде ілгерілету, сондай-ақ сату географиясын арттыру мақсатында өнімдерін интернет кеңістігіне көшіргісі келетін көреген бизнесмендер жасайды. . Барған сайын көбірек пайдаланушылар Интернетте қажетті өнімдерді іздеуді жөн көреді. Сондықтан, бизнеске электрониканы енгізу мүмкіндіктерін елемей, сіз өзіңіздің бизнесіңіздің нарықта лайықты орнын алуына кедергі жасай аласыз. Жоғары технологиялық ортаның дамуы, бәсекелестердің қысымының күшеюі, бизнеске арналған жетілдірілген жаңа технологиялар компанияларды ақпараттық жүйелер мен технологияларды пайдалануға өз көзқарастарын қайта қарауға итермелейді. Тәжірибеде қазіргі заманғы инновациялар дүние жүзіндегі кәсіпорындарда бөлімдерді қайта құруға және басқару жұмыстарына пайдалы әсер ететіні белгілі болды. «Сұрақтарға жауап берейік» дағдысы «Сұрақтарға жылдам жауап беру» әдісін пайдаланып, сұақтардың толық жауаптарын дайындаңыздар (жұптық жұмыс) 1. Кәсіпкерлер дегеніміз кім? 2. Кәсіпкерлік идея қандай факторларға негізделуі керек? 3. Сұраныс дегеніміз не? 4. Технология дегеніміз не? ЕББоқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2 Тірек-сызбалар Кесте
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Табысты болу үшін дамушы елдер өндірістік процестер икемділік пен орталықсыздандыру принциптеріне бағынатын жаһандық экономикада бәсекеге қабілетті болуы керек. Кері байланыс 1. Кәсіпкердің жалдамалы жұмысшыдан айырмашылығы неде? 2.Кеңес берушілер жас кәсіпкерлерге қабылдаған ақпараттың дұрыстығын анықтаудың қандай әдісін ұсынады? Үйге тапсырма Бизнестегі заманауи технологиялар |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.2 Қазіргіжағдайдағы кәсіпкерлік |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.2.1 Бизнес неден басталады? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Бизнес-жобаны құру алгоритмін түсінеді. Негізгі бизнес-процестер туралы біледі. Болашақ бизнес-процестерді модельдеуді біледі. Жеке бизнес-идеяларды іске асыру үшін бизнес процестер туралы білімді қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Бизнес неден
басталады? |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Сонымен, кәсіпкерлік экономикалық құбылыс ретінде нарықтың қолданыстағы экономикалық заңдары негізінде кәсіпкердің басқа шаруашылық жүргізуші субъектілерімен қарым-қатынасының тауарлық сипатын көрсетеді, ол: - сұраныс пен ұсыныс; - бәсекелестік; - баға стратегиясы; - тауар өндірісі мен алмасудың барлық құрамдас бөліктері. Келесі ең күрделі міндет клиенттерді іздеу және сіз үшін қолайлы баға бойынша өз тауарыңызды сату болады. Егер сізде белгілі бір
бизнеске құлшыныс (мотивация) және дайын идея болса, сіз ол
бизнесті бастау үшін қандай кірістер, шығыстар, пайда болатынын
есептеп және сауатты бизнес-жоспар құруыңыз қажет. Егер сіз
бизнесіңіздің табысты екеніне көз жеткізсеңіз, онда сіз
кәсіпкерліктің ұйымдық-құқықтық нысанын таңдап және өз
компанияңызды құру туралы шешім қабылдай аласыз. Алдымен сіз
өнімдеріңізге деген сұраныс бар ма, жоқ па екеніне сенімді болу
үшін өз өнімдеріңізді таныстарыңызға, достарыңызға немесе
туыстарыңызға сатып тексере аласыз. - өз күштері мен бастапқы мүмкіндіктерін бағалау; - бизнес-идеялар генерациясы; - бизнес моделінің гипотезасы мен сынағын құру; - бизнес-жоспар құру; - бизнесті құру туралы шешім; - бастапқы капиталды іздеу; - кәсіпорын нысанын таңдау; - компания құру (бизнесті мемлекеттік тіркеу). Бизнесті құру тәсілдері Әдетте, кәсіпкерлердің негізгі бөлігі нөлден
бастайды, бұл қызықты, бірақ өте қиын жол — бәрін өзі жасауға тура
келеді. Бұл бизнесті ұйымдастырудың ең қауіпсіз тәсілдерінің бірі.
Сәтсіз болған жағдайда сіз бизнесті ұйымдастыруға жұмсалған күш пен
уақыттан басқа ештеңе жоғалтпайсыз. Бірақ, сәтсіздіктің пайызы
жоғары болатыны рас: жаңадан құрылған кәсіпорындардың 80% - ы үш
жылдан артық өмір сүре алмайды. Бастапқы капиталды тарту тәсілдері әртүрлі болуы
мүмкін, бірақ олардың барлығына ортақ бір қағида бар – егер сіз
бизнесті салымдармен бастауды шешсеңіз, онда бұл салымдарды
жоғалтуға дайын болуыңыз керек. Әрекеттегі бизнесті сату бүгін бөлек индустрияға
айналды. Табысты кәсіпорындар құруда тәжірибесі бар адамдар
бизнесті құрады, сосын оны айналдырады, онда белгілі бір табыстарға
қол жеткізгеннен соң оны сата бастайды. ТАПСЫРМАОйланыңыз және сұрақ тарға жауап беріңіз . Қазақстан аумағында қандай ежелгі монеталар табылды? ХХ ғасырға дейін Қазақстан аумағында ежелгі монеталар қандай қызмет терді атқарды? Ата-аналарыңыздан 1993 жылы шығарылған Қазақстан Республикасының алғашқы банкноталарында 1 теңге, 5 теңге, 10 теңге, 20 теңге, 50 теңге, 100 теңге номиналдарында кім бейнеленген деп сұраңыздарбизнес-жүйе. ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fi.ytimg.com%2Fvi%2 Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Бизнесті ашу тәсілдері 1) Нөлден бастау 2) Бастапқы капиталды тарту 3) Жұмыс істеп тұрған фирманы сатып алу 4) Франшизаны сатып алу Кері байланыс Бизнесті ұйымдастыру тәсілдерін салыстырыңыз. Олардың әрқайсысы үшін артықшылықтары мен кемшіліктерін жазыңыз. Үйге тапсырма Бизнес неден басталады? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.2 Қазіргіжағдайдағы кәсіпкерлік |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.2.2 Стартап-мәдениет |
|
Сабақтыңмақсаты |
«Стартап-мәдениет» құбылысының мәнін түсінеді. Стартап-мәдениеттің пайда болу тарихын біледі. Өз стартап-идеяларын іске асыруда ақылға қонымды тәуекел қағидатын іске асыра алады. Стартап-жобаларды талқылауда тиісті терминологияны қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Қолайлы жағдай туғызу. Оқушылардың өздігінен: Стартап түсінігін суреттейді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Сәлемдесу Мұғаліп сыныпта жағымды ахуал орнату үшін «Қиял әлемі!» тренингін ұйымдастырады. Сыныпты топтарға бөлу. Тақырыпқа деген қызығушылықты ояту, проблемалық жағдаят тудыру. Қолайлы психологиялық ахуалдықұру үшін оқушыларды «Досыңды сезін» ойынына шақырады. Мұғалім әр оыншыға кезек-кезек оның ішкі сезімін білдіретін іс-қимылдар жасауын сұрайды. Мұғалім оқушылардың жауаптарын тыңдайды, оларды толықтырады. Жеке оқушылардың жауаптарына ауызша түрде пікірін айтады немесе түзетеді. Мұғалім оқушылармен бірге сабақтың тақырыбын нақтылайды. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Топтықтапсырма беру: 1. «Сұрақтарға жауап берейік» тапсырмасы. 1) «Сұрақтарға жылдам жауап беру» әдісін қолдану. Сұрақтар тізімі тақтада көрсетіледі. Оқушылар ұсынылғын сұрақтарға толық жауап дайындайды (жұптық жұмыс): 1. Стартап дегеніміз не? 2. Қазіргі Қазақстандағы стартап мәениеті қандай? 3. Батыста стартаптың тиімділігі қалай анықталады? 4. Стартаптардың рейтингтерінде қандай көрсеткіштер жарияланады? 5. Стартаптардың рейтингтік көрсеткіштерін кім бағалайды? 6. Классикалық стартапқа қандай мысалдар келтіре аласыздар? 7. Стартап авторларының негізгі міндеті қандай болу керек? 8. Ағымдағы бизнес деген не? 2) Кестені толтырыңыздар.
ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fi.y
Тірек-сызбалар |
||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Стартап деген не? Стартап бұл бизнесті дамытудың жаңа әдісі, жолы, тәсілі. Мысалы Убер стартапын (Яндекс Такси) алайық. Убер компаниясы ашылмағанға дейін адамдар таксиді таксопарктерден шақырған не жолда қолын көтеріп тоқтатқан. Қазір бұндайды көру қиын, барлығы ірі қалаларда такисді онлайн қосымша арқылы шақырады. Сіз телефоныңызға арнайы мобильді қосымшаны жүктейсіз де таксиді шақырасыз. Бағасын да алдын ала біле аласыз. Бұны қосымшадан көре аласыз. Кейін Уберден өзге бұндай стартаптар пайда болған, мысалы Қазақстанда Яндекс Такси зор сұранысқа ие. Кері байланыс
Сөйлемдерді аяқтаңыздар: Бүгін мен ... білдім. Мен ... үйрендім. Мені ... таңғалдырды. Менде .. жақсы шықты. Маған ... қиын болды. Мен ... жасай алар едім. Енді мен ... түсіндім. Мен ... жасап көремін. Енді мен ... жасай аламын. Менің ... жасағым келеді. Маған ... қызық Үйге тапсырма Стартап-мәдениет |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.2 Қазіргіжағдайдағы кәсіпкерлік |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.2.3 3 Бизнес-періштелер мен инвесторлар.Ұқсастықтармен айырмашылықтар |
|
Сабақтыңмақсаты |
«Бизнес-періштелер» құбылысының мәнін түсінеді. Олар бизнес-періштелерінің классикалық инвесторлардан негізгі айырмашылықтарын біледі. Олар бизнес-періште және классикалық инвестор ұғымдарын салыстыру кезінде өз ұстанымдарын дәлелдей алады. Тапсырмаларды орындау барысында алған білімдерін қолдана алады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
|
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Бизнес-періштелер – бұл өз қаражатының бір бөлігін дамудың ең ерте сатысындағы – «тұқым» (тұқым) және «бастапқы» (стартап) инновациялық компанияларға салатын жеке және заңды тұлғалар. Жобаны әзірлеу кезеңдері Seed – бұл тек бизнес-жоспар, идея болатын кезең. Әзірге нарыққа шығу туралы әңгіме де жоқ. Капитал қажет. Start-up – компания өз қызметін енді бастады. Early Stage - компанияның алғашқы тұтынушылары бар. Өнім бұрыннан бар және дұрыс сатылуда. Сатылым өсуде. Expansion - бірақ бұл кезең қызықты, себебі компания қарқынды дами бастады және бұл үшін қосымша инвестициялар қажет; Exit - бұл бизнес-періште өз ақшасын жинау үшін жобадан шығатын кезең. Іскерлік періштелерге венчурлық қорға немесе банкке несие алу әлі де мүлдем мағынасыз болған кезде жақындайды. Көбінесе бизнес-періштелер - бұл өз бизнесінде лайықты ақша таба алған және болашақта олардан пайда табу үшін оны жас компанияларға салуға дайын бұрынғы кәсіпкерлер. Бүгінгі таңда технологиялық индустрия тәуелсіз инвесторлар үшін ең белсенді қызмет саласы болып табылады және мұның бәрі бизнес-инвестор тұжырымдамасының өзі Силикон алқабында пайда болғандықтан. Іскерлік періште инвестицияларының мақсаты жоғары технологиялық өнімдерді дамыту және нарыққа жылжыту арқылы олар инвестициялаған компаниялардың құнын арттыру болып табылады. Іскерлік періште «шығуда» негізгі табысты өзінің үлесін (акциялар блогын) бастапқы инвестициядан айтарлықтай асатын құнға сату арқылы алады. Іскерлік періштелер қарапайым инвесторлардан қалай ерекшеленеді Инвестор болудың көптеген жолдары бар. Мысалы, акцияларды сатып алу және акционер болу - инвестордың компанияның дамуына қалай инвестиция салғаны, бірақ оның құқықтары мен мүмкіндіктері компаниядағы қатысу үлесіне байланысты шектеледі. Басқа әдіс - қорды инвестициялау, онда менеджерлер инвесторлар үшін пайда күтумен активтерді таңдайды. Венчурлық қорлар да осыған ұқсас жұмыс істейді, тек олар бастауға немесе дамудың келесі кезеңіне қаражат қажет ететін компанияларға инвестиция салады. Маңызды айырмашылық – венчурлық қор қандай компания түріне және қандай шарттармен инвестиция салатынын алдын ала анықтайды. Ал бизнес-періштелер өз бетінше инвестиция сала алады, стартапты өз қалауы бойынша таңдап, өз шарттарын қоя алады. Компания үшін бұл плюс - жеке инвесторлармен қарым-қатынас ережелері мен қатаң шарттары бар венчурлық қорларға қарағанда икемді. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fcf2.ppt-online.org%2Ffi Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Үйге тапсырма |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.2 Қазіргі жағдайдағы кәсіпкерлік |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.2.4 Бизнес-инкубаторлар |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жаңа бастаған кәсіпкерлер үшін бизнес-инкубаторлардың артықшылықтарын түсінеді. Қазақстан мен әлемдегі бизнес-инкубаторлардың негізгі тізімін біледі. Инкубатор мен бизнес-инкубатор арасында ұқсастықтар жасай алады. Өмірдің түрлі салаларында бизнес-инкубаторлардың жұмыс істеу принциптерін қолданады |
|
Құндылықтарды дарыту |
|
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Сәлемдесу. Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру Тақырыпқа шығу:
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбымен,мақсаттарымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
«Бизнес-инкубатор» сөзі біздің тұрмысымызға «business», «incubator» деген ағылшынның екі сөзінен келген. Бізде «инкубатор» түсінігі дəстүрлі түрде құс өсіру жəне жылы түрде балапан өсірумен байланыстырылады. Жаңадан бастаушы кəсіпорындармен үйлестірсек, бұл сөз жаңадан құрылушы кəсіпорындардың тəжірибе алатын жəне одан əрі өсіру мен нарықтағы өз ұстанымдарын нығайтуға көмек алатын орнын сипаттайды. Дамудың белгілі бір деңгейіне жеткен соң, əдетте үш жылдан соң, фирма бизнес-инкубатордан шығады жəне дербес өмір сүре бастайды. Бұл кезде оның қолында бар айтарлықтай тəжірибесі мен əлеуеті бірінші кезеңде өте жиі орын алатын банкротқа ұшыраудан құтылуға ғана емес, сонымен бірге əрі қарай дамуына да мүмкіндік береді. Ал оның босаған орнына бизнесті нөлден бастайтын жаңа фирмалар келеді. Бизнес-инкубатордың əр түрлі мағынасы бар. Біреулер бизнес-инкубаторды шағын кəсіпорындарға төмен бағада жалға беретін ғимарат деп есептеуді ұсынады. Басқалар оны шағын бизнесті дамыту мен кəсіпкерлікті белсендетуді негізгі мақсат етіп ұстанатын құрал ретінде қарастырады. Біздің ойымызша, бизнес-инкубаторды ғимараттың жай ғана бірлесе пайдалануы деп түсіну теріс болады. Ол кəсіпкерлерге тек алғашқы жылдары кездесетін қиындықтарды жеңуге ғана емес, сондай-ақ кəсіпорынның əрі қарай сəтті жұмыс істеуіне мүмкіндік беретін менеджмент пен қаржы саласында жақсы тəртіпке келтірілген қолдауларды көрсетеді. «Бизнес-инкубатор» сөзі кəсіпорын кұрудың икемді əдістер жүйесі деген мағынаны білдіреді. Бизнес-инкубаторлар тек АҚШ-та ғана емес, сондай-ақ Франция, Германия, Швеция, Англия, Жапо- ния, Қытай сияқты елдерде де кеңінен тараған. Əр түрлі елдерде бизнес-инкубаторлар инновациялық орталық, технология жəне бизнес орталығы деп əр түрлі аталады. АҚШ-тағы бизнес-инкубаторлар саны соңғы жылдары теңдесі жоқ қарқынмен көбейді: 1980 жылы 10-ан 1994 жылы 500-ге дейін, əр аптада бір бизнес-инкубатор пайда болды. Ұлттық биз- нес-инкубаторлардың арқасында 82000-ға жуық жұмыс орындары құрылған, яғни бір бизнес- инкубаторға орташа 140-қа дейін жұмыс орны келеді екен. Бизнес-инкубаторлардың арқасында банкротқа ұшырайтын кəсіпорындар санын азайту мүмкіндігі пайда болды. АҚШ-тың Адвокаттық кеңесінің мəліметтері бойынша, алғашқы 4–6 жылда 55 %-дан 65 %-ға дейін кəсіпорындар сəтсіздікке ұшырайды екен. Бұл көрсеткіш барлық əр түрлі бизнес-инкубаторларда 20-% ға дейін төмендетіледі. Бизнес-инкубатордың негізгі қорларына мыналар жатады:
ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fwww.gd.ru%2Fimages%2Farticles%2F4335% Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Бірге ойлаймыз» әдісі арқылы сынып оқушыларына қорытынды сұрақтар ұсынылады: Үйге тапсырма Бизнес-инкубаторлар |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады |
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.2 Қазіргіжағдайдағы кәсіпкерлік |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.2.5 Қазіргі жағдайда бәсекелестікті дамыту |
|
Сабақтыңмақсаты |
Бизнестегі және жалпы өмірдегі бәсекелестіктің пайдасын түсінеді.Табысты бәсекелестік күрес тәсілдерін біледі. Жеке өсу үшін бәсекелестік ортаны қолдана алады. Алынған білімді жеке бәсекеге қабілеттілікті арттыру үшін қолданады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ынтымақтастық атмосферасын құру Ой шақыру
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? Болжамдарын негіздейді |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Бәсеке әр түрлі болады бірулер бір-бірімен бәсекелесу, білім жағынан бәсекелесу тағы сол сияқты. Бірақ бүгінгі тақырып эканомикадағы бәсекелестік туралы болмақ. Бәсеке дегеніміз бір немесе бірнеше тұлғаның бір-бірін басып озуға негізделген әрекеттері. Бизнесте бәсеке қатар жүреді. Мысалы: бір көшеде екі дүкен қатар орналасқан. Бұлардың арасында міндетті түрде бәсеке болады. Енді сұрақ қалай? мысалы бірінші дүкенде тауарлар арзан бірақ екіншісінде сәл қымбаттау, екінші дүкен бәсекелесіп тауарларын одан да арзанырақ сатуға тырысады немесе бғасын бірдей қылып қояды. Олай олмаса банкрот болуы мүмкін. Бұл әрине бәсекенің шағын түрі. Бизнесте ірі компаниялар әлемдік деңгеде де бәсекелесіп жатады. Мысалы: Apple мен Samsung компаниялары. Бұлар электроника өндіру жағынан бәсекелеседі. Бәсекенің болғаны тұтынушылар үшін тиімді, себебі баға төмен болады және сапа жақсарады бірақ өндірушілерге қиындық туғызады. Ал керісінше бәсекенің болмауы өндірушілерге пайдалы, бәсекелесі болмағандықтан бағаны қалағанынша қоя алады. Кейбір жағдайда өндірушілер ұсынатын өнімінің бағасын келісіп алады. Бұл эканомикалық қылмыс болып есептеледі. Эканомикада бұны әділ емес бәсеке деп атайды. Қорыта айтатын болсақ бәсекенің болуы тиімді бұл ел эканомикасының өсуіне ықпыл жасайды, сонымен қоса өндірісті сапалы және халыққа тиімді ете түседі. Бәсекелестік принциптері Бәсекелестіктің негізгі принциптері: 1) жарыспалылық; 2) адалдық; 3) заңдылық; 4) тұтынушылардың құқықтарын сақтау болып табылады.
ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Flusana.ru%2Ffil
Тірек-сызбалар
|
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Бәсеке әр түрлі болады бірулер бір-бірімен бәсекелесу, білім жағынан бәсекелесу тағы сол сияқты. Бірақ бүгінгі тақырып эканомикадағы бәсекелестік туралы болмақ. Бәсеке дегеніміз бір немесе бірнеше тұлғаның бір-бірін басып озуға негізделген әрекеттері. Бизнесте бәсеке қатар жүреді. Кері байланыс Шабадан, ет тартқыш, себет» Шабадан – болашақта қажет болатын ақпараттар Ет тартқыш - ақпаратты өңдеудемін Себет – барлығын себетке тастаймын Үйге тапсырма Қазіргі жағдайда бәсекелестікті дамыту |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.3 Маркетинг |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.3.1 Маркетингке кіріспе |
|
Сабақтыңмақсаты |
«Маркетинг» ұғымының мәнін түсінеді. Маркетингтің негізгі заңдарын біледі. Өз бизнес-идеялары мен жобаларын іске асыру үшін маркетингтік әрекеттерді қолдана алады. Маркетингтік стратегияларды қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Экономикалық өсу жағдайына оқушылардың ой жүйесін жетілдіру. Өз жеке пікірі бар ашық ойлы азамат етіп тәрбиелеу. Сапалы жұмыс жасауға бейімдеу. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру - білім алушылармен сәлемдесу; - аудиторияның тазалығын қадағалау; - білім алушыларды журнал бойынша түгендеп, әр балаға үлестірмелі қағаздар беру 1 минуттық эссе. (1-3 тапсырмасын орындайды) 1 мин. Мен бүгінгі сабақтан не күтемін! ________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||
|
Сабақтың ортасы |
Маркетингті жопарлау: рөлі, түрлері, кезеңдері Іс жүзінде маркетингтік жоспарлау — бұл жетістікке жеткен көптеген компаниялардың қолданатын танымал жолы. Жоспарлау сатып алушылардың қажеттілігін, бәсекелестер туралы мәліметті әрдайым біліп, қорларды тиімді пайдаланып және күтпеген жағдайда дұрыс шешім қабылдауға көмектеседі. Маркетингті жоспарлаудың рөлі және артыкшылықтары төмендегідей болады:
ЕҚБ маңызды кездесетін термин сөздерді атайды не жазып көрсетеді |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fi.ytimg.com%2Fvi%2
Кесте
|
||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Стратегиялық жоспар маркетингтің жылдық жоспарына ықпал етеді. Мысалы, маркетингтің жылдық жоспарын анықтау стратегиялық жоспарда көрсетілген кәсіпорынның мақсаттарының бес жылға қойылған мақсаттарынан шығады. Маркетинг жоспарын әзірлеуде әр түрлі жолдар қолданылады. Кері байланыс
Үйге тапсырма Маркетинг |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.3 Маркетинг |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.3.2 Диджитал-маркетинг |
|
Сабақтыңмақсаты |
Маркетингті классикалықтан сандыққа ауыстыру процесінің заңдылығын түсінеді. Сандық маркетингтің негізгі құралдарын біледі. «Диджитал-маркетинг» ұғымының мәнін түсіндіре алады. Агрессивті сандық маркетингтен қорғау әдістерін қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру
2.Өткен сабақтарды бір шолып шығу
Сабақтың тақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Педагог бүгінгі сабақтың мақсаттарымен таныстырады: ü Диджитал-маркетинг; ü Диджитал-маркетингінің жұмыс істеу қағидалары; ü Диджитал-маркетингінің даму болашағы туралы білетін боласыңдар. «Өзара оқу» стратегиясы. Әр топқа жаңа тақырыптың белгілі бір фрагменті көрсетіледі. Оқушылар топтағы рөлдерін бөледі. Бастапқыда әркім өз бетінше мәтінді оқиды. Содан кейін топтың біреуі не туралы білгенін түсіндіреді, екіншісі оқылған мәтін бойынша сұрақтар қояды, Мұғалім қорытындылайды. Жаңа топтарда әркім алдыңғы топта не білгенін кезекпен айтады. Диджитал-маркетинг Диджитал-маркетинг – тұтынушылармен өзара әрекеттесудің барлық кезеңдерінде қолданылатын цифрлық технологияларды пайдалана отырып, қызметтер мен тауарларды жылжытуды көздейтін маркетингтік бағыт. Оның интернет-маркетингтен айырмашылығы - ол бүкіләлемдік желіні ғана емес, сонымен қатар офлайн құралдарын (ақылды гаджеттер, POS терминалдар және т.б.) пайдаланады. Берілген суретке өз анықтамасын жазады
ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fwww.likeni.ru Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Бір сөйлеммен түйіндеу» әдісі. Оқушылар олардың тақырып бойынша білімдерін түйіндейтін бір сөйлем ауызша айтады . Сөйлемдер кім, не, қашан, неліктен, қалай, қай жерде және т.б. сөздерден тұруы мүмкін. Содан кейін сөйлемдерді сыныптастар бағалайды. Мақсаты: Оқушы алған білімін саралай білуге дағдыланады. Тиімділігі: Тақырып бойынша оқушылардың пікірін анықтайды. Жинақталған деректердің құнды болуын қадағалайды. Кері байланыс «Бір сөйлеммен түйіндеу» әдісі. Оқушылар олардың тақырып бойынша білімдерін түйіндейтін бір сөйлем ауызша айтады . Сөйлемдер кім, не, қашан, неліктен, қалай, қай жерде және т.б. сөздерден тұруы мүмкін. Содан кейін сөйлемдерді сыныптастар бағалайды. Үйге тапсырма Диджитал-маркетинг |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.3 Маркетинг |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.3.3 Маркетингтік соғыстар |
|
Сабақтыңмақсаты |
Маркетингтік соғыстардың мәні мен себептерін түсінеді. Маркетингтік соғыстардың негізгі стратегияларын біледі. Өз бизнес-жобаларын іске асыруда маркетингтік стратегия туралы білімді қолдана алады. Алынған білімді маркетингтік соғыстардың салдарынан қорғану үшін қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
|
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру - білім алушылармен сәлемдесу; - аудиторияның тазалығын қадағалау; |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Маркетингтік бәсекелестік Құқық және экономика тұрғысынан не істеу керек, қандай да бір шамада амбицияны қанағаттандыруға тырысу керек пе, мәселені тікелей жанжалға келтіру керек пе, жоқ па - бұл мәселе және кәсіпкерлер-кәсіпкерлердің шешімі. Маркетинг тұрғысынан «жазалау» әрқашан қате шешім болып табылады. Істің мәні мұнда: Экономика және бизнес
тұрғысынан бәсекелестік дегеніміз фирмалардың қол
жетімді нарық сегменттерінде қолданылатын төлем қабілетті
тұтынушылық сұранысының шектеулі мөлшері үшін фирмалардың
күресі. Бұл сайыстың мақсаты ықпал ету.
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=http%3AARAs
Тірек-сызбалар
Кесте
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Бәріне қарсы соғысқа емес, нарықтың дамуына және оның нарықта болуына әкелетін бірнеше бәсекеге қабілетті стратегия бар. Барлық осы стратегиялар жұмыс істемейді! Немесе жұмыс жасаңыз!Мұның бәрі нарықтық жағдайға, компанияның ішкі мүмкіндіктеріне және, әрине, бизнес иелерінің өздерінің компаниялары нарыққа не үшін қажет екендігімен бизнесті қалай байланыстыратынын түсінуіне байланысты. Кері байланыс
Жұмыс барысында қарым - қатынас жасаудың қай
стилі басым болды? Үйге тапсырма Маркетингтік соғыстар |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.3 Маркетинг |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.3.4 SWOT талдау-маркетингтік жоспарлау құралы |
|
Сабақтыңмақсаты |
«SWOT-талдау» құралының мәнін түсінеді. SWOT талдауы қалай жасалатынын біледі. SWOT талдау деректерін талдай алады және олардың негізінде қорытынды жасай алады. Жеке бизнес-жобаларды іске асыруда SWOT-талдауды қолдана алады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру
Сыныпты топқа бөлу. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Қолданылу аясы:
SWOT-талдау барысында төмендегі нәтижелер анықталды:
ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=http%3A%2F%2Faulieagash-panfilov.mektebi.kz%2Fuploads%2F Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау
Кері байланыс Сұрақтарға жауап беріңіз: 1.Сабақ, оқу мақсаттары шынайы ма? 2.Бүгін оқушылар не білді? 3.Сыныптағы ахуал қандай болды? 4.Мен берілген уақыт ішінде үлгердім бе? 5.Мен жоспарлаған саралау шаралары тиімді болды ма? Үйге тапсырма SWOT талдау-маркетингтік жоспарлау құралы |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.3 Маркетинг |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.3.5 Бренд қосымша құндылық ретінде |
|
Сабақтыңмақсаты |
Брендтің бизнестегі маңыздылығын түсінеді. Өнімнің немесе қызметтің бағасын қалыптастырудағы брендтің рөлін біледі. Брендтің белгілерін тізімдей алады. Жеке шығындарды басқарудағы брендтің рөлі туралы білімді қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|||||||||
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Амандасу; Сынып оқушыларын түгелдеу; Керекті құрал-жабдықтарды алдырып, зейіндерін сабаққа аударту Оқылым алды тапсырма: Жаһандық брендке айналған өнімдердің логотипі бар суреттерді таратамын. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Нарық әлемі - бұл тұтыну әлемі, мұнда қатаң бәсекелестік және өнімдердің өмірлік циклінің қысқаруы күшті бренд үшін өмірлік желіні дамыта алмаған өнімдер мен компаниялардың күйреуіне әкеледі. Брендті ойластырылған басқару күшті бренд пен тұтынушымен берік қарым-қатынас орнатуға көмектеседі. Брендті басқару - бұл брендтің әсері мен көрінісін және оны тұтынушылар қалай қабылдайтынын бақылауға тырысу процесі. Ұлы брендтер дәуірі: 1980 жылдардың аяғынан бастап «ұлы» брендтер дәуірі басталды. Бұл кезең жоғары сапалы брендтік тауарларға өте жоғары сұраныспен сипатталады. Нарықтың әртүрлі сегменттерінің қажеттіліктеріне назар аударыңыз. Бренд құнын білу: Брендтер дұрыс жасалған, дамыған және басқарылған кезде әсерлі қаржылық нәтижелерге қол жеткізе алады. Осының салдарынан брендтер жиі қымбат бағамен сатып алынады және сатылады. Берілген мәтіндерді қолданып кестесін толтырыңдар. Құрылымы мен тілдік ерекшелігі
ЕҚБ маңызды кездесетін термин сөздерді атайды не жазып көрсетеді |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі» ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fmassaget.kz%
Кесте
|
|||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Брендті ойластырылған басқару күшті бренд пен тұтынушымен берік қарым-қатынас орнатуға көмектеседі. Кері байланыс «3Қ» әдісі Құнды – Қызық – Қиын – Үйге тапсырма Бренд қосымша құндылық ретінде |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады |
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.4 Қаржылық жоспарлау және модельдеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.4.1 Қаржы моделі және оны құру әдістері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жеке бизнесті құру үшін қаржылық модельдің маңыздылығын түсінеді. Қаржы моделін құру алгоритмдерін біледі. Қаржы моделінің негізгі көрсеткіштерін талдай алады. Қаржы моделін құру дағдыларын қолданады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ұйымдастыру кезеңі, жағымды психологиялық ахуал тудыру.Оқушылар шеңбер бойына орналысады. Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Ой қозғау Халықаралық қаржы-қаражат жүйесі туралы не білесіздер? (жаңа тақырыптың мақсатымен таныстыру) Жаңа тақырып. Халықаралық экономикалық қатынастардың маңызды буындарының бірі – халықаралық қаржы-қаражат жүйесі. Олар валюталық, несиелік, инвестициялық болып бөлінеді. Әр елдің ұлттық ақша бірлігі ұлттық шекараның сыртына шықса, ол жаңа сапаға ие болады, яғни валютаға айналады.Қазіргі кезде жасалатын операциялар төлемі бойынша үш орталық – Лондон, Нью-Йорк, Токио ерекше айқындалады. Халықаралық банктер – Азия даму банкі, Африка даму банкі, Дүниежүзілік банк, Еуропа қайта құру және даму банкі, халықаралық аймақтық даму банкілері бар. Қолдану (Әр топқа әр түрлі тапсырмалар беріледі. 1-топтағы оқушылар өз тапсырмалары арқылы 2-топқа валюта береді, 2-топ несие алу немесе инвестиция беру үшін валютаны пайдаланып, халықаралық банкке (3-топқа) барады) Топтық тапсырма 1-топ: Валюта және оның түрлері 2-топ: Халықаралық несие және инвестиция нарығы Топтар бір-біріне электронды (интернет-банкинг) ұялы телефонның ватсап желісі арқылы сұрақтар қояды) жасайды ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі» ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Қаржы жүйесі» ұғымы қаржы ұғымының одан ары дамуы және нақтылана түсуі болып табылады және тиісті ақшалай қорлар құрылып, пайдаланылатын қатынастардың, сонымен бірге бұл қатынастарды ұйымдастыратын органдардың жиынтығын қамтиды. Қаржы жүйесінің ұғымы кейде тар мағынада, тек мемлекеттің қаржы мекемелерінің жиынтығы ретінде қолданылады, бұл жеткіліксіз. Кері байланыс «Білім жәрмеңкесі» Оқушыларға жаңа тақырыпқа байланысты сұрақтар қойылады Үйге тапсырма Қаржы моделі және оны құру әдістері |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.4 Қаржылық жоспарлау және модельдеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.4.2 Бюджеттеу |
|
Сабақтыңмақсаты |
«Бюджеттеу»терминінің мағынасын түсінеді.Бюджет ережелерін біледі. «Бюджеттеу» ұғымын түсіндіре алады. Өмірлік жағдайларда бюджеттеу дағдыларын қолданады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Дағдыларды қайталау және бекіту: өндіріс факторларына, факторлық табысқа мысалдар келтіру; экономика, мемлекет, отбасы, фирма, нарық, еңбек, капитал, кәсіпкерлік қабілеттер, рента, жалақы, пайыз, пайда, таңдау бағасы, жеке меншік, нарықтық экономикалық жүйе, әміршіл-жоспарлы терминдерге анықтама бере білуді бекіту. экономикалық жүйе. Жаңа білім алу: отбасы бюджетінің құрылымы, отбасы табысының негізгі түрлері, өндіріс факторлары және олардан алынатын табыстар туралы. Жаңа сабақтың шарттары: Бюджет, Отбасы кірісі, Тұрақты шығындар, Айнымалы шығындар, Жалақы, Дивиденд, Әлеуметтік трансферттер, Кәсіпкерлік, Балансталған бюджет, Профицит бюджет, Бюджет тапшылығы. Дағдыларды бекіту: нақты жағдайларда экономикалық ұтымды мінез-құлық пен тәртіпті, әрекеттерді анықтау үшін алған білімдерін қолдану бойынша; студенттік бюджеттеу. 1. Сіздің қолыңызда жеке ақшаңыз бар ма? Оларды қайда апарасың? (көбінесе ата-аналар береді деп айтады) Ата-аналар бұл ақшаны қайдан алады? |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Бюджеттік бақылау. Қорлардың деңгейін жоспарлау және бақылау. Жедел бақылау және сметаның орындалуын бағалау. Нормативтік шығындар бойынша өзіндік құнды калькуляциялау және ауытқуларды талдау. Басқару шешімдерін қабылдаудағы өндіріс шығындары динпмикасын талдау. Өнімді өндіру және сату деңгейін талдау. Трансферттік бағаның құрылуы. Бюджеттік жоспарлаудың сатыларына мыналар кіреді барлық жауапты орталықтарды жоспарлау; қызметті бағалауда пайдаланатын көрсеткіштерді анықтау; Жаңа ахуалға байланысты жоспардағы ықтимал өзгерістерді талқыға салу; ұсынылған түзетпелерді ескеру арқылы жоспарды түзету. Бюджет қызметіне мыналар жатады: көзделген мақсатқа жетуді қамтамасыз ететін операцияларды жоспарлайды; әр түрлі қызметтерді және жеке бөлімшелерді үйлестіреді; өз мақсаттарына ұмтылатын жауапты орталықтардың басшыларын ынталандырады; жауапты орталықтардың жоспарды калай орындағанын бағалаудың негізі болады. Бас бюджет - барлык бөлімшелерге немесе тұтас ұйымның жұмыс жоспарының функцияларына үйлестірілген. Ол екі негізгі бюджеттен тұрады: • оперативті (ағымдағы) - мүнда сегментке немесе ұйымның жеке қызметтеріне кірістер мен шығыстар туралы болжанған есеп беру) жоспарланған операциялар аударылады; * қаржылық - мұнда ұйғарылған қаржы көздері және оларды жоспарлы кезеңде пайдаланылатын бағыттар (күрделі шығындар бойынша шығын, ақша қаражатының жоспары, жоспар балансы және ақшаның қозғалысы туралы есеп беру) көрініс табады. Бюджеттің орындалуын бағалау нақты қол жеткен нәтижеден жоспарланған нәтиженің арасындағы алшақтық, яғни жоспардан ауытқуды талдауға негізделеді. Бас бюджетті жасау процесінің жөнелту нүктесіне (отправной точки) бюджетті сатуға әзірлеу жатады, өйткені түсім нақты нарықта өткізудің негізгі мүмкіндіктерімен, яғни сыртқы факторлармен анықталады. Ақшалай қаражат бюджеті - бұл ақша, төлем түсімі мен алдала кезең уақытына төлеу жоспары. Бұл жоспар жоспарлы кезең аяғында ақшалай каражат шотындағы болжалды ақырғы сальдоны және жоспар құрылатын бір жылдағы әрбір айдың қаржылык жағдайын көрсетеді. Жоспар екі бөлімнен тұрады: болжалды ақша түсімі мен болжалды төлемдер мен төлеулер, ол жоспарлы кезеңнің соңында ақшалай каражат шотындағы ақырғы сальдоны көрсетеді әрі жоспарлы кезең ішіндегі әрбір айдың аяғында ақша қаражаттың калдығын болжайды, қаржы ресурстарының артық немесе кем болат кезеңдерін анықтайды. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Finbusiness.kz%2Fuploads%2F55%2Fimages%2FP2 Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Бюджет - бұл сөз Англиядан аудармада (ақша қапшығы) келген. Ол белгілі бір кезеңдегі кірістер мен шығыстардың тізімін білдіреді. Кері байланыс «Таңдау» әдісінде бес пікір жазылған парақ беріледі. 1.Мен сабақ қызықты, қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: көп нәрсені, үйрендім, үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі сирек қатыстым. 5.Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын риза емеспін. Үйге тапсырма Бюджеттеу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.4 Қаржылық жоспарлау және модельдеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.4.3 Баға саясаты |
|
Сабақтыңмақсаты |
Баға саясатын қалыптастыру принциптерін түсінеді. Бизнес үшін баға саясатының экономикалық әсерін біледі. Баға саясатын қалыптастыруға әсер ететін факторларды тізімдей алады. Тауарлар мен қызметтердің құнын түсіндіру үшін баға саясаты туралы білімді қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі. Оқушылардың сабаққа қатысуын түгелдеу, аудиторияның дайындығын тексеру. Оқушылар назарын сабаққа аудару, психологиялық даярлау Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Баға өзінің макpo-микроэкономикалық мағынасында объективті нарықтық факторлармен, өндірістің белгілі бір шарттарымен, нарықта тауарды өткізу жағдайларымен анықталады және мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатын бейнелейді. Баға белгілеудің маңызды қызметі – барлық шыққан шығындарды жаба отырып, пайда табу. 3 Баға - нарық реттеушісі, ол тауарлардьң нақты түрлерін өндіруге мумкіндік береді немесе тежейді, сұранысты шектейді немесе ұлғайтады, осылайша белгілі бір өнімніц өндірісі мен тұтынуына тікелей немесе жанама әcep етеді. 4 Бағаға деген маркетингтік көзқарастың классикалық теориядан айырмашылығы тұтынушының сұранысына, мұқтаждықтарына және талғамына, сонымен қатap, нарықтың құбылмалы жағдайына байланысты бағаның икемділігінен көрінеді. Тұтынушыны өндіріc шығыны емес, оның нәтижесі, тауардың пайдасы мен сапасы, қажеттілігін қанағаттандыру деңгейі қызықтырады. 5 Баға - шығындарды талап етпейтін, ерекше кушжігерсіз кіpіc әкелетін маркетинг-микстің ең икемді элементі. Өндірістің бәсекеге қабілеттілігі, сату көлемі, рентабельділік және тағы басқа экономикалық көрсеткіштер көбінесе баға қою бойынша дұрыс шешім қабылдауға байланысты. Баға жөніндегі маркетингтік шешімдерге мыналар жатады: бaғаның төменгі және жоғары деңгейін, олардың фирма мақсаттарына, тауар сапасына, cұpaснысқa, бәсекелестердің баға саясатына, тауардың өмірлік кезеңі мен басқа факторларға байланысты өзгеруін анықтау, оңтайлы өткізу бағаларын белгілеу және жеңілдіктер жүйесін жасау.
1.Сізде жалғыз тал сіріңке бар. Сіз қараңғы үйге кірдіңіз, онда май шам, керосин шамы және ошақта құрғақ отын бар. Қайсысын бірінші жағасыз?(Сіріңкені жағамын) 2.Алты дөңгелек шығуы үшін бөренені неше рет кесу керек? (5 рет кесу керек ) 3. Дәрігер сізге үш түйір дәрі берді және оларды әрбір жарты сағат сайын ішуді ұсынды, дәрі қанша уақытқа жетеді? (Дәрі бір сағатқа жетеді) 4.Төртбұрышты үстелдің бір бұрышын кесіп тастаса, неше бұрыш қалады? (5 бұрыш болады) 5.Кейбір айда 31 күн, кейбір айда 30 күн бар, ал қанша айда 28 күн бар? (барлық айда) 6.10.30-ды 2/1-ге бөліңіз, оған 10-ды қосыңыз, неше шығады? (Жетпіс) ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2F7kun.kz%2Fwp-content%2Fuplo Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Сабаққа барысында оқушылардың берген жауаптарына сәйкес, үй тапсырмасын орындаған оқушыларды бағалау. Уақытты тиімді, ұтымды пайдалана отырып сабақ барысына қорытынды жасау. Кері байланыс «Аяқталмаған сөйлемдер» әдісінде: Мен бүгін білдім.... Мен бүгін сезіндім.. Мен келесі сабақта білгім келеді..............- Үйге тапсырма Баға саясаты |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.4 Қаржылық жоспарлау және модельдеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.4.4 Шығындарды басқару |
|
Сабақтыңмақсаты |
Шығындарды басқарудың негізгі принциптерін түсінеді. Бизнестегі шығындарды сауатты басқарудың рөлін біледі. Шығындарды басқару Ережелері туралы сөйлесе алады. Өмірлік жағдайларда шығындарды басқару туралы білімді қолданады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
- Аудитория дайындығын тексеру. - Білімгерлерді түгендеу. - Білімгерлерді сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. Интерактивті тақта бағдарламасы Power Point бағдарламасы 3 мин. 2.Өткен тақырыпты жалпылама қайталау 1. Сұрақ-жауап 2. Өткен тақырыптар бойынша Термин сөздіктер Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Кез-келген кәсіпорын (фирма) өнім өндірісін бастамас бұрын, ол қандай пайда ала-алатынын анықтап алады. Кәсіпорынның өндірістік шешімдері, жұмыстары нарық жағдайлары мен өндірістік шығындар арқылы анықталады. Жалпы түрде өндіріс шығындары және өткізу (өнімнің, жұмыстың, қызметтің өзіндік құны) өнім өндірісі процесінде қолданылатын (жұмыс, қызмет) табиғи ресурстар, шикізат, материал, жанармай, энергия, негізгі қор, еңбек ресурстары және басқа да өнім өндірісіне және өткізуге шығындарды бағалық талдау болып табылады. Материалдық құндылықтар өндірісі, тауар саудасы, сонымен қатар қызмет көрсету адамдық, материалдық, ақшалай ресурс шығындарын қажет етеді. Бұл қолданылған ресурстар соңында әртүрлі нысанда және көлемде өзіндік құнға негізделеді. Сонымен экономикалық шығындар – бухгалерлік және балама шығындардан тұрады. Бухгалтерлік шығындар = нақты шығындар. Экономикалық шығындар = бухгалтерлік шығындар + балама шығындар Қысқа мерзім кезеңінде өндірістің жалпы, тұрақты және айнымалы шығындары анықталады. Жалпы шығындар (ТС) – бұл өндіріске кеткен барлық шығындар және тұрақты, айнымалы шығындардан тұрады. ТС = ҒС + VС Тұрақты шығындар (ҒС) - өнім шығару көлемінің өзгеруіне байланысты өзгермейтін шығындар. Бұларға салықтар, жалға беру, төлемдер, сақтандыру, амортизация және т.б. Айнымалы шығындар (VС) – бұлар өнім көлемі өзгерсе бірге өзгеретін шығындар. Олар шикізатқа, жалақыға, энегияға, транпортқа, материалдарға кеткен шығындар. Өндірістік шығындарды талдағанда жалпы шығындармен қатар орташа және шекті шығындарды талдаймыз. Өндірістің орташа жалпы шығындары (АТС) өнімнің бір данасын шығаруға кеткен жалпы шығындарды көрсетеді. Тікелей шығындар 1.Шикізат және материалдар Нанның бірлігін өндіруге қажетті шикізат пен материалдардың калькуляциясы кезінде онымен байланысты шығындардың барлығы есепке алынады; мүмкін болатын жоғалтулар мен бүлінулер, сонымен қатар сәйкес көліктік дайындау шығындары.
ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fwww.zharar.com%2Fuploads%2Fposts%2F2020-06%
|
||||||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Өнімнің өзіндік құны-бұл кәсіпорынның өнімді өндірумен және өткізумен байланысты барлық шығындарын ақшалай нысанда білдіретін, өнеркәсіптік кәсіпорындар мен бірлестіктердің қызметінің маңызды экономикалық көрсеткіштерінің бірі. Өнімнің өзіндік құны кәсіпорынға олардың шығаратын өнімі қаншаға түсетінін көрсетеді. Кері байланыс Топтағы қарым-қатынас әсіресе қай дәрежеде көбірек іске асты?
Үйге тапсырма Шығындарды басқару |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.4 Қаржылық жоспарлау және модельдеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.4.5 Таза пайда және дивидендтер |
|
Сабақтыңмақсаты |
Пайда мен таза пайда арасындағы айырмашылықты түсінеді. Таза пайданы есептеу алгоритмін біледі. Пайда мен таза пайда арасындағы айырмашылықты талдай алады. Дивидендтерді бөлу кезінде таза пайданы есептеу туралы білімді қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушылармен сәлемдесу Психологиялық ахуал қалыптастыру. Білім алушылар бір біріне гүл сыйлау арқылы жақсы тілектерін айтады. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Пайда дегеніміз — тауар өткізуден және қызмет көрсетуден алынған ақшалай кіріс пен оны өндіруге және сатуға жұмсалған шығындардың айырмасы. Пайда — бұл өндірістің қаржылық қорытындысын білдіретін кәсіпорын қызметінің нәтижелі экономикалық, көрсеткіші. Кәсіпорынның қаржылық нәтижелері келесі көрсеткіштер жүйесімен сипатталады: Жалпы кәсіпорынның ақшалай түсімі : Түсім =Ц х Q (1) Түсім = Днег + Дбасқ + Дтыс (2) Мұнда Днег – негізгі қызметтен түскен табыс; Дбасқ–кәсіпорынның басқадай коммерциялық қызметінен түскен табыс; Дтыс - өнім өткізуден тыс операциялар бойынша табыс. Кәсіпорынның негізгі қызметі бойынша салық салынатын табысы : Д сс = Днег – В (3) мұнда В – ҚР кодексіне сәйкес алымдар. Таза табыс мөлшері мына түрде есептеледі: Дтаза = Дсал –ПН (4) Дсал – кәсіпорынның салық салынатын табысы; ПН – табысқа салынатын салық, 20%. Таза табыс кәсіпорын жұмысының тиімділігін сипаттайды. Есептер 1) Баға 600 тг, шығарылған өндіріс көлемі – 1200 дана, сұраныс көлемі -1100 дана болса, фирманың тауар өткізуден түскен түсімі қанша болады? 2) Кәсіпорын негізгі капиталы 760 мың тг, айналым капиталы 480 мың тг қорымен 645 мың тенге таза пайда алған болса өндірістік рентабельділік неге тең ? |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі» ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fbakertilly.ua%2Fwp-content%2Fuploads%2F2019
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Таза пайда – кәсіпорында (фирмада) салықтар мен басқа да төлемдерді төлегеннен кейін қалатын пайда. Кері байланыс «Таңдау» әдісінде бес пікір жазылған парақ беріледі. 1.Мен сабақ қызықты, қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: көп нәрсені, үйрендім, үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі сирек қатыстым. 5.Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын риза емеспін. Үйге тапсырма Таза пайда және дивидендтер |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады |
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
2.1 Жеке кірістерді басқару |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.1.1 Жеке табыс түрлері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жеке кіріс түрлері бойынша бөлу принципін түсінеді. Жеке табыстың қандай түрлері бар екенін біледі. Тақырыпты талқылау барысында пәндік терминологияны қолдана алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Білім алушылармен амандасып, түгендеу. Жағымды ахуал қалыптастыру Оқушыларды сандар бойынша төрт топқа бөлу Сабақты ширату жаттығуынан бастау үшін, қысқаша немесе ойша орындалатын жаттығу арқылы суретпен жұмыс жүргізуді ұсынады Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Ай сайын жұмыс беруші жалақы сомасынан болашақ зейнетақы шотына міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ) және жеке табыс салығы (ЖТС) шегерілетінін атап өтеміз. Сонымен бірінші кезекте жалақыдан «Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы» ҚР Заңының 25-бабы негізінде 10% мөлшерінде шегеріледі. Алайда, 50 ең төменгі жалақы мөлшеріне тең (50 ЕТЖМ (2021 жылға 2 125 000 тнг)) міндетті зейнетақы жарналарын есептеу үшін ең жоғары ықтимал табыс түрінде шектеулер бар. Жеке табыс салығы (ЖТС) сондай-ақ МЗЖ шегергеннен кейінгі қалған сомадан 10% құрайды (ҚР Салық кодексінің 320-бабына сәйкес), бірақ ол сәл басқаша есептеледі. Салық кодексінде мөлшері 1 ЕТЖ (2021 жылға 42 500 теңге) табыс салығы салынбайтын сомма көзделген, ол жыл сайын үлкен жаққа қарай өзгеріп отырады. Салық төлеушінің төлем көзінен салық салынатын табыстары жеке тұлғалардың ақшалай түрде алған барлық табыстарының жиыны болып табылады және оның құрамына жататындар: 1) қызметкердің табысы; 2) біржолғы төлемдерден алынған табыс; 3) жинақтаушы зейнетақы қорларынан берілетін зейнетақы төлемдері; 4) дивидендтер, сыйақылар, ұтыстар түріндегі табыс; 5) стипендиялар; 6) жинақтаушы сақтандыру шарттары бойынша табысы жатады, Салықты есептеу және төлеу тәртібі. Салық агенттері жеке табыс салығын есептеу мен ұстап қалуды төлем кезінен салық салынатын табыс төленетін күннен кешіктірмей жүргізеді. Салық агенттері, төленген кірістер бойынша салықты аударуды төлем төленетін айдан кейінгі айдың 15-іне дейін өзінің орналасқан жері бойынша жүзеге асырады. Салық агенттері тиісті бюджеттерге құрылымдық бөлімшелер бойынша салық төлеуді Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен жүзеге асырады. Салық агенттері жеке табыс салығы бойынша есеп-қисапты салық органына салық төленетін жер бойынша есепті тоқсаннан кейінгі айдың 15-нен кешіктірмей табыс етеді. Енді салық төлеушінің төлем көзінен салық салынатын табыстарына тоқталайық: 1. Қызметкердің табысы. Қызметкердің жұмыс беруші есептеген, көзделген салық шегерімдері сомасына азайтылған табыстары төлем көзінен салық салынатын табысы болып табылады. Сонымен қатар қызметкердің табыстарына: • жұмыс беруші материалдық, әлеуметтік игіліктер немесе өзге де материалдық пайда түрінде берген табыстар; • жұмыс беруші төлейтін ақшалай немесе заттай нысандағы кез келген табыстар жатады. Қызметкердің заттай нысандағы табыстарына жататындар: 1) заттай нысандағы еңбекақы; 2) қызметкер алған тауарлар, қызметкердің мүддесін көздеп орындалған жұмыстар, қызметкерге өтеусіз негізде көрсетілген қызметтер; 3) қызметкердің үшінші тұлғалардан алған тауарлар (орындалған жұмыстар, көрсетілген қызметтер) құнын жұмыс берушінің төлеуі; 4) қосылған құн салығы мен акциздердің тиісті сомасын қоса алғанда, заттай нысандағы тауарлардың (жұмыстардың, қызметтердің) құны. Қызметкердің материалдық пайда түріндегі табыстары: 1) қызметкерге сатылатын тауарлардың (жұмыстардың, қызмет көрсетулердің) құны мен осы тауарларды (жұмыстарды, қызмет көрсетулерді) сатып алу бағасы немесе олардың өзіндік құны арасындағы теріс айырманы; 2) жұмыс берушінің шешімі бойынша қызметкердің оның алдындағы қарызының немесе міндеттемесінің сомасын есептен шығаруды; 3) жұмыс берушінің өз қызметкерлерінің сақтандыру шарттары бойынша сақтандыру сыйлық ақыларын төлеуге жұмсаған шығыстары; 4) жұмыс берушінің қызметкердің өз қызметіне байланысты емес шығындарының орнын толтыруға жұмсаған шығыстарды құрайды. Қызметкердің төлем көзінен салық салынатын табысын анықтау кезінде салық жылы ішіндегі әрбір ай үшін шегерімге мыналар жатқызылады: 1) Қазақстан Республикасының заң актісінде табысты есептеудің тиісті айға белгіленген бір айлық есептік көрсеткіш мөлшеріндегі сома; 2) асырауындағы адам пайда болған айдан бастап қызметкердің асырауындағы отбасының әрбір мүшесіне айлық есептік көрсеткіш мөлшеріндегі сома. Аталған шегерімдер бір салық төлеушінің табысына — отбасы мүшесіне қолданылады. 3) жинақтаушы зейнетақы қорларына Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген мөлшерде төленетін міндетті зейнетақы жарналары; 4) Қазақстан Республикасының тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы заңында айлық есептік көрсеткіштің 10 еселенген сомасынан аспайтын мөлшерде өз пайдасына енгізген ерікті зейнетақы жарналары; 5) жеке тұлғаның жинақтаушы сақтандыру шарттары өз пайдасына енгізетін сақтандыру сыйлықақылары; 6) Тұрғын үй құрылыс жинақ банктерінде Қазақстан Республикасының резиденті - жеке тұлға Қазақстан Республикасының аумағында тұрғын үйді жөндеу, салу немесе сатып алу үшін алған тұрғын үй қарыздары бойынша сыйақыны өтеуге бағытталған сомалар. Бірге тұратын және ортақ шаруашылық жүргізетін ерлі-зайыптылар, балалары мен ата-анасы (оның ішінде уақытша болмағандар) отбасы деп танылады. Асырауындағы адам, салық төлеушінің табысы есебінен өмір сүретін және айына бір айлық есептік көрсеткіш мөлшерінен асатын жеке табыс көзі жоқ, салық төлеушінің отбасы мүшесі. Қызметкердің табысы бойынша жеке табыс салығының сомасы қызметкердің салық жылы ішінде төлем көзінен салық салынатын табысына 4.1-кестеде белгіленген ставкаларды қолдану жолымен есептеледі. Жеке табыс салығын есептеу және ұстап қалу уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген тәртіппен ұлғаю нәтижесімен ай сайын жүргізіледі. Салық жылы аяқталғанға дейін қызметкерді жұмыстан шығару кезінде салық агенті нақты жұмыс істелген кезең үшін алынған табысты негізге ала отырып, жеке табыс салығын қайта есептеуді жүргізуге және қызметкерге алынған табыс пен төленген салық туралы есеп-қисап беруге міндетті. Жұмыс орнын өзгерткен кезде жеке тұлға жаңа жұмыс орны бойынша салық агентіне жұмыс істеген кезеңде алған табысы мен төленген салық туралы бұрынғы жұмыс орнынан есеп-қисап беруге тиіс. ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Жеке табыс салығы (ЖТС) сондай-ақ МЗЖ шегергеннен кейінгі қалған сомадан 10% құрайды Кері байланыс ««Бағдаршам» әдісі -Мен барлығын түсіндім-жасыл -Мен орташа түсіндім-сары -Ешнәрсе түсінбедім-қызыл Үйге тапсырма Жеке табыс түрлері |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Жеке табыс дегеніміз не?
Жеке табыс дегеніміз - елдегі барлық жеке адамдар немесе үй шаруашылықтары бірлесіп алған барлық кірістер. Жеке табыс бірқатар көздерден өтемақыны, соның ішінде жалақы, жалақы және жұмыспен қамтылудан немесе өзін-өзі жұмыспен қамтудан алынған сыйлықақыларды, инвестициялардан алынған дивидендтер мен үлестерді, жылжымайтын мүлікке салынған инвестициялардан жалға алуға және кәсіпкерлерден түскен пайданы бөлуді қамтиды.
Негізгі өнімдер
-
Жеке табыс - бұл елдің тұрғындары ұжымдық түрде алған ақша мөлшері.
-
Жеке табыс көздеріне еңбек қызметі, дивидендтер және инвестициялар төлеген бөлу, мүлікке меншіктен алынған жалдау ақысы және кәсіпкерлерден түскен пайданы бөлу кіреді.
-
Жеке табыс, әдетте, салық салуға жатады.
Жеке кірісті түсіну
«Жеке табыс» термині кейде жеке тұлға алған жалпы өтемақыға қатысты қолданылады, бірақ бұл орынды түрде «жеке табыс» деп аталады. Көптеген юрисдикцияларда «жалпы табыс» деп аталатын жеке табыс белгілі бір базалық мөлшерден жоғары салық салуға жатады. Жеке табыс тұтынушылардың тұтынуына үлкен әсер етеді. Тұтыну шығындары экономиканың көп бөлігін жүргізетін болғандықтан, ұлттық статистикалық ұйымдар, экономистер мен талдаушылар жеке кірістерді тоқсан сайын немесе жыл сайын қадағалайды. Америка Құрама Штаттарында экономикалық талдау бюросы (BEA) ай сайын жеке кірістер статистикасын бақылайды және оларды алдыңғы айдағы сандармен салыстырады. Агенттік сондай-ақ сандарды санаттарға бөледі, мысалы, жалақы, жалдау ақысы, шаруа қожалықтары және жеке кәсіпкерлердің жеке табысы. Бұл агенттікке кірістердің өзгеру тенденциясы туралы талдаулар жасауға мүмкіндік береді.
Жеке табыс экономикалық кеңею кезеңінде өсуге бейім, ал құлдырау кезеңінде біршама тоқырауға немесе төмендеуге мүмкіндік береді. Қытай, Үндістан, Бразилия сияқты елдердегі 1980 жылдардан кейінгі жедел экономикалық өсу олардың миллиондаған азаматтары үшін жеке кірістерінің едәуір өсуіне ықпал етті.
Жеке табыс және бір реттік жеке табыс
Қолда бар жеке табыс (ӨС) дегеніміз - салық төленгеннен кейін халықтың қалдырған ақшасының мөлшері. Оның жеке табыстан айырмашылығы - салықты есепке алу. Алайда, жеке табысты есептеу кезінде мемлекеттік әлеуметтік сақтандыруға аударымдар есепке алынбайтынын ескеру маңызды. Нәтижесінде қолда бар жеке кірісті есептеу кезінде жеке табыс көрсеткішінен тек табыс салығы алынады.
Жеке табыс пен жеке тұтыну шығындарына қарсы
Жеке табыс көбінесе жеке тұтыну шығындарымен (PCE) салыстырылады. PCE тұтыну тауарлары мен қызметтері бағасының өзгеруін өлшейді. Осы өзгерістерді ескере отырып, сарапшылар жеке табыстың өзгеруі шығындарға қалай әсер ететіндігін анықтай алады. Мысал ретінде, егер жеке табыс бір айда айтарлықтай өссе және PCE ұлғаятын болса, тұтынушылардың қалталарында қолма-қол ақша көп болуы мүмкін, бірақ негізгі тауарлар мен қызметтерге көп ақша жұмсауға тура келеді.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
2.1 Жеке кірістерді басқару |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.1.2 Жеке табысты арттыру стратегиясы |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жеке табысты арттыру философиясын түсінеді. Жеке табысты арттыру жолдарын біледі. Жеке табысты арттыру стратегиясын жасай алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушылардыбір-бірінедегенқұрметкөрсетуіне, ынтымақтастыққа баулу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
1.Оқушылармен амандасу, түгендеу. Сынып реттілігін қадағалау. 2.Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру: «Аялы алақан» әдісі арқылы оқушылардың жылылық, сенімділік деңгейін дамыту Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
№1- ең төмен бағаланатын бизнес Желілік маркетингтің бірегей артықшылықтары: Маржиналдылық 60% жоғары Өнімдер арасында баға бәсекелестігі жоқ MLM-де инновациялық әлеует 5%-дан азырақ ашылды Пайданың жоғары деңгейі Нарықтағы жаңа ойыншылардың саны үнемі өсіп келеді 90-00-шы жылдардағы әдістер енді жұмыс істемейді Өршіл кәсіпкерлерге сұраныстың артуы Кәсіби шешімдерге сұраныстың артуы MLM бірте-бірте заң саласына енуде №3- негізгі трендтері Цифрландыру (сауатты онлайн стратегияға ие болу ұзақ мерзімді артықшылыққа кепілдік береді) технологияландыру ( бизнестің заманауи әдістерінің рөлі желілік компаниялар мен команда лардағы табыс пен кірістің өсуіне барған сайын әсер етуде №4 Қабырғаның себептері және төмен кіріс Жұмыста айқын тенденцияларды қолданбау Бизнеске ескірген көзқарас Кәсіпкерлік дағдылардың болмауы Жүйелі жүйелі тәсілдің болмауы Нәтижесінде сетевойшылардың 56%-дан астамы өз әлеуетін ашпай, тоқырауға ұшырайды, ал 32%-ы нарықты мүлдем тастап кетеді. №5 Табыстың кілті – «бизнес жүйесі» «Кәсіпкерлік жүйенің» негізгі элементтері: Талдау және жоспарлау мақсат қою Бизнес-процестерді ұйымдастыру Мақсатқа жету үшін мотивация Бизнес-процестердің жұмысын бақылау «Машинадағы бизнес» - алаяқтардың ұрысы «Бизнес жүйесі» – әмбебап қуатты механизм #7 Миллионға апаратын жол белгілі Бірте-бірте: қаржылық мақсаттарыңызды анықтаңыз мүмкіндіктеріңізді анықтаңыз (уақыт, қаржы) Іс-әрекет жоспарын іске қосыңыз Жеке өсу жоспарын іске қосыңыз жеке бренд құруды бастаңыз «Сұраққа жылдам жауап» әдісі Менің ойымша, менің болжауымша, менің пікірімше сөздерін қолданамыз 1. Еліміздің еңбек нарығы қандай? 2. Елімізде жұмыссыздық көрсеткіші қандай? 3. Еңбек нарығында қандай жағымды тенденциялар байқалуда? 4. Елімізде қандай жеке табысы мол мамандықтар тапшы? 5. Еліміздің жақсы табысты жұмысшы маманы тапшы? ЕБҚ оқушы (есту, көру, ойлау қабілеті) тапсырманы саралау арқылы орындайды. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fcdn-images-1.list Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Цифрландыру (сауатты онлайн стратегияға ие болу ұзақ мерзімді артықшылыққа кепілдік береді) Кері байланыс «Екі жұлдыз, бір тілек» әдісі бойынша сабақтың қызықты болған екі тұсы, алдағы уақытта «орындасақ» деген бір әрекет түріне ұсыныс білдіреді. Үйге тапсырма Жеке табысты арттыру стратегиясы |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
2.1 Жеке кірістерді басқару |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.1.3 Отбасы бюджетіндегі белсенді табыстың рөлі |
|
Сабақтыңмақсаты |
«Белсенді табыс» ұғымының мәнін түсінеді. Белсенді табыс алу тәсілдерін біледі. Белсенді кірісті құрайтын ақшаны тиімді басқара алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
Ассоциация құру: 1 – топ «Жоспар» сөзіне, 2 топ – «Бюджет» сөзіне ассоциацияларыңды жазыңдар. (жеке, жұппен пікір алмасып, ортақ пікірлерін ортаға салады. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||
|
Сабақтың ортасы |
Отбасы бюджеті − отбасы кірісі мен шығысын есептей отырып жасалған қаржылық жоспар. Қаржы жоспарын дұрыс құру мен нақты орындау отбасы мүшелеріне тікелей қатысты. Мамандар отбасының қаржылық жоспарын құру сіз таңдаған бюджет түріне байланысты екенін айтады, яғни алдымен бюджет түрін анықтап алған дұрыс. Оған төмендегі 3 категория кіреді: 1.Бірлескен отбасылық бюджет; 2.Бөлек отбасылық бюджет; 3.Араласқан отбасылық бюджет. Бірлескен отбасылық бюджет деп − ерлі-зайыптылардың кірістерін бірге жинақтап, қаражатты барлық отбасы шығыны мен жеке шығындарға жоспарлы түрде жұмсауын айтамыз. Көп отбасылар осы тәсілді қолданады. Бөлек отбасылық бюджетте әр отбасы мүшесі өз табысына жеке иелік етеді. Мұндай отбасылар батыс мемлекетінде жиі кездеседі. Олар бір-бірне қаржы жағынан тәуелді болғысы келмегендіктен, отбасы шығынын жеке төлейді, тек аса көп қаражат қажет шығындарда ғана бірлесіп шешім қабылдайды. Араласқан отбасылық бюджет − бірлескен және бөлек отбасылық бюджет сипатына ие қаржылық жоспар. Бұл жерде отбасы мүшелері бірлесіп ақша жинайды, алайда оған барлық табысын бермейді, алдын-ала келісіп жоспарланған соманы ғана жинап отырады. Ал табыстың қалған бөлігін өз қалауынша жұмсайды. Әдетте отбасылық бюджетті есептеу барысында келесі айда жұмсалатын шығын мен кіріс назарда болады. Осы орайда барлық отбасы шығыны, балаларды қамтамасыз ету, отағасының және әйелінің жеке шығынынан бөлек, жуық арада болуы мүмкін тосын жағдайға қаржы қарастырған дұрыс. Жаттығу жұмыстары Біз отбасы бюджетін жоспарлаймыз» мәтінін оқып, ББҮ кестенің 3 бағанын толтырамыз, сұрақтарға жауап береміз. Әр топқа 3 сұрақтан, ойланбай тез арада жауап береміз. (үлестірмелі кәртішкелер беріледі) Кестенің 1, 2 бағанын толтырады, ортақ пікірді айтады. (жеке, жұптық, топтық жұмыс)
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fmassaget.kz%2Fuserdata%2Fnews%2Fnews_478
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Өзіңіз ойлағандай өмір сүру үшін қомақты қаражат табудың жолын қарастырған жөн. Болмаса ақшаны барынша үнемдеудің тәсілін табыңыз, мысалы бір айдағы шығын көлемін барынша азайту. Кері байланыс «Таңдау» әдісінде бес пікір жазылған парақ беріледі. 1.Мен сабақ қызықты, қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: көп нәрсені, үйрендім, үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі сирек қатыстым. 5.Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын риза емеспін. Үйге тапсырма Отбасы бюджетіндегі белсенді табыстың рөлі |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
Қаржы сауаттылығы |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.1.4 Пассивті кірісті қалай құруға болады |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отбасы бюджетіндегі пассивті табыстың мәнін түсінеді. Пассивті кіріс көздерін құру алгоритмін біледі. Белсенді және пассивті кіріс арасындағы айырмашылықтарды түсіндіре алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру
Суретке қарап не айтамыз Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Табыс дегеніміз – бұл адам немесе кәсіпкерлік субъектісі қызмет көрсету үшін немесе инвестиция салу кезінде алатын ақшаны білдіреді. Пассивті кіріс және қалдық табыс екі санаты бар табыс. Бұл терминдер жиі бір-бірінің орнына қолданылғанымен, олар бір-бірінен түбегейлі ерекшеленеді. Қалдық табыс пассивті болуы мүмкін, ал пассивті кіріс әрдайым қалдық болып табылмайды. Пассивті табыс – бұл аз күш жұмсайтын немесе мүлдем жұмсамайтын кәсіпорында алынған ақша. Қалдық кіріс дегеніміз – бұл нақты кірістің түрі емес, жеке тұлғаның немесе заңды тұлғаның шоттарын төлегеннен және қаржылық міндеттемелерін орындағаннан кейін қанша қалауынша ақша жұмсай алатынын анықтайтын есеп. Белсенді кіріс - бұл бір
қызмет нәтижесінде ай сайын сіздің шотыңызға тұрақты түрде түсуі
мүмкін ақша сомасы. Бұл жалақы, сіздің бизнесіңіздің кірісі болуы
мүмкін. Пассивті кіріс дегеніміз
не? «Неге? Неге? Неге?» әдісі «Страбонныңтарихи материалдары» тақырыбына, ПТМС формуласын қолданып, эссе жазыңыз. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Пассивті табыс дегеніміз – бұл аз күш жұмсайтын немесе мүлдем жұмсамайтын кәсіпорында алынған ақша, бірақ, мүмкін, пассивті кіріс ағынының алдын-ала инвестициялауы уақыт пен ақшаны қажет етеді. Кері байланыс «Таңдау» әдісінде бес пікір жазылған парақ беріледі. 1.Мен сабақ қызықты, қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: көп нәрсені, үйрендім, үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі сирек қатыстым. 5.Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын риза емеспін. Үйге тапсырма Пассивті кірісті қалай құруға болады? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
Қаржы сауаттылығы. |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.2.1 Жеке қаражатты тиімді пайдалану |
|
Сабақтыңмақсаты |
Қаржылық байлыққа қол жеткізу үшін жеке қаражатты тиімді пайдалану дағдыларының мәнін түсінеді. Жеке қаражатты тиімді пайдаланудың негізгі ережелерін біледі. Қалтадағы ақшаны тиімді пайдалана алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Сабақтың тақырыбы
мен мақсаттарын бірлесіп ашу Топтарға бөлу - пассивті және белсенді тасымалдау сызбаларының бейнесі бар көп түсті карталарды таратады. Балалар топтарға бөлу түстерге негізделген деп, қателесіп, шын мәнінде көрсетілген диаграммаларға сәйкес деп санайды. Бұл команда құруда өз үлесін қосады. Ой шақыру Жинақ дегеніміз не? Қағазды үнемдеп қолдансақ, ағаштарды құтқара аламыз ба? Нарықта не себепті әділ баға болмайды? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
«Бюджет» сөзі күн сайын бізге жиі естіледі. Бұл не? «Бюджет» сөзі ескі норвеж тілінен алынған әмиян, сөмке, былғары қап, ақша қаптамасы дегенді білдіреді. «Бюджет» ұғымы белгілі бір уақыт кезеңінде құрылған белгілі бір тұлғаның (отбасы, бизнес, ұйым, мемлекет және т.б.) табыстары мен шығыстар схемасымен сәйкестендіру үшін. Жеке бюджет - бұл белгілі бір мерзімге - ай, тоқсан, жыл үшін кіріс пен шығыс бойынша жеке жоспар. Бюджет қаржыны сауатты басқару үшін қажет. Бюджет көмегімен сіз өзіңіздің кірісіңізді жоспарлай аласыз, қанша ақша жұмсайсыз және ең бастысы, үнемдеу мен инвестицияларды құру үшін не үлкен сатып алулар жасау үшін қанша ақша жұмсай алатыныңызды анықтайсыз. Бюджеттеудің мақсаттары кірістерді шығындармен салыстыру, отбасылық бюджетке тапсырыс беру, шығыстарды оңтайландыру, тұрақты әл-ауқатқа қол жеткізу, мақсатты қаржыландыруды бөлу және т.б. Бюджет мақсаттары бюджет профициті - бюджет тапшылығын тиімді пайдалану - тапшылықпен - шығыстарды азайту, кірістерді ұлғайту және теңгерімді біреуі бар болған жағдайда шығындарды азайту. Бюджетке ие болу сіздің қаржылық мақсаттарыңыз бен жоспарларыңызға жету үшін қаржыңызды басқаруға көмектеседі. Сіз теориялық емес, нақты әрекет жоспарын басшылыққа ала бастайсыз. Бұл сізге елеулі қаржылық шешімдер қабылдағанда және күнделікті жұмсау үшін басымдықтарды белгілеу кезінде көмектеседі. «Эйлер шеңбері» әдісі Тақырып бойынша негізгі идеяларды жинақтап, саралау. Идеялар жинақталып, сараланады А-4 параққа, шағын постерге Эйлер шеңбері сызылып, кезекпен идеялар талқыланып, жазылады. Не?Қалай? Неге? Нәтиже? деген Мәселер бойынша идеялар сараланады.
Не? Қайда? Қашан? Неге? Нәтиже ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Ұзақ мерзімді қаржы мақсаттарының болуы. Кірістер шығындардан негұрлым көбірек болуы тиіс. Табыстыңбірнеше көздерін құрыңыз. Шығынды бөлу принциптері. Кері байланыс «Аяқталмаған сөйлемдер» әдісінде: Мен бүгін білдім.... Мен бүгін сезіндім.. Мен келесі сабақта білгім келеді.............. Үйге тапсырма «Жеке қаражаттытиімді пайдалану» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
Қаржы сауаттылығы |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.2.2 Ірі сатып алулар |
|
Сабақтыңмақсаты |
Қандай сатып алулар үлкен деп санайтынын түсінеді. Ірі сатып алулар үшін қор жинау алгоритмдерін біледі. Ірі сатып алуды жоспарлай алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушыларды бір-біріне деген құрме ткөрсетуіне, ынтымақтастыққа баулу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Топқа бөлінеміз Жұмыс ережесін келісу Сабақта бір-бірімізді сыйлаймыз, тыңдаймыз! Уақытты үнемдейміз! Нақты,дәл жауап береміз! Сабақта өзіміздің шапшаңдығымызды, тапқырлығымызды көрсетеміз! Сабаққа белсене қатысып, жақсы баға аламыз! Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Кез келген кәсіпкер қаржыландыру немесе ұйымдастыру бойынша көптеген қиындықтармен кездеседі.Бизнесте жаңа бастама жасап жатқан кәсіпкердің көптеген күмәндары мен қорқыныштары болады, дегенмен өзнің бизнесінен табыс табатынына да үмітін үзбейді. Кеңсе жұмыстарын жеңілірек атқару үшін немесе бизнестен айнып қалмай тұрғанда мемлекеттен көмек алуға болады. Мемлекет бастама үшін қаржылай көмек береді және бизнесті жүргізу бойынша кеңес береді. Кеңсе жұмыстарын жеңілірек атқару үшін немесе бизнестен айнып қалмай тұрғанда мемлекеттен көмек алуға болады. Мемлекет бастама үшін қаржылай көмек береді және бизнесті жүргізу бойынша кеңес береді. Қазақстанның қор нарығы биыл қыз-қыз қайнайын деп тұр. Еліміздегі аса ірі ұлттық компаниялардың бірі «ҚазМұнайГаз» АҚ акциялары IPO-ға шығарылмақ. Яғни акцияны қарапайым азаматтар да иеленіп, жыл сайын дивиденд алып отыра алады. IPO «акцияларды бастапқы жария орналастыру» деп тәржімаланады. Бұл кездегі акция құны қолжетімді болады және осы арқылы компаниялардың да ел алдындағы жауапкершілігін ұштай түсу көзделеді. Алдын ала жоспар бойынша биыл қор биржаларында «Эйр Астана» АҚ және «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ, 2023 жылы – «KEGOC» АҚ және «QazaqGaz» ҰК АҚ акцияларын орналастыру жоспарланған. Осылардың ішінен жыл соңына дейін «ҚазМұнайГаз» акциялары IPO-ға шығарылады. Бұл туралы бірер апта бұрын ресми түрде жарияланды. Енді нақты қашан және компанияның қанша пайыз акциясы жеке инвесторларға ұсынылатыны алдағы уақытта қосымша хабарланбақ. Ал «Эйр Астананың» IPO-ға биыл шығуы тиімсіз болмақ. Мұны «Самұрық-Қазына» басқарма төрағасы Алмасадам Сатқалиев айтты. «Портфелді компаниялар ішінде бәрінен бұрын Air Astana IPO-ға дайын. Бірақ құрлықтың еуропалық бөлігіндегі қақтығыстарға байланысты туындаған жағдайды бақылай отырып, екінші акционер – BAE Systems-пен бірге Air Astana-ны IPO-ға биыл шығарудың тиімді бола қоймасын түсіндік. Біз келесі инвестициялық терезені күтеміз», дейді А.Сатқалиев. « Түсін,талда, жеткіз» «Попс формуласы»: 1-қадам: «Менің ойымша...» 2-қадам: «Себебі мен оны былай түсіндіремін...» 3-қадам: «Оны мен мынадай фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын...» 4-қадам: «Осыған байланысты мен мынадай қорытындыға келдім...» ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Бір қарағанда жай ғана қаржылық құбылыс, қор нарығының кезекті шарасы секілді көрінуі мүмкін. Шындап келгенде, бұл – ұлттық компаниялардың етек-жеңін жиып, ел алдындағы мақсаты мен мүддесін есіне түсірер, құр түсіріп қоймай, соны орындауға күш салар сәті. Кері байланыс Таңдау» әдісінде бес пікір жазылған парақ беріледі. 1.Мен сабақ қызықты, қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: көп нәрсені, үйрендім, үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі сирек қатыстым. 5.Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын риза емеспін. Үйге тапсырма Ірі сатып алулар жайлы біліп келу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
Қаржы сауаттылығы |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.2.3 Эмоционалды сатып алу |
|
Сабақтыңмақсаты |
«Ірі сатып алулар» терминінің мағынасын түсінеді. Эмоционалды сатып алудан қорғау әдістерін біледі. Ақшаны ұтымды пайдалана алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту кезеңі: Дәл ашкөздік үшін «1 бағасына 2», «1 + 1 = 3» акциялары, жеңілдіктер, тауарлардың баға белгілеріндегі сызылған бағалар және үлкен баспада төменірек құнның көрсеткіші жасалған. Уақыт шектеулері де жақсы жұмыс істейді (науқанның аяқталуына дейінгі уақытты көрсететін таймерлер, «тек ... сағатқа дейін немесе ... сандарына дейін» міндетті белгісі бар акциялар). Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Сатып алушының эмоцияларына әсер ететін және оны бастапқыда мүлдем жоспарламаған сатып алуды жасауға ынталандыратын көптеген жолдар бар. Оның үстіне мінез-құлық факторлары әрқашан бірдей, яғни мұндай әдістер офлайн режимінде де, онлайн саудада да жұмыс істейді. Бұл күндері жақсы маркетолог болу үшін сіз біршама психолог болуыңыз керек. Сатып алушыны итермелейтін түйсіктер мен сезімдерді түсініп, адамды сатып алуға ынталандыру үшін оларды пайдалана білу керек. Осы мақсатта тәжірибелі маркетологтар триггерлерді – белгілі бір әрекетті ынталандыратын арнайы элементтерді пайдаланады. Ағылшын тілінен «триггер» триггер деп аударылады, «зәкір» синонимі жиі қолданылады, яғни дәл осы жерде пайдаланушының назары жасалған ұсынысқа «ұсталады». Триггер санаттары Триггерлер тұтынушының терең эмоцияларына, сезімдері мен тілектеріне әсер етіп, оны белгілі бір түйсіктердің әсерінен сатып алуды итермелейді. Шартты түрде олар эмоционалды әсерлердің әртүрлі түрлеріне арналған төрт санатқа бөлінеді: Сатып алуға, тапсырыс беруге немесе сату бөліміне қоңырау шалуға тікелей ынталандыратын соңғы әрекет. Ақпараттық бюллетеньге жазылуға немесе байланыс ақпаратын қалдыруға шақыратын аралық әрекет. Қосымша қызметтерге тапсырыс беруге, қосымша сатып алулар жасауға немесе қалаған өнімге алдын ала тапсырыс беруге шақыратын қайталанатын әрекеттер. Пайдаланушыны достарымен компания туралы ақпаратты бөлісуге шақыратын вирустық әрекет. Триггерлердің әрқайсысы сатып алушылардың белгілі бір эмоциялары мен бейнеқосылғыларына әсер етуге арналған. Шартты түрде бұл инстинкттерді үш негізгі топқа бөлуге болады. “3 таяқша”
әдісі ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБМұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Тұтынушымен қарым-қатынас, өнімдерді бағалау мүмкіндігі, пайдаланушының пікіріне назар аудару, сауда-саттық процесінде сатып алулар - бұл барлық «чиптер» пайдаланушының сайт пен компанияға деген адалдығын арттыра алады. Сонымен қатар, компания пайдаланушыға өнім каталогынан басқа қызықты ақпаратты – қызықты жаңалықтарды, күлкілі бейнелерді, ойындарды ұсынса, бұл веб-сайт трафигін және келушілердің өзіне деген сенім деңгейін арттырады. Кері байланыс «Аяқталмаған сөйлемдер» әдісінде: Мен бүгін білдім.... Мен бүгін сезіндім.. Мен келесі сабақта білгім келеді............ Үйге тапсырма Эмоционалды сатып алу жайлы қызықты оқиғалар |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
Қаржы сауаттылығы |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.2.4 Банк кредиттері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Банктік несие деген не екенін түсінеді. Банктік қарыз беру шарттарын біледі. Олар пайыздық мөлшерлемені ескере отырып, ай сайынғы төлемдер сомасын есептей алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі: 1) Амандасу 2)Оқушыларды сабаққа әзірлеу, сабақтың тақырыбы және мақсатымен танысу 3) Ынта-зейіндерін сабаққа аудару Үй тапсырмасын тексеру: 1. Банк ұғымы 2. Банк жүйесіне анықтама 3. ҚР-да қалыптасқан банк жүйесі және қызметтері Жаңа білімді меңгеру 1. Банк қызметтері түсінігі 2. Банк атқаратын функциялары 3. Банк операциялары Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
1) Банктер уақытша пайдаланылмай тұрған бос ақша қаражаттарын өзіне жинақтау, клиенттерге есепшот ашып, кассалық қызмет көрсету, қысқа және ұзақ мерзімге несие беру, кредит бөлу, инвестициялық қызмет атқару (ұзақ мерзімді күрделі шығындарды қаржыландыру, құнды қағаздар шығару) т.с.с. өзіндік арнаулы қызметтерге қоса, нарықтық экономика жағдайында лизингтік, факторингтік, трастық, кеңесшілік, ақпараттық, т.б. қызметтерді де атқарады. Банк жүргізетін операциялар пассивті (ресурстарды банктегі есепшотқа енгізу) және активті (Банк ресурстарын орналастыру) болып бөлінеді. Негізгі пассивті операциялардың қатарына Банктің өзіндік капиталы (жарғылық қор, резервтік қор), депозиттер қабылдау және банкаралық ақша пиасасынан (рыногынан) қосымша ресурстар алу жатса, ал, негізгі активті операцияларға банкаралық кредит беру, инвестициялық (тікелей және портфельді) қаржы бөлу, т.б. жатады. 2) Банктердіңфункциялары: 1. Есепайырысу мен несиеберудеделдалдыққызметатқару. 2. Ақшалайтабыстар мен жинақтардыңбірбөлігікапиталғаайналдыру. 3. Айналымғанесиеқұрылымдарыншығару (вексель, чек, банкнот) 4. Уақытшабосақшақаражаттарынтарту, жинақтаужәне оны қарызкапиталынаайналдыру; 5. Кәсіпорынға, мемлекетке, жекеадамдарғанесие беру, бағалықағаздармен операция жүргізу; 6. Ақша айналымын реттеу. Банк ─ әртүрлішаруашылықсубъектілердіңтөлемайналымыжүретінорталық. Банк өзініңесепайырысужүйесіарқылыклиенттерінеайырбас, капитал жәнеақшаайналымынжүргізугемүмкіндіктуғызады; 7. Айналымғанесиеқұралдарыншығару. Банк клиентін тек жинағануақытшабосақшақаражатыменнесиелепқанақоймай, соныменқатардепозиттікчектерді, вексельдердішығарумен де несиелейді; 8. Экономикалықжәнеқаржылықкеңес беру. Функцияларжәне операция жүргізусипатыбойыншабанктербөлінеді: - орталықэмиссиялық,эмиссиялықемес; - коммерциялықдепозиттік, инвестициялық; - жинақ; - арнайыбағытағыбанктер. 3) Нарықтық экономика жағдайындаекіншідәрежелібанктердіңбарлықоперацияларынүшнегізгітопқабөлугеболады: · Пассивтікоперациялар (қаржыжұмылдыру); · Активтікоперациялар (қаржыныорналастыру); · Активтік-пассивтікоперациялар (делдалдықжәнебасқа да қызметтер). Пассивтік операциялар. Бұл операциялардың басты мақсаты, банктің ресурстарын қалыптастыру және оны ұлғайту. Сондықтан, бұл операцыялардың банктің өзінің, несиелік мекеме ретінде жұмыс жасауы үшін төтенше маңызы бар. Пассивтік операциялар қатарына мыналар жатады: -Заңды немесе жеке тұлғалардың есеп, немесе ағым шоттарына қаржы жұмылдыру (талап етілмелі депозиттер); -Басқа банктерден қарыз алу (банкаралық несие); -Заңды және жеке тұлғалардың қаржыларын мерзімді салымға жұмылдыру; -Құнды қағаздарды шығарып, оларды орналастыру; -Орталық (Ұлттық) банктен орталықтандырылған несие алу т.б. «Экономист» ойыны Оқышыларды 2 топқа бөліп, жарыс ұйымдастыру. Ұяшықтарды таңдап отыру арқылы сұрақтарға жауап береді. Әр ұяшықтың өзінде белгіленген балдар жазылған. Қай топ көп сұрақтарға жауап беріп, көп балл жинаса, сол жеңімпаз атанады.
ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау
Кері байланыс 1.Мен сабақ қызықты, қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: көп нәрсені, үйрендім, үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі сирек қатыстым. 5.Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын риза емеспін. Үйге тапсырма Барлық тақырыпты қайталау. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
2.3 Отбасы бюджеті |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.3.1 Отбасы бюджеттің түрлері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отбасылық бюджеттің қандай түрлері бар екенін түсінеді. Отбасы бюджетінің әр түрінің құрылымын біледі. Отбасының белгілі бір бюджет түрін таңдау себептерін талдай алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру Суретке қарап тақырыпқа болжам жасаңыз.
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Ой шақыру.Үнемшіл адам тиыннан теңге құрайды, ысырапшыл табыс тапқанмен тақырға отырады. Қаржыгерлер тұлғаның табысты болуы тікелей өзіне байланысты екенін айтады, яғни басты мәселе − жоспарда. Мәтінме жұмыс Отбасы бюджеті − отбасы кірісі
мен шығысын есептей отырып жасалған қаржылық жоспар. Қаржы жоспарын
дұрыс құру мен нақты орындауотбасы мүшелеріне тікелей қатысты.
Мамандар отбасының қаржылық жоспарын құру сіз таңдаған бюджет
түріне байланысты екенін айтады, яғни алдымен бюджет түрін анықтап
алған дұрыс. Оған төмендегі 3 категория кіреді: ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Отбасы шаруашылығын, әсіресе, отбасылық бюджетті жоспарлау және басқару істерінің дұрыс және үйлесімді тұрғыда үздіксіз жұмыс жасауын қамтамасыз етудің сол отбасы үшін де, тұтастай еліміз үшін де маңызы аса зор. Кері байланыс «Таңдау» әдісі. Үйге тапсырма Отбасылық бюджеттің түрлері |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
2.3 Отбасы бюджеті |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.3.2 Отбасылық бюджетті жоспарлау |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отбасылық бюджетті жоспарлаудың маңыздылығын түсінеді. Отбасылық бюджетті жоспарлау әдістерін біледі. Отбасылық бюджетті жоспарлай алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Топқа бөл: 1) «Ахметовтар» отбасы 2) «Оспановтар» отбасы 3) «Асқаровтар» отбасы Жұмыс ережесін келісу Сабақта бір-бірімізді сыйлаймыз, тыңдаймыз! Уақытты үнемдейміз! Нақты,дәл жауап береміз! Сабақта өзіміздің шапшаңдығымызды, тапқырлығымызды көрсетеміз! Сабаққа белсене қатысып, жақсы баға аламыз! Топ ережесі: Бір-бірімізді тыңдаймыз десек 1 рет шапалақтаймыз! Ұйымшыл боламыз десек 2 рет шапалақтаймыз! Белсенділік танытамыз десек 3 рет шапалақтаймыз! Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
«Ойластыр» айдары Мұғалім тақтадағы суретті көрсетеді. Оқушылар осы суретті көргенде ойларына не түсті,соны 1 минут ішінде жазады. Сосын сол сөзді не үшін жазды түсіндіреді. Егер оқушылар сөздерінің ішінде ерекше сөздер болса, сол сөзді не үшін жазды, бұл тақырыпқа (не айтылған сөзге қандай қатысы бар) соны айтып беруі керек «Ақшаны сыйласаң ол да сені жақсы көреді»немесе «Тиыннан сом құралады» деген мақалдар біздің бүгінгі сабағымызға қатысты айтылғандай. Отбасы бюджеті дегеніміз – бұл әдетте кесте түрінде бір айға жасалатын отбасылық кірістер мен шығыстардың есебі, отбасылық баланс
Біздің барлығымыздың отбасымыз бар.Біз онда тәрбиеленеміз,демаламыз,еңбек етеміз,барлық қуаныш пен қиыншылықты бірге бөлісеміз.Барлығының ортақ ісі – отбасын дұрыс ұстап,әр мүшенің дамуына мүмкіндік туғызу.Отбасындағы шаруа ақылдасып шешіледі.Отбасы табысты да барлығына ортақ.Оның мүшелерінің керегіне жұмсалады.Жұмыс істеп табыс табу арқылы отбасы қоры жиналады.олай болса «Отбасы бюджеті»біздің отбасымыздың экономикасы - Қалай ойлайсыздар, отбасы бюджеті де болуы мүмкін бе? - Отбасы бюджетін кімдер құрайды? - Қалай құрайды? - Бұл отбасына келіп жатқан кірістер болып саналады. - Отбасы бюджеті қалай жұмсалады? Қайда жұмсаймыз? Бұл отбасынан кетіп жатқан шығыстар. Бір сөзбен айтқанда, отбасы бюджеті кіріс пен шығыстан құралады. ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Отбасылық бюджетті жоспарлау дегеніміз отбасы кірістері мен шығыстарын есептей отырып жасалған қаржылық жоспар. Ал осы қаржы жоспарының дұрыс құрылғаны мен дұрыс орындалуы отбасы мүшелеріне де байланысты екенін ескерген жөн. Кері байланыс Рефлексия (жеке,жұпта,топта, ұжымда)
Үйге тапсырма Өз отбасыңның бір айлық отбасылық бюджетін есептеп келесіңдер. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
2.3 Отбасы бюджеті |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.3.3 Отбасылық бюджетті жүргізу ережелері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отбасылық бюджетті жүргізу ережелерін қолданудың негізділігін түсінеді. Отбасылық бюджетті жүргізудің қандай ережелері бар екенін біледі. Отбасылық бюджетті жүргізе алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Амандасу Түгелдеу Осыдан кейін ғана, мына категорияларға жұмсалатын отбасы шығындарын жазасыздар:
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Отбасылық бюджетті қадағалаудың және оның қаншалықты отбасы мен балалардың болашағына маңызды екені белгілі. Ал осы маңыздылықты дұрыс қадағалай алып жүрміз ме? назарларыңызға отбасылық бюджетті қалай құру керек және отбасылық бюджеттің кестесі нені білдіретінін толықтай түсіндіретін болады. Отбасылық бюджетті жоспарлау дегеніміз отбасы кірістері мен шығыстарын есептей отырып жасалған қаржылық жоспар. Ал осы қаржы жоспарының дұрыс құрылғаны мен дұрыс орындалуы отбасы мүшелеріне де байланысты екенін ескерген жөн. Бірден айта кетейік, отбасылық бюджетті құру сіздің отбасыңызда қолданылатын отбасылық бюджет түріне байланысты. Сондықтан отбасылық бюджет жоспарын құрмай тұрып осыны анықтап алған дұрыс. Сіздің отбасыңыз қай типке жатады? Негізінен барлық отбасылық бюджеттер 3 категорияға бөлінеді:
Бірлескен отбасылық бюджет — ерлі-зайыптылардың кірістерін бірге жинақтауы. Сол қаражатты барлық отбасы шығындары мен жеке шығындарына жұмсау. Көп отбасылар осы тәсілді қолданады. Бөлек отбасылық бюджет — әр отбасы мүшесі өз табыстарына жеке иелік етеді. Бұл категориядағы отбасылар негізінен батыс мемлекеттерінде жиі кездеседі. Олар бір-бірне қаржы жағынан тәуелді болғылары келмейды. Отбасы шығындарын да жеке төлейді, тек қаражат мол кететін шығындарға келгенде ғана бірлесіп шешім қабылдайды. Араласқан (іскерлік) отбасылық бюджет — бірлескен және бөлек отбаслық бюджет типтерінде сипаттарға ие болған бюджет. Бұл жерде отбасы мүшелерінің бірлесіп ақшаларын жинайды, алайда барлық табысын емес, алдын-ала келісіліп жоспарланған соманы бірлесіп жинап отырады. Ал қалған табысының бөлігін өздері қалағандарына жұмсайды.
ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Ерлі-зайыптылар ең бірінші жеке шығыстарын алдын-ала келісілген көлемде (мысалы, отбасының барлық табысының, не жеке табысының пайызынан) есептеп алып, қалған бөлігін отбасының қажеттіліктеріне береді. Кері байланыс «Аяқталмаған сөйлемдер» әдісінде: Мен бүгін білдім.... Мен бүгін сезіндім.. Мен келесі сабақта білгім келеді...... Үйге тапсырма Өз отбасыңның бюджетті жүргізу ережелері |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
2.3 Отбасы бюджеті |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.3.4 Отбасылық бюджетті үнемдеу |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отбасылық бюджетті жүргізу ережелерін қолданудың негізділігін түсінеді. Отбасылық бюджетті жүргізудің қандай ережелері бар екенін біледі. Отбасылық бюджетті жүргізе алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру Жинақ дегеніміз не? Отбасылық жинақ дегеніміз не? Қағазды үнемдеп қолдансақ, ағаштарды құтқара аламыз ба? Нарықта не себепті әділ баға болмайды? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Отбасылық жинақтың пайдасы мен зияны туралы бейнебаян көрсетіледі Мәтінмен жұмыс Жинақ салым – бұл теңгелік депозиттер ішінде ең жоғары сыйақы мөлшерлемесі бар, қайтарып алынбайтын салым.
Мөлшерлемелер нарықта өзгеруі
мүмкін. Алайда жинақ салымдар бойынша олар қашанда жоғары деңгейде.
Бұл осы салымдар бойынша ең қатал шектеулердің орнын толтыруға
арналған өтемақы: жинақ салымды мерзімінен бұрын алу үшін алдымен
сұрау салу керек. Әрі қарай оны 30 күн өткен соң алуға мүмкіндік
бар. Бұл ретте есептелген бүкіл сыйақы сомасының барлығы дерлік
жойылады.
Толықтыруға болмайтын салымдардың мерзімі ұлғайған сайын сыйақы мөлшерлемесі арта түседі. Толықтыруға болатын және болмайтын жинақ салымдарды бір айдан үш жылға дейінгі мерзімділігін таңдай отырып, ашуға болады. Мерзімдерге қатысты кез келген банктің стандартты ұсынысы - бір, екі және үш жыл. Алайда бірнеше айлық мерзім бойынша да ұсыныстар жетерлік. Есіңізде болсын: жинақ салымнан мерзімінен бұрын ақша алудың еш жөні жоқ. Өйткені бұл жағдайда есептелген табыстан айырыласыз. Жинақ салымдар бойынша ең жоғары жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемелерін Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры есептеп шығарады. Ақпарат ай сайын жаңартылады. 1 Егер ұсынылған ең жоғары мөлшерлеме әрі қарай өсетін болса, әрбір банк жаңа депозиттер бойынша мөлшерлемелерді көтеру немесе бұрынғы деңгейінде қалдыру жағын өзі шешеді. Бұл нарықтағы жағдайға, банктің депозиттік саясатына және әрбір банктің депозиттерге деген қажеттілігіне тікелей байланысты. 2 Егер ұсынылған ең жоғары мөлшерлемелер төмендейтін болса, ең жоғары мөлшерлемеге тең мөлшерлемемен депозит ашатын банктер келесі айда депозиттер бойынша мөлшерлемелерді азайтады. Мақсат – оларды ұсынылған шектен асырмау. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Ақша жинаңыз. Тек ақшаны тойға, жақсылыққа, оқуға, жаңа дүние сатып алуға, саяхатқа шығуға, жақсы демалуға жинайтын болыңыз. Ақшаны «қара күнге» деп жинамаңыз. Кері байланыс -Сабақтың қызықты тұстары......... -Сабақта қиын болған тұстары......... Үйге тапсырма «Отбасылық жинақтарды қалай сақтауға болады» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
2.4 Жинақ және жинақтау |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.4.1 Қаржылық қауіпсіздік жастығы |
|
Сабақтыңмақсаты |
Қаржылық қауіпсіздік жастығын құрудың маңыздылығын түсінеді. Қаржылық қауіпсіздік жастығын құру әдістерін біледі. Қаржылық қауіпсіздік жастығын құра алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||
|
Сабақтың басы |
Қауіпсіздік торы дегеніміз не? Қаржылық қауіпсіздік жастығы - бұл белгілі бір себептермен сіз немесе сіздің жақындарыңыз ақша (жалақы, жалақы) ала алмайтын кезде («қараңғы күндер») кірістерден бөлінетін және сізді немесе сіздің отбасыңызды қамтамасыз етуге арналған белгілі бір ақша сомасы. әлеуметтік төлемдер, зейнетақылар, стипендиялар және т.б.). Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Қауіпсіз ақша резервін құруға сізге не қажет:
Мұндай соманы есептеу кезінде сіз бір айдың орташа шығындарын (тұрғын үй-коммуналдық қызметтер, тамақтану, барлық кішігірім шығыстарды ескеріп) есептеп, бұл санды кем дегенде алтыға көбейтуіңіз керек (қанша бөлсеңіз, сол сізге жақсы болады). Мұндай жинақ сізге қандай да бір себептермен табыс таба алмайтын болсаңыз да, қалыпты өмір сүруге мүмкіндік береді. Сіздердің көпшілігіңіз: Мен қаржылық қауіпсіздік жастығын жинай алмаймын, не істеу керек және оны қалай өшіруге болатындығын қалай білуге болады? Материалдық әл-ауқатты қалыптастыру үнемі шығындармен жұмыс жасауды талап етеді. Жеке қаржылық қауіпсіздік ақша үнемдеуді бастау үшін жақсы ынталандыру болып табылады.
«Жастықты» қалай толтыру керек
GREАT кестесі ежелгі тайпалар туралы деректердің маңыздылығына талдау жасайды
ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: Қаржылық қауіпсіздік жастығын құрудың маңыздылығын түсінеді. Қаржылық қауіпсіздік жастығын құру әдістерін біледі. Қаржылық қауіпсіздік жастығын құра алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБМұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау
Кері байланыс 1.Мен сабақ қызықты, қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: көп нәрсені, үйрендім, үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі сирек қатыстым. 5.Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын риза емеспін. Үйге тапсырма Қаржылық қауіпсіздік жастығы сенде брма? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
2.4 Жинақ және жинақтау |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.4.2 Жинақтарды құру тәсілдері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Ақша жинақтарының маңыздылығын түсінеді. Өмірлік жағдайларда алған білімдерін құру әдістерін біледі. Ақша жинақтарын тиімді басқара алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Жоспар: ІІ Негізгі
бөлім ІІІ Қорытынды. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Ақша ежелгі заманда пайда болды. Олар тауар өндірісінің бірден-бір шарт және өнім болып табылады. Тауар –бұл сату немесе айырбастау үшін жасалған еңбек қнімі. Адам еңбегінің өнімі зат, оны өндірушілердің белгілі қоғамдық қатынастарын тудырта отырып , тауар формасынқабылдайды. Заттардың тауарға айналуы ақшаның пайда болудағы обьективті алғы шарттарды құрайды. Бірақ кез келген зат тауар бола алмайды. Егер тұтынушы өз сатып алушысын таппаса немесе қоғам тарапынан мойындалмаса,онда оны дайындауға кеткен уақытың рәсуа болғаны,мұндай бұйым тауарлық формаға ие емес қоғамға қажеті шамалы. Сондықтанда әр бір тауар қажетті тұтыну құныналу құраоы бола отырып ,өзінің өндірушісіне қатынасы бойынша айырбас құны ретінде көрінеді. Ақша қауымдық құрылыс кезінде бір тауардың басқа бір тауарға кездейсоқ айырбасталуы барысында , айырбас құнның жай немесе кездейсоқ формалары қолданылады.(1балта- 5құмыра,1қой 1-қап бидай және т.б. ).Ақша қорлану және қазына жинау құралы ретінде. Аөша төлем және айналыс құралы қызметтері ақшалай қорлардың құрылуын талап етеді. Ақшаның қорлануының қажеттігі Т-А-Т айналымының екі актілерге Т-А және А-Т айырылуымен байланысты. Ақша айналымы туралы ұғым жөне оның құрылымы. Көптеген шетел басылымдарында ақша айналымы деген ұғым кездеспейді. 90- жылдың орта шеніне дейін ТМД елдердің басылымдарында ақша айналымы және ақша айналысы деген ұғымдарға анықтама берілген. Ақша айналымы деп- колма- кол ақша мен колма-кол емес ақшаның қозғалысын айтады. Экономиканың әр үлгісі бұл үғымдардың мәні мен кұрылымын өзгертпей кейбір ерекшеліктер енгізді: Жоспарлы-орталықтанған экономика жағдайында ақша айналымының ерекшеліктері: — қолма-кол ақша да, қолма-қол емес ақша да кәсіпорындардьң шығаратын өнімдерін алдын-ала бөлуге қызмет атқаратын. Барлық коғамдық енім өндіріс кұралдары және тұтыну заттары (өнімдер мен кызмет көрсету) түрінде, яғни бірінші жағдайда материалды-техникалық жабдықтау жүйесі арқылы, ал екінші жағдайда коғам мүшелерінің табысына (жалақы, зейнетакы және т.с.с.) сәйкес мемлекетгік сауда жүйесі аркылы бөлінеді. — мемлекет заңмен ақша айналымьн: колма-кол ақша және колма-кол емес ақшаға бөліп, ақша айнамының қай түрі кандай бөлу жүйесіне кызмет атқаратын белгіледі. Сөйтіп қолма-қол ақша козғалысы халыктың акшалай табысын бөлуді көрсетсе, ал колма-кол емес акша қозғаласы өндіріс кұрал-жабдыктарын бөлуді көрсетеді; Ақша айналыс заңының мәні — ақшанын айналыс кұралы қызметін орындауы үшін кажетті ақша мөлшері сатылуға тиіс тауарлар бағасының косьшдысын бір аттас ақша төлшемінін айналым санына бөлгенге теңесуі керек. PETT формуласы. Тарихи оқиғаның өзгерісі мен сабақтастығын талдайық!
ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: Ақша жинақтарының маңыздылығын түсінеді. Өмірлік жағдайларда алған білімдерін құру әдістерін біледі. Ақша жинақтарын тиімді басқара алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Ақшаның өмір сүрудегі обьективті қажеттілік ол тауар өндірісі және тауар айналысының болуына негізделеді. Кез келген тауар айналысында ақша айырбас құралы болып табылды. Тауар және ақша бір –бірінен бөлінбеді. Ақша айналысы болмаса ,онда тауар айналысыда болмайды. Кері байланыс 1-ші баспалдағы Мен............. БІЛЕМІН, 2-ші баспалдағы Мен ............ ТҮСІНЕМІН, 3-ші баспалдағы Мен ............... ЖАСАЙ АЛАМЫН. Үйге тапсырма Жинақтарды құру тәсілдері |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
2.4 Жинақ және жинақтау |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.4.3 Жинақ түрлері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жинақтардың түрлері бір-бірінен қалай ерекшеленетінін түсінеді. Жинақтардың қандай түрлері бар екенін біледі. Жинақтардың әртүрлі түрлері үшін қаржылық тәуекелдерді анықтай алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру
Суретке қарап не айтамыз Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||
|
Сабақтың ортасы |
Ақшаны тез жинаудың 3 тәсілі
Шығындарды қалай бақылау керек? Әр адамға сай келетін біз ұсынған тізім: Жинақтау қорына тым болмағанда ең төменгі мөлшерді, табысыңыздың 10%-ын, қарастырыңыз. Бұл сомада ақша БІРДЕН тиісті орнына жіберілуі керек. Пәтерақы, телефон, Интернетке кететін шығын. Қаласаңыз да, қаламасаңыз да бұл — төлеуіңіз қажет шығындар. Айлық түскенде, бірден осы қажеттіліктерге ақша бөліп қойыңыз. Ас-ауқатқа жұмсалатын шығын. Бұл да бірден есептелуі қажет. Әр күн сайын тамаққа шығарған шығынды жазып отырыңыз. Мейлінше, пайдалы әрі көлемі тым артық емес тағамдар алуға тырысыңыз. Түскі асты жұмысыңызға үйден алып келсеңіз, тіптен керемет. Себебі шығынның басты көзінің бірі — аста. Үйде дайындалған тамақ әлдеқайда арзан әрі үнемді болады.Киімдерге шығарылатын шығын. Гардеробыңызға қарап, тізім жасауға қысылмаңыз. Сатып алынуы керек қажетті киім, оның орташа бағасы және қанша уақытқа киілетіндігін жазып қойыңыз. Бұл тізім бір жылға жазылуы керек. Тұрмыстық заттарға арналған шығын. Күнделікті сабын, жуатын ұнтақ, тіс пастасы және т.б. — еріксіз қалтаңыздан белгілі сомада ақша бөлуді талап ететін шығын түрі. Оларды да есептеуді естен шығармаңыз. Жол, көлік қозғалысына кететін шығын. Көлікті сақтандыруға, жөндеуге кететін шығындарды алдын ала есептеп, бөліп қойған тиімді. Сондай-ақ бір айға шығатын шығынды жазып қойыңыз. Демалыс пен көңіл көтеруге арналған шығындар. Ақшаны тезірек жинау керек болса да, көңіл көтеруден түбегейлі бас тартпаңыз! Бұл күйзеліске алып келуі мүмкін. Сондай-ақ сіздің ақша жинауға деген мотивацияңызды солдыртып тастауы да ғажап емес. Жеткілікті түрде шығын шығаруға қорықпаңыз. Үш жақты түсіндірме күнделігі
ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: Жинақтардың түрлері бір-бірінен қалай ерекшеленетінін түсінеді. Жинақтардың қандай түрлері бар екенін біледі. Жинақтардың әртүрлі түрлері үшін қаржылық тәуекелдерді анықтай алады. Алған білі өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Егер ақшаны тез жинақтауды қаласаңыз, не нәрсеге қатысты үнемдеу керек екендігін анықтау қажет. Кері байланыс 1.Мен сабақ қызықты, қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: көп нәрсені, үйрендім, үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі сирек қатыстым. 5.Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын риза емеспін. Үйге тапсырма Жинақ түрлерін біліп келу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
2.4 Жинақ және жинақтау |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.4.4 Отбасының қаржылық байлығы |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отбасының қаржылық байлығы деген сөз тіркесінің мағынасын түсінеді. Қаржылық байлыққа қалай қол жеткізуге болатынын біледі. Қаржылық байлыққа қол жеткізу жолдары туралы ойлана алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ынтымақтастық атмосферасын және өздеріне деген сенімділік қалыптастыру мақсатында бір – біріне сәттілік тілейді. 2. «Таңдау» әдісімен «Жоспарлау», «Кірістер» «Шығыстар», «Қажеттіліктер» сөздерінің бірін таңдап топтарға бөлінеді. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Отбасының қаржылық жоспары неден тұрады? Шын мәнінде жоспарлау – ұзақ мерзімді перспективада ақша ағынын жорамалау. Мұндай жорамалдау жоспарлауға, қашан және қандай соманы жинауға, қаражатты қалай жұмсауға болатындығын анықтауға мүмкіндік береді. Адамдар арасында қаржылық жоспардың мақсаты шығын көлемін азайтуда деген пікір қалыптасқан. Бұл әрқашан шындыққа жата бермейді. Практикада жоспарлау күтпеген шығындардан арылуға, келесі шығындарды (мүлік салығы, көлікті сақтандыру және т.с.с.) уақытылы төлеуге мүмкіндік береді. Қаржылық жоспар қай кезде пайдалы? Әрқашан Мысалы, сіз ескі көлігіңізді сатып, жаңа көлік сатып алуды жоспарладыңыз делік. Көлік құралын алдағы 6 ай ішінде ауыстырамын деп шешім қабылдадыңыз. Ол үшін сізге қосымша сома қажет. Бұл жерде жетіспейтін қаражатты қайдан алуға болады деген сұрақ туындайды. Қарыз алу, жинау немесе кредит алу? Алты ай ішінде қаражат жинау мүмкін бе әлде қосымша уақыт талап етіледі ме? Егер сізде қаржылық жоспар болса, сіз әрқашан табысты/шығынды қалай басқаруға, белгіленген уақытта қалай қалай ақша жинауға болатындығын, кредит бойынша тұрақты төлемдер сізге қалай әсер ететіндігін білесіз. Қаржылық қиындықтары жоқ тұлғалар үшін де жоспарлау маңызды. Оның артықшылығы – ұзақ мерзімді стратегиялық мақсатты (мысалы, білім алу, қартайған шақта қаражатты жинау немесе бюджетті арттыру) ұстану. Жоспарлау кезінде нені есепке алу қажет? Жоспарды әзірлеген кезде отбасы мүшелерінің мүдделерін ескеріңіз. Балалар есейген сайын тұрақты негізде киім-кешекті, аяқ-киімді және т.с.с. сатып алу талап етіледі. Ал ата-аналар демалысты қалайды. Ортақ жалпы мақсаттарды білу және оларға қол жеткізуге мүдделі болу отбасының барлық мүшелеріне қатысты. Бұл қаржымен байланысты отбасы ішіндегі конфронтацияны азайтуға мүмкіндік береді. Тағы бір маңызды жайтқа инфляция жатады, себебі жоспарға тауарларға/қызметтерге бағаның жалпы өсуі әсер етеді. Егер жылдың басында белгілі бір табысқа (мысалы, жалақыңызға) сіз тауарлардың бір көлемін сатып алуға мүмкіндігіңіз болса, жылдың соңында бұл көлем инфляцияның арту есебінен төмендейді. Инфляция ескерілген жоспарға өзгерістерді енгізуді жоспарлаған кезде нақты ситуация ескерілетін болады. Қаржылық жоспарлауды неден бастауға болатындығы туралы ақпаратты келесі материалдан оқыңыз. «Попс формуласы»: 1-қадам: «Менің ойымша...» 2-қадам: «Себебі мен оны былай түсіндіремін...» 3-қадам: «Оны мен мынадай фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын...» 4-қадам: «Осыған байланысты мен мынадай қорытындыға келдім...» ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау - Отбасының табыстары ата-ананың еңбекақысынан құралатынын айтады. - Ақша түрлі қажеттіліктерді өтеу үшін керектігін әңгімелейді. - Отбасылық қаржының жұмсалу жолдарын айтады. - Табыс пен шығыс дегенді ажыратып айтады. - Өз отбасының ақшаны қандай қажеттіліктерге жұмсайтынын әңгімелейді Кері байланыс «Аяқталмаған сөйлемдер» әдісі: Мен бүгін білдім.... Мен бүгін сезіндім.. Мен келесі сабақта білгім келеді........... Үйге тапсырма Өз отбасыңның қаржылық байлығы жайлы айтамыз |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Жүктеу
ЖИ арқылы жасау
ЖИ арқылы жасау
Бөлісу
1 - айлық
Материал тарифі-96% жеңілдік
00
05
00
ҚМЖ
Ашық сабақ
Тәрбие сағаты
Презентация
БЖБ, ТЖБ тесттер
Көрнекіліктер
Балабақшаға арнарлған құжаттар
Мақала, Эссе
Дидактикалық ойындар
және тағы басқа 400 000 материал
Барлық 400 000 материалдарды шексіз
жүктеу мүмкіндігіне ие боласыз
жүктеу мүмкіндігіне ие боласыз
1 990 ₸ 49 000₸
1 айға қосылу
Материалға шағымдану
Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз
Жариялаған:
Нұрланова Баян Сағындыққызы
26 Қаңтар 2025
105Шағым жылдам қаралу үшін барынша толық ақпарат жіберіңіз
5-11 сынып барлық тоқсанға тәрбиесағатынан қмж
Тақырып бойынша 11 материал табылды
5-11 сынып барлық тоқсанға тәрбиесағатынан қмж
Материал туралы қысқаша түсінік
5-11 сынып барлық тоқсанға тәрбиесағатынан қмж
Материалдың қысқаша нұсқасы
Бекітемін:_________
Күні:13.09.2023 ж
Сыныбы: 5ә
Қысқа мерзімді жоспар
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Сабақтың тақырыбы |
Сәлем -сөздің анасы. Ата-бабадан қалған ілтипат – отбасының негізі. |
|
Сабақтың мақсаты |
Оқушыларға сәлемдесу туралы мәлімет беру, оның инабаттылық, әдептілік, адамдық қасиеттің негізгі арқауы екенін ұғындыру.Ұлттық салт – дәстүрмен таныстырып, адамгершілікке тәрбиелеу |
|
Құндылыққа баулу |
Оқушылар үлкенді құрметтеуге,адамгершілікке баулу |
Сабақтың барысы
|
Сабақтың кезеңі/ уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Ұйымдастыру кезеңі |
Ой қозғау Оқушылар,әр елдің сәлемдесу ерекшеліктеріне тоқтала отырып,сабақтың тақырыбын ашамыз. «Сәлем-сөздің анасы» Тыңдалым алды тапсырмасы: Төмендегі сұрақтарды қойып, сәлемдесу үлгілерінің суреттері бойынша оқушы пікірін тыңдауға болады. · Сәлемдесу не үшін керек? · Сәлем беру мен сәлем алудың айырмашылығы неде? · Суреттегі сәлем түрлерін сөйлете синонимдерді тиімді қолдану. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушылар өз ойларын ортаға салады. Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау» |
Тақырыптық суреттер |
|
Жаңа сабақ |
Мәтінмен жұмыс Сәлемдесу – кездескен адамдардың бір -бірінің амандығын біліп, қуанышқа бөленуі. Бір –біріне аман - саулық тілеп тілектестігін, ниеттестігін білдіреді. Әрбір адам « қайырлы таң», « қайырлы күн », « қайырлы кеш » деген сөздермен амандасуға тілек пен ізеттілік нышанын көрсетіп, тәуліктің үш мезгілін де бір – бірімен ақжарқын амандасуға тиіс.Амандасу -- адамгершіліктің , әдептіліктің бір белгісі болып табылады.« Әдептілік белгісі - иіліп сәлем бергені,Жақындықтың белгісі - келіп -кетіп жүргені » ,- деп халқымыз бекер айтпаған болар.
Ақсақал мен жігіттің амандасуы Жігіт:Ассалаумағалейкум, ата! Ата: Уағалейкумассалам, балам! Жігіт:Деніңіз сау ма? Аман -есенсіз бе? Ата: Құдайға шүкір, балам . Тәңірдің берген ырыздығын жеп жүріп жатырмыз. ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; 2. Қарт әже мен қыз баланың амандасуы: Қыз:Армысыз , әже? Әже. Бар бол, балам! Қыз:Үй іші, бал – шағаңыз аман ба? Әже:Тәңірге тәуба, барлығы күйлі - қуатты, аман -есен. Пікіралмасу – сәлемдескен кезде сәлемді алмаған мәдениеттілікке жата ма? - сәлем беру үлгілерінің мағынасын ашу үш топқа тапсырылады ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Ақпараттық мәтінмен жұмыс
Дескриптор - ақпарат береді - анықтайды;
Дескриптор- ажыратады; сипаттама береді;
Дескриптор - сәлемдесу туралы талдау жасайды; мәдениеттілік жайлы түсінік алады - сәлем беру үлгілерімен танысады |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады
ҚБ «Ең үздік жауап»
ҚБ «Алақан-жұлдыз»
ҚБ «Ең ұтымды жауап»
|
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
|
|
Қорытынды |
Кері байланыс Не білдім? Не көрдім? Не түсіндім? Нені жетілдіруім керек? |
Тақырып бойынша не білетінін, , не білгенін жазады |
Оқушылар бағалайды |
А4, конспект |
|
Үй тапсырмасы |
«Сәлем сөздің анасы» Эссе |
|
|
|
Бекітемін:_________
Күні:27.09.2023 ж
Сыныбы: 5ә
|
Бөлім: |
Парасаттылық және этика |
|
Сабақтың тақырыбы |
Ата-бабадан қалған ілтипат– отбасының негізі |
|
Сабақтыңмақсаты |
отбасы мүшелерін танып, атай алады; өзінің отбасы мүшелерінің туыстық атауларын таниды; отбасы мүшелерінің қызметін атай алады |
|
Бағалау критерийі |
-Отбасы мүшелерін таниды, айтады; -Отбасы мүшелерінің туыстық атауларын жіктейді; -Отбасындағы әрбір отбасы мүшелерінің отбасындағы алар орнын біледі. |
|
Құндылықтарды дарыту |
шығармашылық қабілеттерін дамыту, өзара сыйластыққа тәрбиелеу |
Сабақтың барысы
|
Сабақтың кезеңі/ уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Психалогиялық ахуал «Кел санайық...» Үйде нешеу екенбіз? Кел, санайық екеуміз. Бас бармағым-әкем, Балан үйрек-анам, Ортан терек-ағам, Шылдыр шүмек-мен, Кішкентай бөбек-сен. Үйде бесеу екенбіз Сабағымызды бастамас бұрын санау жүйесі арқылы топтарға бірігіп алайық. «Сұрақтар шеңбері» Әр топ тақырыпқа сай талқылау жүргізеді.Тапсырма: -Отбасы дегенді қалай түсінесіңдер? Ғажайып сәт: (үйдің макеті жасырынып қойылады) оны табу үшін жұмбақ шешу керек. Жұмбақ: Төрт қарны бар, Бір аузы бар. /Үй/ Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» Дискриптор: отбасы мүшелерін бес саусақпен сәйкестен діреді.
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер үй макеті
Интербелсенді тақтадан ата суретін тапқан кезде көрсету |
|
Сабақтың ортасы |
№1 тапсырма: «Ойлан тап» ойыны арқылы үйде кімдер тұратынын анықтау. -Ақ сақалды, өте мейірімді, бау-бақшаны баптайды. Немерелерін жақсы көреді. Ол кім? /Ата/ -Өзі өте мейірімді, ақ шашты, жылы сөзін аямайтын, қолғап, шұлық тоқып беретін кім? /Апа/ Топтық жұмыс 1топ :Суретте көрсетілген отбасы мүшелерін атап,жасына сай ретімен орналастырады, бейнелейді 2-топ: Отбасындағы жасы үлкендерді бір бөлек, жасы кішілерді бір бөлек бағанға жазады, талдайды,айтады. 3-топ : Бейнелі сурет бойынша шағын әңгіме құрайды. ЕББоқушыға тапсырма шығарылып беріледі. «Бірге жаттайық»Тақтаға әкенің, ананың, баланың суреттері, екінші жағына биік таудың, бұлақтың, өсіп тұрған құрақтың суреті ілінеді. Суреттерді біріктіру арқылы мақал құрастыру.
Әке-асқар тау, Ана етегіндегі бұлақ, Бала-жағасындағы құрақ. Сергіту сәті: Атам жылқы бағады, Аға пішен шабады. Жеңгем сиыр сауады,Әжем киіз қағады. №2 тапсырма: «Отбасы ағашы» отбасы мүшелерінің суреттерін салып, ағашқа орналастыру. -Анаңның анасы саған кім болады? -Анаңның әкесі кім деп айтамыз? -Сен өз атаңа кім боласың? ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; №3 тапсырма: «Кім жоқ» ойыны арқылы отбасы мүшелерінің атауларын атап, отбасындағы алар орны мен қызметтері туралы айтып беру. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: отбасы мүшелерін атайды, таниды Дискриптор: отбасындағы үлкендерді сыйлап өз орындарына орналастыру. өзгерістерін жіктейді
Дискриптор: Отбасы мүшелерінің атқаратын қызметтерін атайды |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ өз-өздерін йықтарынан сипалап бағалау. ҚБ өте жақсы белгісін көрсету ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс
Үйге тапсырма «Ата-ана отбасының негізгі діңгегі» Эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-3
|
Бөлім: |
Парасаттылық және этика |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
«Еділ бол да, Жайық бол, ешкімменен ұрыспа» (Асанқайғы) |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жырау өмірінен мәлімет алады, «Еділ бол да, Жайық бол» толғауымен танысып, толғау туралы түсініктерін кеңейтеді. |
|
Бағалау критерийі |
«Миға шабуыл», СТО әдісі, топтық жұмыс ,жеке жұмыс |
|
Құндылықтарды дарыту |
Шығармашылық ізденіс, сөз өнерін арттырады,поэзияны түсініп, сырына үңіледі.Оқушылар бірін-бірі сыйлайды, тыңдайды. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті
|
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Сыныпта ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру Топқа бөлу 1 топ: Жыршылар 2 топ: Жыраулар 3 топ: Би-шешендер «Миға шабуыл » 1. Асан қайғы деген кім? 2. Өмір сүрген кезеңі. 3. Асан қайғының қандай толғауларын білесіңдер? 4. Асан қайғының арманы не еді? 5. «Жиһангез жырау» деп аталу себебі неде? |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Талдау 1 топ. Өлең құрлысына талдау 2 топ. Тақырыбын ашу. Идеясын табу 3 топ. Асан қайғы толғауларындағы афоризм сөздер Еділ бол да, Жайық бол, Ешкімменен ұрыспа. Жолдасыңа жау тисе, Жаныңды аяп тұрыспа. Ердің құны болса да, Алдыңа келіп қалған соң, Қол қусырып барған соң, Аса кеш те қоя бер, Бұрынғыны қуыспа. Ақың болса біреуде, Айыбын тап та ала бер, Ерегесіп ұрыспа. Сенікі жөн болса да, Атың шықпас дұрысқа. Мінезі жаман адамға Енді қайтып жуыспа. Тәуір көрер кісіңмен Жалған айтып суыспа. Жинақтау 1.Өлеңдегі негізгі ойды бір сөйлеммен жазыңыздар. 2. Өлеңнен келешекте қажет болатын қандай маңызды қорытынды шығаруға болады? 3. Толғау бойынша өз пікірлеріңізі айтыңыз. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Рефлексия 1. Эссе: Толғаудың маңызы неде? 2. Синкуейн. Жырау сөзіне бес жолды өлең 3. «Ұйқасын тап» Адамдықты толғап өткен бұрыннан, Жырау деген – қасиетті ... . Жерұйықты іздеп, дүниені шарлаған, Асан қайғы – неткен ғажап ... . Кері байланыс. «Бағдаршам» -Мен барлығын түсіндім-жасыл -Мен орташа түсіндім-сары -Ешнәрсе түсінбедім-қызыл Үйге тапсырма:Еділ бол да, Жайық бол, ешкімменен ұрыспа. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-4
|
Бөлім: |
Парасаттылық және этика |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Дастархан басында. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларды ізеттілікке, тапқырлыққа, шыдамдылыққа және өз ойын мәдени түрде жеткізуге, білуге үйрету. Оқушыларды ұстамдылыққа, мәдени сөйлеуге тәрбиелеу |
|
Бағалау критерийі |
өз ойын мәдени түрде жеткізе алады; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі Оқушылар үш топқа бөлінеді. «Әдептілер» «Тәртіптілер» «Мәдениеттілер» Миға шабуыл
-Қонаққа, мейрамханаға, кафеге барғаныңызда. адамдар бірден сіздің әрекеттеріңіз қандай? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Тапсырма №1 Анықта. (жеке жұмыс)Үстел басындағы этикет ережелер туралы бейнематериалмен танысып болған соң, ұсынылған шағын мәтіннің мазмұнына қарай сюжеттік кестені толтырады.
І«Қонақтар
сөйлейді» 1- топқа: «Әдепті бала –арлы бала» Эссе жазу 2- топқа: Театрда,
мұражайға барғанда... Ереже құрастыру Әдеп сақтар ізгі өрен. Сыпайылық белгісі- Үлкендерге «Сіз»
деген. «Білген сайын келеді біле бергім.» ( Мақалдардың жалғасын табу) 1. Жақсы –Ай мен күндей,............ 2. Жақсы адам жаймен келеді, ... ... .. 3.Балаң жақсы болса, сүйеніш, .... .... .......... 4. Ағаштан ағаш сәнін алады, \ адамнан адам тәлім алады\
5. Әрқашан тілектес, .... ....
\ досыңа көмектес.\ |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Күншығыс халқының бір ойшылы былай деген екен: «Бір жылын ойлаған күріш егеді, он жылын ойлаған ағаш егеді, ал жүз жылын ойлаған бала тәрбиелейді» Балаға баланың көзімен қарап, өз заманына сай тәрбие беру – біздің басты мақсатымыз. Кері байланыс Бүгінгі сабақтан мен не білдім? Сабақ барысында қандай қиындыққа кездестің? Сабақ барысында қандай сұрақ туындады? Қиын болды… Бүгін мен білдім… Қызықты болды… Үйге тапсырмаДастархан басында. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-5
|
Бөлім: |
Парасаттылық және этика |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: 5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Біз қорлауға қарсымыз |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылардың ұят, намыс, ар туралы түсініктерінкеңейту. |
|
Бағалау критерийі |
ұят, ар, намыс ұғымдарының мәнін түсінеді; адамгершілік қасиеттерді меңгереді; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Азаматтық жауапкершілік, құрмет, ынтымақтастық |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту Кімді қорласаң, содан зар тартарсың мақалды талдау барысында адамдардың «ар-намыс», «қорлық» деген сөздерді ұсыныңыз Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||
|
Сабақтың ортасы |
1-тапсырма Жұптық жұмысБейнежазба жұмыс Берілген «Қорлау– басқа адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін әдепсіз түрде кемсіту» туралы мәтін мен бейнежазбадан алған білімдеріңіді қолданып, жұпта «Борт журнал» кестесін толтырыңыздар
ЕББҚоқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. Саралау тапсырмасы: Жеке жұмыс Зерттеу сұрағы арқылы белсенді оқу мен зерттеу жұмысына бағыттау үшін сұрақ қойып ойлануға уақыт береді
Ар, намыс, ұят туралы
мақал Талда-дерекпен жұмыс Оқушыларға тұлғалар таратады, тапсырма мәнін түсіндіреді
«Жақсы жігіт ақылына жеңдіріп іс қылар, жаман
жігіт оңай істі күш қылар» дегеннен нені байқауға болады? Опасызда
ұят жоқ, Ұятсызда опа жоқ. (Ә.
Науаи) ЕББҚ« Суреттер сөйлейді» әдісі бойынща оқушыға суреттер/иллюстрация ұсынып,жазбаша немес ауызша тапсырма орындайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: Қорлық сөзінің мағынасын анықтайды; басқа адамның ар-намысы мен қадір-қасиеті туралы сипаттайды;
өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс. Нені білдім, нені үйрендім? Нені толық түсінбедім? Нені білгім келеді? Үй тапсырмасы Қосымша материалдарды пайдалана отырып, қорлау — басқа адамның ар-намысы мен қадір-қасиетіне әдепсіз түрде нұқсан келтіру туралы деректердi iздеп табыңдар. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-6
|
Бөлім: |
Азаматық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасындағы өзара сыйластық |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отбасындағы сүйіспеншілік туралы түсініктерін кеңейту,сыйластық, сүйіспеншілік сезімдерін дамыту,сыйластыққа, сүйіспеншілікке тәрбиелеу |
|
Бағалау критерийі |
отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін анықтайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Ынтымақтастық, жауапты азаматтық позиция, өмір бойы оқу, ашықтық, өзі-өзіне және айналадағы адамдарға құрмет |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
1.Шаттық шеңбері Сергіту сәті Бас барамағым - атам, үйдің данасы, Балаң үйрек - әжем, ошақ анасы, Ортан терек - әкем, отау панасы, Шылыдыр шүмек - шешем, шаңырақ ажажры, Т (Ермек Өтетілеуұлы) Ой салу -Отбасы мүшелерінің құқықтық мәртебесі қандай ? -Бүгінгі тақырыбымыз не туралы болуы мүмкін? Әңгімелеу - Қыздар анасына өз сүйіспеншіліктерін қалай білдірді? - Ұл балалар аналарыңа сүйіспеншіліктеріңді қалай білдіресіңдер? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Дәйексөз - Отбасы – ол үлкен қуаныш, шаттық, мейірімділік, қамқорлық, сүйіспеншіліктің ортасы. Халықта «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны көресің» деген сөзін балаларға бүгінгі сабақтың дәйексөзі ретінде алынады. 1. Бала тәрбиесіндегі ата-ана махаббатының мәні неде? 2. Бала тәрбиесіндегі ата-әжелердің рөлін анықтаңыз. 3. Махаббатсыз отбасы деген баяндаманы дайындаңыз. 4.Өзіммен – өзім Балалар жайланып отырып, көздерін жұмып, өздерін ең жақын, сүйікті отбасы мүшелерін, өз үйлерін көз алдарына елестетеді. Өз отбасылары туралы ең қымбат, ғажап сөздерді айтып, өз ойларымен бөліседі. 5. Дәптермен жұмыс Мына суреттердегі бейнелердің қайсысын өз отбасы мүшелеріне теңер едіңдер? Әңгімелеп беріңдер. Суреттерді бояңдар.
ЕББоқушыға тапсырма шығарылып беріледі. Сергітку сәті Өлең мазмұнына сәйкес қимыл- қозғалыстар жасалады. ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды Ғажайып сөздер - Отбасы, қуаныш, шаттық, мейірімділік, қамқорлық, сүйіспеншілік. Oтбaсы – барлығымыздың жүрегімізге ең жақын сөз. Ол – махаббат пен тыныштықтың, мейірім пен жарасымның, қуаныш пен мерекенің мекені. Адам баласының өсіп-өнетін алтын ұясы. Cыйластық, жарастық орнаған орта, кішкентай ғана Отан. «Oтан – отбасынан басталады» дегендей отанды сүю – отбасынан басталатыны рас! Себебі, отбасы – бала тәрбиесінің ең алғашқы баспалдағы. Оның ер жетіп, бойжетіп өсуі, бойындағы алғашқы адамгершілік қасиеттерінің белгілері отбасында қалыптасады. Барлығымызға белгілі – әлемдегі біздің ең шынайы байлығымыз – ол, әрине біздің отбасымыз. |
Бағалау критериі Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін ажыратады Дескриптор: Отбасындағы құқықтарын анықтайды; Ұғымдар бойынша ақпарат анықтайды; Дәйектердің нақты, толық сипаттайды: Дескриптор Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін анықтайды; құрылысын сақтап, жүйелі ой жазады. Дескриптор: Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін қажеттігін дәлелдейді; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» landergenius@gmail.com |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Тазалық» әдісі бойынша оқушылар өздері жаңа тақырыптан алғандарын ой елегінен өткізеді Еттартқыш- алған білімімді жинақтап, қорытамын, електен өткіземін. Чемодан- алған білімім болашақта қажет. Қоқыс жәшігі-алған білімімді қажет етпеймін. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-7
|
Бөлім: |
Азаматтық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Өз Отанымды мақтан тұтамын |
|
Сабақтыңмақсаты |
оқушылар бойына «Қазақстан – менің Отаным, оның мен үшін жауапты екені сияқты мен де ол үшін жауаптымын» деген қарапайым ойды сіңіру. |
|
Бағалау критерийі |
Өзінің әрекетіне жауапкершілікпен қарайды |
|
Құндылықтарды дарыту |
Адамгершілік, Отансүйгіштік құндылықтары қалыптасады. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ой қозғау: 1. Сыныпта неге көгілдір жалаушалар қойылған? Тақырыпқа қарап сабақ не туралы болмақ деп ойлайсыңдар? Мағынаны тану: Интерактивті тақтада слайд арқылы тәуелсіз Қазақстан жетістіктеріне саяхат жасау: «Әлем таныған Қазақстан». |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Сұрақ – жауап « Отан туралы не білдіңдер?» – Туған жеріңнің дәрежесі қандай болуы керек? – Отаныңа, еліңе, жеріңе қандай адам болуың керек? – Осы нақыл сөздерден қандай мақал- мәтелді естідіңдер? 3. “Қазақстанды білесің бе?” викториналық сұрақтар Қазақ хандығы құрылғанына неше жыл? Көшпелі қазақ халқының тұрғын үйі ? Ежелгі заманнан қалыптасқан жыл бастау мейрамы ? ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; Туған жерін, елін жақсы көретін адам ? (Патриот) Презентация көрсетіледі. (Мазмұнын ашу) Біз – тәуелсіз қазақ елінің ең жас жеткіншектеріміз. Сондықтан өз жерімізді, өз елімізді, әкелеріміз бен аталарымызды қадірлеуге, сүюге, қорғауға тиісті екенімізді естен шығармайық деп айтым келеді . Ой тастау: “ Туған жеріңе не бересің? ”ойыны – Сендер тұрып жатқан Шығыс Қазақстан жері қандай ағашпен бай ? Ағаш – адамның күнкөрісіне қажет және рухани өмірде ерекше орын алатын табиғат нысаны. Тәуелсіз Қазақстанның болашағы сендерсіңдер! Еліміздің көркеюіне, гүлденуіне «Туған жеріңе не бересің?» ойыны арқылы өз үлестеріңді қосыңдар. – Міне, сендерге ақ қайын ағашын дайындадым. – Ағашқа не жетіспейді? – Сендердің парталарыңда жапырақтар жатыр. Дайын тұрған жапыраққа «Туған жеріңе не бересің?» сұрағының жауабын сурет салу арқылы айтыңдар. Мысалы: әдемі үй салу…). ( Жұмыс аяқталған соң, жапырақтарды жинап, ағашқа әр бала жапырағын іледі.) Жақсылық –рефлексия. (Балаларды ортаға шақырып, шеңбер құрастыру) – Менің қолымда көк түсті бір шүйке жіп. Қазір мен оны шеңбер бойы жіберемін. Қолға түскен жіпті саусаққа орап, алысқа жетелейтін армандарыңды тілеңдер. (Жіп мұғалімге келеді.) –Жіп қалай қозғалды? – Қалай ойлайсыңдар, бұл жақсылықтың белгісі ме? (Балалардың пікірі) ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсетумақсатында үлестірме материал беріледі – Дұрыс, жіп бізді біріктірді. Әрқашанда бірге болуымыз керек, бір-бірімізге көмектесуіміз керек. Бір шаңырақ астында тату өмір сүруіміз керек. . Қазақ халқының дәстүрін, тілін құрметтеп, еліміздің өсіп-өркендеуі жолында тынбай еңбек еткенде ғана, еліміз де көркейіп, гүлденеді. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы kz - zhararhttps://www.zharar.com |
|
Сабақ тың соңы |
Дәйексөз «Сен басқаға қалай қарасаң, олар да саған солай қарайды» деген сөз бүгінгі сабақтың дәйексөзі ретінде түсіндіріледі. Қорытынды. Біздің сынып сағатымыз аяқталды. Бәрің Сурет «Мен өзгелердің көзімен» үйреніп, жаман әрекеттен аулақ болуы керек екенін айтып түсіндіреді. Үйне тапсырма: Мен Отанымды мақтан тұтамын! |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-8
|
Бөлім: |
Азаматтық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
«Өз елімнің лайықты азаматымын» |
|
Сабақтыңмақсаты |
туған ел, өскен ортаның адам өміріндегі маңызын түсіндіру;елге, Отанға деген сүйіспеншілігін арттыруға тәрбиелеу. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Қтанға деген патриоттық сезімі қалыптасады. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ұйымдастыру кезеңi. Оқушылармен амандасып,сабағымыз қызықты әрі тиімді өту үшін «Өзін – өзі тану» сабағының «5-Т» ережесін қайталаймыз. Тәртіп, талап, тыныштық, тазалық, татулық Дәйексөз «Еріншектік – күллі дүниедегі өнердің дұшпаны. Талапсыздық, жігерсіздік, ұятсыздық, кедейлік – бәрі осыдан шығады» А.Құнанбаев (Оқушылар дәйексөзді бірнеше рет қайталап, дәптерлеріне жазып,мағынасын түсіндіреді) |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мен елімнің азаматымын Балалар Сендер азамат деген сөзді қалай түсінесіңдер? Сен өз еліңді қалай сүйесің? Нағыз азамат – деп кімді атар едің? Оқушылар жауабы тыңдалады Экраннан «Өз елім»әнінің клипі жіберіледі Ойланайық, пікірлесейік айдары бойынша жетекші сұрақтар қойылады – Ән айтылып жатқанда қандай сезімде болдыңдар? -«Жерім деп менің, Соғады мәңгі жүрегім»- дегенді қалай түсінесіңдер? Әңгімелеу: С. Мәуленов «Мен елімді сүйемін»мәтіні үнтаспадан тыңдалады. Мәтін бойынша жұмыс жасалынады. Жетекші сұрақ. *«Туған жерсіз адамын күні жоқ»- деген сөзді қалай түсінесіңдер? * Өз елің несімен ыстық? *Өз еліңді сүйетініңді қалай дәлелдейсің? Дәптермен жұмыс: Біз мәтінмен жұмыс жасап жатқанда апайларыңыз сурет салды. Сол суретке ат қойып шағын әңгіме құраймыз. Оқушылар жауабы тыңдалады Отан Отан ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; Мұғалім сөзі: Туған ел, жер деген сөздер жүрекке жылы әсер етеді. Туған елін, өскен жерін сүю – әрбір ұрпақтың парызы. Сондықтан да әрбір адам туып – өскен жерін аялайды, қастерлейді, қорғайды, мақтан тұтады. Өйткені, Отан – алтын бесігіміз, ата – анамыз! Дәйексөз «Ел іші – алтын бесік»деген мақал берілген осыны қалай түсінесіздер. Оқушылар пікірі. Мұғалім сөзі: Ел іші – алтын бесік»- деп бекер айтылмаған. Әрбір адам туғаннан – ақ ел бесігінде тербеледі. Олай дейтінім ол сол елдің топырағында өсіп, суын ішіп, ауасымен дем алып, табиғатымен біте қайнасады. Елмен бірге болып суығына төзеді, ыстығына шыдап өз елімен бірге тәрбиеленеді. Балалар үлкендер біздерге «Жарайсың», «Ой, азамат», «Үлкен азамат бол»- деп ризашылықтарын білдіріп жатады. Кәнекей ой бөлісейікші. Оқушылар пікірі. АЗАМАТ сөзінің әрбір әрпіне, сол әріптен басталатын адамның жақсы қасиеттерін жазыңдар. А – адал З – зейінді А – ардақты М – мейрімді А – абыройлы Т – тәрбиелі Мінекей балалар Сендер азамат сөзінің мән мағынасын түсіндіңдер. Сендер Тәуелсіз Қазақстанда өмір сүріп жатырсыңдар. Ол үшін жақсы оқып, тиянақты білім алу керек. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Балалар хормен ән айтады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы hpp://all.aikyn.kz › |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Адам болу қағидасын мұрат ет»- дейді. Абай атамызды «Ғажайып сөздер» айдарымен толықтырар болсақ; – елінің беделін көтеретін; – елінің атын шығаратын; – елінің қамын ойлайтын; – елі үшін еңбек ететін; – елі үшін өмір сүретін – нағыз АЗАМАТ Сендерсіңдер. Мен сендерге сенемін. Топпен ән айту. Н. Тілендиевтің «Өз елім»әнін аудио кассетадан тыңдату. Кері байланыс 1. Мен сабақ қызықты ______ қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: үйрендім көп нәрсені ________ үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият ___ зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі ____ сирек қатыстым 5. Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын __ риза емеспін. Үйге тапсырма «Мен елімнің азаматымын» тақырыбына эссе жазу. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-9
|
Бөлім: |
Азаматтық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні:5 |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
«Түрлі көзқарас-біртұтас ұлт» |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға «Қазақстан -2050» стратегиясының маңызы мен мақсатын түсіндіру арқылы Мәңгілік Ел-идеясының маңызын түсіну, Отанын сүюге, бірлікке, ел тарихын білуге, еліміздің мемлекеттік рәміздерін қастерлеуге, отанымыздың байлығын қорғауға, елімізді өркендетуге білімді ұрпақ болуға тәрбиелеу. |
|
Бағалау критерийі |
Берілген тақырып бойынша ой қорыту жасайалады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
отанымыздың байлығын қорғауға, елімізді өркендетуге дайын болады |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру 1.Психологиялық ахуал орнату .- Әр оқушы шеңберде тұрып, бір-біріне жылы тілектерін білдіреді. 2.Оқушыларды топқа бөлу:1-топ:Білімділер, 2-топ:Тапқырлар, 3 топ-Алғырлар |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Дәйек сөз. Кең пейілді кемімес, тар
пейілді кеңімес Халық мақалы 1-топ:Мәңгілік ел 2топ- Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл 3топ-Қазақстанның бүгінгі жетістіктері.
Сыныпты 3-топқа бөліп, әр топқа тапсырма беру. Қазақстанның бүгінгі жетістіктері: 1991 жылы желтоқсанның 16-сында Қазақстан өз Тәуелсіздігін жариялады. Бүкілхалықтық талқылаудан кейін 1992 жылғы маусымда Жоғарғы Қеңестің сессиясы Республиканың жаңа мемлекеттік Туы мен Елтаңбасын бекітті. 1992 жылғы 11 желтоқсанда Қазақстан Республикасы мемлекеттік Әнұранның мәтіні бекітілді. 1992 жылы Алматы қаласында Дүниежүзі қазақтарының І Құрылтайы өтті. 1993 жылғы қаңтардың 28-інде Қазақстан Республикасының тұңғыш Конституциясы қабылданды. Сөйтіп, төл теңгеміз 1993 жылдың 15 қарашасында айналымға түсті. 1994 жылы 6 шілдеде Жоғарғы Кеңес депутаттары астананы Ақмола қаласына көшіруге шешім қабылдады. 1995 жылғы 1 наурызда мемлекет басшысы жанындағы қоғамдық консультациялық-кеңесші орган — Қазақстан халықтарының Ассамблеясы құрылды. 1995 жылы 30 тамызда еліміздің жаңа Конституциясы қабылданды. 2001 жыл автомобиль жолдары жылы болып жарияланды. Трансевразиялық магистраль «Батыс Еуропа —Батыс Қытай» жобасы басталды. 2011 жылғы халқымыз үшін ең басты мереке бұл Тәуелсіздігіміздің 20 жылдығы. 4. Постермен жұмыс:-оқушыларға берілетін тапсырмалар 1-топ:Мәңгілік ел 2топ- Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл 3топ-Қазақстанның бүгінгі жетістіктері. ЕБҚ оқушы (есту, көру, ойлау қабілеті) тапсырманы саралау арқылы орындайды. ІІ топ. Термин сөздерін қатыстырып, өлең құрастыру. 1)...........................болмасын, ............................ қолдасын. .............................қарасақ, .............................болашақ 2)...........................қиянат, ...............................ұялат. ................................жүрейік, ...............................білейік. ІІІ топ. Кеңпейілдік туралы сахналау ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Оқушылартақтада ілінген күн көзінің шуағындағы жазылып тұрған жағдаяттарға жауап береді Дескриптор: -кеңпейілдік сөздерінің маңынасын анықтайды; жағдаяттарды шешеді; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Желкенді кеме»
дықты кездестірген болсаң, желкенді сары түске боя;
Үйге тапсырма «Түрлі көзқарас-біртұтас ұлт» баяндама жазу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект https://ust.kz › |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-10
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Әлеуметтікжелілердегенне? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Әлеуметтік желілер туралы ақпарат алады, ауыспалы өткен шақ тұлғасымен танысады.:Қазақстандағы әлеум.желілер жайлы білімдерін кеңейтеді,мәтін ішінен ауыспалы өткен шақты табады.әлеуметтік желілердің әсері туралы пікір айтып, түсінгенін дәлелдейді. |
|
Бағалау критерийі |
|
|
Құндылықтарды дарыту |
Индустрияландыру мен инновацияларға негізделген экономикалық өсу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі. Әлеуметтік желі атаулары (facebook, instagram, ВКонтакте) жазылған парақшаларды таратып, оқушыларды «Мозаика» әдісімен 3 топқа бөлемін. І топ: Facebook ІІ топ: Instagram ІІІ топ:ВКонтакте Оқушылардың бүгінгі көңіл-күйін білу және топта жағымды психологиялық ахуал туғызу мақсатында «Жүректен жүрекке» тренингін жүргіземін. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
|
|
Сабақтың ортасы |
«Миға шабуыл» әдісі Талқылау сұрақтары: - Сіздердің топтарыңызға берілген атаулар бойынша не ойлайсыздар? - Әлеуметтік желілер дегеніміз не? - Қандай әлеуметтік желілерде тіркелгенсіздер? - Әлеуметтік желіде қанша уақытыңды өткізесіздер? - Әлеуметтік желінің адам өміріне тигізер пайдасы қандай? - Әр күндеріңізді әлеуметтік желісіз елестете аласыздар ма? Енді біз өз күн тәртібімізді жасап көрейік. 1-тапсырма. ЖЖ. Оқылым алдындағы тапсырма. Жұптасып «Әлеуметтік желісіз бір күнім» тақырыбында өздеріңіздің күн тәртіптеріңізді жобалаңыздар. -Өз күн тәртібіңізді әлеуметтік желісіз жобалау қаншалықты қиындық тудырды? -Жалпы әлеуметтік желілерден қандай проблемалар туындайды деп ойлайсыздар? ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; 2-тапсырма. Оқылым тапсырмасы. ЖЖ.ТЖ«Ойлан, жұптас, талқыла» әдісі арқылы жұппен, топпен жұмыс істей отыра проблеманы анықтайды, жалпы проблемалар тізімін шығарады, комментарий шығарады. 1-кезең. Мәтінді түсініп оқыңыздар, ондағы проблемаларды анықтаңыздар және олардың тізімін жасаңыздар. Әлеуметтік желілер — ермектері бірдей адамдардың интернетте бірігетін қоғамдастық сайттары. Әлеуметтік желілер Интернетте 1995 ж. бастап кең таралған, осы жылы бірінші әлеуметтік желі — Classmates.com (Сыныптастар) сайт ашылды. 2003-2004жж. MySpace, Facebook жобалары шықты. Мысалы, Facebook бастапқыда Гарвард студенттеріне арналып бағдарламаланған. Сосын өзге де университет студенттерінің тіркелуіне мүмкіндік беріледі. Ал біршама уақыттан кейін электронды поштасы бар кез келген адам аккаунт ашып, қолдана бастайды. Twitter, Vkontakte, M-agent, Whatsapp,Instagramm,Viber,Другвокруг,Cacao Talk,Line, Imo сынды көптеген елдерде қолданылатын танымал желілер бар. Instagram – көбіне суреттерін бөліскісі келетіндерге арналған желі. Vkontakte қолданушылары 16-30 жас аралығында.Пайдасы достармен араласып, хат алмасып фото көреді. Түрлі видео, кино көріп, іздеген әнді табуға болады. Facebook-жаңалық алуға, дос табуға, уақыт өткізуге, ең бастысы көптеген пайдалы нәрселер алуға ыңғайлы әлеуметтік желі. Қазіргі қоғамның 65%-ы ғаламторға күнделікті кіре алады. Әлеуметтік желі жастардың басты ермегіне айналды және аурудың бір түріне айналып бара жатқан секілді. Соның салдарынан күндіз меңіреу, селқос жанның күйіне түседі. Ұйқысы немесе ұялы телефонға ұзақ телмірудің денсаулыққа зиян екенін біледі. Бірақ оны қолданудан бас тартатындары қанбай, күн тәртібі бұзылады. Әрине, көпшілігі компьютер өте сирек. Керісінше, интернетке тәуелділік артып барады. 2-кезең. Проблемалар тізімімен танысып, оған комментарий жасаңыздар.
ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. 3-тапсырма. ТЖ «Сүзгі» әдісі. Сүзгідегі ең танымал желіні іріктеп жоғарыға қалдырып, танымалдығы төмен желілерді сүзгіден өткізіңіздер.
My Spase
-Жоғарыда қалдырған желілерді неге ең танымал деп санайсыздар -Сүзгіден не себепті танымалдығы төмен желілерді өткіздіңіз? 4-тапсырма. ТЖ. SWOT талдауы арқылы әлеуметтік желілер әлеміне сараптама жасаңыздар. Күшті жақтары Əлсіз жақтары
Мүмкіндіктер Қауіптер ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор - Мәтінді түсініп оқиды - Мәтіндегі проблеманы анықтайды -комментарий жасайды. Сүзгідегі ең танымал желіні іріктеп жоғарыға қалдырып, танымалдығы төмен желілерді сүзгіден өткізеді Оқушылар SWOT талдауы арқылы әлеуметтік желілер әлеміне сараптама жасаңыздар. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» ҚБ. «Температураны өлшеу» әдісі.Топтардың бірінен тапсырманы қалай орындап жатқандықтары жайлы айтып берулерін сұраймын. Ал қалғандары оларды бақылап, өздері не істеу керектігі жайлы түсінік алады. ҚБ Топ бір-бірінің жауабын тексеріп, «Екі жұлдыз, бір тілек» арқылы бағалайды |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Бір ұсыныс, бір тілек, бір пікір» әдісі
ҰСЫНЫС ТІЛЕК ПІКІР Үйге тапсырма. 1.« Әлеуметтік желісіз өткен бір күнім» тақырыбында өздерінің күн тәртібін жасап келу. 2.Әлеуметтік желі түрлеріне қосымша ақпараттар жинап келу. 3.Әлеуметтік желі туралы презентация жасап келу. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
|
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-11
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні:5 |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Әлеуметтік желілер менің аккаунтым |
|
Сабақтыңмақсаты |
Білім алушыларға коммуникация түсінігін ұғындыру, коммуникацияның маңыздылығын түсіндіру мен артықшылықтарын дәлелдеу. |
|
Бағалау критерийі |
Аккаунты туралы біледі; Әлеуметтік желілерде аккаунтын жасай алады; |
|
|
Индустрияландыру мен инновацияларға негізделген экономикалық өсу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Аккаунт (ағылшын account – «есеп жазбасы») -
сервердің мәлімет базасында сақталатын келушінің теңестіру
(идентефикациялық) нөмірі. Аккаунт - ол келушінің бір компьютерлік
желіге өзі жайлы мәліметтерді толтыратын есеп жазба. Есеп жазба бір
жүйеге тіркелу үшін толтырылады және келесідей анкеталық
мәліметтерді толтыруды қажет
етеді: 1-тапсырма Әлеуметтік желілер аккаунтытың қажеттілігіне 2 мысалдан келтіріңіз. Ақпараттың қасиеті
2-тапсырма Әлеуметтік желілер аккаунт ақпарат құралдарынан кешегі лентасынан ескірген (өзектілігін жоғалтқан) ақпаратты табу. Ақпаратты кестеге жинақтау.
3 тапсырма «БІЗДІҢ ҒАСЫР — ақпаратты шектен тыс тұтыну ғасыры» Эссе Үш жақты түсіндірме күнделігі
|
Ақпараттық мәтінмен жұмыс
Дескриптор: - аккауын ұғымына ақпарат береді - Коммуникацияның даму тарихын анықтайды; Дескриптор-Ақпараттың қасиетін ажыратады; Ақпараттың қасиетеріне сипаттама береді;
Дескриптор Әлеуметтік желілер аккаунтың өзектілігіне талдау жасайды; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Баспалдақ Бәрін түсіндім, білдім Түсіндім, бірақ толықтыру керек Толық түсінбедім Үйге тапсырма Өз аккаунтын құру |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-12
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Бартердегенне? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылар ьартер ұғымымен танысады,бартердің қазіргі таңдағы қолданысы туралы түсінік алады; |
|
Бағалау критерийі |
Бартер мағынасын біледі; Бартердің тиімділігін анықтайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Индустрияландыру мен инновацияларға негізделген экономикалық өсу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі. Амандасу.Топқа біріктіру Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Барлық сынып тақырып мазмұнына қарай топтарға бірігеді Тақырыпқа шығу «Серпілген сауалдар» әдісі арқылы арқылы өткен тақырыпқа пысықтау жүргізеді.
ЕБҚ:оқушы көмекші карточкалар арқылы қазақ зиялыларының қоғамдағы рөлі мен қызметін туралыжазбаша түрде орындайды. Оқушылардың жауаптары арқылы сабақтың тақырыбына шығу. Оқушыларды сабақтың тақырыбымен, оқу мақсаттарымен және бағалау критерийлерімен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау Зерттеу сұрағы:Бартер дегеніміз не? Тапсырма №2 Талда. «Ойлан,жұптыс,бөліс» әдісі (топтық жұмыс) Мәтіннің мазмұнына сүйене отырып, бартердің қажеттілігіне талдау жасайды. Бартер – бұл ақшаны немесе несиелік карта сияқты ақша құралын қолданбай-ақ екі немесе одан да көп тараптар арасындағы тауарлармен немесе қызметтермен сауда жасау әрекеті. Маңызы бойынша, айырбастау бір тауардың екінші тараптың екінші тауарына немесе қызметіне айырбастау үшін бір тауарды немесе қызметті ұсынуын көздейді. Бартерлік келісімнің қарапайым мысалы – фермерге қоршау салатын ұста. Фермер құрылысшыға жұмыс күші мен материалдар үшін ақшалай 1000 доллар төлеудің орнына, фермер ұстаға 1000 долларлық дақылдар немесе азық-түлік өнімдерін қайтарып бере алады. Тапсырма №1 Анықта. (жеке жұмыс)Бартер туралы бейнематериалмен танысып болған соң, ұсынылған шағын мәтіннің мазмұнына қарай сюжеттік кестені толтырады.
Оқушыларға сюжеттік кестені толтыру кезінде түсінікті болуы үшін төмендегі сұрақтарды ұсынуға болады. -Бартер жасау қажет пе? -Бартерд жасаудың қандай тиімділігі бар? ЕБҚ оқушы бартер туралы сұрақтарға туралыжазбаша түрде жауап юереді Тапсырма №2 Жеке жұмыс «ПТМС» әдіс бойынша «Бартер-айырбас сауданың көзі» тақырыбында талдау жасайды. « ПТМС» формуласы бойынша «Бартер-айырбас сауданың көзі» деген пікірге жауап беріңіздер
ЕБҚ оқушыға қасындағы сыныптастарынан және мұғалімнің көмегімен қолдау көрсетіледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: -Бартер ұғымын анықтайды; -Бартер жасаудың тиімділігін сипаттайды; -Бартер жасаудың ерекшеліктерін ажыратады; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006
Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б. ISBN 9965-808-89-9 Үлестірмелі қағаздар Суреттер
ҚБ парағы |
||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Ашық микрофон» әдісі арқылы «Бартер- бүгінгі заман талабы»тақырыбында сұхбат жүргізіледі . Кері байланыс Кері байланыс
Нені білгім келеді? Үйге тапсырма Бартер таралы ақпараттар жинау |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Бартер – бұл ақшаны немесе несиелік карта сияқты ақша құралын қолданбай-ақ екі немесе одан да көп тараптар арасындағы тауарлармен немесе қызметтермен сауда жасау әрекеті. Маңызы бойынша, айырбастау бір тауардың екінші тараптың екінші тауарына немесе қызметіне айырбастау үшін бір тауарды немесе қызметті ұсынуын көздейді.
Бартерлік келісімнің қарапайым мысалы – фермерге қоршау салатын ұста. Фермер құрылысшыға жұмыс күші мен материалдар үшін ақшалай 1000 доллар төлеудің орнына, фермер ұстаға 1000 долларлық дақылдар немесе азық-түлік өнімдерін қайтарып бере алады.
Қосымша №2
Бартер және бартерлік экономика - тауарлар ақшаға емес, баска тауарларға айырбасталатын экономикалық айырбас түрі және осыдан туындайтын экономиканын түрі. Кейбір қоғамнын тұйық түрлерінде айырбас құралы ретіндегі ақша мүлдем болмайды. Бартер - саудада тауар айырбастау операцияларының бір түрі. Бартер мәмілесі бойынша тауарлар ақша қаражатын аудармастан, соның балама сомасына айырбасталады. Әдетте, бартер операциясы бір экспорт-импорт келісімшартының негізінде жүзеге асырылады, онда келісілген мерзімдерде ұсынылатын тауарлардың мөлшері, сомасы (келісімді бағалар бойынша) және түр-түрі атап көрсетіледі. Екі жақтың бартер келісімшарттары бойынша қабылдаған міндеттемелерінің орындалуын қамтамасыз ету үшін банк кепілдіктері, үстеме аккредитивтер немесе «эскроу» есепшоттары қолданылады (шартты есептесу бірлігіне негізделетін арнайы есепшот, келісімшарт жағдайларының орындалу барысына орай тараптардың қай-қайсысы да оны пайдалана алады).
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-13
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні:5 |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Алқашқы ақша қалай пайда болды және оның қызметі |
|
Сабақтыңмақсаты |
Ақшаның пайда болу тарихы, негізгі қызметтері мен қасиеттері туралы тиянақты білім беру және жалпы түсініктер қалыптастыру. |
|
Бағалау критерийі |
ақшаның мәні анықтайды; шығу тарихы, негізгі қасиеттері мен қызметтерін біледі; |
|
Құндылықтарды дарыту |
ел экономикасында алатын орнытуралы кең көлемде білім беру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі.Білім алушыларды түгендеу, сабаққа назарын аудару.
Мақсат қою және оқу іс-әрекетіне қызығушылықты ояту,мотивациялау. Білімді өзектілендіру және мәселелік жағдаяттар туғызу. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер https://yandex.kz/images/search?po8B+%D2%9B%D0%BC%D0%B6&rpt=simage&lr=10295 сілтемеде суреттер |
||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау «Түсін,талда,жеткіз» мәтінмен жұмыс 1.Ақша – тауар өндірісінің категориясы: пайда болуы және мәні. Ақша теориясы 2. Ақша қызметтері 3. Ақша айналысының жүйесі, мазмұны мен белгіленуі. Тірек-сызбамен жұмыс
Ақшаның негізгі қасиеттері
ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады
ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды 1 тапсырма «Шөл басу». «Ең.ең.ең...».Сынақ хат. Деректерді орнына орналастырыңыз - Қытай, Жапония, Африка, АҚШ, Қытай, Зимбабве:
телеграф арқылы аударған.
Замбиде Сидней олимпиадасықұрметіне орай шығарылды.
Жауап кілті:
2 тапсырма «Өткелден өту» Шарты:. 1. Теңге тиыннан өсер, Жылқы құлыннан өсер. 2. Ақша кетуге тырысады, Есеп ұстауға тырысады. 3. Теңге тиыннан, Ынтымақ ұйымнан. 4.Базар ақшалыға базар, Ақшасызға назар. 5. Ар - намысы таза адамның ақшасы аз болады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: Ақшаның –құн өлшемі екенін көрсетеді. Ақшаның– айырбас құралы екенін дәлелдейді Білім алушылар әр мақалды мағынасына қарай толықтырып, құрастыр уы керек, түсіндіруі шарт
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Ақша – тауар өндірісі мен айырбастың даму қарқыны бойынша жалпыға бірдей эквивалент түрінде бөлініп шыққан тауар. Ол барлық тауар өндірушілер, сатушылар, тұтынушылар арасындағы экономикалық байланысты қамтамасыз етеді Кері байланыс -Менің білгенім; -Әлі де білгім келеді; Үйге тапсырма Ақша мәні және оның пайда болу тарихы», «Ақша түрлері мен қызметтері» тақырыбында материалдар жинақтап келу. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Ақша ежелгі заманда пайда болды. Олар тауар өндірісінің дамуындағы бірден-бір шарт және өнім болып табылады. Тауар – бұл сату немесе айырбастау үшін жасалынған еңбек өнімі. Адам еңбегінің өнімі (зат), оны өндірушілердің қоғамдық қатынастарын тудыра отырып тауар нысанын қабылдайды. Заттардың тауарға айналуы ақшаның пайда болуындағы объективті алғышарттарды құрайды. Бірақ кез-келген зат тауар бола алмайды. Егер тұтыну құны өз сатып алушысын таппаса немесе қоғам тарапынан мойындалмаса, онда оны дайындауға кеткен уақыттың рәсуа болғаны; мұндай бұйым тауарлық нысанға ие емес, өйткені оның қоғамға қажеті шамалы. Сондықтан да әрбір тауар қажетті тұтыну құнын алу құралы бола отырып, өзінің өндірушісіне қатынасы бойынша айырбас құны ретінде көрінеді. «Айырбас құны – тауарлардың өзінен бөлініп шыққан және олармен бірге өздігінен өмір сүретін тауар, ол - ақша».
Кез келген ақшадан әрбір елдің өткенін, бүгінгісін және болашағының бейнесін, яғни тарихын көруге болады. Бүгінгі таңда ақша тарихын зерттейтін арнайы ғылым саласы бар. Ол - Нумизматика деп аталады. Онда тиындар, құйма ақша кесектері, т.б.ескерткіштер (тиын мөрлері, құжаттар) арқылы тиын соғу тарихы кеңінен зерделенеді. Нумизматика ғылым ретінде 18-ғасырдың 2-жартысында пайда болды, оның негізін салушы – Вена нумизматигі И.Х.Эккель.
Құнның ақшалай нысанының жалпыға бірдей нысаннан айырмашылығы
Тауар жалпыға бірдей эквиваленттің рөлін жергілікті нарықтың шеңберінде ғана емес, кең көлемде атқарылады
Жалпыға бірдей эквиваленттің рөлі бір тауарға жекелей қатысты
Құнның ең жоғарғы ақша формасындағы жалпыға бірдей балама рөлі бір тауардың еншісіне тиді, яғни ерекше тауар түрі-ақша пайда болды.Осы кезде әр түрлі тайпалар мен халықтар арасында ақша ретінде ішкі сауда –саттықтың басты заттары болып табылатын тауарлар бөлініп шықты.Ақша рөлін кейбір халықтарда: мәселен, ертедегі гректерде, римдіктерде, славяндарда, моңғолдарда- мал, Скандинавияда, ертедегі Русьте-аң терісі, Қытайда-шай, Абиссинияда- тұз атқарды. Қазақстанда ішкі сауда саттық жүргізу үшін жалпыға бірдей балама ретінде тоқты немесе саулық қой пайдаланылды.
Бертін келе тауар өндірісі мен тауар айырбасының дамуы және халықтар арасында қарым-қатынастың ұлғаюы нәтижесінде ақша рөлі түрлі металдарға ауыса бастады. Өйткені металл, әсіресе алтын, күміс өзінің табиғи қасиетінің (біртектілігі, бөлінгіштігі, қолайлылығы, сақталғаштығы ) арқасында Ақша ролін атқаруға өте лайықты болды. Тарихи деректерге қарағанда жезден және күмістен жасалған ақша белгілері біздің жыл санауымыздан 3мың жыл бұрын Азия елдерінде пайдаланылған. Ресей тарихында металл ақша ретінде ІХ ғасырдан бастап қолданылды.
Оны кез-келген тауарға айырбастыру мүмкіндігі туды. Демек металл ақшаның пайда болуы ақша тарихында жаңа бір тарихи бастау кезеңі болды.
Алғашқы металл тиындар Грекия мен Кіші Азияда күмістен соғылған. Бертін келе алтын, күміс сияқты асыл металдарға мықты болу үшін мыс қосқан металл ақшалар шығарыла бастаған.
Металл ақшаны жасап шығару құқығы, әдетте, мемлекеттік өкімет билігінің қолында болған. Оның оң бетін аверс ,ал сол бетін реверс деп айырған.Жазулар оның екі бетінде де кездеседі. Олар тиын шығарған елдердің немесе үкімет органдарының белгілерін, монархтың аты мен мансабын , тиын сарайының ,тиынды шығаруға жауапты адамның атын, тиынның құнын, шыққан уақытын т.б.көрсеткен. Және оң бетінде мемлекеттік өкіметті немесе оның гербі ,ал сол бетінде оның бағасы шыққан жері мен жылы берілген.
Қазақстанда металл ақша негізінен орта ғасырларға жататын көне қалаларда, обаларда жүргізілген археологиялық қазба жұмыстарының нәтижесінде табылды.
Қазақ елінің Ұлы Жібек жолының бойында орналасуына байланысты металл ақша жасау қажеттігі ертеден қолға алынғанын бүгінде тарихи деректер дәлелдеп отыр.
ҮІ-ҮІІІ ғасырларда билеуші рулардың таңбасы қашалған, ру рәмізін бейнелеген теңгелер құйыла бастаған. Сырдарияның орта алабында өмір сүрген тайпалардың қола теңгелері ҮІ-ҮІІІ ғ-дың 1-жартысында дейінгі аралықта қолданылған. Бұл теңгелерде арыстан бейнесі бейнелеген. Мұндай теңгелерді Суяб, Тараз қалаларындағы арнаулы шеберханаларда құйған. Сонымен бірге Отырар маңындағы қалаларда да түрлі теңгелер жасалған. Отырарда ақшаның құйылғаны туралы 1967 жылы Самарқанд қоймасы ашылған соң анықталды. Осы қоймадан Х ғасырдағы Фараб теңгелері табылған. Біріншісі, сәл ұмытылып, секіргелі тұрған арыстан бейнеленген мыс теңгелер болса, екіншісі бетінде садақ бен шаршы түріндегі түркілердің тайпалық таңбасы (дүниенің төрт бұрышын меңзеген рәміз) бейнеленген теңге болған.
Б.з. 704-706 ж. Таразда арнайы теңгелер құйылып, айналымға енгізілген. Оның бетінде «Түркеш қаған теңгесі» немесе «Түркінің көк ханының теңгесі» деген анықтама жазулар болған. Бұл тайпалық дәрежедегі теңге емес, бүкіл мемлекеттің дәулетін, мүлкін, ел ырысын куәландыратын кепілдеме болған.
Тарихи деректер Қарахан әулетінің билік құрған тұсында Қазақстан мен Орта Азияда сауданың күшті дамығандығын көрсетеді. Осыған орай ақша шығару мен ақша айналымы кең етек алған. Әсіресе, мыс, күміс,ақшалар көп шығарылған.
ХІІ-ғасырдың 2-жартысы мен ХІІІ ғ-ң басында теңгелердің Отырардан шығарылуы Қазақстан жерінде сауда-саттықтың дамуына ерекше үлес қосқан. Ол дәуірде мыс,алтын, ақшалар өзінің салмағы бойынша алтынмен бағаланып, сауда айналымына енген. Сөйтіп Қазақстанның оңтүстік және батыс аудандарында Отырар ақшасы көптеп тараған. 1271ж ақша айналымына енген жаңа реформа бойынша алтын ақша орнына күміс ақшалар көбірек қолданысқа енгізіледі. Бұл күміс ақшалар Қазақстаннның Тараз, Кенже қалаларында шыңдау әдісімен әзірленіп шығарылған.
Сонымен қатар ақша тарихында Өзбек хан, Жәнібек хан, Бердібек, Наурызбек , Қызыр хандардың атынан шығарылған Алтын Орда теңгелерінің Жетісу мен Түркістаннан бастап Еділ жағалауына дейін таралғаны белгілі.
Сарайшық қаласынан табылған нумизматикалық деректер ХІІІ ғ.аяғы мен ХІҮ аралықты қамтиды.Ол жерден табылған көне теңгелер Өзбек ханның билігінің алғашқы жылдарында Сарай қаласынан шыққан. Осы кезеңдегі өзгерістер ақшалардың сыртқы түрінде өз ізін қалдырды. Күміс теңгелерде ислам дінінің енуі ,орнығуы күмістеңгелер –дирхемдерде сунниттік сенімнің белгісі мен құранныңалғашқыжолдарыныңжазылуынан көрінеді. Теңгелерде «Кутлугбулсун» деген көне түркі сөзі яғни «Құтты болсын»деген тілек жазылған. Сондай-ақ бет жағында «билік, байлық, ержүректіліктің белгісі болып табылатын- сұңқар,алдыңғы аяғын көтерген, арқасынан күн шығып келе жатқан арыстан» бейнелері берілген. Олардан тағы басқа да жануарлар бейнесін, тартымды, геометриялық және өсімдік тәріздес оюлармен қатар зодиак белгілерін көруге болады.
Ал ХІҮғ.ортасында шығарылған теңгелердің көбінде әрленген екі басты бүркіт пен алты жапырақты гүл бейнесі берілген. Бұл теңгелер ақша айналымында көп жүрген. Олардың көптеп шығарылуы жеке сауданың дамығанын, Алтын Орда қалалары тұрғындарының ауқатты өмір сүргенін көрсетеді.
Сарайшық Қырымнан Хорезмге дейін, одан шығыс пен оңтүстікке созылып жатқан ірі магистраль бойындағы қала ретінде дамыған. Сол себепті қалаға ең жақын сауда орталығы –Хорезмнің теңгелері айналымда басқаларға қарағанда көп болған. Мұнда Тоқты ханның атынан Хорезмде шығарған күміс теңге хижраның 694 жылымен мерзімделген, онда «Әділ тоқты» деген жазу жазылған. БұлСарайшықта табылған теңгелердің ең көнесі. Хорезмнің теңгелері бедер салынуымен, ірі салмағымен және көркемдігімен ерекшеленеді.Ал жергілікті Сарайшық теңгелерінде көп жапырақты гүл немесе «Сарайджук қаласынан шығарылған» деген жазу болған.(Мұндай теңге түрлерін Сіз біздің «Архелогия» мен «Алтын Орда « залындағы экспозициядан да көре аласыз)
Қазақстан Егемен ел аталғаннан кейін тарихымыздың жаңа парақтары ашылды. Өйткені ертеден қалыптасып келе жатқан дәстүр бойынша әрбір елдің жеке елдік нышандары болуы тиіс. Олар: елдің Туы, Елтаңбасы, Әнұраны. Осы мемлекеттік нышандарға қарай сол елдің қайсы ел екені әркімге айқын болады. Нышандар жеке бір мемлекеттікі болғанымен, оның халықаралық мәні зор. Нышандар мемлекетаралық қарым-қатынастарда үлкен ресми роль атқарады. Сондықтан Қазақстан Республикасы өз тәуелсіздігін жарияланғаннан кейін өзіміздің Елтаңбамыз , әнұраны белгіленіп, ұлттық валютамыз дүниеге келді.. Астанамыз Сарыарқа төрінен оз орнын тапты.
1993 жылдың қарашасында Қазақстан Республикасының жаңа ақшасы «теңге» айналысқа шығарылды. Бүгінде еліміздің ұлттық валютасы Тәуелсіз егемен мемлекеттің міндетті рәміздерінің бірі болып табылады.
Қазақстан өз төл ақшасын жасау үшін 1990 жылы теңгенің үлгісін жасайтын арнайы жұмысшы тобын құрды. Алғашқы ұлттық теңгелерді жасауды ағылшынның «Харрисон» атты фирмасы қолға алды. 1993ж. 12 қарашасында Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаев”Қазақстан Республикасында Ұлттық валюта енгізу туралы”жарлық шығарды.
Ұлттық валютаны «теңге», ал оның жүзден бір бөлігін «тиын» деп атауды сол кездегі ҚР Жоғары кеңесі комитетінің төрағасы Сауық Тәкежанов ұсынған еді.1993 жылы 15 қарашада Ұлттық теңге айналымға енгізілді.Теңгенің де өз шығу тарихы бар. Ұлттық теңгені жасауға екі жыл уақыт қажет болды. Қазақстан өз төл ақшасын шығару үшін 1990жыл теңгенің алғашқы үлгісін жасайтын арнайы жұмысшы тобын құрды. Тәуелсіз елдің ұлттық валютасын жасап шығарған Тимур Сүлейменов, Меңдібай Әлин, Ағымсалы Дүзелханов, Хайролла Ғабжәлеловтер еді. Олар жұмыстарын Қазақстан мәдениетінің тарихи даму аспектілерін зерттеуден бастаған.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев: «Біз ұлттық ақшамызды бір-ақ рет және бір атаумен шығаруымыз керек. Екінші қайтара оның аты өзгермейді. Сондықтан оны әбден зерттеп барып, бір шешімге келуіміз қажет»,- деді.
Ең алғашқы теңге партиясы Англияның ең көне әрі әйгілі «Харрисон және ұлдары»фабрикасында басылып шықты. Теңгенің алғашқы партияларын сақтау үшін арнайы жер асты қоймалары дайындалған. Оларды төрт ИЛ-86 ұшақтары тасыды. Бір аптаның ішінде олар Лондонға 18 рет ұшып барып-қайтып келген. Жаңа валютаның айналысқа енгізілуінің көрші елдерден құпия ұсталғаны сонша барлық құжаттарда Президент Резиденциясының құрылысы үшін құрал-жабдықтар тасылуда деп жазылған. Алғашқы теңгелер жер асты қоймаларынан елдің барлық банктеріне 8 күн ішінде жеткізілген. 1993 жылы қазан-қараша айларында Қазақстан рубль аймағынан толықтай шықты. Қарашаның 12-сіндегі Президент Жарлығынан 3 күннен кейін теңге айналымға енді. Ескі ақшаны қазақстандық теңгеге айырбастау 1993 жылы 15 қарашада таңғы 8.00-де басталып, 20 қараша күні 20.00-де аяқталды. Ұлттық банк алғашқыда 1 теңгені сол кездегі 1000 рубльге бағалаған. Кейін еліміздің саяси және әлеуметтік, мемлекетаралық қатынастары ескеріліп 1 теңге 500 рубль болды. Ал бірінші айналымға енген 1 теңгенің АҚШ долларына шаққандағы құны 4,35 теңге болды.
Ақша — айырбас құралы ретінде барлық адамдармен қабылданатын және басқа тауарларды (қызметтерді) бағалауға қызмет ететін кезкелген тауар немесе символ. Әр уақыттарда және дүниенің түрлі бөліктерінде адамдар ақша ретінде әр түрлі тауарларды [2] – астық, мал, қымбат тастар және металдарды пайдаланды. Ұзақ уақыттар бойы ақша есебінде алтын және күміс жүрді. Қымбат металдардың физикалық қасиеттері (біртектілігі, мықтылығы, құндылығы) ақша атқаруға тиісті талаптарды толық ақтады. Сондай-ақ металл ақшалардың маңызды қасиеттерінің бірі – оларды бөлуге болытын еді. Қымбат металдар, көлемі қандай болса да, өзінің пайдалы қасиеттері мен құндылығын жоғалтпайды. Құнды металдың белгілі бір көлемінің сақталуына мемлекеттік кепілдік ететін алтын және күміс теңгелер пайда болды.[3]
Соңғы ғасырларда алтын және күміс теңгелердің орнына қағаз ақшалар жүре бастады. Қағаз ақшаның құны алтынмен кепілденді және олар алтынға еркін айырбасталды.
Ақша (ағылш. money; cash; нем. Geldn, Geldmittelpi) — жалпығабірдейбаламаретіндебарлықбасқатауарлардыңқұнынкөрсететінерекше тауар. Албарлықтауарөндірушілер, сатушылар, тұтынушыларарасындағыэкономикалықбайланыстықаматамасызетеді. Ақшатауарөндірісіментауарайырбасыныңтарихидамуынәтижесіндепайдаболды. Алғашқыкездебіреңбекөніміекіншіеңбекөнімінетікелейайырбасталды. Кейінірек айырбас саудадамуыныңбарысындақұнныңжайформасыныңорнынақұнныңтолықжәнежайылыңқыформасыкелді. Оданәріөндіріспенайырбастыңдамуынәтижесіндетауарларарасынанбіртауарбөлініпшығып, басқатауарларосытауарғаайырбасталды. Сөйтіп, құнныңтолықжәнежайылыңқыформасықұнныңжалпылықформасынаорынберді. Құнныңеңжоғарғыақшаформасындағыжалпығабірдейбаламарөлібіртауардыңеншісінетиді, яғниерекшетауартүрі – ақшапайдаболды. Осыкездеәртүрлітайпаларменхалықтарарасындаақшаретіндеішкіжәнесыртқысауда-саттықтыңбастызаттарыболыптабылатынтауарларбөлініпшықты. Ақшарөлінкейбірхалықтарда (гректер, римдіктер, славяндар, моңғолдар, т.б.) мал, ертедегі Русьте, Скандинавияда – аңтерісі, Қытайда – шай, Абиссинияда – тұз атқарды. Қазақстандаішкісауда-саттықжүргізуүшінжалпығабірдейбаламаретінде тоқты немесе саулық қойпайдаланылды. Бертінкелетауарөндірісіментауарайырбасыныңдамуыжәнехалықтарарасындағықарым-қатынастыңұлғаюынәтижесіндеақшарөлітүрліметалдарғаауысабастады. Өйткені, металл (әсіресеалтын, күміс) өзініңтабиғиқасиетініңарқасындаақшарөлінатқаруғаөтеқолайлыболды. Алтынменкүмістіңжалпығабірдейбаламарөлінатқаруынабайланыстықұнныңжалпылықформасыақшаформасыменайырбасталды. Олкезкелгентауарғаайырбасталды.
Қосымша №2
Қазіргі қоғамның өмірін ақшасыз елестету қиын. Ол – тауарларды төлеудің басты құралы болып саналады. Көптеген адамдар ақшаның пайда болуын адамзаттың ең ұлы өнертабысы деп санайды. Бұрыңғы заманда адамзат ақшасыз да оңай өмір сүрген. Ол кезде ақшаның қажеті жоқ еді, өйткені адамдар егіншілікпен күн көріп, өмір сүру үшін қажетті барлық нәрсе болған. Қоғамның дамуына байланысты қажетті заттардың бәрін жасау қиынға соғып, адамдар материалдық құндылықтарымен алмаса бастады. Сөйтіп айырбас құралы – ақша пайда болды. Ақша ретінде тастар, зығыр маталар, күріштің дәндері және алтын пайдаланылды. Қазіргі кезде қарапайым бұйымдар қалай ақша ретінде қызмет ете алатындығын елестету қиын болғанымен, сол уақытта ол адамзат үшін айтарлықтай прогресс болды. Ұқсас: Банктен несие(кредит) алу дұрыс па? Шығу тарихы Уақыт өте келе заттын құнын затпен төлеу, ыңғайсыз екені анықталды. Өйткені, заттар мен тағамдардың құны әр түрлі. Күміс пен алтын – б.з.д. 3 – 4 мың жылы Мысырда ақша ретінде қызмет етті.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-14
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні:5 |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Адамның еңбегі қалай бағаланады? |
|
Сабақтыңмақсаты |
еңбексүйгіштікке, адам еңбегін бағалай білуге тәрбиелеу |
|
Бағалау критерийі |
Еңбектің таңызын біледі; Еңбекқорлық қасиеттерді түсінеді; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Топтарға бөлу. Себетпен конфет әкелу. Оқушыларға себеттен конфет алуларын сұраймын.Конфеттің түрлеріне қарай 3 топқа бөлініп отырады. 1-топ «Сары кәмпиттер» 2-топ «Көк кәмпиттер» 3-топ «Қызыл кәмпиттер» Психологиялық ахуал қалыптастыру: «Қызыл гүлім-ай» би Ой шақыру Тақырыпқа шығу: -Интербелсенді тақтадағы суреттерге назар аудараңыздар.Суретке қарап нені анықтауға болады? - Еңбек түбі-зейнет дегенді қалай түсінесің? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушылар дене мүшелерімен амандасады. Оқушылар арқаларын түйістіріп топқа бөлініп отырады. Оқушылар жұптағы әңгіме арқылы «Адам еңбегі» деп тақырыпты анықтайды. |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Білу және түсіну Мағынаны ману "Еңбек" — адамға өзінің тұтынушылығын қамтамасыз етуге қажетті бүкіл заттар жиынтығын жасайтын адам әрекетінің негізгі формасы. Еңбек адамның өзінің қалыптасуында, оның сана, сөйлеу тәрізді қатынасқа қабілетті ететін қасиеттерін қалыптастыратын шешуші күш. Адам еңбек арқылы табиғатқа әсер етеді. Еңбектің техникалық жарақтану дәрежесі, оның дағдысын, әдетін, еңбек сүйгіштікті қалыптастыру жеке тұлғаның дамуында ерекше маңызды. Еңбектің әлеуметтік сипаты, оның тарихи даму сатылары еңбек процесінде адамдар арасында орнығатын және еңбек өнімдері мен түрлерін таратуға әсер ете отырып, қоғамдағы әлеуметтік қатынастар жүйесінің негізі болып табылатын өндірістік қатынастар ерекшелігіне байланысты. Адам экологиясы үшін еңбек әрекетіне талдау жасау және әрқилы табиғат және әлеуметтік-экономикалық жағдайлардағы оның әр түрлерінің ерекшеліктерін білудің тұрғындардың өмір сүру жағдайын бағалауда маңызы зор, өйткені еңбек демалыс және тұрмыспен катар адамның өмір сүруіндегі негізгі элемент болып есептеледі. Оқушылар оқулықтағы негізгі тақырыппен танысады. -Адам мен еңбек арасында қандай байланыс бар? -Адам еңбегі қандай болады? - Құрылысшы мен дәрігер суретіне қарап, олардың байланысын анықтайды. -Құрылысшы мен дәрігерді кім деп айтуға болады? ЕБҚ: оқушы шығарылып берілген тапсырманы орындайды «Түсіну» тапсырмасы: Әр топқа бір мамандық беріледі. -Суреттегі мамандыққа байланысты не айтар едіңіздер? 1 топ дәрігер 2 топ мұғалім 3 топ тракторшы Көрініс Мамандыққа байланысты көрініс көрсетіңіздер 1 топ- дәрігер 2 топ-мұғалім 3 топ- тракторшы «Жұлдызды сағат»ойыны Мақал-мәтелдер
айтқызу арқылы жарыстыру. ЕББоқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Бір оқушы алға шығып өз пікірін айтып және тақырып бойынша сұрақтарға жауап береді. Сұрақты анағұрлым мазмұнды қылу үшін, оқушылар белгілі бір пікір бойынша бірлесіп алға шығып сөйлей алады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Ыстық орындық» -Болашақта тағы қандай мамандық болуы мүмкін деп ойлайсың? Өз ойларыңды пайымдаңыздар. Кері байланыс -Бүгін сабақта не туралы білім алдық? Не қиын болды? Не ұнады? Үйге тапсырма «Мен өскенде...» Ой түйін |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-15
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні:5 |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасы кірісреті мен шығыстары неден тұрады? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отбасы кірісреті мен шығыстары туралы мәліметтер беру |
|
Бағалау критерийі |
-Қаржылық мақсаттың ұғымын беру; -Кірістін көздерін айқындау. -Кірісті басқару үшін инвестициялардын ролін ашу; -Ақылмен үнемдеп инвестицияларға салған ақша болашақта кәзіргі кезде қол жетпей тұрған нәрсені алуға мүмкіншілік беретінің көрсету; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
«Мен ақылды баламын» әр бала өздерінің жақсы қасиеттерін атап, қалай өсіп келе жатқандарын айтады. Мыс: Мен Балнұр, балдай тәтті үйдің еркесімін. Мен Асқар, барлығынан біліміммен барлығынан асып түссем деймін т.б. Жұмыс ережесін келісу Сабақта бір-бірімізді сыйлаймыз, тыңдаймыз! Уақытты үнемдейміз! Нақты,дәл жауап береміз! Сабақта өзіміздің шапшаңдығымызды, тапқырлығымызды көрсетеміз! Сабаққа белсене қатысып, жақсы баға аламыз! Ой шақыру
Отбасы кірісреті мен шығыстары туралы не білесіздер? Сабақтың мақсатымен танысу:
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер
|
||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау Кірістітоптастыру:-еңбек ақы, зейнетақы, стипендия, саябақтан түсетін кіріс, қосымша жұмыстардан түсетін табыс, депозиттегі ақша..... Қаржылық мақсатқа қойылатын талап: 1.Жоспарлау 2.Қаржылық тұрақтылық; 3.Жинақ жинау; 4.Ақылмен қарыз алу; 5.Жоспардын орындалуын күнделікті қадағалау; 6.Тұрақты кірістердін көздерін нақтылау,шамамен көбейту; 7.Квалификацияны жоғарлату яғни кәсіби шеберлік денгейін көтеру; 8.Рационалды ойлау; 9.Денсаулық; 10.Тұрақтылық; 11.Жол болғыштық (везение) 3.Пікір алмасу: Кірісті басқару үшін не істеу керек? -Мүмкін шығын көздерін анықтап жұмсалатын сомманы қадағалау. -бизнестегі шығын көздерін есептеу және кенеттен болатын шығындарға ақша қорын жинақтау. Жинақ-финанстық мақсатқа жету үшін арналған-бұл ерекше фонд. Жеке адамдар бизнес фирмалар және мемлекеттер кірістерін бірден жұмсамаған жағдайларда ақшаларын жинақтайды. Жұмсалмаған кірістің бір бөлігін қаржы инситуттарға мысалы: банк және жинақ пен несие ассоцацияларға салынады. Ал олар ол ақшаны несие түрінде ақшаға мұқтаж жеке адамдармен фирмаларға береді. Ақшаны тиімді пайдалану үшін: -ақшаны жинау керек; -ақшаны банкте сақтау қажет -құнды қағаздермен жұмыс жасауды білу керек Жинақтар Жинақтар – табыстың бірден жұмсалмай, болашақта жұмсау үшін қалдырылған бөлігі. Ақшаны сақтау тәсілдері Ақшаны сақтаудың әр түрлі тәсілдері болады: -ақшаны үйде сақтауға болады. Экономикада ақшаның осылай сақталу тәсілін «шұлықтағы ақша» деп атайды. Мұндай тәсіл ақшаны көбейтпейді. -ақшаны банктің депозитінде сақтауға болады. Мұндай жағдайда сіздің ақшаңыз пайызы түрінде өседі; -ақшаны құнды қағаздарға салуға болады. Мұндай жағдайда сіздің ақшаңыз дивиденд түрінде өседі. Ақшаның сақталу тәсілдерінің артықшылығы мен кемшілігі (практикалық тапсырма)
Шығармашылық жұмыс: Топпен бірлесе отырып, отбасының кірісі мен шығынын құрастыр. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады
Дескриптор: -Қаржылық мақсаттың ұғымын беру; -Кірістін көздерін айқындау. -Кірісті басқару үшін инвестициялардын ролін ашу; -Ақылмен үнемдеп инвестицияларға салған ақша болашақта кәзіргі кезде қол жетпей тұрған нәрсені алуға мүмкіншілік беретінің көрсету;
өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс -Маған ұнады -Мен әлі де білгім келеді? Үйге тапсырма Адамдар кірістерін басқара ала ма? Ой толғау |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Үнемшіл адам тиыннан теңге құрайды, ысырапшыл табыс тапқанмен тақырға отырады. Қаржыгерлер тұлғаның табысты болуы тікелей өзіне байланысты екенін айтады, яғни басты мәселе − жоспарда. Осы орайда жас отбасылар үшін бюджетті қалай жоспарлау керек екенін мамандармен бірлесе отырып талқыладық.
Бюджет: отбасыңыз қай түрін таңдайды?
Отбасы бюджеті − отбасы кірісі мен шығысын есептей отырып жасалған қаржылық жоспар. Қаржы жоспарын дұрыс құру мен нақты орындау отбасы мүшелеріне тікелей қатысты. Мамандар отбасының қаржылық жоспарын құру сіз таңдаған бюджет түріне байланысты екенін айтады, яғни алдымен бюджет түрін анықтап алған дұрыс. Оған төмендегі 3 категория кіреді:
1.Бірлескен отбасылық бюджет;
2.Бөлек отбасылық бюджет;
3.Араласқан отбасылық бюджет.
Бірлескен отбасылық бюджет деп − ерлі-зайыптылардың кірістерін бірге жинақтап, қаражатты барлық отбасы шығыны мен жеке шығындарға жоспарлы түрде жұмсауын айтамыз. Көп отбасылар осы тәсілді қолданады.
Бөлек отбасылық бюджетте әр отбасы мүшесі өз табысына жеке иелік етеді. Мұндай отбасылар батыс мемлекетінде жиі кездеседі. Олар бір-бірне қаржы жағынан тәуелді болғысы келмегендіктен, отбасы шығынын жеке төлейді, тек аса көп қаражат қажет шығындарда ғана бірлесіп шешім қабылдайды.
Араласқан отбасылық бюджет − бірлескен және бөлек отбасылық бюджет сипатына ие қаржылық жоспар. Бұл жерде отбасы мүшелері бірлесіп ақша жинайды, алайда оған барлық табысын бермейді, алдын-ала келісіп жоспарланған соманы ғана жинап отырады. Ал табыстың қалған бөлігін өз қалауынша жұмсайды.
Әдетте отбасылық бюджетті есептеу барысында келесі айда жұмсалатын шығын мен кіріс назарда болады. Осы орайда барлық отбасы шығыны, балаларды қамтамасыз ету, отағасының және әйелінің жеке шығынынан бөлек, жуық арада болуы мүмкін тосын жағдайға қаржы қарастырған дұрыс.
Ақпарат дереккөзі: https://massaget.kz/kyizdarga/shayra/58119/
___________________________________________
(білім беру ұйымының
атауы)
Қысқа мерзімді (сабақ)
жоспары-16
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні:5 |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Күнделікті шығынды қалай басқаруға болады |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға қаржы мәселесін шешуге ,күнделікті шығынды есептеу жолдарын түсіндіру,«отбасылық бюджет» және «жеке шығындар» дегенді білу; өз шығындарын жоспарлау және негіздеу; өз шығындарының "төлқұжатын"құру. |
|
Бағалау критерийі |
«Кірістер мен шығыстарға» мысалдар келтіреді; Отбасының кірісі мен шығыстарын есептейді; Бір аптаға жеке шығын төлқұжатын жасайды; Отбасылық бюджетті үнемдеу жолдарын ұсынады ; Жеке шығындарын жоспарлайды және негіздейді. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Отбасылық құндылықтардың негізі - өзара көмек көрсету, сыйластық, түсіну және қолдау. Азаматтық жауапкершілік өз шығындарын жоспарлай алу, отбасылық бюджетті үнемдей алу арқылы дамиды. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
«Сөзді тап» тапсырмасы (ұжымда) Оқушылар сөзді табу керек. "Ол мемлекеттік, отбасылық, жеке болуы мүмкін. Не жайлы айтып отырмыз?» Оқушылар өз болжамдарын айтады, дәлелдейді. Жауабы:БЮДЖЕТ Талқылауға арналған сұрақтар: - Бюджет туралы не айта аласыңдар? - Отбасы табысы неден құралады? - Отбасы ақшаны қайда жұмсайды? - Бүгінгі сабақ тақырыбы қандай болады деп ойлайсыңдар? Мұғалім сабақ мақсаттарына жетелейді.
|
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
«Кіріс-шығыс» тапсырмасы (жұпта) "Ақша шығындары" мәтінін мұқият оқып шығуды ұсыныңыз (дидактикалық материалды қараңыз). Бір оқушы «кірістер», екіншісі – «шығыстар» санатын таңдайды. Осы сөздерді пайдаланып, әр санатқа көбірек мысалдар келтірулері керек. Тепе-теңдікті ұстап тұру үшін бюджетті қалай тұрақтандыруға болатыны жайында талдау жүргізіледі. Рөлдік ойын «Кірістер мен шығыстарды санаймыз» (топта) Оқушыларды 4-5 топқа бөліп алыңыз. Әрбір топ-бұл отбасы. Рөлдерді өзара бөліп алады: ата-аналар және балалар. Ойдан құрастырып бір отбасының тегін таңдайды. Оқушыларға отбасы табыстары мен шығыстары кестесінің үлгісін таратыңыз. Оқушылар отбасының табыстары мен шығындарын есептеп, кестені толтыруы керек. Әр отбасы өз жұмыстарын таныстырады.
Талқылауға арналған сұрақтар: -Айдың соңында сендердің отбасыларыңда ақша қалады ма? - Оны қайда жұмсайсыңдар? ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. Практикалық жұмыс «Өз шығыстарыңның «төлқұжатын» құр» (жеке) Оқушыларға жеке шығыстар паспортының үлгісін таратыңыз. Оқушыларға оны келесі аптаға арнап толтыруды ұсыныңыз. Қандай шығындарды жоспарлайсың? Оларды қалай қысқартуға болады? Төлқұжат «Сұрағым келеді...» әдісіменбағаланады ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; тапсырмасы(ұжымда) Оқушыларға қандай кейіпкерде күтпеген жерден 5 алтын теңге пайда болғанын еске түсіруді ұсыныңыз. Жауабы: Буратино Талқылауға арналған сұрақтар: Буратино ақшасын қайда жұмсамақ болды? Сен қайда жұмсар едің? Тапсырмаға қорытынды жасаңыз. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дсекриптор: «Кірістер мен шығыстарға» мысалдар келтіреді. Дескриптор: Отбасының кірісі мен шығыстарын есептейді. Дескриптор: Бір аптаға жеке шығын төлқұжатын жасайды; Отбасылық бюджетті үнемдеу жолдарын ұсынады ; Дсекриптор: Жеке шығындарын жоспарлайды және негіздейді. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау -Менің күнделікті шығыным қандай? Кері байланыс Бүгінгі сабақта мен .............. білдім. Бүгінгі сабақта мен .............. үйрендім. Алдағы уақытта..................қолданамын. Бірнеше жауаптарды талдауға болады. Үйге тапсырма Күнделікті шығынды қалай басқаруға болады |
Жеке шығындарын жоспарлайды және негіздейді.Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
||||||||||||||||||||
Қосымша №1
шығындарды талдау ол экономикада шығындар мен өндіріс коэффициентінің өлшемі ретінде анықталады. Яғни, экономистер келісімшарт бойынша бастапқы материалдарды шығаруға кететін шығындарды анықтаумен және оларды фирманың өнімділігін арттыру үшін қаншалықты жақсы қайта құруға болатындығымен айналысады.
Басқаша айтқанда, шығындарды талдау өндірістің оңтайлы деңгейін шешуге көмектесетін, өнімнің жалпы құны деп аталатын, шығындардың (жұмыс күшінің, шикізаттың) ақшалай құнын анықтауды білдіреді.
Шығындарды талдау көлемі оның мақсатына байланысты болады. Сондықтан талдаудың көлемін қарастырмас бұрын, талдаудың жауап беруі керек ең маңызды сұрақтардың қайсысын білу керек.
Егер компания өте әртүрлі жобаларды жүзеге асыратын болса, онда оларды бөлу анық. Алайда, ресурстармен қабаттасатын немесе оларды бөлісетін жобалар үшін оларды қалай бөлуге болатындығын анықтау керек.
Мүмкіндігінше күш-жігердің қайталануын болдырмай, айтарлықтай дәрежеде қабаттасқан жобаларды бөлек бағалаудан гөрі, топтастыруға болады.
Шығындарды қалай жіктеу және есептеу әдісі осы шығындарды ұзақ немесе қысқа мерзімге талдауға байланысты.
Мысалы, егер сіз белгілі бір қызмет үшін қанша төлеу керектігін шешуге тырыссаңыз, алдымен бұл қызметті ұсыну үшін қанша тұратындығын анықтауыңыз керек.
Кейіннен компания осы қызметті ұсынудан шығынға ұшырауы мүмкін екенін анықтау үшін ұзақ мерзімді шығындарды талдау жүргізілетін болады.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-17
|
Бөлім: |
Тіршілікқауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні:5 |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Үй,аула,мектептегіқауіпсіздік |
|
Сабақтыңмақсаты |
Үйде өзін қауіпсіз ұстаудың қарапайым ережелерін білу және төтенше қызметтердің телефондарын білу. |
|
Бағалау критерийі |
Үйдегі қарапайым қауіпсіздік ережелерін, жедел қызмет телефон нөмірлерін атай алады. Үйдегі қарапайым қауіпсіздік ережелерін қолдана алады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Жағымды көңіл күй орнату. «Менің отбасым» ойын жаттығуы Балалар шеңбер бойымен микрофонды (немесе микрофонды ауыстыратын затты) бір-біріне беріп, «Менің үйім...» (көңілді, бақытты және т.б.) Деген сөз тіркесін жалғастырады. Әңгіме Әр отбасында ересектер өздері тұратын үйдің қолайлы, таза әрі сенімді болуы үшін көп күш жұмсайды. Алайда үй қаншалықты мықты әрі сенімді болғанымен, ата-аналар әсіресе оларды үйде жалғыз қалдыруға тура келгенде балаларының денсаулығы мен қауіпсіздігі үшін қатты алаңдайды. – Ата-аналарды балаларын үйде жалғыз қалдыруға тура келгенде не алаңдатады, оларға қандай қауіп төнуі мүмкін? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Ойын жағдаяты: «Үйде жалғыз». Бала өзін үйде жалғызбын деп сезінеді. Сырттан келген бөтен адам баланы есікті ашуға үгіттейді. Осындай рөлді ойын барысында қандай жағдайда да есікті ашуға болмайтынын түсіндіреді. Педагог балалардың есіне «Жеті лақ» ертегісін салып, қасқыр қалайша үйге кіргенін талқылауды ұсынады. Әліппе-дәптермен жұмыс. – Әркез үлкендер үйден кетер алдында балаларға не жайында ескертпе жасайды? Педагог ақпараты: Көпқабатты үйлердегі балкон немесе Лоджия – демалуға арналған орын. Адамдар балконға шығып, таза ауа жұтады, айналаға қарайды. Кейбір балалар терезе немесе балконның жақтауына асылып, еңкейіп қараймын деп өз дене салмағымен жоғарыдан құлап кетуі мүмкін.Отбасындағы үлкендер балаларды қараусыз қалдырмай, кездейсоқ, қауіпті жағдайлар жайлы ескертіп отыруы керек. Адамға медициналық көмек қажет болған жағдайда жедел жәрдем шақырылады. Жедел жәрдемнің нөмірі – 103. Кейбір тынымсыз балалар басын балкон торының арасынан шығарамын деп, басы тордың арасына қысылып қалуы мүмкін. Осындай және басқа кездейсоқ жағдайларда құтқару қызметіне жүгіну керек. Құтқару қызметінің нөмірі – 112. Газ қызметі – 104, Өрт сөндіру қызметі – 101 Қауіпсіздік ережелері: Егер сен үйде жалғыз болсаң, ашық тұрған терезеге, балконның жақтауына асылып қарауға, орындыққашығуға болмайды. Балконның торына басыңдытықпа. Адамның өмірі мен денсаулығына қауіп төнгенжағдайда жедел жәрдемге (103) немесе арнайы құтқаруқызметіне(112) хабарласу қажет. Әліппе-дәптермен жұмыс. (Жалғасы) – Үйде тағы қандай қауіпті жағдайлар орын алуы мүмкін және тұрмыстық заттар мен жиһаздардың балалар үшін қандай қаупі бар Слайд 2. Педагог ақпараты: Үлкен жиһаздар да қауіпті. Кейде балалар үстіңгі сөреден қажет затын алуға қолдары жетпегенде тартылып, бар салмағын салады. Шкаф баланың үстіне құлап кетуі мүмкін. Кейде балалар жасырынбақ ойнап жүріп тоңазытқыштың ішіне кіреді. Оның есігі бекітіліп қалса, ішінен ашылмайды. Оны тапқанша, балаға ауа жетіспей қалуы мүмкін. Кіржуғыш машинаның үстіне шығуға да болмайды. – Ванна бөлмесі қауіпті болуы мүмкін бе? Педагог ақпараты: Ванна бөлмесінің қабырғалары, едені жылтыр кафельмен өңделген. Ылғалды еден тайғанақ болуы мүмкін. Құлап қалмас үшін еденге кілемше төсеу қажет. Ваннаның іші де тайғанақ болуы мүмкін. Сондықтан ваннаға төсейтін арнайы резеңке кілемшені қолдану қажет. Кейде балалар ваннаның шүмегін жабуды ұмытып кетеді. Ваннаға толған су еденге ағып, төмендегі көрші үйді су басуы мүмкін. Сондай-ақ ванна бөлмесінде тазалауға арналған тұрмыстық химия сақталады. Тұрмыстық химия адам ағзасына түссе, уландырады. Сондықтан балаларға өз бетінше тұрмыстық химияны қолдануға тыйым салынады. Әліппе-дәптермен жұмыс. (Жалғасы) – Үйде дәрі-дәрмек қайда сақталады? Неге дәріні қауіпті дейміз ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды Педагог ақпараты: Балалар үйде дәрі-дәрмек салынған қорапты қайда сақтайтынын біледі. Бірақ оған рұқсатсыз тиісуге болмайды. Ауырған кезде дәріні ережесін сақтап мөлшермен қабылдаса, ем болады. Мөлшерсіз, себепсіз ішкен дәрі уға айналады. Тіпті пайдалы дәрумендердіңөзін қатаңмөлшерменқабылдауқажет.Жасылдәрі,йодтәрізді жарақатқа арналған заттар жеке қорапта тұруы керек. Көптілділік: дәрі-дәрмек – лекарство – medicaments Сергіту сәті: «Бұғының үлкен үйі бар» Тапсырма 1. «Үйде жалғыз қалғанда» 1.Берілген суретте баланың іс-әрекетін қарап, дұрыс іс-әрекетін қызылмен белгілеп және дұрыс емес іс-әрекетін көкпен белгілейді. 2. Егер осындай жағдай болса қандай қызметке хабарласу керек? Қасынажазады 103,104,101 немесе 112 3. Дұрысемесіс-әрекетінқалайөзгертугеболады? ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; Тапсырма 2.«Суреттер сөйлейді» Әр балаға бір суреттен беріледі. Сурет бойынша әңгімелейді. Тапсырма 3. «Мен үйдемін». Коллаж жасау. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
ДескрипторАқылды үйдің ережесін құрастыру Мақсатын анықтайды Өз ойларын еркін жеткізеді
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірме лі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Сұрақ ілмегі» әдісі -Бүгін қандай қызықты ақпараттыбілдіңдер? -Сендер осы ақпаратты қай кезде қолданасыңдар? -Неліктен? «Баспалдақ» әдісі Педагог балаларға ҰОҚ барысындағы жұмыстарын сәттілік баспалдағы арқылы бағалауды ұсынады. Егер сендер үйдегі қарапайым қауіпсіздік ережесін түсінбесеңдер, онда баспалдақтың ең төменгі сатысына жабырқау смайликтің суретін салыңдар. Егер барлығын түсініп, жаңа алған білімдеріңді айта алсаңдар, онда баспалдақтың ең жоғарғы сатысына көңілді смайликтің суретін салыңдар. Ал егердеөзбілімдеріңесенімсізболсаңдар, смайликтіңсуретінбаспалдақтың Кері байланыс Не білдім? Не көрдім? Не түсіндім? Үйге тапсырма Қауіпсіз үй, аула, мектеп |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-18
|
Бөлім: |
Тіршілікқауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні:5 |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отпен ойнама |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға оттың пайдасы мен зияны туралы түсіндіру. Отпен ойнамауға, үлкеннің тілін алуға тәрбиелеу. |
|
Бағалау критерийі |
Отты қолданудың қауіпсіздік ережелерін туралы біледі; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау
Мына суреттен нені көріп тұрсыңдар? Отты. Ал, балалар, оттың қандай пайдасы бар? Отпен тамақ істейміз, үйімізді жылытамыз. Ал, енді оттың зияны туралы не білеміз? От қатты лаулап жанса, өрт болуы мүмкін. Өрттің кесірінен қаншама адамдар үйінен, тіпті өмірінен айырылып қалуы мүмкін. «От - дос, от – жау» сөзінің мағынасын сұрау. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мағынаны тану Отты қалай қолдану керектігі туралы ақпараттармен танысу Жұмбақ Бір нәрсе төрт бұрышты білесіз бе? Жаны жоқ қимылдауға денесінде. Ішінде жансыз шоқпар тығулы тұр, Қажетін кешке жақын білесіз де. (сіріңке) Жаурағанды күлдірер, Аяғы жоқты жүргізер. Өз еркіне жіберсең, Дүниені бүлдірер. (от) Үй үстінде ақ аю билейді. (түтін) Ситуациялар шешу. (көрініс түрінде көрсету) - Бақдәулеттің ата – анасы жұмыста болатын. Ол үйде жалғыз қалды. Бір кезде оған досы Қаршыға келді. - Бақдәулет не істеп отырсың? - Сабақ қарап отырмын. - Сабақты қайтесің, одан да екеуіміз ойнайық. - Жарайды. Екеуі ойнауға кіріседі. Бір кезде Қаршыға қалтасына қолын салып, сіріңкені алып шығып: Бақдәулет, мынаны қара, менде сіріңке бар. Қане, сіріңкемен от жағып көрейік.Қызық болатын шығар? Екеуі от жағуға кірісті. Содан от қатты жанған кезде екеуі шошып, үйден қаша жөнелді. Ал, балалар, айтыңдаршы Бақдәулет пен Қаршығаның істегені дұрыс па? Балалар пікірі тыңдалады. Екінші ситуацияны мұғалім оқып береді. ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. Жағдаяттық
сұрақтар. 4) Өртке байланысты ережелермен таныстыру. Сіріңке балаға
ойыншық емес. Өрт сөндіруге қарсы «101» телефонына қоңырау шалу керек. ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: От туралы ақпаратпен танысады; Оттың қауіпсіздік ережесін анықтайды; Отты тиімді қолдану ережесін сипаттайды; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://yandex.kz/images/search?pos=6&from=tabbar&imgD1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B&rpt=simage&lr=29568 Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс " Үлкен саусақ» әдісі - нені білдім, нені үйрендім - нені толық түсінбедім Үйге тапсырма Отпенойнама! |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
От немесе өрт — тар мағынада, қызылған газдар және нәтижеде сараман плазмалардың жиынтығы:
мысалы, нақтылы (материалдармен бұл жерде бұдан әрi жанармайлардың астында мұндай күкiрт компоненттер реакция сайысшы емес ағаш материалдар ұғылады) нүктеге дейiн материалдың жанармайын қыздыруды произвольного/непроизвольногосы;
химиялық реакция;
материалдың жанармайымен жоғарғы кернеудi тоқтың жақын болулары.
От жануды процесстiң негiзгi фазасы болып табылады және материалдарға басқа жанармайдың өзi таралуға қасиеттi алады. Оттың меншiктi температурасы қатысушы жануды реакциялардағы материалдардан и/илидың тұтануын реакция шақырған көзiнен тәуелдi болады.
Отпен әскери iс-әрекетте (оқтармен немесе басқа снарядтармен) дәрiмен атылатын қарудан атыс ұғылады.
Қосымша №2
От – химиялық әрекеттің нәтижесі. Бұл - жедел өтетін, жарық пен жылудың бөлінуімен қатар жүретін әрекет. Оны түрлі жоларқылы тұтатуға болады. Ең оңай жолы – жанар-жағармай қолдану.
Әрбір жанар-жағармайдың өзінің жану температурасы болады. Бір ғана сіріңкенің көмегімен тұтас ағашты жағып жіберу мүмкін емес. Өйткені, бұл әрекет кезінде оттегі аз мөлшерде бөлінеді.
Отты салқын судан гөрі, ыстық су тез сөндіреді. От буға байланысты өшеді екен. Бу ыстық болған сайын, оттың сөндірілуі де жеделдей түседі.
Әрбір шырақтық жалынында алмаздар болады. Шырақ жанған сәтте секунд сайын жалыннан 1,5 миллион алмаздың нанобөлшекгі бөлінеді екен. Алайда, олар тез жанып кетеді немесе көмір қышқыл газға айналып кетеді.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-19
|
Бөлім: |
Тіршілікқауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні:5 |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Менің қауіпсіздігім менің қолымда |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға үйде қауіпсіздік ережелерін сақтап, жауапкершілікке тәрбиелеу, қауіпті жағдайларды ескере отырып, үлкендердің айтқанын тыңдауға баулу. |
|
Бағалау критерийі |
үйде қауіпсіздік ережелерін біледі; жауапкершілікті түсінеді; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Сәлемдесу. Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Оқушыларды тас дәуірінің кезеңдері бойынша топқа бөлу «Ой салу» әдісі арқылы оқушылардың назарына жылқы суреттері ұсынылады. Келесі сұрақтар төңірегінде сұрақтарға жауап береді:
-Балалар бұл суреттерден нені көре аламыз? -Балалар бүгінгі сабақтын тақырыбы қандай болуы мүмкін? Оқушылардың жауаптары арқылы сабақтың тақырыбына шығу. Оқушыларды сабақтың тақырыбымен, оқу мақсаттарымен және бағалау критерийлерімен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
1. «Үйдегі жалғыз қалғанда қауіпсіздікті сақтау» тақырыбына байланысты бейнебаян көрсетеді. Мұғалім көрсетілген бейнебаян бойынша оқушыларға «Серпілген сауалдар» әдісі арқылы сұрақтарға жауап беруді ұсынады. -Үйде жалғыз қалғанда қандай іспен айналықан тиімді? -Үйдегі қауіпсіздікті сақтай білесіздер ме? ЕББҚ: оқушы бәрімен біргеүйдегі қауіпсіздіктің ерекшелігімен танысады Тапсырма №1 «Түсін,талда,жеткіз» әдісі Мәтінмен жұмыс «Түсін,талда,жеткіз» әдісі арқылы түсінік қалыптастырады ЕББҚ: бар оқушыға суреттерді жазбаша сипаттайды Тапсырма №2 Жұптық жұмыс суреттер арқылы тапсырма орындау
Е Тапсырма №3 Жұмбақтар жасыру. Тоққа тисе мұрты ұзын, Табанымен жазық. Киімдердің қыртысын, Береді тез жазып. (үтік) Жүрген жерін жалмайды, Тастан басқа қалмайды. (от) Қоңырауын ұрады, Дабыл қағып, безектеп. (телефон) Қорапшаның ішінде сіріңке қорабы, қайшы, дәрі құтысы т.б заттар болады Мына сандарды есте сақта! 101-өрт сөндіру қызметі 102-полиция қызметі 103- жедел жәрдем 104- газ қызметі 112- құтқару қызметі ЕББҚ:Сөйлеу кемістігі бар оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастарынан және мұғалімнің көмегімен қолдау көрсетіледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: -үйде қауіпсіздік ережелерін біледі; -жауапкершілікті түсінеді; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Бірге ойлаймыз» әдісі бойынша оқушыларға қорытынды сұрақ: -Үйдегі қауіпсіздікті сақтау қажет пе? Кері байланыс «Бағдаршам» әдісі -Мен барлығын түсіндім-жасыл -Мен орташа түсіндім-сары -Ешнәрсе түсінбедім-қызыл Үйге тапсырма Қайіпсіздік сақтау ережелері |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-20
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні:5 |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Денсаулығым өз қолымда |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларымыздың денсаулық сақтау ережелері жайлы білімдерін тереңдету, адам денсаулығының қымбаттылығын, жат қылықтардан сақтай отырып, өмір сүру үшін қажеттілігін, бағалы байлық екендігін түсіндіру. |
|
Бағалау критерийі |
денсаулық сақтау ережелерін біледі; денсаулық сақтау ережелерін сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі Оқушылардың назарын сабаққа аудару «Суреттер сөйлейді»
-Суретте қандай іс-әрекеттер бейнеленген? -Сіз өз денсаулығыңызды қалай сақтап жүресіз? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтіналды тапсырма. «Денсаулық» сөзіне кластер жасау. «Ортада қаламсап» әдісі-Мәтінмен жұмыс 1.Мәтін мазмұнын меңгеру керек. 2.Мәтінге негіз болып тұрған тірек сөздерді жаздыру. 3.Мәтін мазмұны бойынша оқушылар бір сұрақтан әзірлеп, мазмұн бойынша алған білімдерін тексереді. 4.Айтылу кезінде өзгеріске ұшырап тұрған сөздерді тауып, ненің салдарынан бұлай болғанын анықтайды. Денсаулық зор байлықАдамзат өмірге келген соң өмірін қалай болса солай өткізбеуі тиіс. Яғни адам саналы да жарқын өмір сүруі қажет. Ал сол денсаулықты сақтау – өз қолымызда, яғни өз еншімізде ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; 1-тапсырма. Мәтіннің мазмұнына сай мақал-мәтелдер мен нақыл сөздер жазу. 2-тапсырма. Мәтіннен кестедегі ақпараттардың дұрыс немесе бұрыс екенін белгілеңдер
ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер 2Fvi%2FbG83SjwqN10%2Fmaxresdefault.jpg&from=tabbar&lr=29568
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Ыстық орындық» әдісін қолдану. Сабақта оқыған мәтін бойынша сұрақтарға жауап береді, бүгінгі сабақтағы меңгерген білімдерін жинақтайды.
Кері байланыс «Желкенді кеме»
дықты кездестірген болсаң, желкенді сары түске боя;
Үйге тапсырма |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
А мәтін
Денсаулық – баға жетпейтін жалғыз ғана асыл дүние. Ол жақсы болу үшін не уақытты, не күш – жігерді, не еңбекті, тіпті барлық дүниені аямай жұмсау керек. Денсаулық үшін өмірдің бір бөлімінде қиюға болады. Денсаулық – адам өміріндегі ең жоғары бағалы дүние болғандықтан, әр адам баласы өз денсаулығына көңіл бөле қарау қажет, оны орынсыз ысырап етпеу керек, үнемі денсаулықтың қорын көбейтіп отыру керек. Біз денсаулығымызға немқұрайлы қарап, оған үлкен зиян келтіреміз. Әркім өзінің денсаулығының нашарлануына өзі кінәлі. Ауруды ағзаларға жолатпау, адамдардың өз қолында. Сол себепті, әр адам салауатты өмір салтын қалыптастыру керек. Салауатты өмір салтын ынталандыру әрқайсысымыздың дене тәрбиесімен айналысуымызға, дұрыс тамақтануымызға, зиянды әрекеттерден аулақ болып, тазалық пен санитария шараларын сақтауымыз қажет.
Қосымша №2
Ә мәтін
Денсаулық сақтаудың алдын алуға болады. Ол үшін дұрыс тамақтануға, уақытында демалуға, дене қимылымен айналысуға көп көңіл бөлу қажет. Әсіресе жасы ұлғайған адамдарға майлы тамақтарды көп жеуге болмайды. Оның орнына сүт, көкөніс тамақтарын пайдаланған дүрыс. Денсаулық сақтауда дұрыс тамақтаудың маңызы зор. Ал спортпен айналысу — денсаулықты жақсартады. Спорттың ең қарапайым түрі — жүгіру. Күн сайын таңертең үйдің маңайында, саябақта жарты сағатгай жүгіруе болады. Егер жүгіруге дәрігер рұқсат етпесе, таңғы таза ауада серуендеуге болады. Әр түрлі жаттығулар жасауға болады.
___________________________________________
(білім беру ұйымының
атауы)
Қысқа мерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болған жағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтың тақырыбы |
Жолаушы көлікте қалай піл бола алады? |
|
Сабақтың мақсаты |
қоғамдық көліктегі мінез-құлықтың негізгі ережелерін атай алады; әртүрлі қоғамдық көліктегі мінез-құлықтың ережелерін ажырата алады; |
|
Бағалау критерийі |
көліктегі дұрыс мінез-құлықтың маңыздылығын негіздей алады; көлік пен аялдамадағы мінез-құлық ережелерін бұзушылықты анықтай алады; «Көліктегі мінез-құлық ережелері» жаднамасын құрастыра алады; Өз сөзімен қорытынды тұжырымдай алады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтың барысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ширату (Ұ) Орнымызға жайғастық, Сабақты біз бастадық. Құпияны ашайын: Бүгін қызық болады! Өткенді бір қайталап, Біліктерді бекітіп, Жаңа білім аламыз. Ең соңында «Қолымнан келеді!» Деп айтамыз (Ж) – Қозғалысты жеңілдету үшін адам көлік түрлерін ойлап тапты. Бүгін біз қаладағы өмірді автобус, трамвай, троллейбус, метросыз елестете алмаймыз. Көлікті мектепке, дүкенге, стадионға, басқа қалаға немесе елге бару үшін пайдаланамыз. Үйде сөзжұмбақты шешіп, көлік түрлерін анықтадыңдар. (Ұ, Ж, Ө) Сабақ тақырыбы кестеде жасырылып, кілті берілді. (Жолаушы)
Кілт: 2-4, 1-1, 2-8, 1-6, 2-2, 1-5, 2-1, 2-7 – Жолаушы деп кімді атайды?Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
(Ұ) – Көлікті қоғамдық орын деп атауға бола ма? Не себепті? (Ө) Мәтін оқу – Қандай көлікті қоғамдық деп атауға болады? – Нені есте сақтауларың қажет? (Ұ, Ж, Т) «Қателіктерді түзет» дидактикалық ойыны. Қоғамдық көлікті пайдалану ережелері:
– Билетсіз жолаушы қалай аталады («қоян», «қоян сияқты жол жүру») – Не себепті ол осылай аталады?
Мұғалімге арналған ақпарат: Осы теңеудің шығу тарихы нақты анықталған жоқ, бірақ оның едәуір ескі екені белгілі. 19-ғасырда да билетсіз жолаушылар «қоян» деп аталған. 1. Француз тілінің aller (voyager) en lapin – қоян сияқты саяхат жасау (яғни үй қояны, lapin "үй қояны") деген сөйлемінен туындаған. Билетсіз жолаушының ұсталып қалудан қорқып, қоян сияқты дірілдейтінін меңзейді. 2. Қоянның жылдамдығы да ескеріледі, өйткені билетсіз адамдар кондуктордан сытылып кету үшін жылдам болуға мәжбүр. Қорытынды: Есте сақтаңдар! Кез келген көлікпен жүрген кезде жолақы МІНДЕТТІ ТҮРДЕ төленуі тиіс! Қоғамдық көлікті пайдалану ережесін бұзған адам өзінің және жол қозғалысына қатысушылардың өмірлеріне қауіп төндіреді. (К) «Автомобильдер» сергіту сәті. «Ояндық, керіліп-созыламыз» Негізгі тұрыс, басты еңкейту, қолдар бастың артында, шынтақтар төменде. Қолдарды жоғары көтеріп, екі жаққа созамыз, басты көтеріп, бүгілеміз – терең тыныс аламыз; бастапқы қалыпқа ораламыз – дем шығарамыз. «Моторды от алдырамыз» Тік тұрамыз, қолдар екі жаққа созылады. Қолдардың білезіктерін денеміздің алдында айналдыра отырып, сол немесе оң жаққа денені бұрамыз. «Қауіпсіздік белдігін тексереміз» Тік тұрамыз, аяқтар алшақ қойылады, қолдарымыз денеміздің бойында. Оңға-солға еңкейіп, қолдарды дене бойымен сырғытамыз. «Тежегішті тексереміз» Тік тұрамыз, қолдарымыз арқамыздың артында, алдымен сол аяқтың табанын, одан кейін оң аяқтың табанын айналдырамыз. «Кеттік!» Бір орында жүру, кейін ол жүгіруге ұласады. (Т, Қ) Оқулықтағы суреттер бойынша жұмыс – Ата-анаң саған қоғамдық орындардағы қандай мінез-құлық ережелерін үйретті? (Тәртіптілік, сыпайылық) Айсұлудың сұрағы: – Көлікте кімге орын беру керек? (Ж) Оқулық бойынша жұмыс Ережелер жазылған бұлтшалармен жұмыс. Қорытынды:
Біз қоғамдық көлікті үнемі пайдаланамыз. Ойлап қарасаң, қиын ештеңе де жоқ, отыр да жүре бер. Алайда жолаушыларға арналған қауіпсіздік ережелері бар. (Ұ, К) «Автобуста» мультфильмін көріп, одан әрі талқылау. Оларды сақтамау мынадай жағдайға әкеп соғады. – «Барлық көлікте бірдей осы ережелерді сақтау керек пе?» деген сұраққа ойланып көріңдер? (Ж) Ауызекі сөйлеу тілін дамытуға арналған «Әңгіме құрамыз» жаттығуы. – Тақтада сөз тіркестері жазылған, көлікте жүрген кездегі іс-қимылдарды ретімен орналастыру қажет: 1. Автобус келіп тоқтады. 2. Билет алдым. 3. Орын бердім. 4. Көлік салонына кірдім. 5. Шығуға дайындалдым. – Осы сөз тіркестерімен сөйлем құрып көр. (Ұ) «Ол – мен және менің достарым!» ойыны. – Мен сендерге сұрақтар қоямын, онда айтылғанды істейтін болсаңдар, «Ол – мен және менің достарым!» деп айтыңдар. Егер ереженің қайсыбірі нормаға сәйкес келмесе, онда үндемейсіңдер. – Кім көше ортасындағы жолмен Үйге қайтады мектептен? – Жолаушы өткелімен Жолдан өтетін кім? – Кім желдей заулап жүгіретін, Бағдаршамды көрмейтін?
(Ж) Оқулықтағы суреттермен жұмыс – Көліктен шыққаннан кейін жолдан қалай дұрыс өту керектігі жөнінде айтыңдар. (Т) Қойылым. – Аялдамадағы мінез-құлық туралы қойылым қойыңдар. Әлия автобустан шыға салып, бірден көшенің екінші жағына жүгіре жөнелді. – Әлия дұрыс істеді ме? Көліктен шыққаннан кейін көшеден қай жерден және қалай өту керек? – Сендер көше мен жолдағы мінез-құлықтың негізгі ережелерін білесіңдер. Бірақ кейде басқа адамдардың жол қозғалысы ережесін бұзғанын көресіңдер. Қате мінез-құлықтың салдарынан жол-көлік оқиғалары орын алады. Адамдар әртүрлі, кейде ауыр жарақаттар алады. Осының себебі – ереженің бұзылуы. Қорытынды: Жолдың жанында барынша мұқият және зейінді бол. Ересектермен бірге жол қозғалысы ережесін зерделе. Қалыптастырушы бағалау. Тапсырма Суретке мұқият қараңыз. Қоғамдық көлікте өзін дұрыс ұстай алмай тұрған балаларды анықтап, сәйкес нөмірін бояңыз. Олардың жасаған іс- әрекеттері басқаларға қандай жағымсыз, қауіпті жағдайлар туғызуы мүмкін? Топтық жұмыс. Қоғамдық көліктегі өзін-өзі ұстау ережелері туралы постер жасаңыз және таныстырыңыз. Дескриптор: Білім алушы − қоғамдық көлікте ереже сақталмаған балаларды анықтайды; − балалардың жасаған әрекеттері туралы ойын айтады; − қоғамдық көлікте өзін-өзі ұстау ережесін құрастырады; − шығармашылық жұмысты таныстыруға қатысады.
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстары ның қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Оқушыларға екі түрлі жағдаяттық тапсырма ұсынылады. Әр жағдаяттың шешімін талқылайды; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
Венн диаграммасы ҚБ парағы |
|||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Саралау тапсырмалары. 1-деңгей – Жолаушылар көлікте өздерін дұрыс ұстаған суретті жасыл түсті қарындашпен белгіле, мінез-құлық ережесі бұзылған суретті қызыл түсті қарындашпен белгіле. 2-деңгей – Өз сыныптастарың үшін «Көліктегі мінез-құлық ережелері» жаднамасын құрастыр. 3-деңгей – Көліктегі мінез-құлық ережелері бойынша білімдеріңді тексеріңдер. 1. Автобусты: а) алдынан б) артынан в) кез келген жағынан айналып өтуге болады 2. Көлікте өз-өзіңді қалай ұстау керек? а) қатты дауыспен сөйлеу, шулау керек б) жолаушылармен ұрсысу керек в) өзіңді тыныш ұстау керек 3. Көлікте: а) орынды жасы үлкендерге ғана беру керек б) ешкімге орын бермеу керек в) қыздар мен әйелдерге орын беру керек г) отыруға мұқтаж адамдарға орын беру керек 4. Көлікте: а) кейде билет сатып алмауға болады б) әрқашан билет сатып алу қажет в) билет сатып алудың керегі жоқ |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
Үйден сыныптастарыңа арнап кітапша құрастыр. |
|
|
|
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жер ортақ үйіміз. |
|
Сабақтыңмақсаты |
оқушыларға қоршаған орта, жер анаың адам өмірінде маңыздылығын түсіндіре отырып, Дұрыс әрекет құндылығының мәнін ашу. |
|
Бағалау критерийі |
оқушыларға өмірлік «қошаған орта» , «жер ана» ұғымы туралы түсінік беру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
кешірімділік, сыйластық қасиетін дамыту, өзі-өзіне және айналадағы адамдарға құрмет |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
1Ұйымдастыру кезеңі 1.1. 5 «Т» ережесін еске түсіру Тәртіп Талап Тазалық Тыныштық Татулық 1.2. Жағымды көңіл күйге келтіру. «Нұрға бөлену» жаттығуын өткізу -Отбасы мүшелерінің құқықтық мәртебесі қандай ? -Бүгінгі тақырыбымыз не туралы болуы мүмкін? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
2.1 Тақырыпты ашу · Жер ғаламшары несімен ерекше? · «Жер - жайлы мекен» деп неліктен айтады? · «Жер - жамылғы» дегенді қалай түсінесіңдер? · Жермен адамның қандай байланысы бар? · Өзің жерді не үшін қадірлейсің? 2.2 Дәйексөз. «Мықты болсаң , жердей бол » Халық нақылы Қыздарға бір рет, ұлдарға бір рет, барлығына бірге хормен айтқыздырту. · Дәйексөздің
мағынасын қалай түсінесіңдер? ЕББоқушыға тапсырма шығарылып беріледі. 2.3 Әңгiмелеу Алма ағашы мен бала (бейнесабақ) Сұрақтар. · Алма ағашы мен баланың сәби шақтағы достығы қалай еді? · Көп уақыт арасында не өзгерді? · Отбасын құрған балаға не керек болды? · Бәрінен шаршаған балаға алма ағашы қандай ұсыныс білдірді? · Қартайған бала мен ағашың ұқсастығы неде? · Баланың жасаған іс әректінен қандай түйін келтіреміз? · Өзің қоршаған ортаға қамқорлығыңды қалай көрсетіп келесің? Сергіту сәті Өлең мазмұнына сәйкес қимыл- қозғалыстар жасалады.
ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды қоршаған ортаға қамқорлығыңды қалай көрсетіп келесің? Сергіту сәті : Күндей болып күлеміз, Гүлдей болып өсеміз, Құстай болып ұшамыз, Көбелектей қонамыз. 2.4. Шығармашылық іс әрекет, топтық жұмыс.
1-тапсырма. «Жер ғажап ғаламшар » тақырыбында коллаж құрастыру 2-тапсырма. Өлеңді оқып жерге алғысыңды білдіріп алғыс хат жазамыз 3-тапсырма. Жерді қорғау туралы ереже құрастырып саламыз. 2.5 Мотивациялық қозғаушы Ойын: «Сипаттау арқылы жұмбақтың шешуін тап». Балалар күн, жаңбыр, бұлтты сипаттайды өз сөздерімен, бір бала соны суретіне қарамай, ойланып табу керек. |
Бағалау критериі Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін ажыратады Дескриптор: Отбасындағы құқықтарын анықтайды; Ұғымдар бойынша ақпарат анықтайды; Дәйектердің нақты, толық сипаттайды: Дескриптор Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін анықтайды; құрылысын сақтап, жүйелі ой жазады. Дескриптор: Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін қажеттігін дәлелдейді; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» landergenius@gmail.com |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Тазалық» әдісі бойынша оқушылар өздері жаңа тақырыптан алғандарын ой елегінен өткізеді Еттартқыш- алған білімімді жинақтап, қорытамын, електен өткіземін. Чемодан- алған білімім болашақта қажет. Қоқыс жәшігі-алған білімімді қажет етпеймін. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект https://abesu.org/4-synyp-өzіn-өzі-tanu-sabaғy-32-zher-ortaқ-үyіmіz |
Жер- біздің ортақ үйіміз. Барлық ғаламшарлардың ішінде Жер шары ең әдемі,ең бай,өмір сүруге ең қолайлы планета.Жерді адамдар, құстар, жан- жануарлар мекен еткен.
Жердің 79% судан тұрады. Жер бетінде тек адамдар мен жануарлар ғана емес, өсімдіктер де өмір сүреді. Жер бетіндегі тіршілік адамдар мен табиғатқа ортақ. Демек табиғат пен адамдардың өмірі бір-біріне тікелей байланысты. Жердің байлығын, табиғатын, жан-жануарларын дұрыс пайдаланбасақ, қорғамасақ, жер бетіндегі тепе-теңдік бұзылады, тіршілікке нұқсан келеді. Жер, су, Күннің жылуы, ауа - тіршілік көздері болып табылады. Сондықтан осы тіршілік көздерін ластамай,бекер ысырап етпей, аса сақтықпен пайдалана білуіміз керек. Зауыттан шыққан қалдықтар, түрлі қоқыстарды өртеу, машиналардан шыққан зиянды газдар және абайсызда шыққан өрт ауаны ластайды. Кейбір жануарлар мен құстар және өсімдіктер жойылып кетудің алдында тұр. Сондықтан оларды Қызыл кітапқа енгізген. Осы Қызыл кітапқа енген аңдар мен құстар, өсімдіктер мемлекеттік қорғауға алынған. Өйткені оларды қорғамаса , олар жер бетінен мәңгі жойылып кетеді.
Мен Қазақстанда тұрамын. Қазақстан ең ірі мемлекеттердің бірі болып табылады. Қазақстанның көркеюіне бүкіл ел болып ат салысуда. Қазақстанның келешегі онда тұрған халыққа тікелей байланысты. Әрбір адам бір мүдде, бір бағыт, бір мақсатқа жұмыла еңбек етсе, еліміздің болашағы сөзсіз жарқын болады.
Қазақстан - көп ұлтты мемлекет. Онда көптеген ұлттың өкілдері бейбіт қатар өмір сүруде. Олар бір - біріне дос, бауыр, жолдас. Қазақ елі, жері барлық жағынан бай. Елінің ынтымағы жарасқан. Жерінің қойнауы толған кен, жайлауы толған мал, даласы толған егін. Сәні мен салтанаты ерекше. Қазақ жерінің байлығы көз тұндырады. Сондықтан ертеде оның жаулары да көп болған. Бөгенбай, Қабанбай, Қарасай, тағы сол сияқты көптеген батырларының арқасында ұлтарақтай жерін де ешкімге бермей, білектің күшімен, найзаның ұшымен қорғап қалған. Осының бәрін олар келешектегі ұрпақ қамы үшін жасаған. Сол сияқты, киелі қазақ жері әулиелерімен де атағы шыққан. Мысалы: Семейдегі Қоңыр әулие , Жетісудағы Балпық әулие ,Ескелді әулиелердің кесенелері, Түркістандағы Қожа Ахмет Яссауи, Арыстан баб кесенелері, Жамбыл облысынды Айшабибі кесенесі соның айғағы.
Қазақстан көлдер мен өзендерге де бай. Атақты Ертіс, Іле, Шу,Есіл,Жайық өзендері де Қазақстанның жерін басып өтеді. Сонымен қатар атақты Балхаш, Алакөл, Бурабай, Жасыбай сияқты көлдері бар. Арал теңізі, Каспий теңізі тулаған балықтарымен елге әйгілі. Жердің көркі болған атақты Көкшетау, Алатау, Қаратау, Тарбағатай, Алтай, Баян тауларының қойнауы пайдалы қазбаларға толы. Қарағанды мен Екібастұздың көмірі, Маңғыстау мен Ақтаудың мұнайы еліміздің таусылмас қазынасы болып табылады. Осының бәрін өз орнымен пайдаланып, табиғатын аялап сақтау, келешек ұрпақтың қолына табыстау - біздің негізгі міндетіміз.
Ерінбей еңбектеніп, елімізді гүлдендіріп, атағын бүкіл әлемге әйгілеуіміз керек деп ойлаймын. Қазақстан алдыңғы қатарлы елдердің қатарында болады деп сенемін. Сол үшін өзімнің қолымнан келгеннің бәрін жасауға дайынмын. Өйткені мен өз Отанымды, өз елімді,өз жерімді,өз ғаламшарымды, оны мекен еткен бүкіл адамдар мен табиғатты сүйемін!
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-23
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Менің айналамдағы әлем |
|
Сабақтыңмақсаты |
оқушылардың өмір туралы көзқарастарын анықтау және өмірді қалай сүйетіндерін байқау; өмірдегі орны қандай деңгейде бағаланып жатқанын қаншалықты білетіндерін анықтау. |
|
Бағалау критерийі |
оқушыларға өмірлік «қошаған орта» , «жер ана» ұғымы туралы түсінік беру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
оқушыларды өз өмірінің мәнін түсіне білуге, рухани өсуге және жақсы мен жаманның аражігін ажырата отырып, өмірлік айқындамасын белгілей білуге үйренеді; |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
1Ұйымдастыру кезеңі Қымбатты оқушылар сіздерді көргендерімізге қуаныштымыз! Бүгінгі сабағымыздың тақырыбы «Мен және айналадағы әлем». - Мен және айналадағы әлем сөйлемін қалай түсінеміз? Өмір өте мәнді, мағыналы, мазмұнды өтуі үшін адамдардың бір - бірімен сыйластықта болуы керек деп қорытамыз жауапты. 1Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
2. «Сиқырлы қобдиша» ойыны Қатысушы оқушыларға көздерін жұмуды ұсынамын. көресіздер және оған күліп қарауларыңыз керек. Барлық оқушылар қобдишаға қарап болған соң сұрақ қоямын: Сіздер жан-жақты және қайталанбайтын деген сөзді қалай түсінесіздер? Жан-жақты, қайталанбайтын бейне кім болып шықты? Сіздер ол бейнеге күліп қарағанда, ол сіздерге қалай қарады?
Қорытынды ой-түйін. Әр адам жан-жақты және қайталанбайтын бейне. Сондықтан, өмірімізді дұрыс көзқараспен, сыйластықпен қарым-қатынас жасауымыз керек. Өзін және басқалардың өмірін жоғары бағалап, бар болмысымен қабылдай білу, бір-бірімізге шыдамдылықпен, сыйластықпен қарай білу - біздің айналадағы әлеммен үндестікке өмір сүруіміздің бірден бір кепілі. Ал айналадағы адамдармен дұрыс қарым-қатынаста болу – жетістікке жетудің, жеке тұлға болып кемелденуіміздің алғышарты және маңызды ереже. ЕББоқушыға тапсырма шығарылып беріледі. 3. «Менің жағымды және жағымсыз қасиеттерім» Өзіңді және өзгелерді бар болмысымен қабылдай білу үшін ең алдымен өзімізде бар қасиеттерді таразылап жұмыс жасай білуіміз керек. Ақ парақты екіге бөліп жағымды қасиеттерім, жағымсыз қасиеттерім деп өз бойымыздағы құндылықтарымызды саралап көрелік. 4. «Эмоциялар теңізінде» - Дәл қазір қандай сезімдесіздер? - Тағы қандай сезімдерді білеміз? - Жақсы сезімдерді сонан соң жаман сезінулерді айтайықшы. Жақсы сезімдерді айтқанды, өзімізді қалай сезіндік? Жаман сезімдерді айтуда қалай болды? - Ал енді бойымызды билеген жаман сезінулерден, қорқыныштан арылайық. Қолымызды, денемізді, аяқтарымызды сілкіп-сілкіп тастаймыз. Бәріміз бірігіп хормен «Өмір қандай тамаша!
Өмір маған қымбат! Менің өмір сүргім келеді. Мен өмірді
таңдаймын!» – деп айту
керек. ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Бағалау критериі Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін ажыратады Дескриптор: Отбасындағы құқықтарын анықтайды; Ұғымдар бойынша ақпарат анықтайды; Дәйектердің нақты, толық сипаттайды: Дескриптор Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін анықтайды; құрылысын сақтап, жүйелі ой жазады. Дескриптор: Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін қажеттігін дәлелдейді; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» landergenius@gmail.com |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Енді осы тренингтен алған әсерлеріңізбен бөліссеңіздер. Қандай күйде болдыңыз? «Өмірдің қызығын көрудің бір-ақ жолы бар батыл болып, жеңілістер мен ауыртпалықтардан қорықпау» дегім келеді. Біз бақыттымыз, себебі біз тәуелсіз мемлекетте өмір сүреміз! Кері байланыс «Тазалық» әдісі бойынша оқушылар өздері жаңа тақырыптан алғандарын ой елегінен өткізеді Еттартқыш- алған білімімді жинақтап, қорытамын, електен өткіземін. Чемодан- алған білімім болашақта қажет. Қоқыс жәшігі-алған білімімді қажет етпеймін. Үйге тапсырма: Жер ортақ үйіміз! Суреттер көрмесін дайындау. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект https://abesu.org/4-synyp-өzіn-өzі-tanu-sabaғy-32-zher-ortaқ-үyіmіz |
Жер- біздің ортақ үйіміз. Барлық ғаламшарлардың ішінде Жер шары ең әдемі,ең бай,өмір сүруге ең қолайлы планета.Жерді адамдар, құстар, жан- жануарлар мекен еткен.
Жердің 79% судан тұрады. Жер бетінде тек адамдар мен жануарлар ғана емес, өсімдіктер де өмір сүреді. Жер бетіндегі тіршілік адамдар мен табиғатқа ортақ. Демек табиғат пен адамдардың өмірі бір-біріне тікелей байланысты. Жердің байлығын, табиғатын, жан-жануарларын дұрыс пайдаланбасақ, қорғамасақ, жер бетіндегі тепе-теңдік бұзылады, тіршілікке нұқсан келеді. Жер, су, Күннің жылуы, ауа - тіршілік көздері болып табылады. Сондықтан осы тіршілік көздерін ластамай,бекер ысырап етпей, аса сақтықпен пайдалана білуіміз керек. Зауыттан шыққан қалдықтар, түрлі қоқыстарды өртеу, машиналардан шыққан зиянды газдар және абайсызда шыққан өрт ауаны ластайды. Кейбір жануарлар мен құстар және өсімдіктер жойылып кетудің алдында тұр. Сондықтан оларды Қызыл кітапқа енгізген. Осы Қызыл кітапқа енген аңдар мен құстар, өсімдіктер мемлекеттік қорғауға алынған. Өйткені оларды қорғамаса , олар жер бетінен мәңгі жойылып кетеді.
Мен Қазақстанда тұрамын. Қазақстан ең ірі мемлекеттердің бірі болып табылады. Қазақстанның көркеюіне бүкіл ел болып ат салысуда. Қазақстанның келешегі онда тұрған халыққа тікелей байланысты. Әрбір адам бір мүдде, бір бағыт, бір мақсатқа жұмыла еңбек етсе, еліміздің болашағы сөзсіз жарқын болады.
Қазақстан - көп ұлтты мемлекет. Онда көптеген ұлттың өкілдері бейбіт қатар өмір сүруде. Олар бір - біріне дос, бауыр, жолдас. Қазақ елі, жері барлық жағынан бай. Елінің ынтымағы жарасқан. Жерінің қойнауы толған кен, жайлауы толған мал, даласы толған егін. Сәні мен салтанаты ерекше. Қазақ жерінің байлығы көз тұндырады. Сондықтан ертеде оның жаулары да көп болған. Бөгенбай, Қабанбай, Қарасай, тағы сол сияқты көптеген батырларының арқасында ұлтарақтай жерін де ешкімге бермей, білектің күшімен, найзаның ұшымен қорғап қалған. Осының бәрін олар келешектегі ұрпақ қамы үшін жасаған. Сол сияқты, киелі қазақ жері әулиелерімен де атағы шыққан. Мысалы: Семейдегі Қоңыр әулие , Жетісудағы Балпық әулие ,Ескелді әулиелердің кесенелері, Түркістандағы Қожа Ахмет Яссауи, Арыстан баб кесенелері, Жамбыл облысынды Айшабибі кесенесі соның айғағы.
Қазақстан көлдер мен өзендерге де бай. Атақты Ертіс, Іле, Шу,Есіл,Жайық өзендері де Қазақстанның жерін басып өтеді. Сонымен қатар атақты Балхаш, Алакөл, Бурабай, Жасыбай сияқты көлдері бар. Арал теңізі, Каспий теңізі тулаған балықтарымен елге әйгілі. Жердің көркі болған атақты Көкшетау, Алатау, Қаратау, Тарбағатай, Алтай, Баян тауларының қойнауы пайдалы қазбаларға толы. Қарағанды мен Екібастұздың көмірі, Маңғыстау мен Ақтаудың мұнайы еліміздің таусылмас қазынасы болып табылады. Осының бәрін өз орнымен пайдаланып, табиғатын аялап сақтау, келешек ұрпақтың қолына табыстау - біздің негізгі міндетіміз.
Ерінбей еңбектеніп, елімізді гүлдендіріп, атағын бүкіл әлемге әйгілеуіміз керек деп ойлаймын. Қазақстан алдыңғы қатарлы елдердің қатарында болады деп сенемін. Сол үшін өзімнің қолымнан келгеннің бәрін жасауға дайынмын. Өйткені мен өз Отанымды, өз елімді,өз жерімді,өз ғаламшарымды, оны мекен еткен бүкіл адамдар мен табиғатты сүйемін!
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-24
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Біздің таза ауламыз. |
|
Сабақтыңмақсаты |
оқушыларға қоршаған орта, жер анаың адам өмірінде маңыздылығын түсіндіре отырып, Дұрыс әрекет құндылығының мәнін ашу. |
|
Бағалау критерийі |
оқушыларға өмірлік «қошаған орта» , «жер ана» ұғымы туралы түсінік беру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
кешірімділік, сыйластық қасиетін дамыту, өзі-өзіне және айналадағы адамдарға құрмет |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
1Ұйымдастыру кезеңі Әңгімелесу. *Табиғатқа өз қарым – қатынастарыңды қалай білдіресіңдер ? *Таза ауа, су, топырақтың адам денсаулығына қандай пайдасы бар ? * Табиғатты неліктен «Жер - анаға» теңейді ? * Адамның табиғатқа , табиғаттың адамға қандай пайдасы бар ?
1.2. Жағымды көңіл күйге келтіру. «Нұрға бөлену» жаттығуын өткізу -таза ауа болу үшін не қажет ? -таза аула болу үшін не қажет? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
2.1 Тақырыпты ашу Тазалық болған жерде ағаштар да, гүлдер де жайқала өседі.Тазалықтан кейін табиғатқа сұлулық керек ол үшін ағаштар мен гүлдер егеміз.Табиғат тазалығын сақтау – адамның өз өмірінің қауіпсіздігін сақтау деген сөз Сондықтан адам мен табиғат арасындағы қатынас ізгілік пен үйлесімділікке құрылуы шарт.Барша байлықтардың анасы – Жер .Жерді күтіп – баптай білу оның қойнауынан қазба байлықтарын игеріп ала білу табиғат пен қоршаған ортаны түлетіп гүлдендіре беру өз қолымызда.Табиғат тартылысы,құбылыстары тіршілігі – оның тынысы табиғат деп аталады.Олардың барлығы адам жанына саулық береді. Жан саулығы – денсаулық негізі . «Табиғат тазалығы – адамзат амандығы» екенін естен шығармау керек. 2.2 Шығармашылық жұмыс. Интерактивті тақтада көрсетілген суреттерді қатыстыра отырып «Табиғат аясында» атты тақырыпқа әңгіме жазу ұсынылады. Оқушылардың шығармашылық шабытын аша түсуге олардың суреттегі әрекеттерді ұғынуы арқылы өзіндік «менін» көрсете алуы үшін және табиғаттың құпиясын ұғыну. 2.3 Тапсырма. (жұмбақтарды шешу). 1.Әдемі түнде, 3.Жылт – жылт еткен, Мен жүрсем жүреді бірге Жырадан өткен. (ай) (су) 2.Бір түкті кілем, 4.Бар ма жоқ па оны анық білмейсің, Бір түксіз кілем Ол жоқ жерде өмір сүріп жүрмейсің (жер мен аспан) (ауа) 5.Көтеріліп теңізден, Биіктен қайта түскенде, Аспанға биік барамын . Өні кірер даланың . (жаңбыр) 2.2 Дәйексөз. «Табиғаттың тазалығы, адамзаттың амандығы» Халық нақылы · Дәйексөздің
мағынасын қалай түсінесіңдер? ЕББоқушыға тапсырма шығарылып беріледі. 2.3 Жағдаятты талдау. 1 – жағдаят: Арман бақ ішінде келе жатыр еді,терек бұтақтарын сындырып жатқан балаларды көрді де тұрып қалды ... . 2 –жағдаят: Алмат достарымен бірге ауыл сыртындағы бұлаққа келді. Олар өздері жиі келіп тамашалайтын бұлақтың көзі қалдық шөптер, босаған ыдысқа және қоқыстарға бітеліп қалғанын көрдің, сен не істер едің? ... . 3 – жағдаят: Сынып жетекшісі сабақ соңында аулаға көшет және де гүлзар өсіру туралы ұсыныс айтқан еді, сынып балалары мақұлдады да,Жанат мақұлдамады.Не себепті ? ... . 2.4 Сахналау. Табиғаттың адам өміріне қажеттілігі туралы көріністі тамашалаңыздар. Қатысушылар: Күн, ауа, су, жер, оқушы. ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Бағалау критериі Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін ажыратады Дескриптор: Отбасындағы құқықтарын анықтайды; Ұғымдар бойынша ақпарат анықтайды; Дәйектердің нақты, толық сипаттайды: Дескриптор Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін анықтайды; құрылысын сақтап, жүйелі ой жазады. Дескриптор: Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін қажеттігін дәлелдейді; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» landergenius@gmail.com |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Өзіммен-өзім. Балалар жайланып отырып,көздерін жұмып,өздеріне ең жақын,сүйікті отбасы мүшелерін,өз үйлерін көз ал- да рына елестетеді.Өз отбасылары туралы ең қымбат,ғажап сөздерді айтып,өз ойларымен бөліседі. Кері байланыс «Үш жағымды сәт» стратегиясы. Оқушыларға сабақтың барысында орын алған үш жағымды сәтті, яғни, тапсырманы орындауда болған үш жағдайды және келесі сабақта олардың жұмыстарын жақсарта түсуге керек болатын бір әрекетті атау ұсынылады. Үйге тапсырма Біздің қаламыз! Суреттен коллаж жасау |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект https://abesu.org/4-synyp-өzіn-өzі-tanu-sabaғy-32-zher-ortaқ-үyіmіz |
Жер- біздің ортақ үйіміз. Барлық ғаламшарлардың ішінде Жер шары ең әдемі,ең бай,өмір сүруге ең қолайлы планета.Жерді адамдар, құстар, жан- жануарлар мекен еткен.
Жердің 79% судан тұрады. Жер бетінде тек адамдар мен жануарлар ғана емес, өсімдіктер де өмір сүреді. Жер бетіндегі тіршілік адамдар мен табиғатқа ортақ. Демек табиғат пен адамдардың өмірі бір-біріне тікелей байланысты. Жердің байлығын, табиғатын, жан-жануарларын дұрыс пайдаланбасақ, қорғамасақ, жер бетіндегі тепе-теңдік бұзылады, тіршілікке нұқсан келеді. Жер, су, Күннің жылуы, ауа - тіршілік көздері болып табылады. Сондықтан осы тіршілік көздерін ластамай,бекер ысырап етпей, аса сақтықпен пайдалана білуіміз керек. Зауыттан шыққан қалдықтар, түрлі қоқыстарды өртеу, машиналардан шыққан зиянды газдар және абайсызда шыққан өрт ауаны ластайды. Кейбір жануарлар мен құстар және өсімдіктер жойылып кетудің алдында тұр. Сондықтан оларды Қызыл кітапқа енгізген. Осы Қызыл кітапқа енген аңдар мен құстар, өсімдіктер мемлекеттік қорғауға алынған. Өйткені оларды қорғамаса , олар жер бетінен мәңгі жойылып кетеді.
Мен Қазақстанда тұрамын. Қазақстан ең ірі мемлекеттердің бірі болып табылады. Қазақстанның көркеюіне бүкіл ел болып ат салысуда. Қазақстанның келешегі онда тұрған халыққа тікелей байланысты. Әрбір адам бір мүдде, бір бағыт, бір мақсатқа жұмыла еңбек етсе, еліміздің болашағы сөзсіз жарқын болады.
Қазақстан - көп ұлтты мемлекет. Онда көптеген ұлттың өкілдері бейбіт қатар өмір сүруде. Олар бір - біріне дос, бауыр, жолдас. Қазақ елі, жері барлық жағынан бай. Елінің ынтымағы жарасқан. Жерінің қойнауы толған кен, жайлауы толған мал, даласы толған егін. Сәні мен салтанаты ерекше. Қазақ жерінің байлығы көз тұндырады. Сондықтан ертеде оның жаулары да көп болған. Бөгенбай, Қабанбай, Қарасай, тағы сол сияқты көптеген батырларының арқасында ұлтарақтай жерін де ешкімге бермей, білектің күшімен, найзаның ұшымен қорғап қалған. Осының бәрін олар келешектегі ұрпақ қамы үшін жасаған. Сол сияқты, киелі қазақ жері әулиелерімен де атағы шыққан. Мысалы: Семейдегі Қоңыр әулие , Жетісудағы Балпық әулие ,Ескелді әулиелердің кесенелері, Түркістандағы Қожа Ахмет Яссауи, Арыстан баб кесенелері, Жамбыл облысынды Айшабибі кесенесі соның айғағы.
Қазақстан көлдер мен өзендерге де бай. Атақты Ертіс, Іле, Шу,Есіл,Жайық өзендері де Қазақстанның жерін басып өтеді. Сонымен қатар атақты Балхаш, Алакөл, Бурабай, Жасыбай сияқты көлдері бар. Арал теңізі, Каспий теңізі тулаған балықтарымен елге әйгілі. Жердің көркі болған атақты Көкшетау, Алатау, Қаратау, Тарбағатай, Алтай, Баян тауларының қойнауы пайдалы қазбаларға толы. Қарағанды мен Екібастұздың көмірі, Маңғыстау мен Ақтаудың мұнайы еліміздің таусылмас қазынасы болып табылады. Осының бәрін өз орнымен пайдаланып, табиғатын аялап сақтау, келешек ұрпақтың қолына табыстау - біздің негізгі міндетіміз.
Ерінбей еңбектеніп, елімізді гүлдендіріп, атағын бүкіл әлемге әйгілеуіміз керек деп ойлаймын. Қазақстан алдыңғы қатарлы елдердің қатарында болады деп сенемін. Сол үшін өзімнің қолымнан келгеннің бәрін жасауға дайынмын. Өйткені мен өз Отанымды, өз елімді,өз жерімді,өз ғаламшарымды, оны мекен еткен бүкіл адамдар мен табиғатты сүйемін!
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-25
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Орманда өзін қалай ұстау керек |
|
Сабақтыңмақсаты |
Табиғат аясындағы өз әрекеттеріне және қоршаған ортаға байланысты адам қылықтарына баға бере білуге дағдыландыру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Табиғат аясында өзін дұрыс ұстауды,экология ережелерін қайталап,табиғатқа аяушылық сезіммен қарауды үйрету; |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
1Ұйымдастыру кезеңі 1.1 Сахналық көрініс. Музыкалық сүйемелдеумен балаларға саябақ,орман тоғайлар бейнеленген слайдтарды көрсетеді. Сол сәтте орманшы келеді.Балалар қонақты қарсы алады. -Бізге қонаққа келген кім,қалай ойлайсыңдар? Орманшы балаларды орманға қонаққа шақырады. Саяхатқа барамыз, Орманға бет аламыз. Қараңдаршы,айнала Қандай ғажап,тамаша! («Орман шуы»,музыкалық сүйемелдеу) 1Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
2.1Қойылым Орманға жақсы ниетпен келдіңдер ме,әлде жаман ойларың бар ма? –деп орманшы балалардан сұрайды.Орманда өзін дұрыс ұстау ережелері туралы балалардың білімдерін тексеретінін хабарлайды.Әртүрлі жағдайларды оқып,дұрыс жауаптары үшін балаларға жаңғақ сыйлайды. ЕББоқушыға тапсырма шығарылып беріледі. 1-жағдай Сендер орман ішінен саңырауқұлақ көрдіңдер,бұл шынайы ақ саңырауқұлақ па,әлде тек соған ұқсайтын саңырауқұлақ па,білмейсіңдер,қандай іс-әрекет қолданасыңдар? 1.Тұрған орнында қалдырамын. 2.Кесіп алып,өзіммен бірге алып кетемін. Орманшының сұрағына жауап береді. 3.Ата-анамнан немесе достарымнан сұраймын. 4.Дәмін татып көруге әрекеттенемін. 2-жағдай Сен орманға жидек теру үшін бардың. 1.Бәрін қатарынан жұла беремін. 2.Піскен жидектерді ғана бір-бірден теремін. 3.Жидектерді көп-көптен бұтағымен қоса жұламын. 3-жағдай Орманда серуендегеннен кейін,көп қоқыс қалдықтары қалғанын байқаған кездегі сендердің іс-әрекеттерің. 1.Жерге көміп тастаймыз. 2.Үйге алып кетіп,қоқыс жәшігіне лақтырамыз. 3.Қағаздарды өртейміз. 4.Онсыз да қоқыс көп деп,бәрін өз орнында қалдырамыз. Балалардың іс-әрекеттерді дұрыс болған жағдайда суреттегі шеңберлерді қызыл түспен,бұрыс жағдайда жасыл түспен бояу керектігін түсіндіріп,жұмыс дәптеріндегі тапсырманы өз бетімен орындауды тапсырады. Сергіту сәті. Қане,қатар тұрайық, Бойымызды жазайық, Қаздарға біз ұқсайық, Мойнымызды созайық, Секірейік,шулайық, Қояндарға ұқсайық, Армансыз бір секіріп, Көзден ғайып болайық. (Ауд.Г.Нурузова) Орманшы балаларға «Ормандағы жабайы» атты тиін оқиғасын баяндап береді. -Өлең сендерге қандай әсер қалдырды? -Бала неліктен тиінге ұнамады? Орманның әр жерінде орманшының тыйым салу белгілері ілінген.Орманшы балаларды бір белгіден бір белгіге жетелеп,білімдерін тексереді. 2.3 ларды бір белгіден бір белгіге жетелеп,білімдерін тексереді. Өздерінің пікірлерін білдіріп,әртүрлі жағдайларда өзін дұрыс ұстау әрекеттерін атайды, сұрақтарға жауап береді. Дұрыс жауаптарды таңдайды,түсіндіреді. Өз беттерімен тапсырманы орындайды. Орындау барысында өз ойларымен бөліседі. Өлең мазмұнына с қимылдар жасайды.
1.Ағаштардың қабықтарын зақымдама. 2.Саябақтарда,орманда,көгалда гүлдерді жұлма. 3.Піскен жидектерді жинағанда,бұтақтарын бүлдірме. 4.Саңырауқұлақтарды таптама. 5.Ормандағы өрмекшінің торын бұзба,өрмекшіні өлтірме. 6.Көбелектерді,инеліктерді,бақа да жәндіктерді аулама. 7.Ұяларды бұзба! 8.Жабайы аңдарға жақындама. 9.Орманда,саябақта тыныштық сақта. 10.Қураған шөптерді өртеме. 11.Орманға,саябаққа,өзен бойына қоқыс қалдықтарын тастама. Орманшы балаларды мақтап,тиіннің атынан жаңғақ толған себетті сыйға тартады. Көздерін жұмуды ұсынады: «Дөңгелейміз,айналамыз, Бақшамызға ораламыз» (Музыкалық сүйемелдеумен балалар балабақшаға оралады,орманшы ғайып болады) ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Бағалау критериі Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін ажыратады Дескриптор: Отбасындағы құқықтарын анықтайды; Ұғымдар бойынша ақпарат анықтайды; Дәйектердің нақты, толық сипаттайды: Дескриптор Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін анықтайды; құрылысын сақтап, жүйелі ой жазады. Дескриптор: Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін қажеттігін дәлелдейді; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» landergenius@gmail.com |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Тазалық» әдісі бойынша оқушылар өздері жаңа тақырыптан алғандарын ой елегінен өткізеді Еттартқыш- алған білімімді жинақтап, қорытамын, електен өткіземін. Чемодан- алған білімім болашақта қажет. Қоқыс жәшігі-алған білімімді қажет етпеймін. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект https://abesu.org/4-synyp-өzіn-өzі-tanu-sabaғy-32-zher-ortaқ-үyіmіz |
Сапарға шығар алдында кез келген жорықшы міндетті түрде қолына компас немесе жергілікті жердің картасын алып шығады. Бірақ компас басқа бір жорықшының қалтасында қалып қойған жағдайда қайтеміз? Алдымен жан-жағыңызды мұқият зерделеп, жүрген жолыңызды еске түсіріңіз.
Орман арасынан сүрлеу жолды тауып алу үшін алдымен қай жақта тұрғаныңызды дұрыстап анықтап алуыңыз қажет (жорыққа шығар алдында жергілікті жердің картасын қарап алған жөн). Егер қандай жерге тап болғаныңызды білмесеңіз, дыбысқа зейін қойып, иіске мән беріңіз.
1. Қайың ағаш діңінің дақтары солтүстік бетінде көп болады.
2. Піскен жидек алдымен оңтүстік бөліктен қызарады.
3. Қына солтүстік беткейде өседі.
4. Ағаш түктілігі солтүстік бөлігінде оңтүстік бөлігінен гөрі сирек кездеседі.
5. Жалғыз өзі өсіп тұрған мүкке назар аударсаңыз, оңтүстік бөлікте шөптің қалың өсетінін байқайсыз.
6. Жеміс-жидек оңтүстік аймақта тез піседі.
7. Егер сіз сүрлеу жолды тапқан болсаңыз, сол жолмен ойланбастан тіке тартыңыз. Ал егер жол адам бойынан әлдеқайда төменірек және бұтақтармен жанасқан болса, ол жақтан жыртқыш аңдардың апаны шығып қалуы ықтимал.
Оқи отырыңыз:
Франция мақтанышы – Маркессак бақшасы
60 метр биіктікке атқылайтын гейзерді тамашалаңыз
Кішкентай Жапонияда адам аяғы баспаған жер бар дегенге сенесіз бе?
рманды пайдалану Оған ормандар мен джунглилердің табиғи ресурстарын пайдаланатын барлық экономикалық қызмет түрлері кіреді. Экономиканың классикалық салалық бөлімі шеңберінде орман шаруашылығы балық аулау немесе ауылшаруашылығымен қатар негізгі қызмет түрлеріне кіреді.
Бұл қанаудың бір бөлігі орман шаруашылығы деп те аталады. Бұл ормандарда ресурстарды өндіру үздіксіз болу үшін қолданылатын әдістер ретінде анықталады. Орман шаруашылығы дәл осы орманды немесе джунгли массивтері ұсынатын өнімдердің артықшылықтарын алуға негізделген.
Эксплуатацияның кең тараған түрлерінің қатарына ағашты тікелей немесе жанама түрде пайдалану жатады. Соңғы жағдайда целлюлоза, шайыр, резеңке немесе өңдеуді қажет ететін басқа элементтерді алу үшін шикізатты қолдану болып табылады.
Қарқынды орман шаруашылығының салдары экологиялық жағынан өте жағымсыз. Ормандарды кесу өзімен бірге өртті, жануарлар түрлерінің жойылуын немесе атмосферада СО2 жоғарылауын тудырады. Осы себепті осы ресурстарды тұрақты түрде пайдалануға мәжбүр ету үшін әртүрлі халықаралық жоспарлар жасалды.
Ағаш кесу бойынша алғашқы жұмыстар
Экономикалық саладағы негізгі қызмет табиғи ресурстарға тәуелді болып табылады. Планета ұсынатын нәрселерден (су, егін, жер, минералдар ...) тамақ немесе шикізат ретінде қызмет етуге арналған өнімдер алынады.
«Бастапқы» атауы осы экономикалық қызметтердің басқалардың негізі болып табылатындығынан туындайды. Табиғи ресурстарды пайдалану арқылы алынған шикізатсыз қалған экономикалық салалар дами алмады.
Ағаш кесу - бұл негізгі жұмыстардың бірі. Бұл ежелгі дәуірдің бірі, өйткені адамдар әрқашан ормандар мен джунглилер ұсынған нәрсені пайдаланды.
Ағаштардың ағашынан бастап шайыр тәрізді материалдарға дейін орман алқаптары көптеген өнімдердің көзі болды, мысалы, энергия шығаруға немесе қағаз жасауға.
Орман шаруашылығы
Адам баласы орман шаруашылығын негізгі іс-әрекет ретінде дамыта алатын бірқатар әдістер жасады. Бұл пәннің атауы орман шаруашылығында берілген, бұл термин латын тілінен шыққан «силва» (орман, джунгли) және «культура» (өсіру).
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-26
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:5 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қауіпсіз демалыс |
|
Сабақтыңмақсаты |
Балалардың үйде, көшеде, табиғатта қауіпсіздік ережесін сақтай білу жөніндегі білімдерін бекіту, қауіпті заттармен, қауіпсіздік жағдайлармен таныстыру және олардан сақтана білуге үйрету. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Табиғат аясында өзін дұрыс ұстауды,экология ережелерін қайталап,табиғатқа аяушылық сезіммен қарауды үйрету; |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
1Ұйымдастыру кезеңі 1.1 Оқушылармен амандасу, сабаққа дайындығын тексеру, оқушыларды топқа бөлу. Түрлі түсті қағаздар арқылы оқушыларды топқа бөлу, топтың атын құру, топ басшысын сайлау Оқушылар сіздердің топтық жұмыста, осы сабақта белсене қатыссаңыздар, сіздерге сабақ соңында ТОСЫН СЫЙ күтеді. 1Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
2.Тақырыпты ашуға арналған кроссвордтарды шешу 1 – ші топ 1.Қыста не жауады? ҚАР 2. Дүкеннен бір зат алғанда дүкеншіге не бересің? АҚША 3. Сендер тұрып жатқан жер? АУЫЛ 4. Тышқанның үйі .. ІН 5. Әке сөзінің орысша аудармасы ПАПА 6. Шөлдегенде не ішесіңдер? СУ 7. Ұсақ сөзінің синонимы қандай? ІРІ 8. Қыс сөзінің орысшасы ЗИМА 9. Дене шынықтыру сабағында немен ойнайсыңдар? ДОП 10. Өрнектеп, сәндеп, Тігістерін бүгетін. Солпысын жөндеп, Кім көйлек тігетін? ТІГІНШІ 11. Аспан қандай түсті? КӨК ҚАУІПСІЗДІК 2-ші топ 1.Үйге кірер кезде ең бірінші не ашасыңдар? ЕСІК 2. Мечта сөзінің қазақша аудармасы АРМАН 3. Төрт аяғы бар, Басында екі таяғы бар, Иегінде екі сақалы бар. ЕШКІ 4. 24 сағат бойы жұмыс жасайтын адамның дене мүшесі қандай? ЖҮРЕК 5. Жұмадан кейін екі күннен кейін қай күн келеді? ДҮЙСЕНБІ 6. Ешкінің төлі ЛАҚ 7. Кезікті бір жануар, Үстінде екі тауы бар. ТҮЙЕ 8. Ақ сөзінің антонимы ҚАРА 9. Тышқанның үйі ... ІН ЕРЕЖЕЛЕРІ ЖАРАЙСЫҢДАР БАЛАЛАР - Қауіпсіздік ережелері туралы не білесіңдер? - Қандай қауіпсіздік ережелері бар? - Ол ережелерді сақтау керек пе? - Осы ережелерді өмірде қолданамыз ба? Оқушылардың жауаптарын тыңдау
ІІ. Негізгі кезең Өмірден қымбат еш нәрсе жоқ, өйткені өмірде бәрі бар. Қазіргі заманда өмір ең қымбат байлық болып келеді. Адамның ең негізгі мақсаты ол — өмірді сақтап қалу. Көп жағдайларда өз өмірін сақтап қалу және өз жақындарының өмірін сақтап қалу үшін қарапайым ережелерді білуіне байланысты болады. Мысалы: төтенше жағдайлар кезінде алғашқы медициналық көмек көрсете білу, сақтана білу т.с.с… Өмір қауіпсіздік негіздерін ӘР ҚАЙСЫСЫ білу керек және түсініп отыру керек, өз уақытында бәрін дұрыс жасауы денсаулыққа және өмірге қаншалықты маңызды екенін білу керек. Қай жерде сіз болсаңыз, жалғыз, достарымен, отбасымен, жолда жұмысқа бара жатқанда, демалыста немесе үйде, әрқашанда есіңізде сақтаныз, өмірде көптеген жағдайлар болады. Олар әдеттегідей әр-түрлі жағдайларға әкеліп соқтырады. Бұндай жағдайға ұшыраған кездерде сабырлық сақтау керек. Осы Қауіпсіздік бұрышы бөлімінен өмірге ең керекті қауіпсіздік ережелерімен таныса отырып, дер кезінде өз өмірімізді сақтап қалуға тырысайық. Сол себептен бұны білу және оны дұрыс қолдану әркімнің міндеті. Үйде қауіпсіздік сақтау тәртібі Ø Егер сен үйде жалғыз қалсаң, қауіпсіздік ережелерін сақтауды ұмытпа. Ø Су қолмен электр құралдарына, розеткаға, тоқ қосқышқа жанасуға болмайды. Ø Плитаның үстінде шәйнек, таба, кастрөл тұр. Олар – ыстық. Оларды алу үшін арнаулы қолғап не шүберек керек. Өрт қауіпсіздігі ережесі Егер өрт қатты жанып тұрса, онда сіздің негізгі мақсатыңыз тез үйден кету. 101-ге хабарласып өрт сөндірушілерді шақырту. Егер өрт қатты жанып тұрмаса да, бірақ үйдің іші қатты түтін болса, үйден тез кету керек. Түтін өрттен де қауіпті болады. Су қауіпсіздігі Суда шомылудың қауіпсіздік шаралары — Суға шомылатын жерді, жалпы жағдайды судың тазалығын, тереңдігін мұқият тексеріп алыңыз. — Тамақ ішкеннен кейін бірден шомылмаңыз. — Суға тек қана рұқсат етілген жерлер мен жағажайларда шомылыңыздар. — Өте ұзақ шомылмаңыз, өзіңізді шаршауға және тоңып қалтырауға дейін жеткізбеңіз. — Суға түскенде бір-біріңізді көзден таса қылмаңыз. Жолда журу қауіпсіздігі 1. Жолдан жаяу жүргіншілерге арналған жерден өт 2. Жолдан өтерде алдымен солға ал бөлгіш жолақтан кейін оңға қара 3. Жолдан бағдаршамның жасыл түсі жанғанда ғана өт 4. Егер, жаяу жүргіншілрге арналған жол болмаса жаяу жүргінші жолдың шетімен қозғалысқа қарсы жолмен жүруге тиісті. 5. Жолдың машина жүретін бөлігінде ойнауға болмайды. ЕББоқушыға тапсырма шығарылып беріледі. 1-жағдай Сендер орман ішінен саңырауқұлақ көрдіңдер,бұл шынайы ақ саңырауқұлақ па,әлде тек соған ұқсайтын саңырауқұлақ па,білмейсіңдер,қандай іс-әрекет қолданасыңдар? 1.Тұрған орнында қалдырамын. 2.Кесіп алып,өзіммен бірге алып кетемін. Орманшының сұрағына жауап береді. 3.Ата-анамнан немесе достарымнан сұраймын. 4.Дәмін татып көруге әрекеттенемін. 2-жағдай Сен орманға жидек теру үшін бардың. 1.Бәрін қатарынан жұла беремін. 2.Піскен жидектерді ғана бір-бірден теремін. 3.Жидектерді көп-көптен бұтағымен қоса жұламын. 3-жағдай Орманда серуендегеннен кейін,көп қоқыс қалдықтары қалғанын байқаған кездегі сендердің іс-әрекеттерің. Сергіту сәті. Қане,қатар тұрайық, Бойымызды жазайық, Қаздарға біз ұқсайық, Мойнымызды созайық, Секірейік,шулайық, Қояндарға ұқсайық, Армансыз бір секіріп, Көзден ғайып болайық. (Ауд.Г.Нурузова) Орманшы балаларға «Ормандағы жабайы» атты тиін оқиғасын баяндап береді. -Өлең сендерге қандай әсер қалдырды? -Бала неліктен тиінге ұнамады? Орманның әр жерінде орманшының тыйым салу белгілері ілінген.Орманшы балаларды бір белгіден бір белгіге жетелеп,білімдерін тексереді. ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Бағалау критериі Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін ажыратады Дескриптор: Демалыс орнында құқықтарын анықтайды; Ұғымдар бойынша ақпарат анықтайды; Дәйектердің нақты, толық сипаттайды: Дескриптор Демалыс жерлердегі құқықтары мен міндеттерін анықтайды; құрылысын сақтап, жүйелі ой жазады. Дескриптор: Демалыс жерлердегі құқықтары мен міндеттерін қажеттігін дәлелдейді; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» landergenius@gmail.com |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Тазалық» әдісі бойынша оқушылар өздері жаңа тақырыптан алғандарын ой елегінен өткізеді Еттартқыш- алған білімімді жинақтап, қорытамын, електен өткіземін. Чемодан- алған білімім болашақта қажет. Қоқыс жәшігі-алған білімімді қажет етпеймін. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект https://ust.kz/word/4_synyp_kuzgi_demalys_yaqytynyng_qayipsizdik_erejeleri-291079.html |
Сапарға шығар алдында кез келген жорықшы міндетті түрде қолына компас немесе жергілікті жердің картасын алып шығады. Бірақ компас басқа бір жорықшының қалтасында қалып қойған жағдайда қайтеміз? Алдымен жан-жағыңызды мұқият зерделеп, жүрген жолыңызды еске түсіріңіз.
Орман арасынан сүрлеу жолды тауып алу үшін алдымен қай жақта тұрғаныңызды дұрыстап анықтап алуыңыз қажет (жорыққа шығар алдында жергілікті жердің картасын қарап алған жөн). Егер қандай жерге тап болғаныңызды білмесеңіз, дыбысқа зейін қойып, иіске мән беріңіз.
1. Қайың ағаш діңінің дақтары солтүстік бетінде көп болады.
2. Піскен жидек алдымен оңтүстік бөліктен қызарады.
3. Қына солтүстік беткейде өседі.
4. Ағаш түктілігі солтүстік бөлігінде оңтүстік бөлігінен гөрі сирек кездеседі.
5. Жалғыз өзі өсіп тұрған мүкке назар аударсаңыз, оңтүстік бөлікте шөптің қалың өсетінін байқайсыз.
6. Жеміс-жидек оңтүстік аймақта тез піседі.
7. Егер сіз сүрлеу жолды тапқан болсаңыз, сол жолмен ойланбастан тіке тартыңыз. Ал егер жол адам бойынан әлдеқайда төменірек және бұтақтармен жанасқан болса, ол жақтан жыртқыш аңдардың апаны шығып қалуы ықтимал.
Оқи отырыңыз:
Франция мақтанышы – Маркессак бақшасы
60 метр биіктікке атқылайтын гейзерді тамашалаңыз
Кішкентай Жапонияда адам аяғы баспаған жер бар дегенге сенесіз бе?
рманды пайдалану Оған ормандар мен джунглилердің табиғи ресурстарын пайдаланатын барлық экономикалық қызмет түрлері кіреді. Экономиканың классикалық салалық бөлімі шеңберінде орман шаруашылығы балық аулау немесе ауылшаруашылығымен қатар негізгі қызмет түрлеріне кіреді.
Бұл қанаудың бір бөлігі орман шаруашылығы деп те аталады. Бұл ормандарда ресурстарды өндіру үздіксіз болу үшін қолданылатын әдістер ретінде анықталады. Орман шаруашылығы дәл осы орманды немесе джунгли массивтері ұсынатын өнімдердің артықшылықтарын алуға негізделген.
Эксплуатацияның кең тараған түрлерінің қатарына ағашты тікелей немесе жанама түрде пайдалану жатады. Соңғы жағдайда целлюлоза, шайыр, резеңке немесе өңдеуді қажет ететін басқа элементтерді алу үшін шикізатты қолдану болып табылады.
Қарқынды орман шаруашылығының салдары экологиялық жағынан өте жағымсыз. Ормандарды кесу өзімен бірге өртті, жануарлар түрлерінің жойылуын немесе атмосферада СО2 жоғарылауын тудырады. Осы себепті осы ресурстарды тұрақты түрде пайдалануға мәжбүр ету үшін әртүрлі халықаралық жоспарлар жасалды.
Ағаш кесу бойынша алғашқы жұмыстар
Экономикалық саладағы негізгі қызмет табиғи ресурстарға тәуелді болып табылады. Планета ұсынатын нәрселерден (су, егін, жер, минералдар ...) тамақ немесе шикізат ретінде қызмет етуге арналған өнімдер алынады.
«Бастапқы» атауы осы экономикалық қызметтердің басқалардың негізі болып табылатындығынан туындайды. Табиғи ресурстарды пайдалану арқылы алынған шикізатсыз қалған экономикалық салалар дами алмады.
Ағаш кесу - бұл негізгі жұмыстардың бірі. Бұл ежелгі дәуірдің бірі, өйткені адамдар әрқашан ормандар мен джунглилер ұсынған нәрсені пайдаланды.
Ағаштардың ағашынан бастап шайыр тәрізді материалдарға дейін орман алқаптары көптеген өнімдердің көзі болды, мысалы, энергия шығаруға немесе қағаз жасауға.
Орман шаруашылығы
Адам баласы орман шаруашылығын негізгі іс-әрекет ретінде дамыта алатын бірқатар әдістер жасады. Бұл пәннің атауы орман шаруашылығында берілген, бұл термин латын тілінен шыққан «силва» (орман, джунгли) және «культура» (өсіру).
Бекітемін:_________
Күні: 13.09.2023 ж.
Сыныбы: 6ә
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-1
|
Бөлім: |
Парасаттылық және этика |
|
Сабақтың тақырыбы |
Өмірлік ұстанымдарыма берікпін |
|
Сабақтың мақсаты |
Оқушыларға өмірлік ұстаным туралы түсінік беру және өз өмірлік ұстанымдарын қалыптастыруға ықпал ету. |
|
Бағалау критерийі |
өмірлік ұстаным туралы біледі; өмірлік ұстанымдарын қалыптастырады; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтың барысы
|
Сабақтың кезеңі/ уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру «Кинометафора» әдісі «Қазақстан аумағындағы тас дәуірінің тұрақтары» тақырыбына байланысты бейнебаян көрсетеді. Мұғалім көрсетілген бейнебаян бойынша оқушыларға «Серпілген сауалдар» әдісі арқылы сұрақтарға жауап беруді ұсынады -Өмірлік ұстаным дегенді қалай түсінесіңдер? |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер https://yandex.kz/video/preview/698441150976972623 сілтемеде бейне көрініс |
|
Сабақтың ортасы |
Мағынаны тану Өмірлік ұстаным Адамның дүниетанымдық, моральдық-психологиялық қасиеттері және оның қоғамға қарым-қатынасын білдіру арқылы көрінетін ішкі қағидасы. Өмірлік ұстаным адам іс-әрекетінде белсенді немесе бәсең түрінде көрініс береді. Өмірлік ұстаным – жеке адамның іс-әрекетінің белгілі бір бағыттылығы. Адамгершілік бағытта өмірлік ұстаным жеке адамның мінез-құлық жүйесінен көрініс табады, адамдардың сенімінен, ар-ожданынан, идеялық бір бағыттылығынан байқалады. Адамның өмірлік ұстанымының шындығын және дұрыстығын айқындау қоғамның прогресті бағытта сай келуімен өлшенеді. Тұлғаның жекебастық дамуын анықтаудың ең басты белгісі оның қоғамдық, тарихи процестегі орнын белгілеу болмақ. Адамның жеке тұлға ретінде қалыптасуы, ең алдымен, оның өмірден өз орнын саналы түрде таба білуіне байланысты. Жеке тұлғаның өзіндік өмірлік ұстанымы оның қоғамға, қоғамдық байлыққа деген көзқарас пікірден, іс-әрекетінен, қоғамдық қызметінен, өмірге деген көзқарасынан білінеді. Адамның өмірі мен қызметі, өмірге деген көзқарасы оның мамандығына байланысты. Адамның өмірлік белсенді ұстанымы еңбек процесінде айқындалады, шыңдалып беки түседі. Ол іс-әрекет сөздің бірлігінен, адамның алға қойған мақсатты орындаудағы белсенділік пен теориялық білім,білік, іскерлік қабілетін жүзеге асыра білуінен байқалады. ІІ. Пікірің қажет! Ұлы тұлғалардың өмірлік ұстанымы Ешқашан берілмеңіз! /У. Черчилль/ Менің өмірлік ұстанымым — тек қана алға ұмтылу, өзара түсіністік, өзара көмек және бірлік./Ө. Жалайри/ Не болса соған сене берме, қолыңда бардың қадірін біл, уақытыңды құр бекерге жіберме! /Ғ. Мұтанов/ -Адамдар сенен көмек сұраса, қол ұшын созудан бас тартпа! /А. Жұмаділдаев/ Өмірдің әр сәтінен сабақ ал! /Ш. Беркімбаева/ Жүрекке жол таба біл! /Д. Нұржігіт/ Өміріңді адал және лайықты етіп сүргейсің! Ертеңгі күні қартайғаныңда өткеніңнен рахат алатындай бол!/ К. Шамшиденова/ Жүректен жүрекке Мұғалім балалардың шеңберге тұрыпсыныптас достарымен қол ұстасып өз бойларындағы жаксы қасиеттерін таныту мақсатында және алған білімдерін қортындылау үшін бір-біріне жүрекжарды тілектерін айтуды ұйымдастырады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Үш нәрсені ұмытпа: өзіңді құрметте, өзгелерді құрметте және жасаған әр іс-әрекетіңе жауап бере біл! /Ж. Тәшенов/ Алынбайтын асу, бағынбайтын белес, шешілмейтін түйін жоқ. Дж. Буш Жүзігің алтын болғанша, жүзің жарқын болсын! /Д. Қонаев/ ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында «Өз мақсатым» тақырыбында сурет салу беріледі. Кері байланыс Не білдім? Не көрдім? Не түсіндім? Нені жетілдіруім керек? Үйге тапсырма: «Өмірлік ұстанымдарыма берікпін» эссе жазу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Бекітемін:_________
Күні: 20.09.2023 ж.
Сыныбы:
6а
|
Бөлім: |
Парасаттылық және этика |
|
Сабақтың тақырыбы |
Ұстазым-қамқорым менің,баулыған асыл өнерге |
|
Сабақтың мақсаты |
Ұстаздың адам өмірінде алатын орын зор екендігін, ұстаздарды құрметтеу, сыйлау және қадірлеу қасиеттерін оқушылардың бойына дамыту әрі дарыту. |
|
Бағалау критерийі |
Ұстаздың әрі маман, әрі оқушыға дос, жанашыр, ақылшы екендігін ұғынады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Ұстазбен өзара сыйластық қарым-қатынастары дамиды |
Сабақтың барысы
|
Сабақтың кезеңі/ уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру 1. Ұстаз деп кімдерді айтамыз? 2. Сендер кімдерді өздеріңе ұстаз санайсыңдар? 3. Ұстаздарыңды қалай қуантар едіңдер? - Дұрыс айтасыңдар. Тәрбие, тәлім, білім, ақыл беретін адамдарды біз ұстаз дейміз. Ата-ана – ұстаз, мұғалім – ұстаз, үлкендер – ұстаз, кітап – ұстаз. Олар біздің жақсы адам болып өмір сүруімізге көмектеседі. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
1. Мәтінмен жұмыс. Ұстаз А. Сопыбеков леңде ұстаз деп кімді айтып отыр? 2. Өлеңде ұстаз бойындағы қандай қасиеттер айтылған? деген сұрақтарға қандай пікір айта аласыңдар? 3.Шығармашылық жұмыс. Топқа бөлініп, әр топ «Менің ұстазым» тақырыбына шағын құрап және әр топ өздерінің жұмысын жария етеді. 4.Тыныштық сәті. Балалардың денесі, ойы тынықтырылады. Балалар денелерінді түзу, бастарынды жоғары көтеріп,ыңғайланып отырайық. Көздеріңді жұмуғада болады.Ауаны терең жұтып, еркін тыныстаймыз, денелеріңді бос ұстап, айналадағы барлық тіршілік иесі оларды аялап, қоршап, қамқор болып жатқанын сеземіз.Тұла бойлары жақсылыққа, махаббатқа толғанын сезінуге ұмтыламыз. (Осылайша 2 минут отырады)Балалар, ойланып болсақ көзімізді ашайық. . Бізде бүгін дәйексөз Ребус, соны шешіп көрейік. « Мұғалім – мектептің жүрегі » Ы. Алтынсарин - Ыбырай Алтынсарин қазақ жерінде тұңғыш мектеп ашқан ағартушы-педагог. Оның «Мұғалім – мектептің жүрегі» деп айтқаныңда көп мән бар. Өйткені оқушы мектепте мұғалімнің еңбегі арқылы оқу, білім, тәлім алады. Мұғалім оқушыны жақсылыққа, ізгілікке, бақытқа жетелейді. 5. Жаңа ақпарат. Ұстаз мектепте білім – тәрбие беріп, адамгершілік нұрын төгеді. Мұғалім жас ұрпаққа өз өнерін,тәжірибесін, білімін үйретеді. Адамдардың айналаға, достарына, табиғатқа деген дұрыс көзқарасын қалыптастырады.Ол адамның өмірге деген сенімін арттырады, өмірден өз жолын дұрыс таба білуге көмектеседі. Қағазғасол жақ бөлігінде ұзтаздың суреті салынған. Оң жақ бөлігінде берілген бос торкөздерге өз ұстазыңа сыйлағың келетін суретті салып, бояңдар. - Ия, балалар, жалпы біз кімнен немесе неден, тәлім-тәрбие, өнеге алсақ, үйренсек өзімізге соларды ұстаз санаймыз. Біз ұстаздан көп нәрсе үйренеміз. Ұстаз өмірдегі құбылыстар мен әрекеттерді, құндылықтарды танып білуге, ажырата алуға үйретеді. Ұстаздан алған білімді бойына сіңіре білген, оны өмірде дұрыс қолдана алған шәкірт нағыз білімді болады. 6. Жүректен-жүрекке жылы лебіз білдіру. Жүрекше арқылы бір – бірімізге жүрек жарды тілегімізді айтайық. Ұстаз – тек оқу, жазу үйретіп, білім беретін мұғалім ғана емес. Ол қиналған сәтте қол ұшын беретін көмекші, қамқор, іздеген сұраққа, бастаған іске ақыл-кеңес беретін ақылшы, бірге еңбек ететін сенімді дос бола алады. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында «Менің Ұстазым» тақырыбында сурет салу беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау»
|
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Қорытынды: Ия, шәкіртерінің тек қана жақсы жақтарынан көрінуі, үлкен жетістіктерге жетуі – ұстаз үшін үлкен қуаныш. Сондықтан ұстаздарыңды ренжітпеңдер деп бүгінгі сабағымызды аяқтаймыз! Кері байланыс. Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының 1 - баспалдағы Мен.............. БІЛЕМІН 2 - баспалдағы Мен.................. ТҮСІНЕМІН, 3 - баспалдағы Мен............. ЖАСАЙ АЛАМЫН Үйге тапсырма «Ұстаз бейнесі» тақырыбында ой толғау |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-3
|
Бөлім: |
Парасаттылық және этика |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
«Ғылымым жұрттан асты деп, кеңессіз сөз бастама»(Асанқайғы) |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға кеңпейілділік туралы түсініктерін кеңейте отырып, сүйіспеншілік құндылығының мәнін ашу |
|
Бағалау критерийі |
Жаңа білімнің тақырыбын анықтайалады, негізгі ойды табады. Шығармашылыққа негізделген сұрақтар қояды. Берілген тақырып бойынша ой қорыту жасайалады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқуға, білімге деген қызығушылығынарттырып, еңбекке баулу. Жеке және топта жұмыс жасай алу, ынтымақтастық. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушылармен амандасып,сабағымыз қызықты әрі тиімді өту үшін «Өзін – өзі тану» сабағының ережесін «5-Т» қайталаймыз. Тәртіп, талап, тыныштық, тазалық, татулық. Ой шақыру - Кеңпейілділік, жомарттық дегенді қалай түсінесіңдер? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Дәйек сөз. Кең пейілді кемімес, тар
пейілді кеңімес Халық мақалы Сұрақтар: -Дәйексөзді қалай түсінесіңдер? - Қандай адамды жомарт, кеңпейіл деп айтамыз? Неліктен? -Айналадағы адамдарға риясыз көмек көрсету деген не? «Ғылымым жұрттан асты деп, кеңессіз сөз бастама» Сұрақтар: - Неліктен Асан Қайғы олай сынады? - қандай шешімге келді? - Кейіпкелердің қайсысы жомарттық танытты? - Сен не істер едіңдер?
Сыныпты 3-топқа бөліп, әр топқа тапсырма беру. І топ. Жағдаятты шешу. (Тақтада ілінген күн көзінің шуағындағы жазылып тұрған жағдаяттарға жауап беру). 1 – сұрақ Кешқұрым сен
сабақтан келе жатып автобуста бір өзің қатарлы қыздың билет
тексерушіге ақшасының таусылып қалғанын айтып, баратын жеріне дейін
ала кетіңізші деп жалынып - жалбарынып тұрғанын көрдің. Ал билет
тексеруші ол қызды алып кеткісі келмегенін байқадың. Сен бұл кезде
не істер едің? ЕБҚ оқушы (есту, көру, ойлау қабілеті) тапсырманы саралау арқылы орындайды. ІІ топ. Кеңпейілдік сөздерін қатыстырып, өлең құрастыру. 1)...........................болмасын, ............................ қолдасын. .............................қарасақ, .............................болашақ 2)...........................қиянат, ...............................ұялат. ................................жүрейік, ...............................білейік. ІІІ топ. Кеңпейілдік туралы сахналау ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Оқушылартақтада ілінген күн көзінің шуағындағы жазылып тұрған жағдаяттарға жауап береді Дескриптор: -кеңпейілдік сөздерінің маңынасын анықтайды; жағдаяттарды шешеді; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Баяу әуен қойылады.Оқушылар денесін, басын тік ұстап, көзін жұмып отырады. Мұғалім жай дауыспен: «Бүгінгі сабағымызды есімізге түсірейікші. Жақсыны естіп, айтып бәріміздің көңіл – күйіміз көтерілді. Сабақта көрініс тапқан жақсы қасиеттер жүректерімізде сақталып, іс жүзіне асырылсын. Жақсы ой ойлайық, жақсы сөз сөйлейік, жақсы іс жасайық! Осындай тыныштықта сәл отыра тұрайық. Қандай жан тыныштығы! Енді жайлап көздеріңді ашуға болады» Кері байланыс «Желкенді кеме»
дықты кездестірген болсаң, желкенді сары түске боя;
Үйге тапсырма «Ғылымым жұрттан асты деп, кеңессіз сөз бастама»(Асанқайғы) |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-4
|
Бөлім: |
Парасаттылық және этика |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Сыйға -сый,сырға –бал |
|
Сабақтыңмақсаты |
Дені сау, ұлттың сана сезімі оянған, рухани ойлау дәрежесіне тән иманды, ибалы, үлкенге құрмет, кішіге ізет,бойында игі қасиеттері мол қалыптасқан тұлғаны тәрбиелеу. Өзіндік ойы бар, лайықты орын табуға қабілетті, ұлтжанды шәкірт тәрбиелеу. |
|
Бағалау критерийі |
Өз кемшіліктерін өзі реттеп өзін өзі жетілдіріп,өзін тәрбиелеуге талпынады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Сыйластық , мейірімділік, ибалық, имандылық қасиеттерді бойларына дарыту |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ұйымдастыру Сабағыңа жөндеп, Әзірленсең еңбек Қиындықтың бәрін, Еңбек қана жеңбек. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Халқымыз ежелден адамгершілік,инабаттылық, сыйластық сияқты асыл қасиеттерді өз бойына сіңіріп және ардақ тұтып келеді. Адам өмірге келгеннен киін зара сыйласу баршаға ортақ қасиет. Тіршілік иелерінің ішінде адам санасымен ерекшеленеді. Жұмыр басты пенде, ең алдымен өзін өзі сыйлау білуі қажет. Егерде ібөзіңді өзің құрметтеп бағалай білмесең, өзгеден сый құрмет көрем деу бекершілік. Қазақ қашанда философ халық қой. « Өз өзіңді жаттай сыйла, жат жаныңнан түңілсін» деген мақалдың астарыннан ақ көп нәрсе пңғаруға болады. Сыйласа білуде үлкен өнер. Адам өміріндегі ізгі қасиеттер сыйластық татулық болып табылады. Адамдар бір бірімен сыйласа білсе ғана олардың арасында татулық, береке болмақ. Егер сен айналандағы жандарды сыйлай білсең ғана, өзіңді сыйлы бола аласың. Қазақтың « Сыйға сый, сыраға бал» деген ұғымы осының айғағы. Үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсете білу асқан ілтипаттылықтың белгісі. Алайда қазіргі кезде замандастармыздың бойында осы қасиеттер жетіспей жатыр.Бұл бүгінгі өміріміздің өзекті мәселелердің бірі. Сондықтанда біз бүгінгі осы бас қосуымызды сыйластық, құрмет тақырыбына арнап, оны сайыс түрінде өткіземіз. Сынып оқушыларын екі топқа бөліп отырғызамыз. Бірінші топты « Сыйластық» екінші топты « Мейрімділік» деп алып, сайысқа түсеміз. Қорытындысын өздеріңіз бағалау бетшесі арқылы белгілейсіздер. I топ оқушылары: Өз тілін қадірлеу Амандасу Сыйластық Үлкенге құрмет Кішіге ізет II топ оқушылары Инабаттылық Имандылық Мейірімділік Қайырымдылық Ибалылық II бөлім. Бұл бөлімде әр топта бір бірден оқушы шығып,қоржыннан нөмірленген асықтар алып,сұрақтарға жауап береді. 1 Бүгін сабақта « 2»алдың.Оған мамаң қатты ренжіді.Сен сол ренішін қалай өтер едің? 2 Қиналған сәтте досыңызды ренжітіп алдыңыз.Одан қалай кешірім сұрар едіңіз? 3 Б.Момышұлы атамыздың келіні Зейнеп Ахметова «Шуақты күндер» атты естелік кітабында мына бір көріністі жақсы суреттеген.Зейнеп апамыз үйінде таңертең тұрған соң анау мынау жұмыстармен жүргенде,есікті өте қатты тарсылдатып,біреу қаққан соң аяңдап айқайға сүріне қабына есікке барып ашып қалса Баукең екен.Сонда есікті ашпай сыртында тұрып «Бар, кейін деп айқай салыпты.Осы оқиғаны сен қалай түсінесің? 4 Сіздің досыңыз айтқан уәдесін орындамады,ол жөнініде сізден кешірім өтінді.Досыңыз сізден қалай кешірім сұрар еді?Сіз оған қалай жауап берер едіңіз? III Бөлім. Сын сағаты Гүлде сыйластықтың белгісі. Гүлде тұрған тапсырманы орындай отырып, гүлді өзіңнің қалаған жолдасыңа ұсынуға болады. Мұнда адамгершілік туралы әңгіме берілген. Осы әңгімені қарсы топқа қимыл мен жеткізу, оның не туралы екенін қарсы топ айтып, мағынасын ашады. I. Топ 1) Асан мен Болат мектептен келе жатыр еді. Қарсы алдынан мектепте бастауыш сыныпқа дәріс беретін Әсия апай кезікті. Бірақ оқушылар бұл апайды елемеді, амандаспады да өте шықты Тапсырма: Көріністі қыймылмен көрсету, қарсы топ мағынасын ашу. 2) Қанат пен Ербол көшеде ойнап жүрді, олардан алыстау жерде келе жатқан әже сүрініп құлап қалды. Бірақ ойнап жүрген Қанат пен Ербол әжені елемеді, көмекке келмеді. Себебі олар ойын мен жүріп байқамай қалуы мүмкін еді? Тапсырма: Көріністі қыймылмен көрсету қарсы топ мағынасын ашу. IV Бөлім. Әр топтың өнерін тамашалау. Адамгершілік, мейірімділік, сыйластық туралы қазақ ақын-композиторларының әндерін орындау. V Бөлім. «Сөздің көркі-мақал» деп атамыз қазақ, тоқсан ауыз сөздің тобықтай бір түйіні арқылы жеткізіп отырған. Енді қаншалықты білімді екеніізді мақал-мәтел айтудан байқап көрелік. Мақалдың бірінші жолын I топ айтады.екінші жолын II топ айтып мағынасын түсіндіреді. 1. Аға әдепті болса, іні әдепті,...(Апа әдепті болса, сіңлі әдепті). 2. Орны мен мақтай біл,... (Сый құрметін сақтай біл). 3. Халықтың қартын сыйлауы,...(Еліңнің салтын сыйлауы). 4. Ардагер аға алдында тұрсың,...(Әдепті іні артында тұрсын). 5. Сыйлай білсең кәріні,...(Жарылқаймын бәріңді). 6. Сыйлау деген-...(Құрдай жорғалау емес). 7. Сыйға сый,...(Сыраға бал). 8. Әдепті бала ата-анасын мақтатар,...(Әдепсіз бала ата-анасын қақсатар). ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме тапсырмалар беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
« Білімді стикер». Мына сұрақтар бойынша жауап береді. - Не білдім? - Не білемін? - Не білгім келеді? - Нені білдім? Нені үйрендім? - Нені толық түсінбедім? - Немен жұмысты жалғастыру қажет? Үйге тапсырма «Сыйға -сый,сырға –бал» |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-5
|
Бөлім: |
Парасаттылық және этика |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Мен өз әрекетіме жауаптымын |
|
Сабақтыңмақсаты |
«Жақсылық» ұғымы туралы түсініктерін кеңейту.Бойларындағы жақсы қасиеттерді дамыту.Жақсы, әдепті, ақылды болуға тәрбиеле |
|
Бағалау критерийі |
Өз-өзінің әрекетіне жауапкершілікпен қарайды |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Шаттық шеңбері. Сәлемдесу. Армысың аспан ата, Армысың жер ана. Армысың күннің көзі, Армысың достарым. Жүректен шыққан жылуым Міне, менің қолым! Салеметсіңдер ме, балалар! Сендерді көргеніме өте қуаныштымын! Әр адамның есімі - өзіне өте маңызды. Ол әлемдегі ең әдемі әуен сияқты естіледі. Сондықтан біз сабағымызды бастамас бұрын, есімдерімізді әндетіп атап амандасайық. Әуелі ақырын, ал енді қаттырақ. Жарайсыңдар! |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Сурет «Мен өзгелердің көзімен» Ой тастау: - Балалар сендерді достарың қалай елестетеді деп ойласаңдар? - Олар сен туралы не ойлайтынын білесің бе? - Сен оларға қалай әсер етесің? - Әр түрлі жағдаяттарда достарыңның көзімен қарағанда, қалай көрінетініңді елестеуге тырысып көріңдерші! (балалар жайғасып отырып, көздерін жұмып елестетеді) -Айналаңдағы достарың сенен не күтеді? -Оған сенімен жақсы ма? балаларға жиегі қызыл түсті қағаз «айна» таратып, оған «Мен өзгелердің көзімен» бейнесін салуды ұсынады. (Педагог балалардың жұмысына араласпай, бақылап отырады) ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; Релаксация -Ал енді, балалар кілем үстіне ыңғайланып жайғасыңдар да көздеріңді жұмып, әр қайсың өз есімдеріңді дауыстап атап, оның қандай әдемі естілетінін, әрі өздеріңе қалай тамаша жарасатынын сезініп көріңдер. Талқылау: Балалар, жақын адамдарды қалай атайды? -Туысқандар немесе туыстар. -Дұрыс. -Ал, сендер өздеріңнің ата-аналарыңды, туған-туыстарыңды қандай мейірімді сөзбен атайсыңдар? - Анашым, әкетайым, әжетайым, апатайым, аташым, көкетайым –деп жауап береді. Сабақ соңында балалар бір-біріне жақсы тілектер айтып қоштасады. Дөңгеленіп тұрайық, Шеңберді біз құрайық. Кездескенше күн жақсы, Сау саламат болайық-деп жаттығу соңында балалар бір-біріне жақсы тілектер айтып қоштасады ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Дәйексөз «Сен басқаға қалай қарасаң, олар да саған солай қарайды» деген сөз бүгінгі сабақтың дәйексөзі ретінде түсіндіріледі. Бала айналасындағыларға, отбасындағы адамдарға, достарына қарап өседі. Олардың жасаған әрбір әрекетіне өзінше баға береді. Жақсы немесе жаман екенін айырады. Өмірде жақсы азамат болып өсу үшін әр бала айналасындағылардан тек жақсы қылықтарды үйреніп, жаман әрекеттен аулақ болуы керек екенін айтып түсіндіреді. Үйне тапсырма: Мен өз әрекетіме жауаптымын |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-6
|
Бөлім: |
Азаматтық патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: 6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Менің әлеуметтік ортам |
|
Сабақтыңмақсаты |
өмірде адамнан асқан құндылық жоқ екендігін түсіндіре отырып, бақытты өмір сүру үшін өзін-өзі психологиялық тұрғыдан дайындауға, жеке қасиеттерін білуге тәрбиелей отырып, дұрыс қарым-қатынасқа түсу мәдениетін және жағымды «Мен» концепциясын қалыптастыру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушыларға өмірлік ұстаным туралы түсінік беру және өз өмірлік ұстанымдарын қалыптастырады. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Бүгінгі сабағымызда әр адам бақытты өмір сүру үшін өзін-өзі психологиялық тұрғыдан дайындауға, жеке қасиеттерін білуге тәрбиелей отырып, дұрыс қарым-қатынасқа түсу мәдениетін, жағымды «Мен» концепциясын қалыптастыру керек. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады.Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшуОқушы өз болжамдарын айтып,талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
І Өмірлік ұстаным Адамның дүниетанымдық, моральдық-психологиялық қасиеттері және оның қоғамға қарым-қатынасын білдіру арқылы көрінетін ішкі қағидасы. Өмірлік ұстаным адам іс-әрекетінде белсенді немесе бәсең түрінде көрініс береді. Өмірлік ұстаным – жеке адамның іс-әрекетінің белгілі бір бағыттылығы. Адамгершілік бағытта өмірлік ұстаным жеке адамның мінез-құлық жүйесінен көрініс табады, адамдардың сенімінен, ар-ожданынан, идеялық бір бағыттылығынан байқалады. Адамның өмірлік ұстанымының шындығын және дұрыстығын айқындау қоғамның прогресті бағытта сай келуімен өлшенеді. Тренинг: Тренингке дайындық, ережесімен таныстыру. - Тренинг – ойын, ал әрбір ойын ережелерді қажет етеді. Топта жұмыс істеу ережесі: 1. Бір-бірін "Визиткада" көрсетілген есім бойынша, атау. 2. Біреуі сөйлейді, басқалары тыңдайды. 3. Болып жатқанға белсенді қатысу. 4. Әркім өз пікірін білдіруге құқылы. 5. Пайда болған ой, сезімдеріңді осы жерде және қазір айт. 6. "Басынан" "Аяғына" дейін жұмыс істеу. Рефлексия: кімде қанша сәйкестік бар және жаңадан басқаның көзімен қанша қасиет қосқандығын шеңбер бойынша айтқызу. «Сиқырлы қобдиша» жаттығуы. Нұсқау: Қатысушылар шеңбер құра отырады. Ортада сиқырлы қобдиша тұрады. Сыйлықтар – қағазға жазылған адамгершілік қасиеттер. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында «Өз мақсатым» тақырыбында сурет салу беріледі. Жаттығу шарты: Қобдишадан әр қатысушы кезекпен бір сыйлықты таңдап алып, ішінде жазылған сөзді лайықты деп санаған адамға сыйлайды. Сыйлықтар үлестірілгеннен кейін, шеңбер бойынша өзінің сыйлығын айтады. Рефлексия: сонымен, қоршаған орта да осы қасиетке сізді лайық деп таныса, жеке-жеке қошемет көрсетейік. Сыйлықтарыңыз құтты болсын! |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы Ustaz tilegihttps://ust.kz |
|
Сабақ тың соңы |
Кері байланыс Не білдім? Не көрдім? Не түсіндім? Нені жетілдіруім керек? Үйге тапсырма: «Менің әлеуметтік ортам» эссе жазу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады |
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-7
|
Бөлім: |
Азаматтық патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Мектебім мақтанышым |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға мектеп туралы, оның жұмысы, мектептегі үйірмелер жайында түсінік беру. Оқушылардың ойлау, есте сақтау қабілеттерін мектепке деген сағыныш сезімдерін ояту. |
|
Бағалау критерийі |
Өздерінің білім алып отырған білім ордасын құрметтейді, мақтан тұтады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Мектепке деген жанашырлық қасиеттері дамиды. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ұйымдастыру. Сәлемдесу тренингі өткізіледі. Оқушылар ішкі шеңбер мен свртқ шеңбер құрып тұрады. Сұрақ: - Мектептегінің бәрі біздікі екенін дәлелдеңдер. - Мектепке оқушылар не үшін келеді? - « Мектеп – білім ордасы» дегенді қалай түсінесіңдер? |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Суреттері бойынша әңгімелеу. - « Білекті бірді жығады, білімді мыңды жығады» дегенді қалай түсінесіңдер? ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында «Менің мектебім» тақырыбында сурет салу беріледі. Түсіндіру. - Мектеп – балаларға білім беретін мекеме. Оның басшылары бар. Балалардың сауатты болуына, қазағымыздың болашағын ойлап, қазақ даласына алғаш мектеп ашқан Ыбырай Алтынсарин. - Осы ұстазымыздың қандай өлеңін жатқа білеміз? Жатқа сұрау - Жарайсыңдар, біздің білім алып жатқан мектебіміз қалай аталады? (оқушыларға слайдтан мектеп суреті көрсетіледі) - Осы мектепке келерде қандай көңіл-күйде боласыңдар? - Қуанамыз, қуанышты көңіл – күйде боламыз. - Олай болса, « Мектебім - қуанышым» тақырыбына берілген мәтінді оқиық. Мұғалім оқиды. Оқушыларға оқыта отырып түсіндіріледі. Мектептің сыртқы көрінісі туралы не делінген? Достары жайында не айтады? - Өз достарың туралы не айтар едің? Мектебі кімнің атында екен? (Өз мектебіміз жайында айтылады).
- Мектебімізде түрлі үйірмелер бар. (Суреттері көрсетіледі) Ыбырай Алтынсарин қазақ жерінде тұңғыш мектеп ашқан ағартушы-педагог. Оның «Мұғалім – мектептің жүрегі» деп айтқаныңда көп мән бар. Өйткені оқушы мектепте мұғалімнің еңбегі арқылы оқу, білім, тәлім алады. Мұғалім оқушыны жақсылыққа, ізгілікке, бақытқа жетелейді. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Қорытынды: ІҮ Сабақты бекіту. - Бүгінгі сабағымыз не туралы өтті? - Мектеп не үшін қажет екен? - Баланы не қорғайды екен? - Мектептің қандай ережесін білдік? - Оқушы қандай болуы керек? М. Мақатаевтың « Мектебім» әні.Сондықтан ұстаздарыңды ренжітпеңдер деп бүгінгі сабағымызды аяқтаймыз! Кері байланыс. Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының 1 - баспалдағы Мен.............. БІЛЕМІН 2 - баспалдағы Мен.................. ТҮСІНЕМІН, 3 - баспалдағы Мен............. ЖАСАЙ АЛАМЫН Үйге тапсырма «Мектебім мақтанышым» тақырыбында эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-8
|
Бөлім: |
Азаматтық патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Туған өлке тарихы |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отанды сүюге, туған еліне, жеріне деген сүйіспеншілікке тәрбиелеу. Оқушыларды елінің мұрасын қастерлеп, оны жалғастырушы азамат болуға тәрбиелеу. |
|
Бағалау критерийі |
Туған жерге деген құрметі арытады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Туған жердің құндылықтарын түсінеді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру I. «Қызығушылықты ояту» II. Мағынаны ашу. «Туған өлке тарихы!» Түсірілген видеоны тамашалайды. Жақсы жерлерін, тарихи естеліктерді көреді. Ластанған жерлерді де көрсетіледі. Ауылымыздың ластануына кім кінәлі? Талқылау. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып,талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Туған өлкедегі мәдени ескерткіштер мен құндылыұтарды дәріптеу Оқушылар суреттерін жинақтау арқылы коллаж жасап, қорғайды. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында «Менің Ұстазым» тақырыбында сурет салу беріледі.
Он сұрақ ойыны:
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Қорытынды: Ата-бабаларымыздың мәңгілік арманын орындайтын артында қалған ұрпағы. Еліміздің асыл қазынасын сақтау және осы қазынаны молайту біздің қолымызда! Байлық пен абырой, жаңарулар мен жаңғыруларға жетуге үміткер елдің еңкейген кәрісі мен жасы тек нәтижелі Еңбек пен тұғырлы Ғылымға ғана арқа сүйеуі қажет. Осы екеуіне тәу еткен жұрт мұратына жетеді. Кері байланыс. Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының 1 - баспалдағы Мен.............. БІЛЕМІН 2 - баспалдағы Мен.................. ТҮСІНЕМІН, 3 - баспалдағы Мен............. ЖАСАЙ АЛАМЫН Үйге тапсырма «Туған өлке тарихы» тақырыбында коллаж дайындап келу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-9
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Нетикетдегенне? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға ғаламторда өнегелі мінез-құлықты ұстана білу ережелері.н түсіндіру |
|
Бағалау критерийі |
|
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі. Амандасу.Топқа біріктіру Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Тақырыпқа шығу
-Әлеуметтік желіде қаншалықты уақыт отырасыз? -Ғаламтор не үшін қажет? Оқушылардың жауаптары арқылы сабақтың тақырыбына шығу. Оқушыларды сабақтың тақырыбымен, оқу мақсаттарымен және бағалау критерийлерімен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс «Гаухарлар аллеясы» әдісіЫ. Нетикет туралы анықтау үшін ықшамдалған мәтін таратылады. 1994 жылы интернетте «Netiquette» атты кітап пайда болды. Бұл кітапта нетикеттің негізгі 10 ережесі жинақталған. Netiquette - (англ. Net - желі Etiquette - этикет) - ғаламторда өнегелі мінез-құлықты ұстана білу ережелері. Википедияға жүгінсек, әлеуметтік желідегі этике́т, яғни нетикет - мінез-құлық тәртібі - бұл интернет пайдаланушыларының басым көпшілігі қолданатын желідегі дәстүрлер мен мәдениет. Бұл ұғым өткен ғасырдың 80-ші жылдары FIDO желісінде (1990-шы жылдары танымал болған халықаралық желі) пайда болды. ЕБҚ оқушы нетикет туралыжазбаша түрде орындайды 1-тапсырма «Ақиқат/жалған» тапсырмасы
“3 таяқша”
әдісі ЕБҚ: оқушы шығарылып берілген тапсырманы орындайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: Нетикет ұғымын анықтайды; Нетикет туралы сипаттайды; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірме лі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс
Нені білгім келеді? Үйге тапсырма «Ғаламтордағы тәртіп» Эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
1994 жылы интернетте «Netiquette» атты кітап
пайда болды. Бұл кітапта нетикеттің негізгі 10 ережесі жинақталған.
Netiquette - (англ. Net - желі Etiquette - этикет) -
ғаламторда өнегелі мінез-құлықты ұстана білу ережелері. Википедияға
жүгінсек, әлеуметтік желідегі этике́т, яғни нетикет - мінез-құлық
тәртібі - бұл интернет пайдаланушыларының басым көпшілігі
қолданатын желідегі дәстүрлер мен мәдениет. Бұл ұғым өткен ғасырдың
80-ші жылдары FIDO желісінде (1990-шы жылдары танымал болған
халықаралық желі) пайда
болды.
Нетикеттің мақсаты ғаламтор арқылы тілдесуді
жеңілдетуге негізделгендіктен, мұндай ережелер ғаламторда сол
топтың, қауымдастықтық т.б. негізгі мақсаттарына, тілдесу стиліне,
техникалық мүмкіндіктеріне т.б. байланысты белгіленуі мүмкін.
Әлеуметтік желіде этикеттің бұзылуы ретінде көбіне адамның жеке
басына тиісу, тақырыптан әдейі ауытқу, орынсыз жерлерге өзінің
өнімі, қызметі т.б. туралы жарнамасын тықпалау тәрізді
қарастырылады. Сондай-ақ жалған ақпар жариялау мен біреуге жала
жабу, плагиат да этикеттің бұзылуына жатады. Кей жағдайда белгілі
бір топта болған адамдар басқа топқа тіркелгенде абайсызда ол
топтың ережелерін бұзуы мүмкін. Сондықтан барлық интернет
қауымдастықтардағы ережелермен танысу және оған тіркелу үшін сол
ережелермен келісу міндетті болып саналады. Міне, нетикеттің
негізгі ережелері осы аталған жайттарға
негізделеді.
http://www.inform.kz/kaz/article/2800475
Қосымша №2
Қандай әрекеттерге тыйым салынады? Мысалы сіз телеграмдағы бір мақсатта ашылған чаттың қатысушысыз делік. Бір курс оқу үшін қосылдыңыз. Сізге мынадай әрекеттер жасауға болмайды. Кейде чатқа қосылған кезде ескертілуі де мүмкін. Тіпті айтпаған күннің өзінде сіз мұндай ережелерді өзіңіз-ақ білуңіз керек. Өзге қатысушылардың ар-намысына тиетін сөздер айтпаңыз; Коммъюнити мүшелерін қасақана жаңылыстырып, жалған ақпарат таратпаңыз; Өзгелерге жала жаппаңыз; Әлденені өзіңіздің дүниеңіз ретінде ұсынып, плагиат жасамаңыз; Чатқа қатысы жоқ нәрсені жарнамалаңыз. Жалпы ережелер Алдымен амандасудан бастаңыз. Сыпайы, мәдениетті болыңыз. Қатысушыларға қажет жерде алғыс білдіруді ұмытпаңыз; Сөйлесіп жатқан кезде эмоцияңызды ұстаңыз, салқынқанды жауап беріңіз. Ашуға беріліп, боқтық сөз жазып жіберуден аулақ болғайсыз; Өзгелердің мінезі мен көңід-күйіне түсініктік танытыңыз; Желіде басқа, өмірде басқа адам болмаңыз. Шынайылық қай жерде де маңызды; Хатты жолдамас бұрын не жазғаныңызды, қалай жазғаныңызды бір қарап барып жіберіңіз. Біріншіден, грамматикалық қатеден тексересіз. Екіншіден эмоциямен артық нәрсе айтпадыңыз ба — соны қарап шығасыз; Егер қандай да бір кеңес айтқалы жатсаңыз, дәл осы жерде айтатын дүние ме, орынды ма — ойланыңыз; Өзгелердің уақытын бекерге алмаңыз. Мысалы көбіне мәтін түрінде ойыңызды анық жеткізген дұрыс. Әйтпесе, сіздің аудиохабарламаңызды тыңдауға бәрінің бірдей мүмкіндігі болмауы мүмкін. Одан қала берді аудио жазғанда адам жалпылама сөзді көп қолданып, нақты бағыттан ауытқып кетіп жатады. Сондықтан тура, нақты жеткізуді үйреніңіз; Сұхбаттасушыға ақыл үйретіп не оны қысымға алудан аулақ болғайсыз; Сіздің жазған пікіріңізді өте көп адамның көретінін есте ұстаңыз. Егер артық сөз айтылса, тіпті скриншот жасалып, өзіңізге қарсы қолданылуы да мүмкін. Сол себепті кейін өкінуіңіз мүмкін сөздерді мүлдем жазбауға тырысқан жөн; Өз ойыңызды, ұстанымызды білдіруге құқығыңыз бар. Десе де, солай екен деп өзгелермен ұрсысып, бет жыртысатын дәрежеге түспеңіз. Әсіресе, қазір интернетте жазылған сөздер үшін заң алдында жауап бересіз; Өзіңізбен бірге осы коммъюнитедегі пікірлестеріңізге барынша көмектесуге тырысыңыз; Егер екі адамның келіспей, дауласып жатқанын көріп қалсаңыз, араласпаған дұрыс. Себебі екі ортада сол пікіріңіз жағдайды тіпті ушықтырып жіберуі мүмкін; Егер сіз чаттың әкімшісі болсаңыз, дандайсыз кетпеңіз. Өзіңізді өзгелерден артық санауға болмайды; Басқа біреудің мінін байқасаңыз, қатесін көрсеңіз кеңпейіл әрі кешірімді болыңыз. Өйткені қателеспейтін адам болмайды. Білместікпен жасалған әрекеті үшін адамды жерден алып жерге салмаңыз. Түптеп келгенде адам қателескен сайын шыңдала түседі; Шынайы өмірде жасамайтын қылық, айтпайтын сөзді желіде «батыр» болып айтпаңыз. Іскерлік диалогта ескеру керек жайттар Нетикет сондай-ақ, жұмыстағы чатқа, іскерлік хабарламаларға да байланысты. Мәселен электронды пошта арқылы хат жолдаған кезде сақталуға тиіс ережелер болады. Ең бірінші кезекте адресаттың сөйлесу принциптеріне мән беріңіз. Одан кейін хатты сауатты жазып, жолдаңыз. Хатты жазып болған соң, міндетті түрде барлығын дұрыс көрсеттіңіз бе — тексеріңіз. Тақырыбын жазатын жерді бос қалдырмаңыз. Себебі поштаға келетін мың хаттың ішінде қайсысы қайдан, не мәселеге байланысты жолданғаны түсінікті болуы керек. Электронды адресті дұрыс жаздыңыз ба, басқа біреуге жіберіп қояйын деп жатқан жоқсыз ба — қарап алыңыз. Электронды пошта арқылы хат жолдаған кезде амандасып, нақты кімге жазып отырғаныңызды көрсеткеніңіз жөн. Мәтінді сауатты, түсінікті, жүйелі жазыңыз. Оқуға ыңғайлы қаріп таңдаған да — нетикетті сақтау. Боқтық сөздерді қосуға тыйым салынады. Ал енді жұмысқа байланысты диалог өрбіткен кезде ше? Мұнда да жоғарыда айтылған ережелерді есте ұстау керек. Кез келген хатты жібермес бұрын орфографиясын, грамматикасын, үтір-нүктелерін қарап шығу қажет. Қысқартылған сөздерді көп қолдануға әуес болмаңыз. Себебі сөзіңізді түсінбей қалуы мүмкін. Сөз соңында кімнен екенін жазып жіберіңіз. Сонда сұхбаттасушы сізге жауап беретін кезде қалай деп атау керегіне бас қатырмайды. Хат жіберуден бөлек, қабылдаушы тараптың да ұстануы керек ережелерін атап өтсек. Мысалы, поштаны күнделікті тексеруді әдетке айналдырыңыз. Хат келгенін көрсеңіз, бірден жауап беруге дағдыланыңыз. Жауапсыз қалдырған ұят болады. Әлеуметтік желідегі тәртіп Әлеуметтік желі қолданушысы болсаңыз, «өз аккаунтымда не істесем де өзім білем» деп менмендікке салынбаңыз. Себебі мұнда да өзіндік ережелері бар. Соның ішінде, басқа біреудің фотосуретін пайдалану, автордың рұқсатынсыз контентін пайдалануға мүлдем болмайды. Мейрам сайын спамдатып, түрлі картинкалар жіберуге әуес болмаңыз. Бұл қатарда бірінен біріне жолданатын жаттанды тілек, аудио не бейнероликтерді де жатқызамыз. Одан қайта бір ауыз болса да жүрегіңізді жарып шыққан тілегіңізді жаза кеткен дұрыс. Одан қала берді сілтемелер жіберу де этикаға қайшы. Әрине, досыңызға қызық мақалаға сілтеме жібергеннің еш әбестігі жоқ. Бірақ көршілердің чатына «Кока-кола осы хатты жіберген адамға 10 млн теңге беріп жатыр» деген спамды жіберген жөн емес. Біріншіден, цифрлық қауіпсіздікке қайшы болса, екіншіден басқа адамдардың да алдануына, өзгелердің сізге ренжуіне себеп болады. Өзгелердің келісімінсіз чаттарға қосу, онлайн-ойын ойнауға шақыру да дұрыс емес. Мұның бәрі — спам. Эмодзи, смайлик, хештег пен селфиге «жатып алғандардың» қатарынан болмағаныңыз жөн. Сонымен қатар, лайк пен комментарий, репост сұрайтындарды қазір қайыр тілеушілерге ұқсатады. Бұл көпшілікке ұнай бермейді. Парақшаңызды сауатты жүргізіңіз. Бәлкім, болашақ басшыңыз профайлыңызды көріп, жақсы жұмыс ұсынып қалар. Мұндай әбден мүмкін. Себебі қазір түйіндемеге әлеуметтік желідегі парақшаны көрсету сәнде. Болмаса, жұмыс орнынан сұратуы да мүмкін. Бұған дейін айтқанымыздай, аудио хабарлама жіберу — жақсы әдет емес. Анаңызға не жолдасыңызға жібергеннің әбестігі болмас. Жан достар үшін де мұнда тұрған ештеңе жоқ. Дегенмен өзге чатта ұзақ аудио жіберу —мәдениетсіздік. Тыңдаушы автобуста кетіп бара жатқан болуы мүмкін, құлаққабы жоқ болуы мүмкін, тіпті болмаса аудио месседжді ұнатпайтын да болуы мүмкін. Мем жіберуге қатысты мынадай ережені ұмытпаңыз. Егер сол жердегілер бұған қарсы болмаса, көңіл-күй үшін бір-екі мемнен атсаңыз, аса әбестігі жоқ. Бірақ қайталап айтамыз: шегін біліңіз, спамдатпаңыз. Өзгелердің титығына тиетін әрекеттер жасаған жөн. Сонымен бірге мәтін түрінде хат жазғанда ойыңызды жүйелеп алып, бәрін бір хатта жіберіңіз. «Сәлем!», «Қал қалай?», «Саған айтарым бар еді», «Кеше бар ғой», «Жұмыстан кейін ше» деп «тамшылатып» хат жолдамаңыз. Сіздің әр хатыңыз келген сайын ол адамға дыбыс түрінде хабарлама барады. Олай қолайсыздық тудырмаңыз. Амандасып алып, қарсы тараптың жауабын күтіп отырмаңыз. Бәлкім, ол хабарламаны көріп, мәселеңізді білгісі келіп ашпай отырған болар. Соңында бір жауап бергісі келетіндер болады. Сондықтан өзіңіздің де, өзгелердің де уақытына құрметпен қараңыз. Желідегі қауіпсіздік Интернеттің өте қауіпті екенін күннен күнге жақсы түсініп келеміз. Өйткені мұнда алаяқтар көп. Аяқ асты ақшаңыздан, абыройыңыздан айырылып қалуыңыз мүмкін. Сол себепті ондай жайсыз жағдайлардан аулақ болу үшін киберқауіпсіздік ережелерін білген абзал. Егер желідегі парақшаңызға басқа біреудің компьютерінен не құрылғысынан кіретін болсаңыз, браузерде құпиясөзді сақтамаңыз, кетерде аккаунттан шығып кетіңіз; Сенімсіз Wi-Fi байланыстырға қосыла бермеңіз. Әсіресе, құпиясөз сұрамайтын ашық түрлеріне. Өйткені ашық тұрғандары көбіне қолданушылардың деректерін ұрлайды; Кафе сияқты жерлердегі ашық Wi-Fi байланыстар арқылы онлайн-банкке кірмеген абзал. Дұрысы, мобайл интернетті пайдалану; Электронды пошта, желілер үшін әртүрлі құпиясөз ойластырыңыз. Бәрі бірдей болмасын. Әрі құпиясөзіңіз оп-оңай болмағаны дұрыс. Мысалы, атыңыз бен жылыңыз болса, оны жасөспірім баланың да бұзып алуы мүмкін; Қосфакторлы аутентификацияны барлық қолданбаға қосып қойыңыз. Сонда басқа біреу сіздің атыңыздан кіре алмайды; Құпиясөздерді жиі ауыстырып тұрған жөн. Браузерді де жаңартып тұрған дұрыс; Антивирус бағдарламалармен дос болыңыз. Мерзімі өтіп кетпеуін қадағалаңыз. Бейтаныс адамдардан келген сілтемені тап басып аша бермеңіз. Ол спам болып шығуы әбден мүмкін; Белгісіз файлдарға рұқсат бере бермеңіз; Сілтемелердің адресіне, логотиптерге, мәтінге, кімге жіберіп жатқаныңызға үнемі мұқият болғайсыз; Қазір алаяқтықтың түрі көп. Соның бірі — ақша сұрау. Досыңыз не танысыңыз желі арқылы көмек сұраса, шын ба — тексеріп алыңыз. Кейде парақшаны бұзып алып не болмаса суретін қойып өтірік аккаунт ашатындар да кездеседі; Желіде үйіңіздің адресін көрсетпеңіз. Қай кезде үйде болмайтыныңызды айтпаңыз. Ұрлықшылар желіден де табылады; Деректерді резервке көшіріп жүріңіз. Көшірмесін бірнеше тасымалдаушыда сақтап отырыңыз; Күмәнді қолданбаларды жүктемеңіз. Өзгелерді де шақырмаңыз. Интернетте жасайтын төлемдер үшін бөлек карта ашсаңыз болады. Ал енді бәріне бір карта қолданатын болсаңыз, оның CVV кодын әлдекімнің біліп қоймауы керегін ұмытпаңыз. Өйткені карта деректері қолда болса, ондағы ақшаны алып алу ықтималы жоғары. Интернеттегі төлемдер үшін лимит жасап қоюға болады; Желідегі таныстыққа абай болыңыз. Экранның ар жағындағы адам мүлдем басқа біреу болып шығуы мүмкін; Сілтемемен өтетін кезде, адреске жақсылап қараңыз. Бір әрпі басқаша болса, ерінбей қолдан жазыңыз. Телефоныңызды жоғалтып алсаңыз, бірден сим-карта мен банк картасын бұғаттаңыз;
Толығырақ Kursiv Media сайтынан оқыңыз: https://kz.kursiv.media/kk/2022-04-22/netiket-degen-ne-zh-ne-ony-erezheleri-andaj/
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-10
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Ғаламтордағықұқығым |
|
Сабақтыңмақсаты |
Ғаламтор, ғаламтордағы қауіпсіздік ережелерімен танысады. Нақты сұрақтарға жауап табу үшін ғаламторды қолдануды, желіде ақпарат алмасу жолдарын түсінеді. |
|
Бағалау критерийі |
ғаламтордағы қауіпсіздік ережелерін біледі; Ғаламтор желісіндегі қажетсіз байланыстың қаупін түсінеді; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||
|
Сабақтың басы |
Шаттық шеңбері. Өзінің жаман қасиетін сатып, жақсы қасиетін сатып алады. Сынып оқушылары Ютуб, Гугл, Яндекс аттары арқылы үш топқа бөлінеді. 1-топ.YouTube 2-топ.
Google 3-топ.
Yandex |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
«Ғаламтордың адам ағзасына зияны» туралы аудиожазба Тақырыптық суреттер
|
||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
«Ойлан,жұптас,бөліс»-мәтінмен жұмыс 1-тапсырма. Мәтінді аудиожазбадан тыңдайды.Жалпы және нақты сұрақтарға жауап береді және алған жауаптарын шынайы өмірмен байланыстырады. Жалпы сұрақтар: 1.Ғаламтор терминін қалай түсінесіңдер? 2.Қандай әлеуметтік желілерді білесіңдер? «Жеті жапырақ » әдісі бойынша сұралады.Әр дұрыс жауапқа бір жапырақтан беріледі.Жеңімпаз болып барлық жеті жапырақты алған саналады. ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды «Сөйлемді аяқта» әдісі Сөйлемнің соңы қалай аяқталатынын болжа: 1. Көп тілді, ғаламторға негізделген, тегін және ашық мазмұнды энциклопедиялық жоба - ......(Уикипедия) 2. Смартфондарға арналған хабарлама (мәтін, аудио, видео, фото және анимациялық бейнелер) жолдаушы - ..... (WhatsApp) 3. Көбінесе орыс тілді ғаламторда танымал ресейлік көптілді халықаралық сайт, әлеуметтік желі - ....(Вконтакте). Егер жауабыңыз Уикипедия болса, онда «Компьютер» тобы, жауабыңыз Вконтакте болса, онда «Ноутбук» тобы, жауабыңыз WhatsApp болса, онда «Ұялы телефон» тобында боласыз ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; «Сен білесің бе?»
-Интернет дегеніміз не? · Компьютерді вирустан қалай сақтауға болады? «Біліміңді таныт» әдісі
|
Дескриптор -Мәтіннің мазмұнын біледі. -Мәтіндегі негізгі ақпаратарды айта алады. Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Дескриптор Мәтін бойынша жалпы және нақты сұрақтарға жауап береді. Мәтіндегі ақпаратты шынайы өмірмен байланыстырып мысалдар арқылы дәлелдей алады.
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірме лі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Сақтансаң сақтайды, сақтанбасаң сені құдай не қылады», демекші Шәкәрім атамыздың мына сөзіне тоқтала кетуді жөн көрдім: Сақтық-деген әрқашан байқап жүрмек, Пайда не залал ма ескерілмек, Көргенің естігенін есепке алса, Сонда оңай әрбір істі ойлап білмек. Сондықтан интернетті меңгеруіміз керек деп, интернетті білмеген заман көшінен қалды деп,таңертеннен қара кешке дейін заман техникасымен шұғылдана бергеніміздің адамзат өміріне тигізетін өзіндік пайдасымен қатар зияны да баршылық. Кері байланыс
Үйге тапсырма Ғаламтордағықұқығым |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Интернеттің пайдасы
Интернеттің жеке-дара қожайыны жоқ. Оны ешкім бір жерден басқара да алмайды. Интернетте көптеген пайдалы да қажетті ақпараттарды табуға болады 1.Алысты жақындату
2.Дамыған мемлекеттермен тең дәрежеде бәсекелесу.
3.Әлемде болып жатқан жаңалықтардан сол сәтте хабардар болу.
4.Халықтарға түрлі жолдармен көмек көрсету.
5. Интернет арқылы мәтінді, хабарламаны, құжаттарды, фото, аудио, видео материалдарды қабылдап алуға не керісінше жіберуге болады;
6.Күн сайын емес, сағат сайын, сәт сайын бүкіл әлем жаңалықтарымен танысып отыруға;
7. Қашықтықтан оқуға, яғни үйде отырып білім алуға;
8.Қызмет түрлерін ұсынуға, тауар сатып алуға не сатуға;
9. «Maіl.Ru Агент», «Facebook», «Skype» т.б. арқылы реалды уақытта тіл қатысуға да, бейнебайланыс орнатуға да болады..
Интернеттен көптеген жапа шегеміз деп қол қусырып отыра берсек, оның мүмкіндіктеріне шектеу қойсақ,әрине алға баспаймыз.Керісінше біртіндеп құлдырай береміз.Оданда ондай қиыншылықтармен күресе отырып, алға ұмтылу жолдарын қарастырғанымыз жөн. Интернетке кіру үшін компьютерде отыру керек.Компьютерде отыру денсаулыққа зиян.Алдымен денсаулықты сақтауымыз керек деп жатырсыздар.Әрине бұл орынды ол үшін алдымен әр бала компьтерде жұмыс жасап отырғанда техника қауіпсіздік ережесін сақтау керек. Ережелер талапқа сай орындалса денсаулыққа зиян тимейді. Көзге жаттығулар жасалады, әр 20-25 минут сайын, көзбен компьютердің ара қашықтығы 60-70 см болу керек. Ал көзді сақтау үшін компьютердің алдына кактус гүлін қою керек. Гүл бойына компьютерден бөлінген сәулені тартып алады. Осы айтылған ережелер орындалса денсаулығымызды сақтай аламыз. Интернеттің пайдасы көп.Интернет арқылы біз басқа қаладағы болсын, басқа елдегі болсын алыстағы достарымызбен сөйлесе аламыз. Мысалға, ұстаздар берген реферат, мәнжазба, солардың бәрін мен интернет арқылы таба аламын. Кітапханаға барып жүрмей мен үйдегі интернеттен іздеймін.Интернеттің пайдасы мен үшін өте.
Қосымша №2
Интернеттің зияны Дегенмен де интернеттің жақсылықтарымен бірге келеңсіз жақтары да барын естен шығармағанымыз жөн. Интернетке қосылу үшін әрине бізге компьютер керек. Ал, әр күнін компьютер алдында өткізу денсаулыққа зиян екенін білесіздер ме? Ол адам ағзасына қауіп төндірумен қатар, сананы улаумен шектесетіні белгілі. Компьютер алдында ұзақ отырса адамның көзі, жотасы ауырады және қимыл – қозғалысына, адам психологиясына да әсер етеді. Интернетке жүгініп, үйреніп кеткен бала, яғни интернет арқылы хат алысып, сөйлесу – баланың айналасындағы адамдармен бетпе – бет сөйлесуіне де әсер етеді, сөйлеу мәдениетінен айырылады. Қазірде шығарма, эссе жаза алмайтын оқушылар бар. Бұның бәрі көп уақытын кітап оқумен емес, интернетке кіріп түрлі ойындар ойнап, уақытын тиімсіз өткізудің зардабы. Мектеп жасындағы баланың сабаққа дайындалғаннан гөрі көп уақытын ұялы телефонына үңілумен өткізеді. Ол неге үңіле береді десең, әрине ол ішіне сабағын жазып алған жоқ. Небір түрлі қырғын атыс – шабыс ойынын, өзгелермен танысу, ұятты көріністер қарайды. Міне, содан барып, ол баланың өмірге көз – қарасы психологиясы өзгереді.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-11
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Ақшақаншатұрады? |
|
Сабақтыңмақсаты |
ақша туралы түсінік бере отырып,ақшаның пайда болуы,ақша қызметтерін айтып түсіндіру,ақшаны үнемді жұмсауға, экономиканың дамуына өз пайдасын тигізуге үйрету; |
|
Бағалау критерийі |
ақшаның мәні анықтайды; шығу тарихы, негізгі қасиеттері мен қызметтерін біледі; |
|
Құндылықтарды дарыту |
ел экономикасында алатын орнытуралы кең көлемде білім беру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Сәлемдесу. Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру «Миға шабуыл» әдісі арқылы.оқушылардың назарына ақша түрлері суреттерін ұсынылады. Келесі сұрақтар төңірегінде сұрақтарға жауап береді: - Бұл суреттерден нені көре аламыз? -Бүгінгі сабақтын тақырыбы қандай болуы мүмкін? Оқушылардың жауаптары арқылы сабақтың тақырыбына шығу. Оқушыларды сабақтың тақырыбымен, оқу мақсаттарымен және бағалау критерийлерімен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
1. «Ақша» тақырыбына байланысты бейнебаян көрсетеді. Зерттеу мен талдау Тапсырма №1 «Оқы,түсін,талда» әдісі Ақша туралы мәтінмен жұмыс жасалады «Оқы,түсін,талда» әдісімен түсінік қалыптастырады Қожанасыр мен хан туралы. Бірде хан Қожанасырды өзіне шақырып алып, алдына ақша қойыпты да, Қожеке, мынау 1 сом мен 1 тиын. Осының қайсысы көп соны айтшы маған деп сұраған екен. (ОҚУШЫЛАРДЫҢ ОЙЫН СҰРАУ) Әрине 1 тиын көп депті Қожанасыр. Сонда таң-тамаша болған хан: неге 1 тиынды көп дейсің, себебін айтшы деп сұрайды. Себебі, 1 сом дегенде алты әріп, ал 1 тиын дегенде жеті әріп бар. Енді өзіңіз айтыңызшы, алты көппе әлде жеті көппе деп жауап беріпті Қожекең. -Бұл ел аузынан қалған әзіл-шыңы аралас аңыз әңгіме болатын. Сендер ақша туралы қандай ырым – тыйымдарды білесіңдер? Содан кейін видео көрсету. Құрметті, оқушылар, ақша кез-келген қажеттілікті қамтамасыз ететін құрал болып отыр. (ВИДЕО. Ырым – тыйымдар)Алайда ақша туралы қандай ырым-тыйымдар бар екен. Оны алдағы бейне көріністен көре отырайық. Ал, енді оқушылар, сендер қандай ырымдар білесіңдер? 1.Ақшаны таза жерде ұстау керек, және таза жолмен табу керек. Оңай келген ақша, оңай жоқ та болады. 2.Қызыл түсті әмиян ақша шақырады деген түсінік бар. 3.Әмиянға тек ақша ғана салыңыз. Сонымен қатар әмиянға ақшаларды рет-ретімен және өзіндік құны бойынша орналастыруға дағдыланыңыз. Сонда ақшаңыздың құны болады деген түсінік бар. 4.Сейсенбі күні қарыз сураудан аулақ болыңыз, кем дегенде бip ай бойы қарызда жүресіз деген ұғым бар. 5.Бай, қалталы адамдардан қолма-қол ақша алуға тырысыңыз. Солар секілді бай боласың деген жақсы ырым бар. Мақал – мәтел. Сендер ақша, теңге туралы қандай мақал – мәтелдер білесіңдер? Қазір сендермен мақалдың жалғасын тап ойынын ойнайық. ЕБҚ: оқушы шығарылып берілген тапсырманы орындайды 1.Теңге тиыннан өсер, 2. Ақша кетуге тырысады, Жылқы құлыннан өсер. Есеп ұстауға тырысады. 3. Есепсіз дүние жоқ. 4. Базары жақын байымас. «Сиқырлы сандықша» ойынын ойнағым келіп отыр. Яғни қазір сандықтан сұрақтар алып, сол сұрақтарға жауап беруге тырысып көрейік.
ЕББҚ:оқушыға тапсырма жазбаша түрде беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: -ақшаның мәні анықтайды; -шығу тарихы, біледі; ақшаның қасиеттері сипаттайды; ақшаның қызметтерін біледі; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Ойлануға арналаған сұрақ: Кері байланыс «ҚҚҚ» әдісі Мен үшін қызық болғаны ... Мен үшін қиын болғаны ... Мен үшін құнды болғаны ... Үйге тапсырма Ақшаның маңызы |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Ақша ежелгі заманда пайда болды. Олар тауар өндірісінің дамуындағы бірден-бір шарт және өнім болып табылады. Тауар – бұл сату немесе айырбастау үшін жасалынған еңбек өнімі. Адам еңбегінің өнімі (зат), оны өндірушілердің қоғамдық қатынастарын тудыра отырып тауар нысанын қабылдайды. Заттардың тауарға айналуы ақшаның пайда болуындағы объективті алғышарттарды құрайды. Бірақ кез-келген зат тауар бола алмайды. Егер тұтыну құны өз сатып алушысын таппаса немесе қоғам тарапынан мойындалмаса, онда оны дайындауға кеткен уақыттың рәсуа болғаны; мұндай бұйым тауарлық нысанға ие емес, өйткені оның қоғамға қажеті шамалы. Сондықтан да әрбір тауар қажетті тұтыну құнын алу құралы бола отырып, өзінің өндірушісіне қатынасы бойынша айырбас құны ретінде көрінеді. «Айырбас құны – тауарлардың өзінен бөлініп шыққан және олармен бірге өздігінен өмір сүретін тауар, ол - ақша».
Кез келген ақшадан әрбір елдің өткенін, бүгінгісін және болашағының бейнесін, яғни тарихын көруге болады. Бүгінгі таңда ақша тарихын зерттейтін арнайы ғылым саласы бар. Ол - Нумизматика деп аталады. Онда тиындар, құйма ақша кесектері, т.б.ескерткіштер (тиын мөрлері, құжаттар) арқылы тиын соғу тарихы кеңінен зерделенеді. Нумизматика ғылым ретінде 18-ғасырдың 2-жартысында пайда болды, оның негізін салушы – Вена нумизматигі И.Х.Эккель.
Құнның ақшалай нысанының жалпыға бірдей нысаннан айырмашылығы
Тауар жалпыға бірдей эквиваленттің рөлін жергілікті нарықтың шеңберінде ғана емес, кең көлемде атқарылады
Жалпыға бірдей эквиваленттің рөлі бір тауарға жекелей қатысты
Құнның ең жоғарғы ақша формасындағы жалпыға бірдей балама рөлі бір тауардың еншісіне тиді, яғни ерекше тауар түрі-ақша пайда болды.Осы кезде әр түрлі тайпалар мен халықтар арасында ақша ретінде ішкі сауда –саттықтың басты заттары болып табылатын тауарлар бөлініп шықты.Ақша рөлін кейбір халықтарда: мәселен, ертедегі гректерде, римдіктерде, славяндарда, моңғолдарда- мал, Скандинавияда, ертедегі Русьте-аң терісі, Қытайда-шай, Абиссинияда- тұз атқарды. Қазақстанда ішкі сауда саттық жүргізу үшін жалпыға бірдей балама ретінде тоқты немесе саулық қой пайдаланылды.
Бертін келе тауар өндірісі мен тауар айырбасының дамуы және халықтар арасында қарым-қатынастың ұлғаюы нәтижесінде ақша рөлі түрлі металдарға ауыса бастады. Өйткені металл, әсіресе алтын, күміс өзінің табиғи қасиетінің (біртектілігі, бөлінгіштігі, қолайлылығы, сақталғаштығы ) арқасында Ақша ролін атқаруға өте лайықты болды. Тарихи деректерге қарағанда жезден және күмістен жасалған ақша белгілері біздің жыл санауымыздан 3мың жыл бұрын Азия елдерінде пайдаланылған. Ресей тарихында металл ақша ретінде ІХ ғасырдан бастап қолданылды.
Оны кез-келген тауарға айырбастыру мүмкіндігі туды. Демек металл ақшаның пайда болуы ақша тарихында жаңа бір тарихи бастау кезеңі болды.
Алғашқы металл тиындар Грекия мен Кіші Азияда күмістен соғылған. Бертін келе алтын, күміс сияқты асыл металдарға мықты болу үшін мыс қосқан металл ақшалар шығарыла бастаған.
Металл ақшаны жасап шығару құқығы, әдетте, мемлекеттік өкімет билігінің қолында болған. Оның оң бетін аверс ,ал сол бетін реверс деп айырған.Жазулар оның екі бетінде де кездеседі. Олар тиын шығарған елдердің немесе үкімет органдарының белгілерін, монархтың аты мен мансабын , тиын сарайының ,тиынды шығаруға жауапты адамның атын, тиынның құнын, шыққан уақытын т.б.көрсеткен. Және оң бетінде мемлекеттік өкіметті немесе оның гербі ,ал сол бетінде оның бағасы шыққан жері мен жылы берілген.
Қазақстанда металл ақша негізінен орта ғасырларға жататын көне қалаларда, обаларда жүргізілген археологиялық қазба жұмыстарының нәтижесінде табылды.
Қазақ елінің Ұлы Жібек жолының бойында орналасуына байланысты металл ақша жасау қажеттігі ертеден қолға алынғанын бүгінде тарихи деректер дәлелдеп отыр.
ҮІ-ҮІІІ ғасырларда билеуші рулардың таңбасы қашалған, ру рәмізін бейнелеген теңгелер құйыла бастаған. Сырдарияның орта алабында өмір сүрген тайпалардың қола теңгелері ҮІ-ҮІІІ ғ-дың 1-жартысында дейінгі аралықта қолданылған. Бұл теңгелерде арыстан бейнесі бейнелеген. Мұндай теңгелерді Суяб, Тараз қалаларындағы арнаулы шеберханаларда құйған. Сонымен бірге Отырар маңындағы қалаларда да түрлі теңгелер жасалған. Отырарда ақшаның құйылғаны туралы 1967 жылы Самарқанд қоймасы ашылған соң анықталды. Осы қоймадан Х ғасырдағы Фараб теңгелері табылған. Біріншісі, сәл ұмытылып, секіргелі тұрған арыстан бейнеленген мыс теңгелер болса, екіншісі бетінде садақ бен шаршы түріндегі түркілердің тайпалық таңбасы (дүниенің төрт бұрышын меңзеген рәміз) бейнеленген теңге болған.
Б.з. 704-706 ж. Таразда арнайы теңгелер құйылып, айналымға енгізілген. Оның бетінде «Түркеш қаған теңгесі» немесе «Түркінің көк ханының теңгесі» деген анықтама жазулар болған. Бұл тайпалық дәрежедегі теңге емес, бүкіл мемлекеттің дәулетін, мүлкін, ел ырысын куәландыратын кепілдеме болған.
Тарихи деректер Қарахан әулетінің билік құрған тұсында Қазақстан мен Орта Азияда сауданың күшті дамығандығын көрсетеді. Осыған орай ақша шығару мен ақша айналымы кең етек алған. Әсіресе, мыс, күміс,ақшалар көп шығарылған.
ХІІ-ғасырдың 2-жартысы мен ХІІІ ғ-ң басында теңгелердің Отырардан шығарылуы Қазақстан жерінде сауда-саттықтың дамуына ерекше үлес қосқан. Ол дәуірде мыс,алтын, ақшалар өзінің салмағы бойынша алтынмен бағаланып, сауда айналымына енген. Сөйтіп Қазақстанның оңтүстік және батыс аудандарында Отырар ақшасы көптеп тараған. 1271ж ақша айналымына енген жаңа реформа бойынша алтын ақша орнына күміс ақшалар көбірек қолданысқа енгізіледі. Бұл күміс ақшалар Қазақстаннның Тараз, Кенже қалаларында шыңдау әдісімен әзірленіп шығарылған.
Сонымен қатар ақша тарихында Өзбек хан, Жәнібек хан, Бердібек, Наурызбек , Қызыр хандардың атынан шығарылған Алтын Орда теңгелерінің Жетісу мен Түркістаннан бастап Еділ жағалауына дейін таралғаны белгілі.
Сарайшық қаласынан табылған нумизматикалық деректер ХІІІ ғ.аяғы мен ХІҮ аралықты қамтиды.Ол жерден табылған көне теңгелер Өзбек ханның билігінің алғашқы жылдарында Сарай қаласынан шыққан. Осы кезеңдегі өзгерістер ақшалардың сыртқы түрінде өз ізін қалдырды. Күміс теңгелерде ислам дінінің енуі ,орнығуы күмістеңгелер –дирхемдерде сунниттік сенімнің белгісі мен құранныңалғашқыжолдарыныңжазылуынан көрінеді. Теңгелерде «Кутлугбулсун» деген көне түркі сөзі яғни «Құтты болсын»деген тілек жазылған. Сондай-ақ бет жағында «билік, байлық, ержүректіліктің белгісі болып табылатын- сұңқар,алдыңғы аяғын көтерген, арқасынан күн шығып келе жатқан арыстан» бейнелері берілген. Олардан тағы басқа да жануарлар бейнесін, тартымды, геометриялық және өсімдік тәріздес оюлармен қатар зодиак белгілерін көруге болады.
Ал ХІҮғ.ортасында шығарылған теңгелердің көбінде әрленген екі басты бүркіт пен алты жапырақты гүл бейнесі берілген. Бұл теңгелер ақша айналымында көп жүрген. Олардың көптеп шығарылуы жеке сауданың дамығанын, Алтын Орда қалалары тұрғындарының ауқатты өмір сүргенін көрсетеді.
Сарайшық Қырымнан Хорезмге дейін, одан шығыс пен оңтүстікке созылып жатқан ірі магистраль бойындағы қала ретінде дамыған. Сол себепті қалаға ең жақын сауда орталығы –Хорезмнің теңгелері айналымда басқаларға қарағанда көп болған. Мұнда Тоқты ханның атынан Хорезмде шығарған күміс теңге хижраның 694 жылымен мерзімделген, онда «Әділ тоқты» деген жазу жазылған. БұлСарайшықта табылған теңгелердің ең көнесі. Хорезмнің теңгелері бедер салынуымен, ірі салмағымен және көркемдігімен ерекшеленеді.Ал жергілікті Сарайшық теңгелерінде көп жапырақты гүл немесе «Сарайджук қаласынан шығарылған» деген жазу болған.(Мұндай теңге түрлерін Сіз біздің «Архелогия» мен «Алтын Орда « залындағы экспозициядан да көре аласыз)
Қазақстан Егемен ел аталғаннан кейін тарихымыздың жаңа парақтары ашылды. Өйткені ертеден қалыптасып келе жатқан дәстүр бойынша әрбір елдің жеке елдік нышандары болуы тиіс. Олар: елдің Туы, Елтаңбасы, Әнұраны. Осы мемлекеттік нышандарға қарай сол елдің қайсы ел екені әркімге айқын болады. Нышандар жеке бір мемлекеттікі болғанымен, оның халықаралық мәні зор. Нышандар мемлекетаралық қарым-қатынастарда үлкен ресми роль атқарады. Сондықтан Қазақстан Республикасы өз тәуелсіздігін жарияланғаннан кейін өзіміздің Елтаңбамыз , әнұраны белгіленіп, ұлттық валютамыз дүниеге келді.. Астанамыз Сарыарқа төрінен оз орнын тапты.
1993 жылдың қарашасында Қазақстан Республикасының жаңа ақшасы «теңге» айналысқа шығарылды. Бүгінде еліміздің ұлттық валютасы Тәуелсіз егемен мемлекеттің міндетті рәміздерінің бірі болып табылады.
Қазақстан өз төл ақшасын жасау үшін 1990 жылы теңгенің үлгісін жасайтын арнайы жұмысшы тобын құрды. Алғашқы ұлттық теңгелерді жасауды ағылшынның «Харрисон» атты фирмасы қолға алды. 1993ж. 12 қарашасында Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаев”Қазақстан Республикасында Ұлттық валюта енгізу туралы”жарлық шығарды.
Ұлттық валютаны «теңге», ал оның жүзден бір бөлігін «тиын» деп атауды сол кездегі ҚР Жоғары кеңесі комитетінің төрағасы Сауық Тәкежанов ұсынған еді.1993 жылы 15 қарашада Ұлттық теңге айналымға енгізілді.Теңгенің де өз шығу тарихы бар. Ұлттық теңгені жасауға екі жыл уақыт қажет болды. Қазақстан өз төл ақшасын шығару үшін 1990жыл теңгенің алғашқы үлгісін жасайтын арнайы жұмысшы тобын құрды. Тәуелсіз елдің ұлттық валютасын жасап шығарған Тимур Сүлейменов, Меңдібай Әлин, Ағымсалы Дүзелханов, Хайролла Ғабжәлеловтер еді. Олар жұмыстарын Қазақстан мәдениетінің тарихи даму аспектілерін зерттеуден бастаған.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев: «Біз ұлттық ақшамызды бір-ақ рет және бір атаумен шығаруымыз керек. Екінші қайтара оның аты өзгермейді. Сондықтан оны әбден зерттеп барып, бір шешімге келуіміз қажет»,- деді.
Ең алғашқы теңге партиясы Англияның ең көне әрі әйгілі «Харрисон және ұлдары»фабрикасында басылып шықты. Теңгенің алғашқы партияларын сақтау үшін арнайы жер асты қоймалары дайындалған. Оларды төрт ИЛ-86 ұшақтары тасыды. Бір аптаның ішінде олар Лондонға 18 рет ұшып барып-қайтып келген. Жаңа валютаның айналысқа енгізілуінің көрші елдерден құпия ұсталғаны сонша барлық құжаттарда Президент Резиденциясының құрылысы үшін құрал-жабдықтар тасылуда деп жазылған. Алғашқы теңгелер жер асты қоймаларынан елдің барлық банктеріне 8 күн ішінде жеткізілген. 1993 жылы қазан-қараша айларында Қазақстан рубль аймағынан толықтай шықты. Қарашаның 12-сіндегі Президент Жарлығынан 3 күннен кейін теңге айналымға енді. Ескі ақшаны қазақстандық теңгеге айырбастау 1993 жылы 15 қарашада таңғы 8.00-де басталып, 20 қараша күні 20.00-де аяқталды. Ұлттық банк алғашқыда 1 теңгені сол кездегі 1000 рубльге бағалаған. Кейін еліміздің саяси және әлеуметтік, мемлекетаралық қатынастары ескеріліп 1 теңге 500 рубль болды. Ал бірінші айналымға енген 1 теңгенің АҚШ долларына шаққандағы құны 4,35 теңге болды.
Ақша — айырбас құралы ретінде барлық адамдармен қабылданатын және басқа тауарларды (қызметтерді) бағалауға қызмет ететін кезкелген тауар немесе символ. Әр уақыттарда және дүниенің түрлі бөліктерінде адамдар ақша ретінде әр түрлі тауарларды [2] – астық, мал, қымбат тастар және металдарды пайдаланды. Ұзақ уақыттар бойы ақша есебінде алтын және күміс жүрді. Қымбат металдардың физикалық қасиеттері (біртектілігі, мықтылығы, құндылығы) ақша атқаруға тиісті талаптарды толық ақтады. Сондай-ақ металл ақшалардың маңызды қасиеттерінің бірі – оларды бөлуге болытын еді. Қымбат металдар, көлемі қандай болса да, өзінің пайдалы қасиеттері мен құндылығын жоғалтпайды. Құнды металдың белгілі бір көлемінің сақталуына мемлекеттік кепілдік ететін алтын және күміс теңгелер пайда болды.[3]
Соңғы ғасырларда алтын және күміс теңгелердің орнына қағаз ақшалар жүре бастады. Қағаз ақшаның құны алтынмен кепілденді және олар алтынға еркін айырбасталды.
Ақша (ағылш. money; cash; нем. Geldn, Geldmittelpi) — жалпығабірдейбаламаретіндебарлықбасқатауарлардыңқұнынкөрсететінерекше тауар. Албарлықтауарөндірушілер, сатушылар, тұтынушыларарасындағыэкономикалықбайланыстықаматамасызетеді. Ақшатауарөндірісіментауарайырбасыныңтарихидамуынәтижесіндепайдаболды. Алғашқыкездебіреңбекөніміекіншіеңбекөнімінетікелейайырбасталды. Кейінірек айырбас саудадамуыныңбарысындақұнныңжайформасыныңорнынақұнныңтолықжәнежайылыңқыформасыкелді. Оданәріөндіріспенайырбастыңдамуынәтижесіндетауарларарасынанбіртауарбөлініпшығып, басқатауарларосытауарғаайырбасталды. Сөйтіп, құнныңтолықжәнежайылыңқыформасықұнныңжалпылықформасынаорынберді. Құнныңеңжоғарғыақшаформасындағыжалпығабірдейбаламарөлібіртауардыңеншісінетиді, яғниерекшетауартүрі – ақшапайдаболды. Осыкездеәртүрлітайпаларменхалықтарарасындаақшаретіндеішкіжәнесыртқысауда-саттықтыңбастызаттарыболыптабылатынтауарларбөлініпшықты. Ақшарөлінкейбірхалықтарда (гректер, римдіктер, славяндар, моңғолдар, т.б.) мал, ертедегі Русьте, Скандинавияда – аңтерісі, Қытайда – шай, Абиссинияда – тұз атқарды. Қазақстандаішкісауда-саттықжүргізуүшінжалпығабірдейбаламаретінде тоқты немесе саулық қойпайдаланылды. Бертінкелетауарөндірісіментауарайырбасыныңдамуыжәнехалықтарарасындағықарым-қатынастыңұлғаюынәтижесіндеақшарөлітүрліметалдарғаауысабастады. Өйткені, металл (әсіресеалтын, күміс) өзініңтабиғиқасиетініңарқасындаақшарөлінатқаруғаөтеқолайлыболды. Алтынменкүмістіңжалпығабірдейбаламарөлінатқаруынабайланыстықұнныңжалпылықформасыақшаформасыменайырбасталды. Олкезкелгентауарғаайырбасталды.
Қосымша №2
Қазіргі қоғамның өмірін ақшасыз елестету қиын. Ол – тауарларды төлеудің басты құралы болып саналады. Көптеген адамдар ақшаның пайда болуын адамзаттың ең ұлы өнертабысы деп санайды. Бұрыңғы заманда адамзат ақшасыз да оңай өмір сүрген. Ол кезде ақшаның қажеті жоқ еді, өйткені адамдар егіншілікпен күн көріп, өмір сүру үшін қажетті барлық нәрсе болған. Қоғамның дамуына байланысты қажетті заттардың бәрін жасау қиынға соғып, адамдар материалдық құндылықтарымен алмаса бастады. Сөйтіп айырбас құралы – ақша пайда болды. Ақша ретінде тастар, зығыр маталар, күріштің дәндері және алтын пайдаланылды. Қазіргі кезде қарапайым бұйымдар қалай ақша ретінде қызмет ете алатындығын елестету қиын болғанымен, сол уақытта ол адамзат үшін айтарлықтай прогресс болды. Ұқсас: Банктен несие(кредит) алу дұрыс па? Шығу тарихы Уақыт өте келе заттын құнын затпен төлеу, ыңғайсыз екені анықталды. Өйткені, заттар мен тағамдардың құны әр түрлі. Күміс пен алтын – б.з.д. 3 – 4 мың жылы Мысырда ақша ретінде қызмет етті.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-12
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Басқа елдердің ақшасы |
|
Сабақтыңмақсаты |
Өзге елдердің ақша түрлемен таныстыру; |
|
Бағалау критерийі |
Ақша түрлерін біледі; Ақшаның айырмашылығын анықтайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек пен шығармашылық (өз жұмысын ұйымдастыра алу,белсенділік, ынталылық, ұқыптылық, қызығушылық, нәтижеге қол жеткізу, шыншылдық, жігерлілік) |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі Амандасу. Оқушыларды сұрақтар арқылы топқа біріктіру. І топ Жапония ІІ топ Израиль ІІІ топ Дания Жаңа тақырыпқа шығу үшін бейнебаян көрсетіледі.
Сабақтың оқу мақсаты мен бағалау критерийін таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау Жаңа сөздер Құн төлеуші - мера стоимости Жалпыға бірдей балам рөлін атқаратын - выполняющая роль всеобщего эквивалента Сатып алу – купля Дербес ел – суверенное государсто Қағаз ақша – бумажные деньги Темір ақша – железные деньги «Джигсо»-топтық жұмыс Оқушылар өзге елдердің ақшалары туралы мәтінмен танысады. Картамен жұмыс Картаны пайдалана отырып, әр елдің ақшаларын белгілеу, тарихын мазмұндау.
Ресей - рубль Германия - марка АҚШ - доллар Корея - вона т.б.
Ақшаның әр елдегі ұлттық валюталары
ЕБҚ: оқушы шығарылып берілген тапсырманы орындайды |
ЕБҚ оқушыны өзін сыныптан шеттетілген дей сезінбеуі үшін мұғалімнің үстеліне жақын, мінез-құлқы жайлы балалардың тобына орналастыру. Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор:
Ақша түрлерін біледі; Ақшаның айырмашылығын анықтайды;
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірме лі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Жетістік баспалдағы» әдісі
Қандай ақпарат алдым? Үйге тапсырма |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Дүние жүзіндегі елдердің ұлттық ақшасын білесіз бе?
Аустралия - Аустралия доллары
Аустрия - Евро
Албания - Лек
АҚШ - АҚШ доллары
Ангола - Кванза
Андорра - Евро
Антигуа және Барбуда - Шығыс Кариб доллары
Антиль аралдары - Антиль гульдені
Аргентина - Песо
Армения - Драм
Аруба - Аруба флорині
Ауғаныстан - Ауғани
Багама аралдары - Багама доллары
Бангладеш - Така
Барбадос - Барбадос доллары
Бахрейн - Бахрейн динары
Белиз - Белиз доллары
Белоруссия - Белорусь рублі
Бельгия - Евро (Бельгия франкі)
Бенин - Батыс Африка франкі
Бермуд аралдары - Бермуд доллары
Б.А.Ә. - Дирхем
Болгария - Лев
Боливия - Боливиано
Ботсвана - Пула
Бразилия - Бразилия рейалы
Бруней - Бруней доллары
Буркина Фасо - Батыс Африка франкі
Бурунди - Бурунди франкі
Бутан - Нгултрум
Ұлыбритания - Фунт стерлинг
Вануату - Вату
Ватикан - Ватикан лирасы, евро
Венгрия - Форинт
Венесуэла - Боливар
Вирджиния аралдары (Ұлыб) - Шығыс Кариб доллары
Вирджиния аралдары (АҚШ) - АҚШ доллары
Въетнам - Донг
Габон - Орталық Африка франкі
Гаити - Гурд
Гайана - Гайана доллары
Гамбрия - Даласи
Гана - Седи
Гваделупа - Гваделупа франкі
Гватемала - Кетсал
Гвиана - Гвиана франкі
Гвинея - Гвинея франкі
Гвинея-Бисау - Батыс Африка франкі
Германия - Евро
Гибралтар - Гибралтар фунты
Гондурас - Лемпира
Гренада - Шығыс Кариб доллары
Грекия - Евро
Грузия - Лари
Гуам - АҚШ доллары
Дания - Крона
Доминика - Шығыс Кариб доллары
Доминикан Республикасы - Доминикан песосы
Израиль - Динар
ОАР - Ренд
Джибути - Джибути франкі
Замбия - Квачо
Зимбабве - Зимбабве доллары
Индонезия - Индонезия рубьясы
Иордания - Иордания динары
Ирак - Ирак динары
Ирландия - Евро
Исландия - Исландия кронасы
Испания - Евро
Италия - Евро
Кабо-Верде - Кабо-Верде ескудасы
Кайман - Кайман аралдары доллары
Камбоджа - риель
Камерун - Орталық Африка франкі
Канада - Канада доллары
Кения - Кения шиллингі
Кипр - Кипр фунты
Кирибати - Аустралия доллары
Колумбия - Колумбия песосы
Конго Республикасы - Орталық Африка франкі
Куба - Куба песосы
Конго Демократиялық Республикасы - Зайр
Корея (КХДР) - Вона
Корея Республикасы - Вона
Коста-Рика - Колон
Кот-Д-Ивуар - Батыс Африка франкі
Латвия - Лат
Лесото - Малути
Либерия - Либерия доллары, АҚШ доллары
Ливан - Ливан фунты
Ливия - Ливия динары
Литва - Лит
Лихтейнштейн - Швейцария франкі
Люксембург - Евро
Маврики - Маврики рубьясы
Мавритания - Угия
Мадагаскар - Малагаси франкі
Македония - Динар
Малави - Квача
Малайзия - Рингит
Мали - Батыс Африка франкі
Мальдив - Мальдив рубьясы
Мальта - Мальта лирасы
Орталық Африка Республикасы - Орталық Африка франкі
Марокко - Марокко дирхемі
Матиника - Мартиника франкі
Маршалл аралдары - АҚШ доллары
Мексика - Мексика песосы
Египет - Египет фунты
Мозамбик - Метикал
Молдавия - Лей
Монако - Француз франкі
Моңғолия - Тугрик
Монтсеррат - Шығыс Кариб доллары
Мъянма - Къят
Намибия - Оңтүстік Африка ренді
Науру - Аустралия доллары
Непал - Непал рубьясы
Нигер - Батыс Африка франкі
Нигерия - Найра
Нидерланды - Евро
Никарагуа - Кордоба
Норвегия - Норвег кронасы
Әзірбайжан - Манат
Панама - Бальбоа, АҚШ доллары
Папуа Жаңа-Гвинея - Квина
Парагвай - Гуарани
Перу - Сол
Пинктери - Жаңа Зеландия
Пәкістан - Пәкістан рубьясы
Польша - Злотий
Португалия - Евро
Пуерто-Рико - АҚШ доллары
Пейюньон - Француз франкі
Ресей Федерациясы - Рубль
Руанда - Руанда франкі
Румыния - Лей
Сальвадор - Колон
Сан-Марино - Итальян лирасы
Сан Томе және Принципи - Добра
Сауд Арабия - Сауд Арабия риалы
Свазиленд - Лилангени
Сейшел аралдары - Сейшел рубьясы
Сенегал - Батыс Африка франкі
Сен-Пьер және Микелон - Француз франкі
Сент-Кристофер және Невис - Шығыс Кариб доллары
Сент-Луисия - Шығыс Кариб доллары
Сербия - Динар
Сингапур - Сингапур доллары
Словакия - Крона
Словения - Толар
Соломон аралдары - Соломон аралдары доллары
Сомали - Сомали шиллингі
Судан - Судан динары
Суринам - Суринам дульдені
Сирия - Сирия фунты
Съерра-Леоне - Леоне
Тайланд - Тай баты
Тайвань - Жаңа Тайвань доллары
Танзания - Танзания шиллингі
Того - Сомони
Тонга - Паанга
Тринидад және Тобаго - Тринидад және Тобаго доллары
Тувалу - Аустралия доллары
Тунис - Тунис динары
Түрікменстан - Манат
Түркия - Түрік лирасы
Украина - Гривна
Уганда - Жаңа Уганда шиллингі
Оман - Оман риалы
Уругвай - Уругвай песосы
Фиджи - Фиджи доллары
Филиппин - Филиппин песосы
Финляндия - Евро
Фолкленд аралдары - Фолкленд фунты
Франция - Евро
Қытай - Юань
Хорватия - Куна
Чад - Орталық Африка франкі
Чехия - Крона
Черногория - Евро
Чили - Чили песосы
Швейцария - Швейцария франкі
Швеция - Швед кронасы
Шри-Ланка - Шри-Ланка рубьясы
Эквадор - Сукре
Экваториал Гвинея - Орталық Африка франкі
Эфиопия - Эфиопия биррі
Иран - Риал
Эстония - Эстон кронасы
Эритория - Эфиопия биррі
Ямайка - Ямайка доллары
Йемен - Йемен риалы
Жаңа Зеландия - Жаңа Зеландия доллары
Жапония - Иена
Өзбекстан - Сум
Камар аралдары - Камар франкі
Катар - Катар риалы
Қырғызстан - Сом
Қазақстан - Теңге
Кувейт - Кувейт динары
Батыс Самоа - Тала
Үндістан - Үнді рубьясы
Сент-Винсент және Гренадина - Шығыс Кариб доллары
Ақпарат дереккөзі: https://massaget.kz/layfstayl/bilim/ol-kim-bl-ne/18904/
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-13
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Адамның жеке табысын қалай арттыруға болады |
|
Сабақтыңмақсаты |
Ақшаның өмірдегі алатын орны, оны тиімді жұмсауды меңгеру
Оларды еңбекке баулу және топта жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру |
|
Бағалау критерийі |
еңбектене біледі; өзгенің еңбегін қадірлейді; ақшаны тиімділігін анықтайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
еңбек және экономикалық тәрбие бағытында экономикалық білім алу; |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
І Ой қозғау - Жеке табысын қалай арттыруға болады? .«Ассосация құру» Т
м
мүмкіндік қайырымдылық Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||
|
Сабақтың ортасы |
Жаңа сөздермен жұмыс Жаңа сөздер: Асырау –кормить, растит, содержать Асыраушы-кормилец(тот , кто содержить кого-либо) Қоғам –общество Өтіл- компенсация Түйіндеме-резюме Қызметкер –работник, служащий Жаңа сөздермен сөйлем құрастыру Табыс арқылы адамға қандай игіліктер келетінін жаз.
Пікірің қажет! "Бүгінде адал жолмен табыс табу ең үлкен ғибадат саналады!» Әлеуметтік мәселе «Эйлер шеңбері» әдісі Тақырып бойынша негізгі идеяларды жинақтап, саралау. Идеялар жинақталып, сараланады А-4 параққа, шағын постерге Эйлер шеңбері сызылып, кезекпен идеялар талқыланып, жазылады. Не?Қалай? Неге? Нәтиже? деген Мәселер бойынша идеялар сараланады.
Қайда? Қалай Қандай? Қайда? Бұл терминдер саған таныс па? Қайда кездестірдің? Қалай? Өз тәжірибеңде осы терминді қалай қолдандың? Қандай? Қалай ойлайсың? терминдер қандай мақсатта қолдануы мүмкін? ЕБҚ: оқушы шығарылып берілген тапсырманы орындайды
6. Ар - намысы таза адамның ақшасы аз болады |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: Ақшаның өмірдегі алатын орнын анықтайды Табыс көзін тиімділігін сипаттайды;
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Екі жұлдыз, бір тілек» әдісі бойынша сабақтың қызықты болған екі тұсы, алдағы уақытта «орындасақ» деген бір әрекет түріне ұсыныс білдіреді.
Үйге тапсырма «Менің табысым еңбекпен табылады» Эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Ақша табу және жарату екі түрлі нәрсе. Ақша табу қаншалықты қиын болса, жарату соншалықты оңай. Ақылмен жұмсалмаған ақша сізді тақырға отырғызуы мүмкін. Сол үшін белгілі кәсіпкерлер мен ақшаның қыр-сырын білетін жандардың кеңесіне жүгінген жөн. Олардың өмірлік тәжірибесі мен білімі сізге көмегін тигізбей қоймайды.
Генри Форд, амеркалық кәсіпкер, өнертапқыш
Аты аңызға айналған өнертапқыш, автомобиль өнеркәсібінің алыбына айналған Генри өмірге оптимистік көзқараспен қараған. Оның ойынша білім алуды тоқтатпау керек. Жас мөлшері шектеу емес. Ол қартайған шағында да жаңа белестерді бағындырып, қиындықтан қашпаған.
Генри Форд үшін ақша – жаңа тәжірибе мен білімнің көзі. Дәл осы себептен де инвестицияны өзіңізге құю керек деп есептеген. Тек осылай ғана жетістікке жетуге болады деген қорытынды жасайды.
Генри Фордтың кеңестері:
-
Егер тәуелсіздіктің кілті ақша деп есептесеңіз, ешқашан тәуелсіз болмайсыз. Себебі сіз ақшаға тәуелдісіз. Тәуелсіздікке жетудің жалғыз жолы – білім қоры мен тәжірибе, мүмкіндікті ақылмен пайдалану;
-
Жетістік пен байлықтың құпиясы – өзгелерді де өзіңізді түсінгендей түсіну. Барлық сөзге өзіңіздің және өзгенің көзімен қарап үйрену керек. Түрлі көзқарастар сізге дұрыс жауапты береді;
-
Үлкендер бізді ақшаны үнемдеуге, болашаққа деп жинауды үйретеді. Бірақ бұл қате пікір. Ақшаны банкте жинамаңыз. Барлығын өзіңіздің дамуыңызға жұмсаңыз. Қырық жасқа дейін мен бір центті де өзімнің дамуым үшін үнемдемедім.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-14
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Міндетті отбасылық шығындар мен отбасындағы қажетсіз шығындар |
|
Сабақтыңмақсаты |
отбасылық шығындар мен отбасындағы қажетсіз шығындар туралы түсінік беру |
|
Бағалау критерийі |
отбасылық шығындарды анықтайды; отбасындағы қажетсіз шығындарды сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру Ой қозғау -Адамдар не үшін еңбектенеді? • Еңбек қандай жетістіктерге жеткізеді? • Еңбек етудің кімге қандай пайдасы бар? • Еңбекте табысты болу үшін адамның бойында қандай қасиеттер болу керек? • Сенің отбасыңда еңбек қандай рөл атқарады? -Сенің отбасыңның қай мүшесі қандай еңбекпен айналысады?Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Деректермен жұмыс Тапсырма №1 Анықта.-мәтінмен жұмыс – Мәтінді оқып шығады . Иллюстрациялармен жұмыс. Тұрақты отбасылық шығыстар жайлы айтып беріңдер. Мына сұрақтарға жауап беріңдер: – Негізгі отбасылық шығыстар қандай? – Күнделікті жұмсалатын ақша деген не? Олар не үшін керек? – « «Шығыстарды жоспарлау» деген не? – Шығыстарды не үшін жоспарлау керек? – Әр жауапқа өмірден мысалдар келтіріңдер. Кестемен жұмыс «Кірістер және шығыстар» деген кестені толтырады
ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. «Артық сөзді тап» ойыны Артық сөзді алып тастап, дәлелдейді Отбасындағы жұмсалатын шығыстардың ішінен қайсысы ерекшеленіп тұрғанын көрсетеді.Оның астын сызады Өз жауабыңды түсіндіреді Жеке жұмыс Тапсырма Әр адамның өзіндік қаржылық табыстары мен шығындары болады. Сенің де кірістерің мен шығындарың бар. Сен ақшаны қайдан аласың? Оны қайда жұмсайсың? Жаз
Менің кірістерім 1. 2. 3.
Менің шығыстарым 1. 2. 3.
Сенің жинаған _______ теңгең бар делік. Сен оны қайда жұмсағың келеді? Жоспар құрастыр. Неліктен екенін түсіндір ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. материалды оқып шығады. Барлық сұрақтарға жауап береді. Өмірден мысалдар келтіреді Дескриптор: . Отбасының кірісіне қатысты кем дегенде үш мысал келтіреді. 2. Отбасының шығысына қатысты кем дегенді үш мысал келтіреді.
өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Серпілген сауалдар» Шығыстар деген не? Шығыстарды жоспарлау не үшін қажет? Шығыстарды оңтайландыру деген нені білдіреді? Сенің отбасыңда шығыстарды қалай жоспарлайды? Кері байланыс Қосу-алу-қызықты» әдісі
Үйге тапсырма Ата-аналарыңнан өз шығыстарын қалай жоспарлайтынын, шығындарды қалай оңтайландыратынын біліп келіңде |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-15
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қымбат заттарды қалай сатып алуға болады? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Қымбат заттарды қалай сатып алуға болатыны жайлы ұғынады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушы назарын сабаққа аударуды ұйымдастыру. Сыныптағы оқушыларды топқа бөлу. Сергіту сәті: Орнымыздан тұрайық,қолды белге қойяық. Оңға қарай иіліп,солға қарай иіліп. Бір отырып, бір тұрып. Бой сергітіп алайық Жеміс-жидектердің суреттері бойынша топқа бөлінеді. Сабақтың оқу мақсатымен таныстыру. Бағалау критерийімен таныстыру. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Бір қызығы, қымбат заттар өте көп, бірақ ең көп қымбат зат Әлемде 100 миллиард доллар тұратын 4.5 футтық Super Yacht кемесі бар. Бұл таңқаларлық емес пе? Әлемдегі ең қымбат заттар қандай? Әлемдегі ең қымбат заттармен көбірек танысқан сайын қуанасыз. Өкінішке орай, сіз олардың қымбаттығына байланысты олардың біреуін өміріңізде ала алмайсыз. Мүмкіндігіңіз болса да, әлемдегі ең қымбат затты сатып алғаныңыз атақ-даңққа ие болады. 1. Яхта Шағын яхтаның құнына (50-70 фут) қарасақ, оның өлшеміне, жылына және үлгісіне байланысты 500,000 10,000,000 доллардан шамамен XNUMX XNUMX XNUMX долларға дейін болуы мүмкін. 2. Автомобильдер - Bugatti La Voiture Noire Бұл сәнді және ең қымбат көлік Францияда шығарылғаны белгілі және оның құны шамамен $19,000,000 XNUMX XNUMX болды. 3. 1963 жылғы Ferrari 250 GTO Құны 8,000,000 XNUMX XNUMX доллар тұратын осы тамаша көлікті жылдам қараңыз bugatti centodieci. Оның сүйкімді түсі және тартылатын есіктердің жанында ашық шатыры бар. 4. 201 караттық асыл тас сағаты Біз әлемдегі ең қымбат зат туралы айтатын болсақ, бұл қол сағаты менің ойымнан шыққан, 201 караттық асыл тас сағат және оның құны шамамен $ 25,000,000 XNUMX XNUMX. 5. Алмаз Пантера білезігі Сондай-ақ, Графф алмас галлюцинация сағаты 110 карат сирек кездесетін түсті гауһар тастан жасалған, сонымен қатар бағасы 55,000,000 XNUMX XNUMX доллар болатын әлемдегі ең қымбат бұйым. Бұл бай адамға қажет мүлік, өйткені ол құнды. 6. Вилла Леопольда Вилла Леопольда шамамен 500,000,000 XNUMX XNUMX еуро тұрады және оған тиесілі Лили Сафра. Иесі оны ресейлік миллиардерге сатып жіберген дейді Михаил Прохоров. Ой қозғау . «Өткенді еске түсіру » стратегиясы . -Қазақстанның ұлттық валютасы қалай аталады? -Теңге қай жылы айналысқа енді ? 1993 жылы 15 қарашада -Монеталардың сыртында не бейнеленген ? Қ Р елтаңбасы -Мемлекеттік рәміздерді атайық ? Ту, Елтаңба ,әнұран . - Мемлекеттік Елтаңбаның авторлары кімдер ?Жандарбек Мәлібеков , Шотаман Уалиханов -Теңге күні қай күн ? 15 қараша - Биыл теңгеміздің айналымға шыққанына неше жыл толды ? 23 жыл - Ақша деген не ? Ақша айырбас құралы - Монета деген не? Заттарды сатып алу үшін қолданылатын металл ақша . -Қандай монеталар бар ? 1,2,5,10,20,100теңгелік монеталар - Баға деген не? Заттың қанша тұратынын білдіреді ? -Тура төлем деген не? Сатып алған заттың ақшасын қайтарымсыз дәл төлеу Ақшаны не үшін ұсақтайды? Тура төлем жасау үшін ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Пәтер мен көліктен тәжірибе құнды «Бүгінге дейін табыстылықтың «дәстүрлі» көрсеткіші саналып келген жекеменшік баспана мен автокөлікке иелік ету – қазіргі күн үшін өзекті мәселе емес. Кері байланыс Оқушылар «Еркін микрофон » әдісі бойынша сабаққа байланысты ауызша айтты. Үйге тапсырма Қымбат заттарды қалай сатып алуға болады? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-16
|
Бөлім: |
Медиасауаттылықжәнеқаржылықсауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасылық бюджет дегеніміз не? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға отбасы қаражатын үнемдеу туралы қарапайым экономикалық түсініктер қалыптастыру |
|
Бағалау критерийі |
отбасы қаражатын біледі; экономикалық түсініктер алады; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабаққа назарын аудару мақсатында «Серпілген сауалдар» әдісі арқылы сұрақтарға жауап алы- Қалай ойлайсыздар, отбасы бюджеті де болуы мүмкін бе? - Отбасы бюджетін кімдер құрайды? - Қалай құрайды? - Бұл отбасына келіп жатқан кірістер болып саналады. - Отбасы бюджеті қалай жұмсалады? Қайда жұмсаймыз? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мағынаны тану «Түсін,талда,жеткіз»-мәтнмен жұмыс Оқушылар мәтін бойынша сұрақтарға жауап береді
Кестемен жұмыс
ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды Шығармашылық тапсырма. Берілген тапсырманы оқи отырып, көз алдарыңызға не елестеді, қандай ой түйдіңіздер? Қане, көзімізді жұма қояйық. Енді көз алдарыңа елестетіңіздер, сенің ата-анаң 70-80 жасқа келді. Оған не қажет? Оның денсаулығы қандай? Сен ересек болдың, ержеттің. Сен оған қандай көмек берер едің? Оны емдету үшін не керек, балалар? Керек – жарақтарыңды алғаннан кейін қалған ақшаны не істеу керек? ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды - Мемлекеттен алады -Мемлекеттің кіріс және шығыс жоспары; -Бюджет; -Кіріс -Шығын Азаматтар мен кәсіпорындардан салық түрінде жинайды. . Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Үйге тапсырма «Үнемдеу дегеніміз – шаруашылықты ұқыпты жүргізу» Эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Отбасылық бюджет — отбасыңыздың шығыстары мен кірістерін есепке алу. Қаражатты жинақтап, сатып алынатын нәрселерді жоспарлау үшін оны жүргізген жөн. Өзіңізді болашақтағы қаржылық дағдарыстардан қорғау үшін шығыстарыңызды ойластырып алыңыз – оны қай кезде бастасаңыз да кеш емес.
Бірінші кезекте кірістеріңіз бен шығыстарыңызды көрсететін кесте жасап алуыңыз қажет. Осылайша сіз әлі де «көтеретін» санаттарды объективті түрде бағалай аласыз.
Егер үнемі ақшаңыз жетпейтін болса, не істеу қажет?
Адамның қанша ақша тапса да, барын, тіпті одан да көп (кредиттік карточкалар, қарыздар) жұмсайтын әдеті болса, ол қарызға батады.
Үнемі көп тапқысы келгенімен, ол көмектеспейді. Мұндай жағдайда ай сайынғы шығыстарды қысқарту қажет. Оны қалай істеуге болады?
Ірі заттарды сатып алуды жоспарлау қажет. Ірі заттарды сатып алған кезде ай сайын белгілі бір соманы ғана төлейтіндей етіп, бір жылға теңдей бөлген жөн. Қарызға батқанша, қажетті ақшаны ертерек жинап алғаныңыз дұрыс.
Электр энергиясын, жарықты, газды және суды үнемдеп жұмсаңыз. Түнде жарықты немесе телевизорды сөндіруді ұмытып кеткен, шәйнекті оттан алуды уақтылы алмай, 10 минут артық қайнаған кездерді еске түсіріңізші. Сіз әлі де қызатын лампаны пайдаланатын болсаңыз, оларды үнемді люминесцентті немесе жарықдиодты лампаларға ауыстырыңыз.
Тамақты үнемдеп сатып алыңыз. Тамақты көтере сататын дүкендерден аптасына бір рет сатып алғаныңыз дұрыс. Бұл сізге біраз арзанға түседі. Күнделікті азық-түлікке жұмсалатын шығысты есептеп, тізімді жасап отырып алсаңыз, сіз қажет емес нәрсе сатып алмайсыз. Қымбат емес, үнемді ораулардағы сапалы өнімді ғана сатып алыңыз.
Өзіңіз дайындаңыз. Жартылай фабрикаттарды сатып ала отырып, біз жақсы ақшаға сапасы төмен өнім сатып аламыз. Кесек етті сатып алып, оны үккіштен өткізіп алыңыз. Ал үйде котлеттер, тұшпараларды немесе басқа тағамдарды өзіңіз дайындаңыз. Уақыт көп кеткенмен, ол арзанырақ әрі пайдалырақ.
Тұрмыстық химия мен гигиена құралдарын сатып алған кезде үнемдеңіз. Азық-түлік сияқты тауарлардың бұл санатын да көтерме дүкендерден сатып алыңыз, сол арқылы сіз ақшаңыздың бестен бірін үнемдейсіз.
Киімге, жиһазға, тұрмыстық заттарға, тұрыстық техникаға ұқыпты қараңыз. Ұзақ пайдаланылған сайын оларды қайта сатып алу қажеттілігі де азаяды. Сынып қалған не үзіліп кеткендерін жөндеп алыңыз.
Киімді сатып алған кезде де үнемдеңіз. Сондай тауарды интернет-дүкендерден жақсы жеңілдікпен сатып алу оңайырақ. Мөлшеріңіз бен тауардың артикулын анықтасаңыз болды. Тапсырыс жасай отырып, сіз қажетті нәрсені айтарлықтай жеңілдікпен ала аласыз. Тіпті базардан сатып алып, мысалы саудаласып, айтарлықтай үнемдеуге болады. Көп затты бір адамнан сатып алу арқылы жеңілдік алуға болады. Тіпті дара кәсіпкерлер сатып алатын көтерме базарға да баруға болады. Заттарыңызды екі есе дерлік арзан аласыз!
Көлік шығыстарын қысқартуды ойластырыңыз. Балаларға мектепті жақын жерден іздестіріңіз, жаяу көбірек жүріңіз. Қаланың ішінде әрлі-берлі аз жүру үшін баратын жерлеріңізді ертерек жоспарлар алыңыз.
Үнемделген ақшаны кредиттеріңізді мерзімінен бұрын өтеуге жұмсауға болады. Осылайша пайыздарды өтеуге жұмсалатын шығыстарыңыз азаяды.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-17
|
Бөлім: |
Тіршілікқауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Менің үйге қайтар жолым |
|
Сабақтыңмақсаты |
жаяу жүргінші және жолдағы қауіпсіздік ережелері туралы білу; йден мектепке дейінгі жергілікті жер сұлбасын сыза отырып, картографиялық қызметтің бастапқы дағдыларын меңгерy. |
|
Бағалау критерийі |
– «жаяу жүргінші» сөздерінің мағынасын түсінді; – «қауіпсіз жол» ұғымын түсінді; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
Сәлемдесу. Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру Оқушылардың назарына жолда жүру ережелерінің суреттерін ұсынылады.
Оқушыларды сабақтың тақырыбымен, оқу мақсаттарымен және бағалау критерийлерімен таныстыру. БББ кестесін толтырады
|
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер
|
||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау Тапсырма №1 «Оқы,түсін,талда» әдісі Жол – адамдар мен көлік құралдарының жүруіне, жолаушылар мен жүктерді тасымалдауға арналып салынған (белгіленген) барлық жүру және тасымалдау желілерінің жалпы атауы.Пайдаланылатын көлік құралының түріне қарай жаяу жүрушілер мен велосипедшілерге арналған жолдар, темір жол, автомобиль жолы, әуе жолдары (қ. Әуе кемесі) және су жолы болып бөлінеді. Ірі қалаларда жер асты жолдары (қ. Метро) болады. Тоқтау жолы - жол, көлік құралының жүргізушісі кауіпті анықтағаннан көлік құралының толық тоқтағанына дейінгі немесе тежеудің соңына дейінгі жол.Автомобиль көлігінің жүріс жолы - барлық құрылғыларымен жабдықталған автомобиль жолы: көпір, тоннель, жол өткізгіші және т.б.Тежелу жолы - көліктің тежеуіш иінін басқаннан толық тоқтағанға дейінгі немесе толық тежеуге дейінгі тоқталуы «Оқы,түсін,талда» әдісімен түсінік қалыптастырады Тақырыптық бейнеролик Тапсырма №2 «Әңгіме құрастыр» Берілген сөздерден тура сөйлем құрастырыңдар. Жолда жүру,жолдан өту,бағдаршам,көлік Ерекше білімді қажет ететін оқушыларға тапсырма Ескерту белгісі: Өзі қызыл үшбұрышты ескертуің мен болам, «Қауіптен сақ бол» деп сәт сапар жолдаған. Аман-сау жүреді жаяу да көлік те, Мен берген белгіні сақтаған, қолдаған. Тыйым салу белгісі: Қызылмен боялған шеңбермін аумақты, Тыйымшыл белгімін, қаталмын салмақты. Мен тұрған жерлерде хақың жоқ жүруге, Қауіп бар, бағдарла көз салып жан-жаққа. Анықтама белгісі: Белгімін көрсетер жылдамдық бағытты, Міндетті бұрылыс, әйтпесе қауіпті. Барлығын анықтап тұрамын жолыңда, Абай бол, шартымды міндетті орында! Нұсқау белгісі: Баратын жеріңнің бағытын, тұрағын Үн-түнсіз жол сілтеп, жол нұсқап тұрамын. Күндіз де, түнде де от болып жанады, Көк түске боялған төртбұрыш шырағым. Төрт топтан құралған белгілер туыстай, Жол сілтеп тұрамыз у-шусыз ұрыспай. Кіршіксіз зор міндет атқарып жүрміз біз, Келіп жүр біздерге, балалар, ұмытпай. Есіңде сақта!!! 1.Жаяужолдың шетіне барып, жаяу жүргінші өтпесіне жақындап, жол жиегін баспай тоқта. 2.Солға және оңға қарап ал. Жол қиылысында көлік түрлерінің көлік түрлерінің қай бағытта келе жатқанын байқа: жаяу жүргінші өтпесі бағытына қарай бұрылғалы келе жатқан машинаның жоқ екеніне көз жеткіз. 3. Жақындап қалған көлік түрлерін өткізіп жібер. 4.Жолдан өтуді көлік түрлері қауіпсіз болатын қашықтықтан баста. Бұрылғалы келе жатқан көліктен сақтан. 5. Көлік жолдан өткенде жылдам адымда, бірақ жүгірме. 6. Жолдан өткен кезде алдымен сол жақта келе жатқан көлікке, ортадан асқан соң оң жақтағы көлікке қара. 7.Жол өтпесінен өткенде жаяу жолға қарай қиғаштап емес, тура, жол өтпесінің оң жағымен жүр. Реттеуші және оның сигналдары. Кей кезде бағдаршамның жұмысы тоқтап қалады. Ондай жағдайда адамдар араласады. 2 жақта білу керек. Жүргіншілер үшін жәнекөліктер үшін. Реттеушінің орны – жол қиылысының ортасы. Оның денесі мен қолдары арқылы жасалған қимылдар реттеушінің сигналдары болып табылады. Ол сигналдар жақсы көрінуі үшін реттеуші қолына алатаяқ немесе жарық шығаратын қызық түсті диск ұстайды. ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірме лі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «ҚҚҚ» әдісі Мен үшін қызық болғаны ... Мен үшін қиын болғаны ... Мен үшін құнды болғаны ... Үйге тапсырма «Менің үйге қайтар жолым» |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-18
|
Бөлім: |
Тіршілікқауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Құтқару қызметі |
|
Сабақтыңмақсаты |
Құтқару жұмыстарын орындаудың әдіс тәсілдері түсіндіру |
|
Бағалау критерийі |
Құтқарушылар қызметтерін анықтайды; Құтқару қызметкерлерінің атқарған қызметін сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру Ой шақыру
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Ой сергіту жаттығуы. «Титаник»
ойыныТитаник кемесі апатқа ұшыраған, құтқарушылар
адамдарды құтқару үшін келіп тұр. Бірақ барлығы қайыққа сыймайды.
Сол үшін жағдайларына қарап құтқару керек. Үш құтқарушыға
жасырынтапсырма берілген. Бірінші құтқарушы жағдайын айтып келген
әрбір екінші адамды құтқарады, екінші құтқарушы жағдайын айтып
келген әрбір үшінші адамды құтқаруы керек. Ал үшінші құтқарушы
қанша жағдайын айтса да
құтқармайтұрады. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. Суреттер бойынша жұмыс
«Балықтың қаңқасы» топтарда қорғайды Мәтінді оқу /Қандай жағдайда құтқару қызметкері қажет болады?/ «Қаңқаның басында» мәтінде
қарастырылатын проблема белгіленеді Проблема Құтқару жұмыстарынан дәлелдер келтіреміз Қорытынды жасаймыз ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: Құтқарушылар қызметтерін анықтайды; Құтқару қызметкерлерінің атқарған қызметін сипаттайды; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Шолиер табақшасы» Жасыл табақша – «Маған сабақ өте ұнады» Сары табақша – «Маған сабақ ұнады, бірақ 1-2 сұрағым бар»; Қызыл табақша – «Мен сабақта қиналдым» Үйге тапсырма Құтқару қызметі |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша№1
Ғимараттар қираған жағдайларда зардапқа ұшыраған адамдарды іздеу адамдардың тұрған орнын тауып анықтауға және жағдайын білуге,олармен байланыс жасауға,қажет көмектің көлемі мен сипатын анықтауға бағытталған іс-әрекеттің бүкіл жиынтығы болып шығады.Қиратқыш әсердің болған уақытында (оның алдын алған уақытқа) байланысты ішінде қамалып қалатын неғұрлым ықтимал тұстар мыналар: қиратқыш әсер кенеттен болғанда қираған жайлар мен мен үйінділер астында.
Зардапқа ұшырағандарды іздестіру кезінде қажет шаралар :құтқару жұмыстарының бүкіл учаскесін,соның ішінде үйінді басқа тұстарды ,жартылай қираған және зақымданған ғимараттарды,олардағы үй-жайларды (пәтерлер,жертөлелер,баспалдақ тұстары,шатырлар және т.с)мүмкіндігі болса жетуі қиын жерлерді ,сондай-ақ жеке тұрған және қоса салынған қорғаныш құрлыстарын түгел тексеру,зардапқа ұшырағандар тұрған жерлерді анықтап,белгілеу,мүмкін болса,олармен байланыс орнату,адамдардың жағдайын анықтау жатады.
Құтқару жұмыстарының учаскесін көзбен тұтас тексеру.
Учаскені (объектіні,ғимаратты) көзбен тексеру жүргізу үшін бөлінген бөлімше байланыс және жеке қорғаныш құралдарымен,саперлік құралдармен,зардапқа ұшырағандардың орнын белгілеу құралдарымен ,алғашқы медициналық көмек құралдарымен жарақталады. Табылған (дауыс білдірген)зардап шеккендерден қандай жағдайда тұрғандағы,жандарында не жақын жерлерде басқа адамдардың бар-жоғы сұралады,оларға көрсетілетін қажетті көмектің (медициналық көмектің) көлемі бүкіл тағайындалған аумақтағы іздеуді баяулатпайтын болса және зардап шегушілердің жағдайы арнаулы бөлімшенің көмегін күтуге мүмкіндік беретіндей болса тек өте-мөте қажет көмек қана көрсетіледі.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-19
|
Бөлім: |
Тіршілікқауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Абайлаңыз,күдіктізаттар! |
|
Сабақтыңмақсаты |
күнделікті тіршілікте кездесетін, балалардың өмірі мен денсаулығына қауіпті заттар туралы ұғымдарды, адам өміріне олардың қажеттілігі, пайдалану тәсілдерін қалыптастыру. |
|
Бағалау критерийі |
жекелеген және топтасқан қауіпті заттармен өз бетінше абай болудың салдары мен қорытынды жасайды; зиынды заттарды ажыратады; заттардың пайдасын түсінеді; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі Ой салу
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер
|
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу талдау «Оқы,талда,жеткіз»-топтық жұмыс Мәтін бойынша мәліметтермен танысады. заттардың сыртқы көрінісі оның расында неге арналғанын жасыруы мүмкін. Жарылғыш заттар үшін камуфляж есебінде әдеттегі тұрмыстық заттар қолданылады: сумка, пакет, түйіншек, қорап, ойыншық және т.б «Шағын әңгіме» әдісі «Күзікті заттар» тақырыбында әңгіме құрастыруды ұсыныңыз
«Қателеспе» (фишкалармен) -Мына жерге келіп, екі жағы екі түсті фишкаларды алып орындарына барыңдар. Мен сендерге ойнауға болатын және ойнауға болмайтын суреттерді көрсетемін. Егер ол ойнауға болмайтын сурет болса- қызыл түс жағын көтеріп көрсетесіңдер, ал ойнауға болатын зат болса- көк түс жағын көтересіңдер. -Ойын шарты түсінікті ма?\ -Балалар өте мұқият боламыз, қателеспеуге тырысамыз. -Жарайсыңдар! Тамаша! -Қане енді шаршағанымызды басу үшін бір сергіп алайық. Тағыда экран бетіне назар аударамыз және бірге билейміз. ЕББоқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; «Попс формуласы»: «Зиянды заттар адам денсаулығына қауіпті» 1-қадам: «Менің ойымша...» 2-қадам: «Себебі мен оны былай түсіндіремін...» 3-қадам: «Оны мен мынадай фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын...» 4-қадам: «Осыған байланысты мен мынадай қорытындыға келдім...» ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: қауіпті заттармен өз бетінше абай болудың салдары мен қорытынды жасайды; зиынды заттарды ажыратады; заттардың пайдасын түсінеді; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Бұл сабақты оқып, мен…» Білмеймін ....... Білемін ..... Түсінемін ..... Түсінемін және қолдана аламын .... Басқа біреуді үйрете аламын ..... Үйге тапсырма «Күдікті заттар» |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Егер де сіз күдік тудыратын зат тауып алсаңыз, ол фактіні назардан тыс қалдырмаңыз:
-
қоғамдық көлікте:
- заттың (сөмкенің және т.б.) кімдікі екенін немесе кім қалдырып кетуі мүмкін екенін қасыңыздағы адамдардан сұраңыз;
- егер иесі анықталмаса, табылған зат туралы дереу жүргізушіге немесе кондукторға хабарлаңыз.
-
үйіңіздің кіре берісінде:
- көршілерден сұраңыз, мүмкін ол зат соларға тиесілі шығар. Егер иесі анықталмаса, табылған зат туралы дереу құқық қорғау органдарына хабарлаңыз (тел. 102, 112).
3) көшеде, саябақта және т. б.:
- айналаңызға қараңыз, егер мүмкіндік болса, заттың иесін анықтауға тырысыңыз. Егер ол анықталмаса, құқық қорғау органдарына шұғыл хабарлаңыз (тел.102, 112);
- затты бөгде адамдардан оқшаулауға немесе алыс арадан затқа бөтендерді жібермеуге тырысыңыз. Құқық қорғау органдарының қызметкерлері келген бойда зат табылған уақыт туралы ақпарат беріңіз.
4) мекемелерде, ұйымдарда:
- тауып алған зат туралы объект күзетшісіне немесе әкімшілігіне дереу хабарлаңыз.
Табылған затпен немесе күдік тудыратын заттармен жеке іс-қимыл жасауға тырыспаңыз, олар жарылғыш құрылғылар болуы мүмкін, бұл жарылысқа, көптеген құрбандыққа, қирауға әкелуі мүмкін.
Үзілді-кесілді тыйым салынады:
- табылған затты ұстауға, ашуға және орнынан қозғауға, бір жерден екінші жерге апаруға, қолға алуға;
- табылған затты қалтаға, портфельге, сөмкеге салуға және т.б.;
- жерге көмуге немесе оларды су қоймаларына тастауға;
- заттардан шығып тұрған сым темірлерді немесе сымдарды үзіп тастауға немесе тартуға, оларды залалсыздандыруға тырысуға;
- табылған заңсыз затты пайдалануға;
- оған жақын аралықта радио- және электрлі - аппараттарын, ұялы телефондарды пайдалануға;
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-20
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Денсаулық пен сұлулық құпиялары немесе гигиена не үшін қажет? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Денсаулықтың адам өміріндегі маңыздылығын түсіндіру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
|
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Талқылауға берілген сұрақтар: 1.Денсаулық
дегеніміз не? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Дәйексөз. Денсаулық құпиялары Денсаулықты сақтау мен нығайтудың үлкен бір құпиясы – спорт. Өткені, ол денені шынықтырады,сергітеді, тәңіне сымбаттылық,жаныңа кұш-құат береді, аурудың алдын алады. Сонымен денсаулықтың тағы бір құпиясы – жан сұлулығы. Сен білесің бе? – гигиена ережесін құрастыруды үйренді; Шығармашылық тапсырма:(өлең
жазу) ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Гигиена — аурулардың алдын алуға және денсаулық сақтауды қорғайды. Денсаулыкқа зиян келтіретін азық түрлерін жойып жіберуге гигиенистер ат салысады. Денсаулыққа зиян келтіретін факторлардың болмауын гигиена ғылымы қатаң бақылау жасап отырады. Кері байланыс Оқушылар «Еркін микрофон» әдісі бойынша сабаққа кері байланысты ауызша айтты. Үйге тапсырма Денсаулық пен сұлулық құпиялары немесе гигиена не үшін қажет? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-21
|
Бөлім: |
Тіршілікқауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Үй-жайлардағы қауіпсіз жүріс- тұрыс қағидалары |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға үй-жайлардағы қауіпсізжүріс- тұрыс қағидалары түсіндіру; |
|
Бағалау критерийі |
Үй-жайлардағы қауіпсіз жүріс- тұрыс қағидаларын біледі |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Ынтымақтастық атмосферасын құру «Сен білесің бе?» әдісі арқылы суретте берілген немесе өздерің таңдаған мамандықты сипаттап айтыңдар.ъ
-Бұл суреттерден нені көре аламыз? -Бүгінгі сабақтын тақырыбы қандай болуы мүмкін? Оқушылардың жауаптары арқылы сабақтың тақырыбына шығу. Оқушыларды сабақтың тақырыбымен, мақсаттарымен және бағалау критерийлерімен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер
|
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мағынаны тану Үйде қауіпсіздік сақтау тәртібі: Егер сен үйде жалғыз қалсаң, қауіпсіздік ережелерін сақтауды ұмытпа. Мынау – балкон мен терезе. Балконға асылуға, терезеден басыңды сыртқп шығаруға немесе терезе алдына шығып отыруға болмайды. Су қолмен электр құралдарына, розеткаға, тоқ қосқышқа жанасуға болмайды. Мынау – үтік. Оның шнурынан тартпа. Тоққа қосылғанда ол өте ыстық болады. Плитаның үстінде шәйнек, таба, кастрөл тұр. Олар – ыстық. Оларды алу үшін арнаулы қолғап не шүберек керек. Мынау – дәрі салатын қобдиша. Оған тиіспе және үлкендердің рұқсатынсыз ешбір дәріні ішпе! Сен үйде жалғыз қалғанда не істейсің? Тағы қандай қауіпсіздік ережелерін білесің? 101-өрт сөндіру қызметі 102-полиция қызметі 103- жедел жәрдем 104- газ қызметі 112- құтқару мәтінмен "Борт журналы" тәсілі арқылы топта жұмыс жасайды.
ЕББоқушыға тапсырма шығарылып беріледі. Бес саусақ стратегиясы арқылы мәтіндегі негізгі ақпараттарды анықта. Кім? ____________ Не? ____________ Қайда?_________ Қашан?_________ Неге?________ ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: Үй-жайлардағықауіпсіз жүріс- тұрыс қағидаларын біледі; Үй-жайлардағықауіпсіз жүріс- тұрыс қағидаларын сипаттайды
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Аяқталмаған сөйлемдер» әдісі. Мен бүгін білдім... Мен бүгін сезіндім... Мен келесі сабақта білгім келеді ... Үйге тапсырма Үй-жайлардағы қауіпсіз жүріс- тұрыс қағидалары |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-22
|
Бөлім: |
Экологиялықмәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Туғанөлкеніңсұлулығы |
|
Сабақтыңмақсаты |
Туған өлкенің табиғатытуралытүсінікбереотыраолардытабиғаттыаялауға , қамқорлықжасауғашақыру. Табиғаттыңадамөміріүшінпайдасынтүсіндіру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау -Табиғат. -Табиғат деген не? -Табиғат бізді қоршаған орта. Табиғатқа өсімдіктер, жануарлар, ай, күн, тас, су, топырақ тағы басқалары жатады. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтаусэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс 1-тапсырма. Деңгейлік тапсырма орындайды.
2- тапсырма. Ізденімдік тапсырма Берілген сөздердің мағынасын түсіндірме сөздіктен анықтаңдар, осы сөздерді қатыстырып, шағын мәтін жазыңдар. Тіршілік. Табиғат. Құтты (қоныс). Тал бесік. Алтын ұя. Қызықты
деректер 3,5 балл.Есіктер мен терезелер ашалып жабылып тұрады 6,5 балл.Жерге сызат түсе бастайды. ЕББоқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; 3 –тапсырма «Оңай және қиын сұрақтар» кестесі Жан – жануарлардың төлдері қалай аталады? -Жаңбырдан кейін не шығады? -Жер сілкінісі деген не? -Найзағай болған кезде биік ағаштың қасында тұруға «Табиғатым- жан үнім» Бейнежазбадан көрсетілім жүргізіледі.
Менқұтқарушымын: Өзойынайтып, пікірінбілдіру ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірме лі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Ffsd.kopilkaurokov.ru%2Fu Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Туғанжер, атажұрт, атамекен – өтекеңұғым.Ол – халқымыздыңатамзаманнанберімекендеп, суынішіп, өсіп-өнген, өмірсүріпкележатқанжері. Оныңайдыншалқаркөлдері, мөлдірбастаулары мен қайнарлары, сарқырайаққантасқындыөзендерінің, алыптаулары мен жасылжелекжамыласыңсығанорман-тоғайларыныңатаулары сан мың. Әрбіратаудыңтарихы, дүниегекелу сыры бар. Кері байланыс Әр балаға вагондары бар поезд суреті беріледі.Әр вагонның астында сабақ бойы орындаған тапсырмалар реті жазылып тұрады. Тапсырма орындау қиындық тудырмаса жасыл түспен,қиындық тудырса, қызыл түспен бояйды.
1-вагон. Мәтін мазмұнын түсінгенде... 2-вагон.Сұрақ құрастырғанда... 3-вагон.Диалогқа сұрақ дайындағанда... 4-вагон.Топ сұрақтарына жауап қайтарғанда... Үйге тапсырма «Туғанөлкеніңсұлулығы» туралы эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Менің туып өскен жерім - егеменді Қазақстан. Қазақстанның байлығы өте көп және қазынаға бай ел. Біздің еліміздің табиғаты өте сұлу. Биік-биік асқар тау, мөп-мөлдір көлдер, неше түрлі өсімдіктер мен дәрілік қасиеті бар шөптер өседі. Қазақстан жерінде аңдар мен құстар, неше түрлі жануарлар жасайды. Сол жерде біздің ата-бабаларымыз, батырларымыз, ақындарымыз, ғалымдарымыз туып өскен. Қазақстандай жері шұрайлы, шөбі шүйгін өлкені мен әрқашан да мақтан тұтамын.Қазақстанның кең даласындай байтақ дала еш жерде жоқ шығар. «Отаның-алтын бесігің», «Отаны жоқтық – нағыз жоқтық»- деп дана халқымыз бекер айтпаған. Өз Отанын сүю, өз ана тілін ардақтау - әрбір азаматтың бірінші міндеті. Ал біздің халқымызда атамекенді ардақтау сезімі өте терең деп ойлаймын. халқымыздың басынан қандай қиын кезеңдер өткенде де ата-бабаларымыз елімізді сыртқы жаудан қорғай білген. Өз елі үшін жанын да, барын да аямаған. Халқымыздың осы бір қасиеті жанымызға ана сүтімен тарап, ана тілімен дарып, ақ нанымен бекуі тиіс. Өйткені Отан біз үшін оттан да ыстық. Туған жер Беу, Туған жер! Сен ыстықсың біздерге. Мың-мың дастан жатыр Халқым басқан іздерде. Тұнып жатқан тарихыңнан көз алмай Даналықтың жырын жастар іздер ме? Жыр жазам деп талпынады жас балаң. Тәй-тәй басып келе жатқан жас қалам. Жүрегінің түкпірінен шығарып Жырды шашу болды оған бір арман. Балалығымның сегіз жылын сол өңірде өткіздім. Табиғаты тамашалауыма жазғы демалыста барып тұрамыз. Бойды сергітер таза ауасы мен мөп-мөлдір өзенін «жанға дауа, дертке дауа»- деп атам көп айтады. Мүмкін мендегі өлеңге деген құштарлықты осы тамаша табиғат оятқан болар.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-23
|
Бөлім: |
Экологиялықмәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Адам–табиғаттыңбір бөлігі |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға, Адам–табиғаттыңбір бөлігі екендігін, табиғи тепе-теңдіктің бұзылу тәуекелдері мен қауіптері туралы мәлемет беру |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау Жұмбақ шешу.
Көктемде көгереді, Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Ғаламдық проблемалар - әлемді тұтас қамтитын табиғи, табиғи-антропогендік немесе таза антропогендік құбылыстар. Осы құбылыстардың даму процесі жаһандану деп аталады. Қазіргі танда Халықаралық деңгейде мынадай ғаламдық проблемалар бар: Табиғатқа байланысты
қандай мақал - мәтелдер білеміз? 2. Орман – ел
дәулеті, 4. Ағаш ексең аялап, 1-қадам: «Менің ойымша...» 2-қадам: «Себебі мен оны былай түсіндіремін...» 3-қадам: «Оны мен мынадай фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын...» 4-қадам: «Осыған байланысты мен мынадай қорытындыға келдім...» Интерпритация Келешекте бірнеше
жылдар өткен соң біздің қаламыздың табиғатын қалай елестетер
едіңдер? ( суретін салу) ЕБҚ оқушы (есту, көру, ойлау қабілеті) тапсырманы саралау арқылы орындайды. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fp.calameoassets.com%2F160401165045- Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Біз табиғаттың өзін қайта түлететін ұрпақпыз. Жер, су, ауа-адам баласының ұрпағынан ұрпағына мұра болып келе жатқан мол қазына... Әрбір ағашты, әрбір бұтақты, жалғыз дәнді де ыждағаттылықпен сақтау, қамқор болу- басты міндеттердің бірі. Ыбырай Жақаев Кері байланыс Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының 1 - баспалдағы Мен.............. БІЛЕМІН 2 - баспалдағы Мен.................. ТҮСІНЕМІН*, 3 - баспалдағы Мен............. ЖАСАЙ АЛАМЫН Үйге тапсырма Адам–табиғаттыңбір бөлігі екеніне дәлел |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Адам табиғатпен тығыз байланысты тылсым күштердің бірі. Әрбір адамзат табиғатсыз өмір сүруі қиын деп санаймын. Өйткені, табиғат - тіршілік белгісі.
Табиғатты қорғау - біздің басты міндетіміз. Табиғаттың көркемділігін сөзбен суреттеп жеткізу оңай дүние емес. Оның тамаша көрінісі көңіліңді тербетеді. Ақ ұлпа аппақ бұлттары, кілемдей жап-жасыл шөптері қандай керемет көрініс кепілі. Жыл мезгілінің құбылуы да, табиғатты әсерлеу арқылы жеткізеді. Әр жыл мезгілінің өзіндік ерекшеліктері болады.
Төрт мезгілдің төрт түрлі көрінісі бізге ғажайып күйдің бірін сыйлайды. Табиғат жайлы тіпті ақындарымыздың біразы қалам тербеткен. Олардың бірі: А.Құнанбаевтың («Жаз!, «Күз», «Қыс»), Ы.Алтынсариннің «Өзен»т.б ақындарды атап көрсетуге болады. Қазақ елінің табиғаты өте өзгеше ұғым. Табиғат адам баласына мөлдір таза суын, таудан сарқырап аққан бұлақтың әсемділігін әспеттейді.
Табиғатты аялау қажет деп санаймыз-ау. Әйткенмен де, табиғаттың күннен-күнге ластанып жүргенін көріп те жүрміз. Мысалға: Атырау қаласының экологиялық ахуалы жыл сайын күрделене түсуде. Қала ішіндегі және облыс орталығына жақын маңдағы ірі өндірістен шығатын қалдықтар ауаны ластап қана қоймай,тұрғындардың таза ауамен тыныстауына кедергі келтіруде. Адам ағзасының күрт нашарлауы суық және ыстық желдерден, шаң-тозаңдардан микробтар улы газдардан,түтіннен бактериялар пайда болады. Қаладағы экологияны тазартуға, көркейтуге өскелең ұрпақ үлес қосуы шарт және де айналамызды жасыл-желекке көмкеру қажет деп есептеймін.
Табиғаттың таза болуы - адам денсаулығының кепілі. Сондықтан да табиғатты таза ұстауға тырысайық, таза болса табиғат - аман болар адамзат.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-24
|
Бөлім: |
Экологиялықмәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Экологиялықсаяхат |
|
Сабақтыңмақсаты |
Адам мен экожүйе арасындағы қарым-қатынасты сипаттау, экожүйеге жағымсыз әсер ететінадам тіршілігігнің салаларына мысалдар келтіру |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Миға шабуыл» әдісі арқылы сұрақтарға жауап береді.
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
« Стоп-кадр » әдісі бойынша адамның табиғатқа тигізетін әсерін,ондағы өзгерістерді сипаттайтын бейнефильм көре отырып, мұғалім тоқтатқан әр эпизодты талқылайды. Мәтінмен жұмыс Адам баласы өзі пайда болған алғашқы кезде табиғатқа тәуелді болды. Табиғатқа табыну алғашқы қауымдық қоғамда басты орын алды. Бірте-бірте халық санының артуы, шаруашылық салаларының дамуы, өнеркәсіптің өркендеуі адамның табиғатқа ықпалын арттыра түсті. Интерпритация Оқушыларға Арал теңізінің әр жылдағы суреттері көрсетіледі. Арал теңізінің адам шаруашылық әрекетінен тартылу себептерін айта отырып, оқушылар адами немесе антропогендік фактордың табиғатқа қандай әсері бар екеніне тоқталады.
Суретпен жұмыс:
Судың ластануыАуаның ластануы
Экожүйедегі өзгерістер Өз біліміңді тексер10 минут А. Адамның экожүйеге тура және кері әсерін ата В. Суретті пайдаланып адамның экожүйеге әсерлерін сипатта
ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fmedia-temporary.preziusercontent.com%2Ffra Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Экология сөзі гректің екі сөзінен тұрады: «ойкос» (тұрғын үй, үй) және «логос» (оқыту), Ортақ үй деп нені айтамыз? Дұрыс, табиғат. Кері байланыс Мен оны қолданып көремін...... Қызықты болды..... Мені таңғалдырды.... Қиын болғаны.... Сабақтан өмірге алғаным...... Мен мына тапсырманы орындадым..... Менің қосарым..... Үйге тапсырма «Экологиялықсаяхат» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
1-қадам
Ботсвана. Жабайы аңдар мен саваннаның көп мөлшері бар. Бұл табиғат сүйгіштер үшін жақсы жер. Туристер ұлттық парктер мен қорықтарды қайықпен де, жаяу да зерттей алады. Мұнда альпинизм де танымал.
2-қадам
Белиз. Дайвинг пен шнорклинг өте танымал. Мұнда кит акулаларын және басқа сирек кездесетін балық түрлерін көруге болады. Жергілікті тұрғындар табиғатты жақсы күтеді.
3-қадам
Галапагос аралдары. Аралдар туризмнің жоғары деңгейіне ие, бірақ туристердің экожүйеге әсері аз. Келушілер теңіз арыстандарымен, пингвиндермен жүзе алады немесе жанартауларға экскурсияға бара алады, олардың кейбіреулері әлі де белсенді.
4-қадам
CoralBayAustralia. Батысжағалауындаорналасқан. Мұндақайыққаэкскурсияларұйымдастырылып, өркешкиттердікөругеболады.
5-қадам
Жаңа Зеландиядағы Кайкоуре. Бұрын ол кит аулайтын қала болса, кейін экологиялық туризмі жоғары дамыған қалаға айналды. Маңызды жақсы орынға баса назар аударылды. Қалада көптеген экскурсиялар бар, сіз қараңғы дельфиндердің жойылып бара жатқан түрлерін, сонымен қатар киттерді көре аласыз.
6-қадам
Дубай. Бұл қала байлық пен салтанатпен байланысты. Алайда бұл жерде жойылып кету алдында тұрған бауырымен жорғалаушылар мен сүтқоректілер көп болатын шөл қорығы бар.
7-қадам
Лаос. Лаоста 100-ден астам бірегей экскурсиялар бар: сіз көптеген ұлттық саябақтардың біріне баруға, серуендеуге баруға болады, бірақ мәні бойынша бұл қайықпен, велосипедпен немесе тіпті пілмен саяхат.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-25
|
Бөлім: |
Экологиялықмәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Неліктен адам табиғатқа немқұрайлы қарайды? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Қалалары, селолық елді мекендері және экономикалық-экологиялық проблемаларын анықтау |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Қала экологиясы (Экология города) — адамның қала ортасымен әрекеттестігінің заңдылығын зерттейтін ғылыми пән. Бүкіл дүниежүзінде кенттену процесі қарқынды жүруде. Қазіргі кезде ірі қалалар мен өнеркәсіптік орталықтарда өте қолайсыз экологиялық жағдай орнаған. INSERT әдісі арқылы мәтінмен жұмыс. Мәтінді оқып, төмендегідей сызба бойынша ашық жолдарда белгі қойып отыру: «V» - бұл маған белгілі «+» - бұл мен үшін жаңа, мен ол туралы тұңғыш рет оқып отырмын. «?» - мен бұл жерде не айтылғаның түсінбедім «!» - бұл өте қызықты. IDEA әдісі бойынша «Қала және ірі елді мекендер экологиясы» тақырыбында жұмыс жасай отырып,өз ұстанымдарын қорғайды
«Балықтың қаңқасы» Мәтінді оқу / Қала және ірі елді мекендер экологиясы ақпарат береді/
«Қаңқаның басында» мәтінде қарастырылатын проблема белгіленеді Проблема Қала және ірі елді мекендер экологиясына дәлелдер келтіреміз Қорытынды жасаймыз ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Табиғатты қорғау - табиғатты аялау әр адамның міндеті. Үлкен - кіші әрдайым оны таза ұстап, құрмет тұту қажет. Оның бізге қаншалықты қажет екені баршамызға мәлім. Кері байланыс Өте сенімдімін Сенімдімін Сенімсізбін
Ү Неліктен адам табиғатқа немқұрайлы қарайды? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Адам - табиғаттың ажырамас бөлігі. Сондықтан
халқымызда «Жер - Ана» деген егіз ұғым қалыптасқан. Жерді өз
Анасындай, Анасын Күндей қастерлеу Ата қостаған салтымыз. «Жер
шоқтығы - Көкшетау», «Жер жаннаты - Жетісу» деп, бабаларымыз туған
жерге, табиғатқа деген ыстық махаббатын
білдірген.
Сондықтан орман - тоғайларды сақтап, қоршаған
ортаның, өзен мен көлдердің ластанбауына ерекше мән
берген.
Табиғат – барлық тіршілік атаулының құтты
қоныс - мекені, алтын ұя - бесігі, бар байлықтың ырыс, қазынасы.
Ал, адам үшін табиғат ең қасиетті де, қастерлі ұғым! Өйткені
адамның өзін дүниеге алып келген аяулы да ардақты Анасы, сондықтан
да адамның табиғатты «Ана» деп құрметтеуінде де өте терең танымдық
та, тағылымдық және тәрбиелік мәні зор ұғым
жатыр.
Туған жерді
Анам демей не дейін,
Туған жерді
панам демей не дейін.
Туған жермен
асқақ менің ән - жырым,
Туған жермен
асқақ менің мерейім.
(Жұбан
Молдағалиев)
«Табиғат –
Ана», «Жер – Ана», «Отан – Ана» деген киелі сөздердегі «Ана» деген
сөздің қосылып айтылуында зор мән бар, яғни бұл сөздер адамды
дүниеге әкелуші, әрі оған
өм
ір сыйлап, өз перзенттеріндей аялы алақанымен аялап, жүректегі ең ыстық ықыласы арқылы бүкіл мейірім шапағатын арнайтын аяулы да ардақты «Ана» деген ұғымды нақтылай түседі. Табиғат, Жер – Ана, туған жер, атамекен, ауылым деген жанға жайлы, сезіміңді сергітетін сөздер бір - бірімен үнемі үндесіп, құлаққа жағымды естілетін бір - бірімен мағыналас мазмұны бай сөздер.
7 сынып ҚМЖ лары
Бекітемін:_________
Күні: 14.09.2023 ж.
Сыныбы: 7ә
Қысқа мерзімді (сабақ)
жоспары-1
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Сабақтың тақырыбы |
«Рухани қасиеттер –адам өміріндегіең бастысы»(Абай). Қарым-қатынас жасау мәдениеті |
|
Сабақтың мақсаты |
Оқушылардың «адамгершілік» құндылықтары туралы түсініктерін кеңейтіп, адам бойында кездесетін рухани адамгершілік қасиетті аша білу. |
|
Бағалау критерийі |
адами қарым-қатынастағы адалдық пен қоршаған ортадағы,өмірдегі әділдіктің орны мен маңызы түсінеді; адалдық пен әділдік туралы түсініктері ақиқат құндылық ретіндегі мәнін ұғынады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтың барысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ой шақыру Әңгімелесу Сабақтың тақырыбын ашу үшін оқулықта «Ойланайық,пікірлесейік» атты айдармен берілген мына сұрақтар төңірегінде әңгіме жүргізіледі: Адал дос дегенді қалай түсініесіңдер? Әділ болға ұмтылуға адамға не үшін қажет? Адал болу кез келген адамның қлынан келе ме?Неліктен? Әділ болу оңай ма? Адал болудың ад Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Оқиға айту : (әңгіме) (10 мин) «Ұстаздың шәкірттерін сынауы» аңыз әңгімесін интонациялық кідірістерді ескере отырып,үлкен ықыласпен айтып беру. Топқа бөлу: Мәтінді талдау. Ой бөлісейік: (3 мин) 1-топ: Ұстаз шәкірттерін қалай сынады? Өз іс – әрекетіңе ішіңнен қысылып, ұялған кезің болды ма ? топтағы оқушы бір мысал келтіру. 2- топ :Шәкірттің «өз ұрлығымды ішім біліп тұрады ғой» дегенін қалай түсінуге болады? - Сенің өзіңе өте қажет затыңды біреу алып алыпты, ол сенің досың - болып шықты, оның алғанын көргендер бар. Сен не істер едің ? топтағы оқушы бір мысал келтіру. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; Мәтінмен жұмыс Оқушылардың танымдық белсендлігі мен іскерлік әрекеттерін дамытып олардың адалдық пен әділдік туралы түсніктерін мәтін арқылы дамытуды көздейтін бұл әдістің сабақтағы орны ерекше.Адал бала атты мәтінді интонациялық кідірістерді ескере отырып үлкен ықыласпен оқып береді.Бұл мәтінді оқушылардың өздеріне кезекпен оқытыпмазмұнын мұқият тыңдауды ұйымдаструғада болады.Мәтіннің соңында берілген сұрақтар оқушылардың ойларын тұжырымдауға негіз блады. Дәптермен жұмыс Мұғалім дәптерде ұсынылған Адалдық пен әділеттілік өзара ұқсатығы мен айырмашылығын тауып кестені толтруды тапсырады.
ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. Шығармашылық тапсырма «Адалдық – адамдықтың белгісі» тақырыбында шағын әңгіме жазыңдар ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақтың соңы |
Сабақты қорытындылау Адалдық – адам мінезіндегі бағалы қасиет; АДАЛДЫҚ – адам бойындағы таза ниет, бағалы қасиет, адамның сана- сезімі. Қазақтың адалдық жайында өзіндік пайым – түсінігі туралы Ұлы Абай : «Алдау қоспай, адал еңбегін сатқан, қолы өнерлі қазақтың әулиесі сол »,-дейді. Кері байланыс - Сабақтан қандай әсер алдың?; Өзіңе сабақтан қандай ой түйдің? Үйге тапсырма «Менің түсінігімдегі - ақиқат» тақырыбында өз бастарынан өткен оқиғаға шығарма жазу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Бекітемін:_________
Күні: 21.09.2023 ж.
Сыныбы: 7а
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Сабақтың тақырыбы |
Жақсылықты күн шуағындай шаша біл! |
|
Сабақтың мақсаты |
Оқушылардың жақсылық жасаудың маңыздылығы туралы түсіндіре отырып, сүйіспеншілік құндылығының мәнін ашу; |
|
Бағалау критерийі |
оқушыларға жақсылық жасау, оны қолдау адамдық міндет екенін ұғындыра отырып, жомарттық қасиеті туралы түсінік қалыптасады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушылардың бойына жақсылық жасау, мейірімділік таныту,бауырмалдылық, жомарттық, ақ көңілділік қасиеттері дамиды |
Сабақтың барысы
|
Сабақтың кезеңі/ уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Сабақтың 5 "Т" ережесін атап өту Тәртіп Талап Тыныштық Тазалық Татулық Тыныштық сәтi. «Күннің нұры» (5 мин) Адамды жақсылық жасауға итермелейтін қандай сезім? 1. Адамды жақсылық жасауға мәжберлеуге бола ма? 2. Жақсылық нәтижесін бірден көру мүмкін бе? 3. Жақсылық жасау адамның ішкі жан тазалығынан дегенді қалай түсінесің? |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Дәйексөз. Жақсылыққа жақсылық – әр адамның ісі, Жамандыққа жақсылық – ер адамның ісі. Халық мақалы Неліктен жақсылық ұлттық адамгершілік кемелдіктің басты белгілерінің бірі болып саналады? Бәріміз қосылып айту. 2-рет ұлдарға, 2- рет қыздарға айтқызу. 1 рет бәрі қосылып айтады. Әңгімелеу «Құм мен тас» аңыз-әңгіменің ролигін көрсету. * Жақсылық жасау міндет пе, әлде адамгершілікке жатама? * Ең сонғы рет қашан жасадың жақсылықты? * Жақсылық жасау үшін қандай қасиеттерді бойда сіңіріп жүру керек? Шығармашылық жұмыс, топтық жұмыс. Класты топқа бөлу. «Жақсылық ережесін» түзіндер. Үлгі: - Жақсылықты ақылмен жаса. Жасаған жақсылығынды міндет етпе... /толықтыру/ ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; Топпен ән айту. «Ақ ниет» (Әні-Т.Әлімбектікі, сөзі Н.Сарсенбаевтікі) Соңғы тыныштық сәтi. (Тыныштық... бар жерде, тыныштық... бүкiл әлемде) ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. - Енді көзімізді жұмып осы сабақта айтылған ойлар мен істерді ой елегінен өткізіп көрейікші. - Барлық айтылған жақсы ойларды жүрегіміздің түкпіріне апарып орналастырайық. - Енді көздеріңді аша ғойыңдар. Сабақ аяқталды. Бүгінгі күндерің қуаныш әкелсін! |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБМұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Үш жағымды сәт» стратегиясы. Оқушыларға сабақтың барысында орын алған үш жағымды сәтті, яғни, тапсырманы орындауда болған үш жағдайды және келесі сабақта олардың жұмыстарын жақсарта түсуге керек болатын бір әрекетті атау ұсынылады. Жалғастырыңыз: Маған ... қызықты болды Бұл ... қиындық туғызды Осы ... мені ойландырды Үйге тапсырма«Маған жасаған жақсылық», «Мен жасаған жақсылық» тақырыптарына эссе жазып келу. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-3
|
Бөлім: |
|
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:7 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
«Өз мінін білген жігіттің тәліміндемін бар ма» (Ақтамберді жырау) |
|
Сабақтыңмақсаты |
Өз елін, өз жерін, өз Отанын жанындай сүйуге, биік парасатқа қол жеткізу, «бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығаруға» тәрбиелеу |
|
Бағалау критерийі |
Өз отанын қорғауға, қасық қаны қалғанша күресуге дайындайды. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Ертұлғаның Отанын жаудан қорғауы, өмірдің әр сәтті қадірлей біледі. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру І Ұйымдастыру кезеңі Оқушыларды дөңгеленте тұрғызып, қонақтарды қарсы алып, тәрбие сағатының тақырыбымен таныстырамын. Балалар, біздің Отанымыз - Қазақстан Қазақстан жері батыстан шығысқа қарай 300 000 шақырымға, солтүстіктен оңтүстікке қарай 1700 шақырымға созылып жатыр. - Біздің еліміз - жерінің кеңдігімен қатар, табиғи байлығы да мол мемлекет. Өріс толы малы, тайдай тулаған балығы, теңіздей толқыған егіні, дала толы аң - құсы, таусылмас кен байлығы да жеткілікті, мол. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Негізгі бөлім. Оқушыларды 4 — топқа бөлу. 1 — топ: Туған жер 2 — топ: Отан 3 — топ: Атамекен 4-топ: Болашақ Әр топ өз топ аттарын қорғап шығады әдемі қорғаған топқа смаилк беріп мадақтау. Әр топқа сұрақтар қойып дұрыс берген топқа смаилктер беру. Әр топқа тапсырма:кластер,сөз жұмбақ, аяқталмаған мақалды аяқтау,эссе жазу Тілек. Оқушылар көгершінің суретіне тілектерін жазып тақтаға іледі. — Балалар!. Отансыз адам болмайды. Отанымыз көркейіп, гүлдену үшін біз көп еңбектенуіміз керек. Еңбектену дегеніміз білімді, тәртіпті болу. ЕБҚ: оқушыға тапсырманың бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп, 2 мин әңгімлеседі. Сергіту сәті. Сергіту сәтінде балалармен бірге «Жас дәуірдің түлегіміз» әнін қимылға салып айту. - Ал, енді балалар сендер отбасы туралы мақал – мәтел білесіңдер ме? 1. Анасын сүйгеннің баласын сүй. 2. Ана алдында – құрмет, Ана алдында – қызмет. 3. Шешеге қарап қыз өсер, Әкеге қарап ұл өсер. 4. Әкеден – ақыл, анадан – мейір. 5. Қыз «қуыршақ,» - дейді, Бала «құлыншақ,» - дейді. - Ал, енді балалар қазір біз ойын ойнаймыз. Тақтаға 5 оқушы шығады. Олар музыка ойналғанда жердегі геометриялық фигураларды айнала жүгіреді. Музыка тоқтағанда оқушылар тоқтап жанындағы геометриялық фигураны алып, оның түсін, атын айтып беруі керек. - Ал, енді балалар,алдарыңдағы геометриялық фигуралардан отбасы мүшелері тұратын үй құрастырайық. ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Сонымен балалар отбасы дегеніміз не? - Неге Отан отбасынан басталады? Балаларсендерде әрқайсың бір отбасысыңдар. Қорта келе балаларды шаттық шеңберге шақырып, отбасыларына жақсы тілектер айтқыза отырып ұйымдастырылған оқу іс – әрекетін аяқтау. Үйге тапсырма «Өз мінін білген жігіттің тәліміндемін бар ма» (Ақтамберді жырау) |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-4
|
Бөлім: |
Парасаттылықжәнеәдеп |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:7 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қарым-қатынасмәдениеті: гендерлікрөлдер |
|
Сабақтыңмақсаты |
Адамдармен қарым-қатынас жасау кезіндегі адами қасиеттер мен адамгершілік нормалардың рөлін түсіндіре отырып,сүйіспеншілік құндылығының мәнін ашу. |
|
Бағалау критерийі |
адами қасиеттер мен адамгершілік нормалардың рөлін түсінеді; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Азаматтықжауапкершілік, құрмет, ынтымақтастық |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? 3.Сөздің қарым - қатынас жасаудағы рөлі қандай? 4.Тақырыпты болжап көріңіз.... Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру.
|
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтаусэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Қарым – қатынас дегеніміз біріккен іс- әрекет қажеттілігін туғызатын, адамдар арасындағы байланыстың дамуын орнататын күрделі көп жоспарлы үрдіс. Адамдардың танымдық хабарлар алмасуы, өзара түсінісуі, бір –бірін қабылдауы «... баланың ізгі құлықты болуы үшін оның маңайындағы адамдар, ата-ана, туған-туыстары өздері ізгі құлықты болуы тиісті. «Ұяда не көрсе, ұшқанда соны іледі» «Серпілген сауалдар» әдісі 1. «Мәдениет» сөзін қалай түсінесіңдер? 2.Жалпы «Сөйлеу» кімдерге тән қасиет? 3.Қалай ойлайсыздар? Ауызекі сөйлеу және жазба тілді бір-бірінен қалай ажыратамыз? 4.Тілдің маңыздылығы? Шығармашылық жұмыс.
ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады.
«Эйлер шеңбері» әдісі Қарым-қатынас типтері бойынша негізгі идеяларды жинақтап, саралау. Идеялар жинақталып, сараланады А-4 параққа Эйлер шеңбері сызылып, кезекпен идеялар талқыланып, жазылады. Не?Қалай? Неге? Нәтиже? деген Мәселер бойынша идеялар сараланады. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Ақпараттық мәтінмен жұмыс
Дескриптор -қарым қатынас мәдениетінің ерекшеліктерін анықтайды;
сипаттама береді;
Дескриптор - қарым-қатынас мәдениетінің маңыздылығына талдау жасайды; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
|||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының 1 - баспалдағы Мен.............. БІЛЕМІН 2 - баспалдағы Мен.................. ТҮСІНЕМІН*, 3 - баспалдағы Мен............. ЖАСАЙ АЛАМЫН Үйге тапсырма Қарым-қатынас мәдениеті: гендерлік рөлдер |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
|||||||||||||||
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-5
|
Бөлім: |
Парасаттылық және этика |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:7 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Зорлықзомбылықжәнеқорлау:алдын алу Жәнеқорғану |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылардың ұят, намыс, ар туралы түсініктерінкеңейту. |
|
Бағалау критерийі |
ұят, ар, намыс ұғымдарының мәнін түсінеді; адамгершілік қасиеттерді меңгереді; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Азаматтық жауапкершілік, құрмет, ынтымақтастық |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту Кімді қорласаң, содан зар тартарсың мақалды талдау барысында адамдардың «ар-намыс», «қорлық» деген сөздерді ұсыныңыз Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||
|
Сабақтың ортасы |
1-тапсырма Жұптық жұмысБейнежазба жұмыс Берілген «Қорлау– басқа адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін әдепсіз түрде кемсіту» туралы мәтін мен бейнежазбадан алған білімдеріңіді қолданып, жұпта «Борт журнал» кестесін толтырыңыздар
ЕББҚоқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. Саралау тапсырмасы: Жеке жұмыс Зерттеу сұрағы арқылы белсенді оқу мен зерттеу жұмысына бағыттау үшін сұрақ қойып ойлануға уақыт береді
Ар, намыс, ұят туралы
мақал Талда-дерекпен жұмыс Оқушыларға тұлғалар таратады, тапсырма мәнін түсіндіреді
«Жақсы жігіт ақылына жеңдіріп іс қылар, жаман
жігіт оңай істі күш қылар» дегеннен нені байқауға болады? Опасызда
ұят жоқ, Ұятсызда опа жоқ. (Ә.
Науаи) ЕББҚ« Суреттер сөйлейді» әдісі бойынща оқушыға суреттер/иллюстрация ұсынып,жазбаша немес ауызша тапсырма орындайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: Қорлық сөзінің мағынасын анықтайды; басқа адамның ар-намысы мен қадір-қасиеті туралы сипаттайды;
өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс. Нені білдім, нені үйрендім? Нені толық түсінбедім? Нені білгім келеді? Үй тапсырмасы Қосымша материалдарды пайдалана отырып, зорлық -зомбылықол әдепсіз адамның ісі. Ол басқа адамның ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіруекенін ұғына отырып, деректердi iздеп табыңдар. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-6
|
Бөлім: |
Азаматтық патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:7 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отан деген мен үшін... |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жас ұрпақты Отанын сүюге, еліміздің рәміздерін қастерлеуге, бай - қуатты ел екендігін мақтан етуге үйретіп, туған еліне, жеріне деген сүйіспеншілігін арттырып, махаббат сезімін ояту. |
|
Бағалау критерийі |
Отанға деген құрметі арытады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Ұлтжандылық пен париоттық сезімдері қалыптасады |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Сөзжұмбақ шешу: Отан Балалар, «Отан дегеніміз не?» Кім қалай түсінеді? Отан отбасынан басталады деп неге айтқан? Талқылау. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып,талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Туған өлкедегі мәдени ескерткіштер мен құндылыұтарды дәріптеу Оқушылар суреттерін жинақтау арқылы коллаж жасап, қорғайды. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында «Менің Ұстазым» тақырыбында сурет салу беріледі. Оқушыларды 3 - топқа бөлу. Әр қатарға қиылған қағазды тарату. Шыққан суреттен әр топтың аты шығады. (Мозайка) 1 - топ: Туған жер 2 - топ: Отан 3 - топ: Атамекен Бүгін сабақ бойы мына бір кестені толтырып отырамыз. 1.Кесте толтыру. Не білемін Нені білгім келеді Не білдім 1-топқа сұрақ. Қазақстанның қазба байлықтары 2-топқа сұрақ Қазақстанның қалалары 3-топқа сұрақ Отан немесе Қазақстан туралы өлең оқы.
«Бәйге» ойын. Полиглот.
20 – ҚР тәуелсіздігін қай жылы алды? 20 – Еліміздің бас қаласы 20 – ҚР президенті 50 – ҚР туының авторы 50 – ҚР елтаңбасының авторлары 50 – Әнұранымыздың авторлары 100 – Еліміздің көрікті жерлері 100 – Отан туралы өлең айт 100 – Отан туралы ән шырқа Он сұрақ ойыны:
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар …-otan-rukhy-biik-ask-ak… Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Қорытынды: Ата-бабаларымыздың мәңгілік арманын орындайтын артында қалған ұрпағы. Еліміздің асыл қазынасын сақтау және осы қазынаны молайту біздің қолымызда! Байлық пен абырой, жаңарулар мен жаңғыруларға жетуге үміткер елдің еңкейген кәрісі мен жасы тек нәтижелі Еңбек пен тұғырлы Ғылымға ғана арқа сүйеуі қажет. Осы екеуіне тәу еткен жұрт мұратына жетеді. Кері байланыс. Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының Не білемін Нені білгім келеді Не білдім Үйге тапсырма «Туған өлке тарихы» тақырыбында коллаж дайындап келу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-7
|
Бөлім: |
Азаматтық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:7 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
«Өзге тілдң бәрін сүй, өз тіліңді құрметте! |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға тілдің маңызын түсіндіру, оқушылардың ана тілі туралы ой-пікірлерін білу, оқушыларды ана тілін құрметтеуге тәрбиелеу. |
|
Бағалау критерийі |
Жас ұрпақты ана тілінің қадір – қасиетін түсіне біледі. Олардың халқына деген сүйіспеншілігін, тіліне деген құрметін арттыру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Ана тілін қастерлеп,құрметтейді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру І Ұйымдастыру кезеңі Тіл – қай ұлтта, қай елде болсада қастерлі, құдыретті. Ол әрбір адамға ана сүтімен бірге еніп, қалыптасады. Адам баласы ес білген кезінен бастап айналадағы жаңа ұғымдарды ана тілі арқылы қабылдап, олардың мәнін түсіне бастайды...
Ой қозғау: суретке тақырып қой. Тіл қарым-қатынас құралы дегенді қалай түсінеміз? |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Негізгі бөлім. Өз ана тілін білмеген, қадірлемеген адам өзін дүниеге әкелген, мәпелеп өсірген анасын да, ел-жұртын да, Отанын да сүйе алмайды. Тіл байлығы — әрбір елдің ұлттық мақтанышы. Ол атадан балаға мирас болып қалып отыратын баға жетпес мұра. Демек, әр адам ана тілін көзінің қарашығындай қорғауға, оның орынсыз шұбарлануының қандайына болса, да қарсы тұруы тиіс. Құрметті ақынымыз Қадыр Мырзалиев:
Фотосуреттер бойынша тапсырманы деңгейлерге бөлемін. «Сипаттамалы жазба» әдісі І деңгей Фотосуретті пайдаланып әңгіме құрастыр. ІІ деңгей Фотосуреттер бойынша сөйлем құрастыр. ІІІ деңгей Фотосуреттеді бойынша әңгіме жаз. ЕБҚ: оқушыға тапсырманың бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп, 2 мин әңгімлеседі. Сергіту сәті. Сергіту сәтінде балалармен бірге «Жас дәуірдің түлегіміз» әнін қимылға салып айту. -Балалар не түсіндіңдер? 1. «Басқа бәле тілден» мағынасын түсіндір. 2. Ал, енді балалар қазір біз ойын ойнаймыз. Тақтаға 5 оқушы шығады. Олар музыка ойналғанда жердегі геометриялық фигураларды айнала жүгіреді. Музыка тоқтағанда оқушылар тоқтап жанындағы геометриялық фигураны алып, оның түсін, атын айтып беруі керек. - Ал, енді балалар,алдарыңдағы геометриялық фигуралардан отбасы мүшелері тұратын үй құрастырайық. ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Источник: https://www.tarbie.kz/8218 Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Тілден асқан асқар жоқ, Тілден асқан байлық жоқ, Тілден асқан теңіз жоқ» дей отырып, біз бүгінгі сабағымызды қорытындылаймыз. Қазақ тілі – Қазақстан мәртебесі, мақтанышы. Тіліміз мемлекеттік мәртебеге ие болды. Енді осы ана тіліміздің өрісін кеңейту, қолданыс аясын барынша ұлғайту – біздің міндетіміз. Кері байланыс
Үйге тапсырма «Тіл - қарым-қатынас құралы» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-8
|
Бөлім: |
Азаматтық патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:6 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
«Өз елін танымал еткен тұлғалар» |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отанды сүюге, туған еліне, жеріне деген сүйіспеншілікке тәрбиелеу. Оқушыларды елінің мұрасын қастерлеп, оны жалғастырушы азамат болуға тәрбиелеу. |
|
Бағалау критерийі |
Туған жерге деген құрметі арытады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Туған жердің құндылықтарын түсінеді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||
|
Сабақтың басы |
І Ұйымдастыру кезең Оқушылармен амандасып болғаннан кейін, бірнеше суреттер көрсетіп, Балалар мыналар кімдер? деп сұраймыз.
Әлемге танымал адам екенін түсіндіру. Талқылау. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып,талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Сен үлгі тұтатын тұлғаң кім, суретін сал. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында «ауылдың танымал адамдары» туралы сұрап, қолдау жасау. Мен кіммін? Ойынын ойнату Мақсаты: маңдайындағы жазуда кім жазылғанын табу. Ол үшін бірнеше сұрақтар қою арқылы кім екенін анықтайды. Мысалы, мені бәрі тани ма? Мен спорттық ойн ойнай аламын ба? Мен әншімін ба? Сен осы ауылда тұрамын ба? Мен танымал адаммыын ба? Қызбын ба, ұлмын ба? Тб сұрақтарды қояды, қалған балалар оған жауап береді.
Идеалың кім? Сызбасын толтыру
«Кинемотография» әдісі негізінде «Әртүрлі елдегі азаматтар!!!» бейнематериал көрсете отырып, ой қозғау сұрақтарын ұсыну: 1. Бейнематериал не туралы екен? 2. Бүгінгі сабағымыздың тақырыбы қандай? 3. Қандай елдердің танымал адамдарын білдіңіздер? |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Қорытынды: Өз елімізден шыққан қандай танымал тұлғаларды білесің? Кері байланыс. Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының 1 - баспалдағы Мен.............. БІЛЕМІН 2 - баспалдағы Мен.................. ТҮСІНЕМІН, 3 - баспалдағы Мен............. ЖАСАЙ АЛАМЫН Үйге тапсырма «Танымал тұлға» тақырыбында әңгіме құрастыр. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект
|
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-9
|
Бөлім: |
Азаматтық патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:7 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
«Тарих беттерінен» |
|
Сабақтыңмақсаты |
Қазақстан Республикасы туралы оқушылардыңалған білімін жинақтап, одан әрі танымдығын арттыру Оқушылардың ойлау, сөйлеу дағдысын дамыту. |
|
Бағалау критерийі |
Туған жерге деген құрметі арытады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Туған жердің құндылықтарын түсінеді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
І Ұйымдастыру кезең Оқушылармен амандасып болғаннан кейін, оқушылар екі топқа бөлінеді. Сөз жұмбақты шешу. Тарих беттерінен деген сөзді қалай түсінесіңдер? «Жас қыран» және «Өркен» командасы Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып,талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
«Жас қыран» командасына сұрақтар: Қазақстанның ең биік шыны-(Хан Тәңірі) ҚР 1920 жылы болған астанасын атаңыз –(Орынбор) ҚР территориясы көлемі бойынша дүние жүзінде нешінші орында? –(9) Абылай хан қай жылдары хандық билік атқарды? (1771-1781 жж) Қазақстан қай жылы БҰҰ мүше болды? (1992) «Өркен» командасына сұрақтар: Қазақстанның оңтүстігіндегі шеткі үстірт? – (Шардара) «Ақтабан шұбырынды» қай жылдары болды? (1723-1728 жж) Қазақ хандығының негізін қалағандар? (Жәнібек, Керей) Қазір дүние жүзінде қанша қазақ бар? (15 млн) Қазақстанның шығысындағы үлкен өзен? (Ертіс) ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында «тарихи жердің» туралы сұрап, қолдау жасау. Қай қала? Ойынын ойнату Мақсаты: қалалардың атыын жасырады және бірінші және сқңғы әріптерін айтады. Балалар қандай қаланы жасырып тұрғанын табады. Ұяшықтардағы сұрақтарға жауап беру
«Кинемотография» әдісі негізінде «Әртүрлі елдегі азаматтар!!!» бейнематериал көрсете отырып, ой қозғау сұрақтарын ұсыну: 1. Бейнематериал не туралы екен? 2. Бүгінгі сабағымыздың тақырыбы қандай? 3. Қандай елдердің танымал адамдарын білдіңіздер? |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Источник: https://www.tarbie.kz/17338
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Қорытынды: Өз елімізден шыққан қандай танымал тұлғаларды білесің? Кері байланыс. «Бағдаршам» -Мен барлығын түсіндім-жасыл -Мен орташа түсіндім-сары -Ешнәрсе түсінбедім-қызыл Үйге тапсырма «Танымал тұлға» тақырыбында әңгіме құрастыр. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект
|
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-10
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Медиакеңістікте және көпшілік алдында сөз сөйлеу |
|
Сабақтыңмақсаты |
Әлеуметтік желілердің түрлерімен таныса отырып жағымды, жағымсыз жақтарына баға береді |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушыларды бір-бірінедеген құрмет көрсетуіне, ынтымақтастыққа баулу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру
Суреттен нені байқадық? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||
|
Сабақтың ортасы |
Ой шақыру Ең алдымен, танымал әлеуметтік желілерді анықтайық. Бұлар Facebook және Twitter- тан Tumblr және Instagram- ге дейін барлығын қамтиды. Олар әрқайсысы пайдаланатын және ең белсенділігін көретін адамдар. Кесте толтыру.Әлеуметтік желілердің атқаратын қызметі қандай?
Сұрақтар Әлеуметтік желіні қалай, қандай жолмен пайдалану арқылы осындай нәтижеге жеттіңіз? Әлеуметтік желілерді қай уақыттан бастап белсене пайдалана бастадыңыз? Әлеуметтік желідегі қазақ контенттеріне, парақшаларына көңіліңіз тола ма? Жоғарыда айтып өттіңіз, адамдарға білім беретін каналды қайта іске қосу деп. Алда тағы қандай жоспарларыңыз бар? ЕҚБ маңызды кездесетін термин сөздерді атайды не жазып көрсетеді |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Бүгінгі таңда әлеуметтік желілер адам өмірінің айырылмас бөлігіне айналып кетті. Қазіргі күні әлеуметтік желілер, блог жүргізуге арналған платформалар, сайттар көп. Кері байланыс Жалғастырыңыз: Маған ... қызықты болды Бұл ... қиындық туғызды Осы ... мені ойландырды Үйге тапсырма Медиакеңістікте және көпшілік алдында сөз сөйлеуде қандай сезімде боласыз? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-11
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Телефон алаяқтары: не істеукерек? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Кибербуллингтің не екенін және оның зардабының қандай болатыны туралы біледі |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру
Суретке қарап ойыңыз? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Тапсырма №1.Бейнетаспа көреді. STOP кадр әдісімен талқылау жүреді. Мәтінмен жұмыс. Интернеттің қолдану аясы кеңейген сайын ақпараттық кеңістікте адамның қауіпсіздігіне байланысты небір терминдер өмірге келуде. Бұл терминдердің пайда болуына жаңа факторлардың ықпалы бар. Соңғы жылдары ғаламторда балаларға жасалатын зорлық-зомбылықтың көбейгені көңілге алаңдаушылық тудырады. Ғалымдар осы құбылысты "кибербуллинг" деп атады. Буллинг пен кибербуллинг баланы өз-өзіне қол жұмсауға дейін жеткізеді. Қазіргі таңда еліміздегі жасөспірімдердің 12 пайыздайы осы кибербуллингтен зардап шегеді екен. Осы мәселе турасында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев былтырғы «Жаңа жағдайдағы Қазақстан: іс-қимыл кезеңі» атты Қазақстан халқына Жолдауында «Балаларды кибербуллингтен қорғау жөніндегі заңнамалық шараларды қабылдайтын кез келді. Балалар құқын қорғау жөніндегі басқа да шараларды күшейту керек», деген болатын. Бүгінде жат ағымның жетегінде кеткен жастардың басым көпшілігін де осы кибершабуылдың құрбаны деп қарауға болады. Кибербуллинг – интернет, әлеуметтік желі, түрлі сайт арқылы қоқан-лоқы көрсету. Жәбірлеуші телефонмен хабарласып немесе әлеуметтік желіде жазып, адамды қорқыта алады. Кибербуллинг жасаушы ауызша немесе белгілі бір фото, видео жариялап, қорлауы мүмкін. Осы күні ғаламторда баланың өз-өзіне, жақындарына, туыстарына қол жұмсауына итермелейтін ойындар да аз емес. Бұдан бірнеше жыл бұрын кибербуллингтердің "жемісі" саналатын «Көк кит», «Тыныш үй», «Мені сағат 04:20-да оят», «Қызыл жапалақ», «Киттер мұхиты», «Құс жолы», «NaN», «F57» сынды ойындар дүние жүзін дүрліктіргені белгілі. Енді осындай қауіпті ойындардың қазақ тілінде де пайда бола бастағаны жұртшылықты алаңдатуда. Кибербуллинг өз құрбанына тәулігіне 24 сағат бойы тыным бермейді, жасөспірімнің өзінің қорғаусыз қалғанын сезінтіп, ауыр психологиялық күйге ұшыратады. Жасөспірім өзін кім аңдып жүргенін білмейді және қауіпті ұлғайтып көрсетуге бейім келеді. ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кибербуллинг – адамды интернетте, мысалы әлеуметтік желілерде қорлау немесе қудалау. Кері байланыс Жалғастырыңыз: Маған ... қызықты болды? Бұл ... қиындық туғызды? Осы ... мені ойландырды? Үйге тапсырма «Телефон алаяқтары» жайлы ойың |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады |
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-12
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Табысты арттыру жолдары |
|
Сабақтыңмақсаты |
Экономиканы реттеу әдетте екі нысанда - өзін-өзі реттеу және мемлекеттік реттеу нысанында жүргізіледі. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру
Суретке қарап не айтамыз Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Экономиканы реттеу әдетте екі нысанда - өзін-өзі реттеу және мемлекеттік реттеу нысанында жүргізіледі. Біріншісі қоғамдық өндірістің түрлі буындарында қаржы базасын қалыптастырудың шаруашылық жүргізуші субъектілердің өздері жасап, пайдаланатын әдістерімен сипатталады. Екінші нысан қоғамдық өндірістің даму үдерісіне мемлекеттің сан алуан экономикалық тетіктері, соның ішінде қаржылық тұтқалар арқылы араласуын бейнелейді. Экономиканы мемлекеттік реттеуге қаржы жүйесінің барлық сфералары мен буындары қатысады, оның үстіне қаржы жүйесінің әр буыны ықпалының өзгешеліктері болады, айталық, ұлттық экономика ара қатынастарының (ұдайы өндірістік, салалық, өңірлік және т.б.) сан алуан түрлері реттеледі. Экономиканы мемлекеттік қаржылық реттеу бұл макроэкономикалық тепе-теңдікке және экономиканың жұмыс істеуінің әрбір нақтылы кезеңінде оның үдемелі дамуына әсер ету үшін, сондай-ақ қаржылық ресурстарды шебер пайдаланудың күнделікті үдерісін қамтамасыз ету үшін шаруашылық жүргізуші субъектіге мемлекеттің қаржылық ықпал жасауының нысандары мен әдістерін мақсатты және дәйекті қолдану үдерісі ретінде сипатталады. Мұндай реттеудің қажеттігі мемлекет тарапынан қоғамдық өндірістің дамуын керек бағытта түзетіп отыруды талап ететін өндірістің сипатымен анықталады. Оқушылар міндетті: - сақтандыру компаниясының кірістері мен шығыстарының жіктелуін зерттеу - сақтандыру компаниясының қаржысының құрылымына әсер ететін факторларды білу - сақтандыру ұйымдарының салық салу ерекшеліктерімен танысу емлекет тарапынан экономикалық үдерістерді реттеу кез келген қоғамдық жүйенің, соның ішінде қаржыны басқарудың ажырағысыз элементі болып табылады. ЕҚБ маңызды кездесетін термин сөздерді атайды не жазып көрсетеді |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Қаржының құрылымы мен мазмұны түрлі елдерде түрліше. Экономикасы бір орталықтан басқарылатын елдерде мемлекеттік қаржы, мемлекетгік бюджет пен бюджетг тыс қорлардың құралуы айқындаушы орын алады. Кері байланыс Жалғастырыңыз: Маған ... қызықты болды Бұл ... қиындық туғызды Осы ... мені ойландырды Үйге тапсырма «Табысты арттыру жолдары» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-13
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жекекірісті қалай тиімді басқаруға болады |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жинақтардың пайдасы, зияны, сақтау жолдары туралы біледі |
|
Құндылықтарды дарыту |
|
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру Жинақ дегеніміз не? Қағазды үнемдеп қолдансақ, ағаштарды құтқара аламыз ба? Нарықта не себепті әділ баға болмайды? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Жинақтың пайдасы мен зияны туралы бейнебаян көрсетіледі Мәтінмен жұмыс Жинақ салым – бұл теңгелік депозиттер ішінде ең жоғары сыйақы мөлшерлемесі бар, қайтарып алынбайтын салым.
Мөлшерлемелер нарықта өзгеруі
мүмкін. Алайда жинақ салымдар бойынша олар қашанда жоғары деңгейде.
Бұл осы салымдар бойынша ең қатал шектеулердің орнын толтыруға
арналған өтемақы: жинақ салымды мерзімінен бұрын алу үшін алдымен
сұрау салу керек. Әрі қарай оны 30 күн өткен соң алуға мүмкіндік
бар. Бұл ретте есептелген бүкіл сыйақы сомасының барлығы дерлік
жойылады.
Толықтыруға болмайтын салымдардың мерзімі ұлғайған сайын сыйақы мөлшерлемесі арта түседі. Толықтыруға болатын және болмайтын жинақ салымдарды бір айдан үш жылға дейінгі мерзімділігін таңдай отырып, ашуға болады. Мерзімдерге қатысты кез келген банктің стандартты ұсынысы - бір, екі және үш жыл. Алайда бірнеше айлық мерзім бойынша да ұсыныстар жетерлік. Есіңізде болсын: жинақ салымнан мерзімінен бұрын ақша алудың еш жөні жоқ. Өйткені бұл жағдайда есептелген табыстан айырыласыз. Жинақ салымдар бойынша ең жоғары жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемелерін Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры есептеп шығарады. Ақпарат ай сайын жаңартылады. 1 Егер ұсынылған ең жоғары мөлшерлеме әрі қарай өсетін болса, әрбір банк жаңа депозиттер бойынша мөлшерлемелерді көтеру немесе бұрынғы деңгейінде қалдыру жағын өзі шешеді. Бұл нарықтағы жағдайға, банктің депозиттік саясатына және әрбір банктің депозиттерге деген қажеттілігіне тікелей байланысты. 2 Егер ұсынылған ең жоғары мөлшерлемелер төмендейтін болса, ең жоғары мөлшерлемеге тең мөлшерлемемен депозит ашатын банктер келесі айда депозиттер бойынша мөлшерлемелерді азайтады. Мақсат – оларды ұсынылған шектен асырмау. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Ақша жинаңыз. Тек ақшаны тойға, жақсылыққа, оқуға, жаңа дүние сатып алуға, саяхатқа шығуға, жақсы демалуға жинайтын болыңыз. Ақшаны «қара күнге» деп жинамаңыз. Кері байланыс -Сабақтың қызықты тұстары......... -Сабақта қиын болған тұстары......... Үйге тапсырма «Жеке кірісті қалай тиімді басқаруға болады» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-14
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасыбюджетінқалайжоспарлауғажәнеүнемдеуге болады |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылар отбасының маңыздылығын дәлелдеуге, отбасы мүшелерінің функционалдық рөлін талдауға үйренеді.Отбасы қаражатын үнемдеу туралы қарапайым экономикалық түсініктер қалыптастырады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушыларды бір-біріне деген құрмет көрсетуіне тәрбиелеу. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Топқа бөл: 1) «Ахметовтар» отбасы 2) «Оспановтар» отбасы 3) «Асқаровтар» отбасы Жұмыс ережесін келісу Сабақта бір-бірімізді сыйлаймыз, тыңдаймыз! Уақытты үнемдейміз! Нақты,дәл жауап береміз! Сабақта өзіміздің шапшаңдығымызды, тапқырлығымызды көрсетеміз! Сабаққа белсене қатысып, жақсы баға аламыз! Топ ережесі: Бір-бірімізді тыңдаймыз десек 1 рет шапалақтаймыз! Ұйымшыл боламыз десек 2 рет шапалақтаймыз! Белсенділік танытамыз десек 3 рет шапалақтаймыз! Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
«Ойластыр» айдары Мұғалім тақтадағы суретті көрсетеді. Оқушылар осы суретті көргенде ойларына не түсті,соны 1 минут ішінде жазады. Сосын сол сөзді не үшін жазды түсіндіреді. Егер оқушылар сөздерінің ішінде ерекше сөздер болса, сол сөзді не үшін жазды, бұл тақырыпқа (не айтылған сөзге қандай қатысы бар) соны айтып беруі керек «Ақшаны сыйласаң ол да сені жақсы көреді»немесе «Тиыннан сом құралады» деген мақалдар біздің бүгінгі сабағымызға қатысты айтылғандай. Отбасы бюджеті дегеніміз – бұл әдетте кесте түрінде бір айға жасалатын отбасылық кірістер мен шығыстардың есебі, отбасылық баланс
Біздің барлығымыздың отбасымыз бар.Біз онда тәрбиеленеміз,демаламыз,еңбек етеміз,барлық қуаныш пен қиыншылықты бірге бөлісеміз.Барлығының ортақ ісі – отбасын дұрыс ұстап,әр мүшенің дамуына мүмкіндік туғызу.Отбасындағы шаруа ақылдасып шешіледі.Отбасы табысты да барлығына ортақ.Оның мүшелерінің керегіне жұмсалады.Жұмыс істеп табыс табу арқылы отбасы қоры жиналады.олай болса «Отбасы бюджеті»біздің отбасымыздың экономикасы - Қалай ойлайсыздар, отбасы бюджеті де болуы мүмкін бе? - Отбасы бюджетін кімдер құрайды? - Қалай құрайды? - Бұл отбасына келіп жатқан кірістер болып саналады. - Отбасы бюджеті қалай жұмсалады? Қайда жұмсаймыз? Бұл отбасынан кетіп жатқан шығыстар. Бір сөзбен айтқанда, отбасы бюджеті кіріс пен шығыстан құралады. ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Отбасылық бюджетті жоспарлау дегеніміз отбасы кірістері мен шығыстарын есептей отырып жасалған қаржылық жоспар. Ал осы қаржы жоспарының дұрыс құрылғаны мен дұрыс орындалуы отбасы мүшелеріне де байланысты екенін ескерген жөн. Кері байланыс Рефлексия (жеке,жұпта,топта, ұжымда)
Үйге тапсырма Өз отбасыңның бір айлық отбасылық бюджетін есептеп келесіңдер. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-15
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасыныңқаржылық мақсаттары |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отбасындағы жеке және ортақ мақсаттары, жеке және ортақ міндеттері, жеке және ортақ жауапкершілік, т.б. осы сипаттағы мәселелер өте маңызды. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру Суретке қарап тақырыпқа болжам жасаңыз.
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Ой шақыру.Үнемшіл адам тиыннан теңге құрайды, ысырапшыл табыс тапқанмен тақырға отырады. Қаржыгерлер тұлғаның табысты болуы тікелей өзіне байланысты екенін айтады, яғни басты мәселе − жоспарда. Мәтінме жұмыс Отбасы бюджеті − отбасы кірісі
мен шығысын есептей отырып жасалған қаржылық жоспар. Қаржы жоспарын
дұрыс құру мен нақты орындауотбасы мүшелеріне тікелей қатысты.
Мамандар отбасының қаржылық жоспарын құру сіз таңдаған бюджет
түріне байланысты екенін айтады, яғни алдымен бюджет түрін анықтап
алған дұрыс. Оған төмендегі 3 категория кіреді: ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Отбасы шаруашылығын, әсіресе, отбасылық бюджетті жоспарлау және басқару істерінің дұрыс және үйлесімді тұрғыда үздіксіз жұмыс жасауын қамтамасыз етудің сол отбасы үшін де, тұтастай еліміз үшін де маңызы аса зор. Кері байланыс «Таңдау» әдісі. Үйге тапсырма Отбасылық бюджеттің түрлері |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-16
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:7 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Акша жинақтары қалай құрылады? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға үй экономикасы жайлы түсінік беру.Отбасы бюджетіндұрыс ұйымдастыруды,кіріс және шығыс кезін есептеуді үйрену |
|
Құндылықтарды дарыту |
Отбасы мүшелері бір-біріне деген құрмет көрсетуіне тәрбиелеу. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі: Ұйымдастыру кезеңі: 1) Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу. «Ақша қалтасы»нан сұрақтар: Ақша деген не? Табыс деген не? Шығын деген не? Бюджет деген не? Акшаны қалай жинақтауға болады?
|
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары.Қазақ әндерінің жинағы |
|
Сабақтың ортасы |
IV.Негізгі бөлім. Постер қорғау 1 тапсырма.Ақшаны қалай жинайсың? 2 тапсырма. Қайырымдылық жасау бюджетке зиян келтіре ме? Ақшаны ақылмен жұмсайық. Сатып алмас бұрын ,алдымен не керек? Егер артық ақшаң көп болса не істер едің? Ақшасыз сауда болуы мүмкін бе? Болса қандай? Ақшаның қандай түрлері бар? - ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады;
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; Оқушылардың пікірін тыңдау. Егер ақша айналысы болмаса, онда тауар айналысы да болмайтын едi. Ақша түрiнде көрiнетiн тауарлардың құны , оның бағасы болып табылады. Олардың экономикалық қызметтi жүзеге асыруда алатын орны өте зор.Өйткенi ақша экономикада ең маңызды категорияның бiрi. Оны мына теңдестiрулерден көруге болады: “ Ақша – жалпыға бiрдей эквивалент ” , “ Ақша – ерекше тауар ” , “ Ақша зат емес, ол қоғамдық қатынас ” , “ Ақша – еңбек өлшемi ” , “ Ақша бастапқы капитал ” деп аталуы тегiннен – тегiн болмаса керек. 1)Ақша – төлем құралы. 2)Ақша көмегімен кез келген игілікке деген қажеттілік қанағаттандырылады. Ақша – айналыс құралы. 3)Ақша –құн шамасы және өлшем бірлігі. 4) Ақша –жинақтау құралы. «Ақша.Отбасы бюджетін қалай үнемдеу керек» (бейнеролик)көру «Экономика деген үлкен ғылым» келісесіз бе? Дәлелде Дәптермен жұмыс. Жаңа сөздер жазылады. (Бюджет,несие,экономика)
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы https://ust.kz/word/asyq_sabaq_qazaqstan_respyblikasynyng_banktik_juiesi-177783.html |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Рефлексия: «Тазалық» әдісі бойынша оқушылар өздері жаңа тақырыптан алғандарын ой елегінен өткізеді Еттартқыш- алған білімімді жинақтап, қорытамын, електен өткіземін. Чемодан- алған білімім болашақта қажет. Қоқыс жәшігі-алған білімімді қажет етпеймін. Үй тапсырмасы: Өз отбасыңның бір айлық отбасылық бюджетін есептеп келесіздер. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Ақшаны арнайы жинақ сандықшада жинауға болады. Одан бөлек, банктерден де жинақ шотын ашып, оны тиімді қолдануға болады.
Жинақ шоты дегеніміз не?
Жинақ шоты – белгілі бір мақсатқа сәйкес ақша жинауға мүмкіндік беретін шот. Картадағы ақша қалдығына сәйкес ай сайын белгілі бір пайыз мөлшерде ақша шотыңызға түсіп тұрады. Оны кез келген уақытта ала аласыз және түскен пайыз сіздің қаражатыңыз есебінде саналады.
Банктер жинақ шотын белгілі бір мақсат негізінде жинауды ұсынады. Тұтынушы не үшін, қанша және қашанға дейін жинайтынын өзі шешеді. Кейбір банктер бұл жинақ түрі «мақсаттық» деп аталады. Банк ай сайын салу керек мөлшерді есептеп береді. Қарапайым жинақтан айырмашылығы жоқ, тек ай сайын салып отыруы тиіс қаржы мөлшері көрсетіледі.
Жинақ шоты не үшін керек?
Жинақ шоты сізді артық шығындалудан сақтайды. Бұл шоттағы қаражатпен дүкенде, мейрамханаларда төлем жүргізе алмайсыз: «банк сіз үшін ақшаны тығып қояды». Автоматты түрде шотты толтыру қызметін іске қосып қойыңыз да, айлық жалақыңызда бұл қаражаттың барын естен шығарыңыз.
Соған қарамастан, жинақ шотын кез-келген уақытта қолдануыңызға болады (күнделікті шығынды есептемегенде). Мысалы, Түркияға жолдамаға жеңілдіктер жүріп жатыр делік. Сіз жинақ шотындағы ақшаңызды қолдана аласыз. Қарыздану немесе несие алудан өзіңізді сақтайсыз.
Оның үстіне, жинақ шоты қарапайым банк карталарына қарағанда қауіпсіз. Оны жоғалтып алудан қорықпайсыз, сайттар мен банкоматтағы қарақшылықтан сақтайсыз.
Қалай қолдану керек?
Айына бірнеше рет ақша алмаңыз. Кейде банк ең төменгі қалдық мөлшерге пайыз есептейді. Мысалы, ай басында 200 мың теңге, ортасында 100 мың теңге болып, аяғында 300 мың теңге болса, пайыз тек 100 мың теңгеге есептелуі мүмкін. Сондықтан, қажетті мөлшерде ақша жиналмайынша, ақшаны шешпеңіз.
Ірі сомадағы қаражат жинау. Көбірек ақша жинақталғанс айын қалдық бойынша пайыздық үлесті есептеу мөлшері арта түседі. Сондықтан, ай сайын салу керек қаражаттың мөлшерін сәл арттыруды ұмытпаңыз.
Банк хабарламасына мән беріңіз. Пайыздық мөлшерлеме банктің өз ерекшеліктеріне сәйкес өзгеруі мүмкін. Бұл туралы банк алдын-ала хабарлайды. Сондықтан, хабарламалардың бәріне мән беріңіз.
Ақша капиталын жинақтау
Ақша капиталын жинақтау нарықтық экономикада маңызды рөл атқарады. Тікелей ақша капиталын жинақтау процесінің алдында оны өндіру кезеңі болады. Ақша капиталы құрылғаннан немесе жасалғаннан кейін оны өндіріске қайта жіберілетін бөлікке және уақытша босатылатын бөлікке бөлу қажет. Соңғысы, әдетте, кредит-қаржы институттары мен бағалы қағаздар нарығы несиелік капитал нарығында шоғырланатын кәсіпорындар мен корпорациялардың жиынтық ақшалай қаражатын білдіреді.
Бағалы қағаздарда ұсынылған капиталдың пайда болуы мен айналымы нақты активтер нарығының, яғни материалдық ресурстарды сатып алу-сату жүргізілетін нарықтың жұмыс істеуіне тығыз байланысты. Бағалы қағаздар (қор активтері) пайда болғаннан кейін Капиталдың бөлінуі сияқты болады. Бір жағынан, өндірістік қорлар ұсынған нақты капитал бар, екінші жағынан — оның бағалы қағаздарда көрсетілуі.
Капиталдың осы түрінің пайда болуы коммерциялық және өндірістік қызметтің күрделенуі мен кеңеюі салдарынан кредит ресурстарының барлық үлкен көлемін тартуға қажеттіліктің дамуымен байланысты. Осылайша, қор нарығы несие капиталы негізінде тарихи түрде дами бастайды, өйткені бағалы қағаздарды сатып алу ақша капиталының бір бөлігін қарызға беру ретінде өзгеше нәрсе емес дегенді білдіреді.
Бағалы қағаздар нарығы орындауға тиіс негізгі міндет ең алдымен кәсіпорындарға инвестициялар тарту үшін жағдайларды қамтамасыз ету, бұл кәсіпорындардың банктік несиелермен салыстырғанда арзан капиталға қол жеткізуі болып табылады
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-17
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:7 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Банк кредиттері. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Банктердің атқаратын негізгі функциялары мен операцияларын түсіндіру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Экономикалық ойлау, әртүрлі экономикалық жағдайда шешім қабылдай білу, топпен жұмыс жасау қабілетін дамыту. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі: 1) Амандасу 2) Оқушыларды сабаққа әзірлеу, сабақтың тақырыбы және мақсатымен танысу 3) Ынта-зейіндерін сабаққа аудару Балалар банк дегеніміз не? Қарапайым өз сөздерімен жауап береді.
|
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары.Қазақ әндерінің жинағы |
|
Сабақтың ортасы |
1) Банктер уақытша пайдаланылмай тұрған бос ақша қаражаттарын өзіне жинақтау, клиенттерге есепшот ашып, кассалық қызмет көрсету, қысқа және ұзақ мерзімге несие беру, кредит бөлу, инвестициялық қызмет атқару (ұзақ мерзімді күрделі шығындарды қаржыландыру, құнды қағаздар шығару) т.с.с. өзіндік арнаулы қызметтерге қоса, нарықтық экономика жағдайында лизингтік, факторингтік, трастық, кеңесшілік, ақпараттық, т.б. қызметтерді де атқарады. Банк жүргізетін операциялар пассивті (ресурстарды банктегі есепшотқа енгізу) және активті (Банк ресурстарын орналастыру) болып бөлінеді. Негізгі пассивті операциялардың қатарына Банктің өзіндік капиталы (жарғылық қор, резервтік қор), депозиттер қабылдау және банкаралық ақша пиасасынан (рыногынан) қосымша ресурстар алу жатса, ал, негізгі активті операцияларға банкаралық кредит беру, инвестициялық (тікелей және портфельді) қаржы бөлу, т.б. жатады. 2) Банктердің функциялары: 1. Есеп айырысу мен несие беруде делдалдық қызмет атқару. 2. Ақшалай табыстар мен жинақтардың бір бөлігі капиталға айналдыру. 3. Айналымға несие құрылымдарын шығару (вексель, чек, банкнот) 4. Уақытша бос ақша қаражаттарын тарту, жинақтау және оны қарыз капиталына айналдыру; 5. Кәсіпорынға, мемлекетке, жеке адамдарға несие беру, бағалы қағаздармен операция жүргізу; 6. Ақша айналымын ретеу. Банк ─ әртүрлі шаруашылық субъектілердің төлемайналымы жүретін орталық. Банк өзінің есеп айырысу жүйесі арқылы клиенттеріне айырбас, капитал және ақша айналымын жүргізуге мүмкіндік туғызады; 7. Айналымға несие құралдарын шығару. Банк клиентін тек жинаған уақытша бос ақша қаражатымен несиелеп қана қоймай, сонымен қатар депозиттік чектерді, вексельдерді шығарумен де несиелейді; 8. Экономикалық және қаржылық кеңес беру. Функциялар және операция жүргізу сипаты бойынша банктер бөлінеді: - орталық эмиссиялық, эмиссиялық емес; - коммерциялық депозиттік, инвестициялық; - жинақ; - арнайы бағытағы банктер. 3) Нарықтық экономика жағдайында екінші дәрежелі банктердің барлық операцияларын үш негізгі топқа бөлуге болады: · Пассивтік операциялар (қаржы жұмылдыру); · Активтік операциялар (қаржыны орналастыру); · Активтік-пассивтік операциялар (делдалдық және басқа да қызметтер). Пассивтік операциялар. Бұл операциялардың басты мақсаты, банктің ресурстарын қалыптастыру және оны ұлғайту. Сондықтан, бұл операцыялардың банктің өзінің, несиелік мекеме ретінде жұмыс жасауы үшін төтенше маңызы бар. Пассивтік операциялар қатарына мыналар жатады: -Заңды немесе жеке тұлғалардың есеп, немесе ағым шоттарына қаржы жұмылдыру (талап етілмелі депозиттер); -Басқа банктерден қарыз алу (банкаралық несие); -Заңды және жеке тұлғалардың қаржыларын мерзімді салымға жұмылдыру; -Құнды қағаздарды шығарып, оларды орналастыру; -Орталық (Ұлттық) банктен орталықтандырылған несие алу т.б. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады;
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; Еңбекақы, театрға бару, шәкіртақы, зейнетақы, ойыншық, әлеуметтік көмек,жалақы,киім-кешек,азық-түлік,дәрі,т.б. -Балалар, бізде қазір экономикамызда қандай өзгерістер болып жатыр? -Доллор, рубль өсіп жатыр. Сондықтан, азық-түлік, киім, оқу құралдары қымбаттады. Отбасында да шығындар көбейеді. Сол үшін үйге келген кірісті үнемдеу керек. Экономист» ойыны Оқышыларды 2 топқа бөліп, жарыс ұйымдастыру. Ұяшықтарды таңдап отыру арқылы сұрақтарға жауап береді. Әр ұяшықтың өзінде белгіленген балдар жазылған. Қай топ көп сұрақтарға жауап беріп, көп балл жинаса, сол жеңімпаз атанады.
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы https://ust.kz/word/asyq_sabaq_qazaqstan_respyblikasynyng_banktik_juiesi-177783.html |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Рефлексия: «Тазалық» әдісі бойынша оқушылар өздері жаңа тақырыптан алғандарын ой елегінен өткізеді Еттартқыш- алған білімімді жинақтап, қорытамын, електен өткіземін. Чемодан- алған білімім болашақта қажет. Қоқыс жәшігі-алған білімімді қажет етпеймін. Үй тапсырмасы: Өз отбасыңның бір айлық отбасылық бюджетін есептеп келесіздер. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қазақстанның банктеріне мүлікті кепілге қою арқылы алуға болатын 10 тиімді кредиттер
Банк Центр Кредит
БЦК объектіні бағалау құнының 60% дейін қарыз береді. 1 жылдан асқан мерзімде айыппұл шараларынсыз мерзімінен бұрын өтеуге болады. Өтінімді қарағаны үшін ұсталатын комиссия — 5000 тг, несиені ресімдегенге — 1%.
Сыйақы мөлшерлемесі: 17%-дан жоғары
Айсайынғы төлем: 50 000 тг
Комиссия: 25 000 тг
Артық төлем: 982 300 тг
Төлем сомасы: 3 007 300 тг
Qazaq Banki бөлімшелері бар қалаларда несие береді. Несие төлем қабілетін толық растаумен 1 жылдан 10 жыл мерзімге дейін беріледі, ең төмен сома — 300 000 теңге, жанама растаумен — 7 жылға. Несиені ұйымдастырғаны үшін комиссия — 2%, өтінімді қарағаны үшін — 4000 тг. Қосымша шығынсыз мерзімінен бұрын өтеуге болады.
Сыйақы мөлшерлемесі: 17%-дан жоғары
Айсайынғы төлем: 49 705 тг
Комиссия: 44 000 тг
Артық төлем: 982 300 тг
Комиссия — 4,3%. Несие 10 жыл мерзімге дейін беріледі. Оның ең жоғары сомасы — кепіл құнының 70% дейін
Сыйақы мөлшерлемесі: 17,1%
Айсайынғы төлем: 49 800 тг
Комиссия: 86 000 тг
Артық төлем: : 988 765 тг
Төлем сомасы: 3 074 800 тг
ForteBank 10 жылға дейінге кепілге несие береді. Табыс толық расталған жағдайда банк пәтердің немесе үйдің (30 млн. дейін) құнынан 70%-дейін, ішінара анкеталық деректер ұсынғанда — 50% және 25%-дейін. Несиені ұйымдастыруға ұсталатын комиссия қарыз сомасынан — 1,99%
Сыйақы мөлшерлемесі: 19,99 — 25%
Ай сайынғы төлем: 53 000 тг
Комиссия: 39 800 тг
Артық төлем: 1 178 600 тг
Төлем сомасы: 3 218 000 тг
QAZKOM-да табысты растаумен 10 жыл мерзімге дейін жылжымайтын мүлік құнының 70%-дейін несие беріледі. Ең төменгі сома — 1 500 000 тг, ең жоғарғы сома — 30 млн тг. дейін. Зейнеткерлер зейнетақысын QAZKOM арқылы алатын болса қарыз беріледі. Кепілге қойылатын мүлік еліміздің облыстық орталығында орналасуы керек.
Сыйақы мөлшерлемесі: 13%-дан жоғары
Айсайынғы төлем: 53 700 тг
Комиссия: 0,4% айсайын, немесе 5 жылға 480 000 тг
Артық төлем: 1 222 000 тг
Төлем сомасы: 3 222 000 тг
Нұрбанк
Банк тұтынушылық мақсатқа 6 айдан бастап 120 айға дейін несие береді. 30 млн. теңгеден аспайтын сома беріледі. Қарызды ұйымдастыру комиссиясы — 2%, бергенге ұсталатын комиссия — 10 000 тг. Сақтандыру мен бағалау — клиент есебінен. Мерзімінен төлеуге айыппұл салынбайды
Сыйақы мөлшерлемесі: 18%-дан жоғары
Айсайынғы төлем: 55 000 тг
Комиссия: 50 000 тг
Артық төлем: 1 200 000 тг
Төлем сомасы: 3 250 000 тг
Шығармашылық, қызықты, белсенді табиғаты бұл жерде тоқтамайды. Олар бірдеңе ойлап тапты, өздерін және басқаларын сынған жабдықты жөндеуге, әдемі заттарды тоқуға, тапсырыс беруге дәмді торттарды пісіруге, жақсы мақалалар жазу. Ресми жұмыс орнына қарағанда пайда әкелетін қосымша табыс болашақта табыстың негізгі түріне айналуы мүмкін. Бұл сценарийде отбасы бюджетінің нәтижесі қандай? Жауап қарапайым: қаражаттың барлық көздерінен.
Отбасылық бюджетті қалай басқаруға болады?
Ақшаны алу және олардың шығындары қағазға жақсы жазылады. Мұндай ақпарат есте сақтау қиын. Отбасылық бюджет ақшаны сақтайтын кассалық аппарат болып табылады және олардың қалдықтары басқа ақшаларға қанша «ақысыз» ақша қалғаны туралы ақпаратты нақтылау үшін есептеледі. Оларды ескеру үшін жалпы жазу кітапшасын жасай аласыз және оған екі кесте салуға болады:
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-18
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:7 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасымның қауіпсіздігі үшін қаржылық қауіпсіздік. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға үй экономикасы жайлы түсінік беру.Отбасы бюджетіндұрыс ұйымдастыруды,кіріс және шығыс кезін есептеуді үйрену. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Отбасы мүшелері бір-біріне деген құрмет көрсетуіне тәрбиелеу. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
. Ұйымдастыру кезеңі: 1) Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу. «Ойластыр» айдары Мұғалім тақтадағы суретті көрсетеді. Оқушылар осы суретті көргенде ойларына не түсті,соны 1 минут ішінде жазады. Сосын сол сөзді не үшін жазды түсіндіреді. Егер оқушылар сөздерінің ішінде ерекше сөздер болса, сол сөзді не үшін жазды, бұл тақырыпқа (не айтылған сөзге қандай қатысы бар) соны айтып беруі керек. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру
|
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары.Қазақ әндерінің жинағы |
|
Сабақтың ортасы |
Ақшаны сыйласаң ол да сені жақсы көреді»немесе «Тиыннан сом құралады» деген мақалдар біздің бүгінгі сабағымызға қатысты айтылғандай. Оқу мақсатын таныстыру 1.Отбасы бюджетінің негізгі кіріс-шығыстарын талдау 2.отбасы бюджетін оңтайландыру жолдарын ұсыну 3.отбасылық кірістер мен шығыстардың есебін жасай алады Отбасы бюджеті дегеніміз – бұл әдетте кесте түрінде бір айға жасалатын отбасылық кірістер мен шығыстардың есебі, отбасылық баланс. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; - Қалай ойлайсыздар, отбасы бюджеті де болуы мүмкін бе? - Отбасы бюджетін кімдер құрайды? - Қалай құрайды? - Бұл отбасына келіп жатқан кірістер болып саналады. - Отбасы бюджеті қалай жұмсалады? Қайда жұмсаймыз? Бұл отбасынан кетіп жатқан шығыстар. Бір сөзбен айтқанда, отбасы бюджеті кіріс пен шығыстан құралады. Қызығушылықты ояту Топпен жұмыс «Отбасылық бюджетті есептеп үйренейік» 1-2 топ тапсырмасы:(Тұрақты кіріс-ауыспалы кіріспен жоспарлы шығыс-жоспарсыз шығысты есептейді) Қандай жоспарланған бюджет екендерін айтады Қалыпты жоспарланған бюджет Тиімді жоспарланған бюджет Тиімсіз жоспарланған бюджет 3-топ тапсырмасы (Отбасылық бюджетті қалай үнемдеуге болады?) «Ақша.Отбасы бюджетін қалай үнемдеу керек» (бейнеролик)көру Дәптермен жұмыс. Жаңа сөздер жазылады. (Бюджет,кіріс,шығыс,зейнетақы,шәкіртақы,несие, экономика) Сергіту сәті
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; Еңбекақы, театрға бару, шәкіртақы, зейнетақы, ойыншық, әлеуметтік көмек,жалақы,киім-кешек,азық-түлік,дәрі,т.б. -Балалар, бізде қазір экономикамызда қандай өзгерістер болып жатыр? -Доллор, рубль өсіп жатыр. Сондықтан, азық-түлік, киім, оқу құралдары қымбаттады. Отбасында да шығындар көбейеді. Сол үшін үйге келген кірісті үнемдеу керек. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы https://melimde.com/saba-tairibi-bizdi-otbasili-byudjetimiz.html |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Рефлексия: «Тазалық» әдісі бойынша оқушылар өздері жаңа тақырыптан алғандарын ой елегінен өткізеді Еттартқыш- алған білімімді жинақтап, қорытамын, електен өткіземін. Чемодан- алған білімім болашақта қажет. Қоқыс жәшігі-алған білімімді қажет етпеймін. Үй тапсырмасы: Өз отбасыңның бір айлық отбасылық бюджетін есептеп келесіздер. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Отбасылық бюджетті сақтаудың қол жетімді жолдары оның ұйымының түрлерінен тұрады. Мысалы, кейбір отбасыларда әйелі ақша транзакцияларының толыққанды көшбасшысы болып табылады, ол жалақы карточкалары және оның қолындағы жинақ карталары бар. Мұндай отбасы «монополия» болып табылады, егер ер адам өзіне сенімді емес және оның әйелі ақшадан жақсы басқаратын болса деп санайды. Отбасылық жиынтық бюджет басқа түрлермен ұсынылуы мүмкін:
Жалпы . Жалпы отбасылық бюджетпен негізгі және қосымша кірістер бір мөлшерде жиналады. Біріншіден, коммуналдық қызметтер төленеді, ақша тасымалдау үшін сақталады, мектептегі балаларға арналған тамақ. Көтерме заттар негізгі қажеттіліктерді (жуғыш заттар, гигиена өнімдері) және өнімдерді (ет, жарма, май, қант) сатып алады. Кейінгі шығындардың орындылығы әдетте отбасылық кеңесте талқыланады. Отбасының ересек мүшелері жалпы отбасылық шошқа банкінің қай жерде және неге қаражат қалдырғаны туралы үнемі біледі.
Бөлек . Ақшаның жеке қалдықтары жас жұбайлар үшін елеулі сынақ болып табылады. Мысалы, әйел өнім сатып алады, бірақ ер адам балаларға арналған киім-кешекпен қамтамасыз етіп, тамақ өнімдерін төлейді. Отбасындағы жеке бюджет отбасылық келіспеушіліктің негізгі себебі болып табылады. Егер бір жұбайымның ақшасы бар екені туралы үндемесе, ал екіншісі - оларға қажет болса, онда ол отбасылық жанжалға жақын емес.
Аралас . Отбасылық бюджетті басқарудың барынша ақылға қонымды нысаны араласады. Негізгі қалдықтар отбасылық бюджет сияқты. Бірақ қосымша табыс (мысалы, күйеу құрылыс алаңында жұмыс іздейді, әйелі тоқылған нәрселерді сатады және сатады) онымен бірге қалады. Отбасылық бюджетті қалыптастырудың бұл түрі бір-біріне сенімсіздік туғызбайды.
Отбасындағы бюджет қалай қалыптасады?
Ерлі-зайыптылар кәсіпорындарда, мектепке дейінгі және мектеп мекемелерінде, ауруханада, әлеуметтік құрылымдарда жұмыс істейтін болса, ай сайынғы жалақы алады. Отбасылық бизнес жүргізілгенде, отбасылық шошқа банкіне ақша қаражатын апта сайын немесе күн сайын алуға болады. Қарт адамдар жұмыс істемейді, бірақ зейнетақы алады. Осы сомалардың негізгі отбасылық табысы қалыптасады.
Шығармашылық, қызықты, белсенді табиғаты бұл жерде тоқтамайды. Олар бірдеңе ойлап тапты, өздерін және басқаларын сынған жабдықты жөндеуге, әдемі заттарды тоқуға, тапсырыс беруге дәмді торттарды пісіруге, жақсы мақалалар жазу. Ресми жұмыс орнына қарағанда пайда әкелетін қосымша табыс болашақта табыстың негізгі түріне айналуы мүмкін. Бұл сценарийде отбасы бюджетінің нәтижесі қандай? Жауап қарапайым: қаражаттың барлық көздерінен.
Отбасылық бюджетті қалай басқаруға болады?
Ақшаны алу және олардың шығындары қағазға жақсы жазылады. Мұндай ақпарат есте сақтау қиын. Отбасылық бюджет ақшаны сақтайтын кассалық аппарат болып табылады және олардың қалдықтары басқа ақшаларға қанша «ақысыз» ақша қалғаны туралы ақпаратты нақтылау үшін есептеледі. Оларды ескеру үшін жалпы жазу кітапшасын жасай аласыз және оған екі кесте салуға болады:
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-19
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Табиғаттағы, қауіпсіздік |
|
Сабақтыңмақсаты |
Табиғаттағы қауіпсіздік ережесін сақтауға үйрету. Отпен ойнамау, өздеріне таныс емес саңырауқұлақтар мен жеміс – жидектерді теріп жемеудің қажеттілігін түсіндіру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту Су тасқыны болды делік? Өрт болған жағдайда Жыртқыш жануарды көрген жағдайда Ситуациядан шығу жолдары - - - Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Педагог балаларды алдын ала дайындаған орманға әкеледі. Балалар сендер білесіңдер ме, орманға,тауға,жалпы табиғат аясында қандай қауіпсіздік ережесін сақтау керек? -Тағы да қандай қауіпсіздік ережесін сақтау керек? Педагог балаларды екі орталыққа бөліп,бірінші орталықтағы балаларға табиғатқа серуенге барғандағы қауіпті деп санайтын өсімдіктермен жәндіктердің суретін жапсыруды, екінші орталықтағы балаларға «Табиғаттағы мінез-құлық ережесі» тақырыбында табиғатқа серуенге барғанда нені істеуге болмайды деп санайды, соған байланысты суреттерді жапсыруды ұсынады. Бірінші орталықтағы балаларға өздерінің таңдауы бойынша алдын ала қиылып берілген суреттердің ішінен қауіпті деп санайтын өсімдіктер мен жәндіктердің суреттерін жапсыруды тапсырады. Екінші орталықтағы балаларға табиғат аясында істеуге болмайтын қылықтарға байланысты берілген суреттерді жапсыруды тапсырады. Табиғатты қорғай біл. Табиғат-ана сені жақсы көреді. Әрбір шөп, өсімдік, гүл, құмырсқа, өрмекші барлығы да өмір сүргісі келеді. Өтінемін, осыны есіңде мәңгі сақта. Топтың арасынан жол іздеу. Бұл тұста 3 ережені есте сақтау керек. – Көпшілікке қарсы жүрмеу. Әрқашан адамдар жаппай қозғалып бара жатқан бағытпен жүруіміз керек. Артта жақындарыңыз қалса да көпшілікке қарсы жүруге болмайды – таптап кетуі мүмкін. Туыстарыңыз да осы ережені есте сақтаса, сыртқа шыққан соң кездесуге болады. – Бұрыштар, тіреулер мен бағандар секілді кез келген кедергілерді айналып өту керек. Ол үшін алдымызда не бар екенін мүмкіндігінше алыстау бағамдау керек. Екі қолымызды алдымызға айқастырып, екі алақанмен екі иықты ұстап, шынтақты алға бағыттап жүру керек. Сонда құлап қалған жағдайда да тыныстауға мүмкіндік болады. – Кенет құлап қалсаңыз, бірден тұруға әрекет етіңіз. Мұндай жағдайда басыңызды қорғап, бүк түсіп жату деген ережені ұмытыңыз! Қасыңыздан өтіп бара жатқан адам немесе кез келген заттан ұстап, жылдам тұрып кету керек. Аяғынан ұстаған адамыңыз сізге қарсылық көрсетуі мүмкін, сол үшін тез арада тұрып кетуге тырысыңыз. Бұл – төтенше жағдай кезіндегі ең маңызды ереженің бірі ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБМұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Қоғамдық орындардағы қауіпсіздік аса маңызды. Әсіресе, адам көп жиналатын ғимараттардағы тәртіп бірінші кезекте сақталуы тиіс. Кері байланыс
Үйге тапсырма Төтенше жағдайларда өзіме және басқаларға қалай көмектесе аламын? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-20
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Табиғиапаттаркезіндегі қауіпсіздік |
|
Сабақтыңмақсаты |
Апаттар мен табиғи апаттардың қоршаған ортаға әсерін біледі |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Экологиялық апат — табиғат пен қоғам арасындағы тепе-теңдіктің күйреуі. Экологиялық апат кезінде төтенше жағдайлар туып, табиғи экожүйелер мен әлеуметтік жағдайлар күрт өзгереді, жалпы тіршілікке, соның ішінде адамның қалыпты өмір сүруіне қауіпті жағдай төнеді. Экологиялық апатқа ұшыраған аумақтардағы табиғат өзгерістерін бастапқы қалпына келтіру мүмкін болмайды. Сондықтан Экологиялық апат қайтымсыз құбылыс болып саналады. Экологиялық апаттың таралу деңгейіне қарай: ғаламдық, аймақтық және аумақтық (жергілікті) деп бөлінеді. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Ғаламдық Экологиялық апат бүкіл биосферадағы табиғи процестерге әсер етіп, барлық адамзатқа қауіп төндіреді. Мысалы, климаттың ғаламдық жылынуы, Әлемдік мұхиттардың ластануы, озон қабатының (озонсфера) жұқаруы, қышқылды жаңбырдың жаууы, т.б. Экологиялық апаттың пайда болуына әсер ететін жағдайларға байланысты табиғи және антропогендік (техногендік) болып бөлінеді. Экологиялық апаттар көбіне кенеттен болатын табиғи жағдайлардың әсерлерінен (жерсілкіну, жанартау атқылау, құйынды борандар, су тасқындары, т.б.) және ұзақ уақытқа созылған экология дағдарыс зардаптарынан пайда болады. Соңғы кезде адамның іс-әрекеттерінің тікелей немесе жанама әсер етуі де себепші болуда. Табиғи Экологиялық апаттардың ертедегі геология замандарда да оқтын-оқтын болып тұрғаны – ертеде теңіздерде тіршілік еткен жануарлардың қаңқа қалдықтарының көптеп табылуы дәлел болады. Мысалы, палеозойдың ордовик кезеңінің соңында екі рет жойқын Экологиялық апат болған. Оған Әлемдік мұхиттар деңгейінің алғаш күрт төмендеуі және екінші рет оның күрт көтерілуі әсер етіп, бұрынғы тіршілік еткен теңіз жануарларының көптеген түрлері толықтай жойылып кеткені дәлел. Кейде ғылым-технология прогрестің қарқынды дамуының өзі Экологиялық апаттарға әкелетіні белгілі. Мысалы, 1945 жылы атом бомбасының қолданылуы, 1986 жылы Чернобыль АЭС-сындағы техногендік апат, т.б. 20 ғасырда адам қолымен жасалған Экологиялық апатқа Арал теңізінің тартылып қалуы жатады; Табиғи апаттардың түрлерін ата? ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Экологиялық апат — табиғат пен қоғам арасындағы тепе-теңдіктің күйреуі. Кері байланыс
Үйге тапсырма Апаттар мен табиғи апаттардың қоршаған ортаға әсері? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-21
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Техниканы қауіпсіз пайдалану |
|
Сабақтыңмақсаты |
Қауіпсіздік ережелерімен толық танысады,білімдері қалыптасады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушылардың назарын аудару. Психологиялық ахуал қалыптастыру. «Сөзімді аяқта» әдісі Оқушылар бірінен соң бірі өз ойларын жалғастырып айтады.Оқушылар «Денсаулық» , «Қауіпсіздік», «Ұқыптылық» деген үш топқа стикер арқылы бөлінеді. Үй тапсырмасын «Ой қозғау» әдісі арқылы сұралады. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Әр бір топ тапсырмалардың жауабын тапқандығын қол көтеру арқылы білдіреді. Әрбір дұрыс жауапқа топ «5»баллдық көрсеткішпен бағаланып отырады. Бұл тапсырма оқушыларды , шапшаңдыққа және бірігіп жұмыс жасауға тәрбиелейді. «Сергіту сәті» кезінде ән тыңдау арқылы жаттығуларды жасатамын. Оқушыларды слайдтағы жаттығуларды ретімен орындату арқылы сергітіп аламын.
ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Тақырыпты бекіту мақсатында оқушыларға «Ой қозғау» әдісі арқылы сұрақтар қойылады. Кері байланыс
Үйге тапсырма Техниканы қауіпсіз пайдалану ережелері |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-22
|
Бөлім: |
Тіршілікқауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Мен не жеймін?Азық-түлік қауіпсіздігі |
|
Сабақтыңмақсаты |
Азық – түлікті тоңазытқышта сақтау туралы түсініктерін кеңейту, тоңазытқышта дұрыс сақтау жолдарын үйрету, әлеуметтік ортада бейімдеу |
|
Бағалау критерийі |
Азық-түлік қауіпсіздігін біледі; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту Суреттер бойынша тақырыпқа шығу
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мағынаны тану Біздің денсаулығымыз мықты болуы үшін күнде не істеу керек ? - Сол тағамдарымыз үй температурасында да бұзылып кетіп жатады, ал азық – түлігіміз бұзылмас үшін не істеу керек ? Жазда үйдегі азық-түліктердің бұзылу мүмкіндігі өседі. Сондықтан ыстық маусымда олардың дұрыс сақталуына мұқият болу керек. Мысал үшін осындай кезде тоңазытқышыңыз бұзылып не дұрыс істемей қалса, азық-түлік құртылмауы үшін не істеуге болады? - Тоңазытқыш болмаған кезде бұрынғы біздің ата-бабамыз азық – түлікті қалай сақтаған, қанекей кім жауап береді ? Етті тоңазытқышсыз-ақ сақтауға болады. Оны қағаз сулықтармен құрғатып сүртіп, бетіне сиыр не қойдың майын жағыңыз. Етті пергамент қағазына орап, салқын жерге іліп қойыңыз. Басқа тәсілді де қолдануға болады. Етті бірнеше секундқа қайнап тұрған суға салыңыз. Осылайша оның бетінде қабық пайда болады. Артынан етті кептіріп, қалың жіппен орап, жақсы желдетілетін жерде сақтаңыз. Тамаққа қолданғанның алдында еттің қабығын алып, әдеттегідей қуырыңыз не пісіріңіз. Етті сақтаудың басқа тәсілдері де бар: етті сірке суына малынған матаға орау, немесе қатты тұздалған суға салу. Қандай әдісті қолдансаңыз да, бірінші етті тазалап жууды ұмытпау керек. Әрине бұл тәсілдердің ешқайсысы да етті өте ұзаққа сақтауға мүмкіндік бермейді. Қауіпсіздік ережелері . Азық - түлікті және дайын тамақты сақтауға қойылатын талаптар 1. Азық - түлік пен дайын тамақты жабық ыдысқа салады, мерзімінен артық сақтауға болмайды. 2. Тез бұзылатын азық - түлікті тоңазытқышта сақтайды. 3. Сақтау мерзімі өтіп кеткен, ескірген азық - түлікті тамаққа пайдалануға болмайды. Бұдан адам уланып қалуы мүмкін. ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: Азық-түлік қауіпсіздігін анықтайды; Азық-түлік қауіпсіздігін сипаттайды; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының 1 - баспалдағы Мен.............. БІЛЕМІН 2 - баспалдағы Мен.................. ТҮСІНЕМІН, Үйге тапсырма Азық-түлік қауіпсіздігі |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-23
|
Бөлім: |
Тіршілікқауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қауіпсіз ер жетеміз |
|
Сабақтыңмақсаты |
табиғатта өзін-өзі ұстау ережелерін сақтаудың қажеттілігін түсіндіру шұғыл көмек қызметтерін біледі және олармен хабарласу жағдайларын анықтау |
|
Бағалау критерийі |
Қауіпсіздік ережелерін біледі; Табиғаттағықауіпсіздікті сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Амандасу. Сабаққа дайындықтарын тексеру. Психологиялық дайындық: Сыныпта жағымды ахуал қалыптастыру Сәттілік біздер тілейік, Мен – саған, сен – маған, Күндей күліп жүрейік, Күннің нұрын төгейік, Мен – саған, сен – маған. Қауіпсіздік телефоны арқылы 4 топқа бөлу. (101 - өрт сөндіру, 102 - полиция, 103 - жедел жәрдем, 104 - газдан құтқару) Сабақтың тақырыбын ашу үшін: Бейнежазба қсыныңыз Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Класстер» әдісі арқылы қауіп-қатерлерді жабыстыру және атау. Оған қандай қауіпсіздік ережелерін сақтау қажет? «Фишбоуын «әдісі арқылы жазады тақтаға Дабыл дыбысы шығады (аудио жазба). Оқушылар бұл қай және не үшін болатын дыбыс екенін анықтайды. -Бұл дыбыс сендердің естеріңе нені түсірді? -Осы дыбысты естіп көргендерің бар ма және қай жерде естідіңдер? - Мектепте бұл дыбысты естіген кезде қандай әрекет ету керек? - Айналадағы қауіп-қатерлер туралы не білесіңдер? -Үйде, көшеде, мектепте қандай қауіп-қатер кездесуі мүмкін? -Олай болса мына пазлдарды жинау арқылы кездесетін қауіп –қатерлерді айқындайық. 1. «Суреттер ескертеді» Т.Ж.«Пазл» әдісі Шарты: берілген пазлдарды жинап, қарап қандай қауіп-қатерден сақтану керектігін айтады.
1-топ. Терезе жақтауына барынша асылып сыртқа қарама.
ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. «Минуттық шешім» Ж. Суреттерге мұқият қара. Жедел көмек көрсету қызметінің атауын және олармен хабарласуға арналған телефон нөмірін жаз.
Жедел көмек көрсету қызметіне хабарласу қажет болған жағдайда не туралы айтар едің? Жұптасып диалог құрастыру ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстары ның қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: 1. Қауіп-қатер түрлерін анықтайды. 2.Мәтінді түсінеді, түсіндіреді. 3.Қауіп-қатерден сақтану жолдарын ұсынады Дескриптор -Жедел көмек көрсету қызметінің түрлерін анықтайды -Жедел көмек көрсету қызметіне хабарласу нөмерлерін жазады. -Жедел көмек көрсету қызметіне хабарласу жағдайына қатысты диалог құрастырады өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс
Демек, бұл мынаны білдіреді................. Үйге тапсырма Қауіпсіздіңті болдырмау жолдары |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-24
|
Бөлім: |
Экологиялықмәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Меніңөлкемнің,елімнің экологиясы |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға азаматтылық пен отаншылдық сезімдерін тәрбиелеу, экспедициялық жасақтардың туристік қызметін жандандыру жолымен салауатты өмір салтын насихаттау. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Адамның шаруашылық әрекеті табиғаттың өзгеруіне әсер ететін ерекше фактор. Адам еңбек пен ақыл ойдың арқасында қоршаған ортаға бейімделумен қатар, оны өзгертеді. Сондықтан табиғатты өзгерту барысында адамзат оның кейінгі зардаптарын да ескеруі қажет. Жергілікті экологиялық проблемаларға ауа бассейнінің ластануын, радиоактивті, тұрмыстық және өнеркәсіптік қалдықтары, табиғи және техногендік төтенше жағдайларды жаткызуға болады. Адам әрекетінен Қазақстан жерінде тез шешуді қажет ететін проблемалар бар. GREАT кестесі бойынша туған өлкенің экологиялық проблемалары талдау жасайды
Венн диаграммасын толтыру. 1.Ауылдағы бір көшені таңдап алып, оның экологиялық жағдайына баға беру. 2.Экологиялық жағдайды бұзып жатқан жағдай болса, ол кімнің әрекеті екендігін анықтау. 3.Жайық өзенінің экологиялық жағдайына баға беру. Экологиялық қолайлы және қолайсыз аудандарды салыстыру. ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fturkystan.kz%2Fwp-content%2Fuploads%2F2019%
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Адам - табиғаттың ажырамас бөлігі. Табиғат пен адам қатар ұғым. Адамсыз табиғат, табиғатсыз адам өмір сүруі мүмкін емес. Адам табиғатты қасиет тұтуы керек. Кері байланыс
-
- Сабақ маған түсініксіз болды Үйге тапсырма: Қазақстандағы экологиялық мәселелер. Үйге тапсырма Туған өлкенің экологиялық проблемалары және оларды шешу жобалары. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Табиғатты қорғау - қазіргі кезде өмір сүрушілер ғана емес сондай-ақ, болашақ ұрпақтардың да денсаулығы мен хал-жағдайы дұрыс және өз уақытындағы шешімдерге тәуелді болатын қазіргі кездегі мәселелердің бірі.[1]
Табиғатты қорғау - бұл табиғи жер және су ресурстарын ұтымды пайдаланып, сақтауды және ұдайы өсіруді қамтамасыз етуге бағытталған мемлекеттік, қоғамдық, әкімшілік-шаруашылық, техникалық-өндірістік, экономикалық және заңды шаралар жүйесі. Қазақстанның табиғи ресурстарын қорғау және ұтымды пайдалану. Қазақстан Республикасының Мәжілісі және Үкіметінде табиғатты қорғауды күшейтуге, республикамыздың табиғи ресурстарын ұдайы өсіруге бағытталған бірқатар заңнамалық актілер қабылданып, пайдаланылуда. Әрбір облыстардың жанында осы актілердің орындалуын бақылайтын арнаулы мекемелер бар. Республикада табиғат қорғау прокуратурасы құрылды. Ол Қазақстан Республикасының табиғат қорғау туралы заңдарының орындалуын қатаң кадағалайды. Қазақстанда мемлекеттік ұйымдар торабы құрылған, олардың қызметі бірегей құрамды флоралар мен фауналары бар үлкен аумақты барынша ұзақ сақтауға арнайы бағытталған. Бұл ұйымдар - қорықтар, ұлттық табиғи саябақтар және ерекше қорғалатын аумақтар. Қазақстан Республикасында 2003 жылы ерекше қорғалатын 25 аумақ бар деп есептеледі, олардың қорықтары 10, табиғи ұлттық саябақтары - 10. Бұл табиғат қорғау мекемелері шамамен 3 млн гектар ауданға орналасқан.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-25
|
Бөлім: |
Экологиялықмәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Табиғатпенүйлесімділік |
|
Сабақтыңмақсаты |
Туған жердің, елдің табиғатымен үйлесімділік табу, оны аялау |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау Сендер қандай ғаламдық экологиялық апаттарды бiлесiңдер?Олар нелiктен пайда болған?Өздерің тұратын жерде қандай экологиялық проблемалар бар?Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мағыаны тану Ауа, су, жер – бізді қоршаған орта. Бүгінде олардың жағдайы апатты деп бағаланады, планета экологиялық дағдарысты бастан кешуде. Қазақстанның негізгі экологиялық проблемалары;Қазақстандағы ауаның ластануы Келесі себептер бойынша: Пайдалы қазбаларды өндіру және өңдеу (қорғасын, мырыш, фосфор, хром өндірісі) өсуі. 20 миллиард тонна қалдық жиналған, олардың үштен бір бөлігі күнделікті ауаны токсиндермен уландырады. Кәсіпорындар ескі тиімді емес тазарту жүйелерін пайдаланады, нәтижесінде атмосфераға мыңдаған зиянды заттар шығарылады. Мұнай мен газ өндіру кезінде ілеспе газды жағу. Бұл атмосфераға күлдің шығарылуымен бірге іске асады. Атмосфераға көміртек пен қорғасын тотығын шығаратын автокөліктер санының көбеюі. Оларды пайдалану кезінде сапасы төмен жанармайлар құйылып, көбінесе пайдаланылған газдарды тазартуға арналған сүзгілер қолданылмайды. IDEA әдісі бойынша Қазақстанның экологиялық аймақтарға айналу себептерінне талдау жасайды
«Балықтың қаңқасы» Мәтінді оқу /Қазақстан экологиялық проблкмаларын шешу жолдарына ақпарат береді/
«Қаңқаның басында» мәтінде қарастырылатын проблема белгіленеді Проблема дәлелдер келтіреміз Қорытынды жасаймыз ЕББоқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Табиғат- адам баласының тіршілік тынысы әрі таусылмас қазынасы. Адам табиғаттың туындысы ретінде біте қайнасып, өміріне қажетті азық қорын алады. Кері байланыс
Табиғатпенүйлесімділік табу жолдары |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Жалпы табиғатты қорғау деген мәселе қолыңа
мылтық алып, орманды қорғау емес. Табиғатты қорғау деген-қазақтың
байырғы өзінің ұлттық дәстүріндегі табиғатты аялау, оны сүю,
жастарды табиғаттың болмысына, заңдылығына үйрете отырып, табиғат
байлығын қорғауға жөне оны тиімді пайдалануға үйрету. Экологиялық
білім мен тәрбие берудің мақсаты да сол - жеке адамның бойында
табиғатқа деген ізгілік пен ұлттық әдет-ғұрыптарды қалыптастыра
отырып адам-қоғам-табиғат арасындағы толық үйлесімділікті
қалыптастыру және дамыту. Экологиялық білімді оқушылардың санасына,
ой-өрісіне, дүниеге деген көзқарасына қоршаған табиғи ортаның өзі
мен қоғам үшін қажеттілігін сезіндіре отырып қана сіңіру керек.
Экологиялық білім берудің түп негізі отбасынан басталады. Өкінішке
карай, аға ұрпақтың санасезімінде табиғат ресурстарына деген
көзқарас мүлдем басқаша болып келді. Ол олардың табиғатқа "байлық
көзі немесе табыс көзі" ретінде қарауы. Осы кері әдеттен жас
ұрпақтың бойы ада-күде болуға тиіс. Қысқасы, экология ғылымы
табиғатты тиімді пайдалана отырып, оның заңдылығын бұзбауға
үйретеді. Заңдылығы деген не? Ол-жердің беткі қабаты-литосфера,
оның үстіндегі гидросфсра, оның жоғарғы қабатын құрайтын -
атмосфера, осы үшеуінің ара қатынасындағы биосфера - тіршілік
қабаты. Осы үшеуі бір-бірімен үйлесімді ұштасып жатқан уақытта ғана
жер тозып, ауа ластанбайды. Мен мысалы, Финляндияда болдым, онда
тал тұрмақ бір бұтақ кестірмейді. Базардың өзін олар тазалық үшін
уақытша пайдаланады. Яғни біздегідей тұрақты орны
жоқ.
Экология қазақ үшін тың нәрсе емес, ол біздің
салт-дәстүрімізде бар, бұл ананың ақ сүтімен беріліп келген, туған
табиғатыңды қорғап қастерлеуге негізделген ғылым. Сәкеннің
"Көкшетауын" алыңыз. Қалай мадақтайды тау-тасын, жер-суын, міне,
"көк шөпті баспа", "суға түкірме" деп үйреткен, "ботам",
"құлыншағым", "қошақаным" деп еркелеткен. Жерін жұтатпас үшін әр
маусымға орай жайлау, күзеу, қыстауға көшіп-қонып жүрген. Көшкен
жұртында бір түйір көлденең зат тастамай, ошағын тегістеп, қазығын
қалдырмай кеткен. Мұның бәрі табиғатпен етене өскеннің арқасы. Мұны
мен жаңа бағыттағы ғылымда этноэкология деп
атадым.
Қазіргі таңда экология мөселесі атом қаруынан
да қауіпті. Себебі экология қазір ғаламдық проблемалық сипат алып
отыр. Кез келген өркениетті ел өзінің экологиялық мөселесін шешуде
ең қауіпті деген экологиялық апатты аймақтарын БҰҰ-ның алдына
мәселе етіп қояды. Біздің елімізден Елбасы БҰҰ-ға Арал мәселесін
қойып отыр. Экологиялық
қауіп
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-26
|
Бөлім: |
Экологиялықмәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Экологилыққауіптер |
|
Сабақтыңмақсаты |
ғаламдық экологиялық проблемалардың пайда болуы, қауіптері |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру. Оқушылармен амандасып, көңіл-күйін сұрау. «Көзбен көрген айғақтар» әдісі
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
«Кинометафера» әдісіБілім алушыларға «Озон қабатының жұқаруы» тақырыбында видео көрсетілім жасалады.Видеодағы мәліметке сүйене отырып, жаныңыздағы оқушымен бірлесіп озон қабатының жұқаруы себебі және оның қоршаған ортаға әсері туралы жазыңыздар. «Ғажайып картаға саяхат» әдісі Тақтада ілінген картадан жасырын аймақтарды көрсетедіБерілген ресурстарды пайдаланып ғаламдық экологиялық аймақтарды анықтап, таралу аймағын картадан көрсетіңіз.
«Фишбоун» әдісі (постерде) Экологиялық мәселелерден сақтану шараларына жоба ұсыныңыз.
Жұптық жұмыс жасауда ЕБҚ оқушыларға жұпты таңдауда қолдау көрсетіледі |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Аяқталмаған сөйлемдер» әдісі. Мен бүгін білдім... Мен бүгін сезіндім... Мен келесі сабақта білгім келеді ... Үйге тапсырма Қосымша дереккөздерді пайдаланып, 1 минуттық эссе жазып келу. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Экологиялық апат — табиғат пен қоғам арасындағы тепе-теңдіктің күйреуі. Экологиялық апат кезінде төтенше жағдайлар туып, табиғи экожүйелер мен әлеуметтік жағдайлар күрт өзгереді, жалпы тіршілікке, соның ішінде адамның қалыпты өмір сүруіне қауіпті жағдай төнеді. Экологиялық апатқа ұшыраған аумақтардағы табиғат өзгерістерін бастапқы қалпына келтіру мүмкін болмайды. Сондықтан Экологиялық апат қайтымсыз құбылыс болып саналады. Экологиялық апаттың таралу деңгейіне қарай: ғаламдық, аймақтық және аумақтық (жергілікті) деп бөлінеді.
Ғаламдық Экологиялық апат бүкіл биосферадағы табиғи процестерге әсер етіп, барлық адамзатқа қауіп төндіреді. Мысалы, климаттың ғаламдық жылынуы, Әлемдік мұхиттардың ластануы, озон қабатының (озонсфера) жұқаруы, қышқылды жаңбырдың жаууы, т.б. Экологиялық апаттың пайда болуына әсер ететін жағдайларға байланысты табиғи және антропогендік (техногендік) болып бөлінеді. Экологиялық апаттар көбіне кенеттен болатын табиғи жағдайлардың әсерлерінен (жерсілкіну, жанартау атқылау, құйынды борандар, су тасқындары, т.б.) және ұзақ уақытқа созылған экология дағдарыс зардаптарынан пайда болады. Соңғы кезде адамның іс-әрекеттерінің тікелей немесе жанама әсер етуі де себепші болуда. Табиғи Экологиялық апаттардың ертедегі геология замандарда да оқтын-оқтын болып тұрғаны – ертеде теңіздерде тіршілік еткен жануарлардың қаңқа қалдықтарының көптеп табылуы дәлел болады. Мысалы, палеозойдың ордовик кезеңінің соңында екі рет жойқын Экологиялық апат болған. Оған Әлемдік мұхиттар деңгейінің алғаш күрт төмендеуі және екінші рет оның күрт көтерілуі әсер етіп, бұрынғы тіршілік еткен теңіз жануарларының көптеген түрлері толықтай жойылып кеткені дәлел. Кейде ғылым-технология прогрестің қарқынды дамуының өзі Экологиялық апаттарға әкелетіні белгілі. Мысалы, 1945 жылы атом бомбасының қолданылуы, 1986 жылы Чернобыль АЭС-сындағы техногендік апат, т.б. 20 ғасырда адам қолымен жасалған Экологиялық апатқа Арал теңізінің тартылып қалуы жатады; қ. Арал апаты[
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-27
|
Бөлім: |
Экологиялықмәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Табиғаттықалайсақтауға болады |
|
Сабақтыңмақсаты |
тақырыптың негізін түсіне отырып, жаңа сөздер үйрену, ол сөздерді өмірде қолдануға дағдыландыру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс ХХ ғасырдың екінші жартысында адамзат алдында ғаламдық мәселелер тұрады. Адамзат пайда болған жағдайдан шығу ізденісін әр түрлі жолымен қарастыруды бастайды. Ғылыми-техникалық революциясының теріс зардаптарын болдырмау, адамзаттың болашақ дамуының сұрақтарының шешілуі, экологиялық мәселелерге айналды. «File» әдісі Тұрақты даму тұжырымдамасының мақсаттарымен, басты қағидаларына талдау жасаңыз
«Попс формуласы»: Қоршаған ортаны сақтау үшін өндіріс орындарында жоғары сапалы тазартқыш қондырғылар орнату 1-қадам: «Менің ойымша...» 2-қадам: «Себебі мен оны былай түсіндіремін...» 3-қадам: «Оны мен мынадай фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын...» 4-қадам: «Осыған байланысты мен мынадай қорытындыға келдім...» ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбал
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Жақсы сұрақ» әдісі арқылы кері байланыс жасайды.
Сіз қалай ...? Үйге тапсырма «Бізді қоршаған орта» Эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Қоршаған ортаны қалпына келтіру немесе сақтап
қалу өзекті әрі ауқымды мәселе. Өйткені, ұзақ жылдар бойына адамзат
табиғатты барынша пайдаланудың нәтижесінде, климатта айтарлықтай
өзгерістер орын алды. Қоршаған орта – аты-ақ айтып тұрғандай, бізді
қоршаған әлем.
Сұраққа жауап бермес бұрын, мына бір сөзді
жазайын. «Өзің қандай болсаң, айналаң да сондай» Сондықтан, заң
шығару, реформа жүргізу, қылмысқа тарту, жазалау сынды әрекеттерге
бармас бұрын, әр азамат өзінен бастап тәрбиелеуі
керек.
Нұсқаулық:
1. Кішкентай ғана олқылықтың арты, үлкен
мәселе тудыруы мүмкін екендігін ұмытпаңыз. Мәселен, қарапайым
бөлменің жарығын айтайын. Ерініп қшірмей кетіп жатамыз. Енді,
ойланып қараңыз, сіздің бір шамды өшірмеуіңізден басқа бір жерлдегі
шамдар күйіп жатады, немесе қаншама артық энергия көзін сіз босқа
жіберіп жүрсіз. Тым құрымағанда жарықсыз өмір сүріп жатқан халықты
бір ойлаңыз. Шешім: бүгіннен бастап жарықты үнемді пайдалану; Тек
жарыққа ғана емес, суға да, газға да қатысы
бар.
2. Қоқыс мәселесі. Бір ғана Алматының
өзінде сыртқы жағында қоқыс тастайтын үлкен жерді есіңізге
түсіріңіз. Қосымша, сол қоқыстың қаншалықты улы газ тазартып,
ластап жатқандығын ескеріңіз. Шешім: үйден қоқысты шығарарда оны
іріктеп барып тастаңыз. Яғни, шыныларды бөлек, қағаздар бөлек
т.б.
3. Жұмыс барысында парақты үнемді,
ретті пайдаланыңыз. Макулатураның бар екенін білесіз. Парақты
қоқысқа тастамай сонда өткізсеңіз
болады.
4. Полиэтиленді пакеттерді қолданудан бас
тартыңыз. Оның орнына майлық пакеттерді,қағаз пакеттерді
қолданыңыз.
5. Бір рет қолдануға арналған пластикалық
ыдысты қолданысыңыздан алып тастаңыз. Соның арқасында, жұмысшыларды
утилизация процессі қиын жүретін қоқыстардан арылтасыз. Пластик
заттарды қайта өңдеу барысында ауаға зиянды заттар қатты
бөлінеді.
Қорытындыласақ: Әдетке айналдырыңыз! Жоғарыда
айтқанымдай кішкентай әрекеттердің өзі дұрыс болмаса үлкен қиындық
тудырады. Сондай-ақ, кішкентайдан бастап, дұрыс әрекет жасасаңыз,
үлкен мәселелердің алдын аласыз. Қоршаған ортаны қорғауда
экологиялық мәдениетті қалыптастырған жөн. Нұсқаулықтардың барлығын
орындап жүрсеңіз экологиялық мәдениетті азамат болғаныңыз. Қоршаған
ортаны қорғауды өзіңізден
бастаңыз.
8 сынып ҚМЖ лары
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-1
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Махаббат мәдениеті |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға сүйіспеншілік ұғымының құндылық ретіндегі мәнін ашу. |
|
Құндылықтарды дарыту |
сүйіспеншілік ұғымының адам өміріндегі мәнін түсіндіру және сүйіспеншілік қарым-қатынасты дамыту; |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ұйымдастыру кезеңі. Тыныштық сәті.«Нұрға бөлену». Ыңғайланып отырыңыздар, денелеріңізді түзу ұстаңыздар. Аяқ- қолыңызды айқастырмаңыз, қолыңызды тізеге немесе үстелге қоюға болады. Көздеріңізді жұмуларыңызды өтінемін. Осындай Нұр,Махаббат және Тыныштық күйінде отыра тұрыңыз... Енді осы Нұрды жүрегіңізге орналастырыңыз. Нұрға толы бүкіл әлемсіздің жүрегіңізде.Оны осындай әсем қалыпта сақтаңыз.Жаймен көзіңізді ашуға болады. Рахмет!Оқушылар өз әсерлерімен бөліседі. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары.Қазақ әндерінің жинағы |
|
Сабақтың ортасы |
1. Ана деген ұлы ұғымды қалай суреттер едіңдер? 2. Ананың өз перзентіне деген шексіз сүйіспеншілігі жайлы не айтасыңдар? 3. Неліктен адам есейіп кетсе де анасының махаббатын аңсайды деп ойлайсыңдар? 3. Дәйексөз: «Махаббат құдіреті – жер жүзіндегі күллі ізгі, таза,риясыздық атаулының қайнар көзі»Ж.Сталь 1.Егер жер бетінде махаббат болмаса не болар еді? 2.Махаббатты не себептен құдіретті күшке теңейміз?ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; 4.Әңгімелеу.Топқа бірігу екі топқа оқушыларды санау арқылы біріктіру Жүрегіңнің отын сөндірме. Өкіл әдісі (Авторы белгісіз) Бір жігіт көршісіне өзін жақында ренжіткен досын жамандай бастайды.Көршісі ол жігітті тыныштандырып, досын кешіруін өтінеді. Сонда ол ашуланып:Мен неге өзімді ренжіткен адамды кешіруім керек, неге мен өзімді сатып кеткен адамның алдында кешірім сұрауым керек?- дейді.Тыңдап тұрған көршісі оған бір аңызды баяндап береді:Ертеде бір адам өмір сүріпті. Қатты ренжіген ол адам оған былай дейді:Ендеше, мен саған жарық беру үшін ешқашан шам жақпаймын, саған жылу беру үшін пешті жылытпаймын, үйдің есігін де жаппаймын - дейді.Осы айтылғандарды естіп тұрған жаңағы жігіт көршісіне:Бұл неткен ақылсыз адам, бұл өзінің жаққан шамымен Табиғатқа жарық беремін, өзінің жаққан отымен Табиғатты жылытамын деп ойлайды екен ғой- дейді.Сонда көршісі: - Сен де өзіңе соны істеп тұрсың. Сен де өзіңнің жүрегіңнің отын жақпай тұрсың. Саған өзгелердің жарық түсіргенін, өзгелердің келіп жылытқанын күтпей, өз жүрегіңнің отын жағып, өзгелерге жарығың мен жылуыңды сыйласаң, мүмкін, өзгелер де өз жолын табуға ұмтылар – деген екен. 5.Шығармашылық жұмыс, топтық жұмыс. 1.Оқушыларға махаббат, сүйіспеншілік ұғымдарына сәйкес келесі өлең жолдарын толықтыруды ұсыну. І – топ: Сүйем мен байтақ елімді ....................... жерімді ........................ ғаламды ................ ата - анамды. ІІ – топ Сүйем мен барша баланы .......................... дананы ..........................тауларды .......................бауларды. 2.Бірінші топ оқулықта берілген «Қайдасың қасқа құлыным» мәтінін,екінші,үшінші топқа «Қасиетті туған жерді қастерле» мәтінін оқи отырып, өздерінің табиғатқа деген сүйіспеншілігін ортақ ватманға сурет салу арқылы білдіреді. Кейін, әр топ өз суретін таныстырып, әңгімелеп береді. Топ мүшелеріне ұпай беріледі.ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; 6.Топпен ән айту. «Ана туралы жыр»Сөзі:Ш.Қалдаяқов |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау 7.Соңғы тыныштық сәтi. Баяу әуен қойылады. Көзімізді жұмып, еркін жайғасайық. Енді, бүгінгі өткен сабағымыздан нені түсіндік, қандай жақсы нәрселерді үйрендік, өзімізге нені алдық сол жөнінде ойланайық. Осының барлығын жүрегімізге салып, көкейімізге түйіп алайық. Жайлап, көзеріңізді ашуға болады. Бүгінгі керемет сабақ үшін сіздерге көп рахмет!!!! Кері байланыс Қиын болды… Бүгін мен білдім… Қызықты болды… Үйге тапсырма Махаббат мәдениеті. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Бекітемін:_________
Күні: 22.09.2023 ж.
Сыныбы: 8ә
Қысқа мерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Сабақтың тақырыбы |
«Елің үшін еңбек қыл, отыра берме бекерге» (Дулат Бабатайұлы); «Ендігі туған балалар,атаңның сөзін бұзбаңдар!» (Шортанбай Қанайұлы) |
|
Сабақтың мақсаты |
оқушылардың шығармашылық тұрғыдан еңбек ету қабілетін ашу және оқушыларды еңбексүйгіштікке, еңбекті бағалауға, еңбекқорлыққа, жауапкершілікке, табандылыққа шақыру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
оқушылардың еңбек, шығармашылық түсініктерін кеңейте отырып, «Дұрыс әрекет» құндылығының мәнін үйренеді. |
Сабақтың барысы
|
Сабақтың кезеңі/ уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ұйымдастыру кезеңi. Оқушылармен амандасып,сабағымыз қызықты әрі тиімді өту үшін «Өзін – өзі тану» сабағының «5-Т» ережесін қайталаймыз. Тәртіп, талап, тыныштық, тазалық, татулық Дәйексөз «Еріншектік – күллі дүниедегі өнердің дұшпаны. Талапсыздық, жігерсіздік, ұятсыздық, кедейлік – бәрі осыдан шығады» А.Құнанбаев (Оқушылар дәйексөзді бірнеше рет қайталап, дәптерлеріне жазып,мағынасын түсіндіреді) |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Әңгімелеу Аңыз Сұрақ: Қалай ойлайсыздар, егер ағайындылар жерден шынымен алтын тапқан жағдайда өзгерер ме еді? Сіздер ата – ана болсаңыздар, балаларыңызға еңбектенуді қалай үйретер едіңіздер? Шығармашылық жұмыс, топтық жұмыс «Еңбек түбі – береке» тақырыбында шығарма жазу Топпен ән айту «Армансыз күнім болмайды» 1)Бақытты жанмын сонда да бірақ Көңілім кейде толмайды Алаңсыз күліп жүрген кезде де Армансыз күнім болмайды Аспанда күнде айналар түнге Арманым өлсе сол қайғы Бақытқа сенемін Армандай беремін Армансыз күнім болмайды Дәптермен жұмыс Мұғалім дәптерде ұсынылған еңбекқорлық пен жалқаулықты өзара ұқсатығы мен айырмашылығын тауып кестені толтыруды тапсырады.
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Балалар хормен ән айтады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Соңғы тыныштық сәтi. Бүгінгі сабағымымызды есімізге түсірейікші. Сабақта көрініс тапқан жақсы қасиеттер жүректерімізде сақталып, іс жүзіне асырылсын. Жақсы ой ойлайық, жақсы сөз сөйлейік, жақсы іс жасайық! Сабақтан алған әсерлерімізді жүрегімізге орналастырайық. Тыныштық, тыныштық, бар жерде,тыныштық, тыныштық бүкіл әлемде. Кері байланыс 1. Мен сабақ қызықты ______ қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: үйрендім көп нәрсені ________ үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият ___ зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі ____ сирек қатыстым 5. Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын __ риза емеспін.Үйге тапсырма «Елің үшін еңбек қыл, отыра берме бекерге» |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Бекітемін:_________
Күні: 29.09.2023 ж.
Сыныбы: 8а
Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары-3
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтың тақырыбы |
«Жақсымен жолдас болсаңыз,айырылмасқа серт етер»(Бұқаржырау) |
|
Сабақтың мақсаты |
Оқушыларды айналасындағы адамдарға риясыз қызмет жасауға және жанашырлық қасиеттерді дамытып, шынайылылыққа, айнала қоршаған адамдарға тілеулес, ізгі ниеттерін дамыту тәрбиелеу. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Шынайы достық қарым-қатынасты орнату |
Сабақтың барысы
|
Сабақтың кезеңі/ уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ұйымдастыру кезеңі. 1.Тыныштық сәті: «Орманға саяхат» Көзді жұмуларыңызға да болады, терең демаламыз, әр демімізбен өзімізді еркін, тыныштықта сезінеміз. Енді орнымыздан ақырын тұрып, айналамызға тағы көз жібереміз. Тыныштық пен разылықты жүрегімізде сақтап, көзімізді жайлап ашамыз да бір-бірімізге қарап күлімсірейміз. Өз әсерлерімен бөлісу, қандай сезімде болғаны жайлы қысқаша айту... 2. Әңгімелесу Төмендегі сұрақтар бойынша әңгіме қозғау.
|
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
3.Дәйексөз. "Адам баласына адам баласының бәрі – дос"қазақтың бас ақыны - Абай Құнанбайұлы. 3.1. жұппен айту, жеке жатқа айту, 3.2. дәптерге жазу, 3.3. түсінік беру. -Достық деген не? -Өзің қиналған кезде көмектескен достарың болды ма? Мысал. - Шынайы дос болу үшін адам бойында қандай қасиеттер болуы керек? Пікірлерін білдіреді. Осындай жақсы қасиеттер арқылы, дұрыс әрекет арқылы Адамның бәрі бір-біріне дос бола білу керек, ендеше отбасындағы ана мен бала, іні мен аға, ата мен немере т.б арасында да достық болады екен. 4.Әңгімелеу. Мұғалім сыйы, видео үзінді. Ой қозғау Ұжымдық жұмыс. "Адал дос"тақырыбына байланысты кластер жасау.
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақтың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс • Алдымен біз былай деп ойладық..... • Одан кейін біз мына проблемаға тап болдық............. • Проблеманы шешу үшін......жасадық. • Бұдан біз..................көрдік. • Демек, бұл мынаны білдіреді................. Үйге тапсырма «Жақсымен жолдас болсаңыз,айырылмасқа серт етер» |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-4
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
«Ендігі туған балалар, атаның сөзін бұзбаңдар!»(Шортанбай Қанайұлы) |
|
Сабақтыңмақсаты |
Үлкенге деген ата-бабамызға деген сүйіспеншілік туралы түсініктерін кеңейту,сыйластық сезімдерін дамыту, тәрбиелеу |
|
Бағалау критерийі |
Ата-бабаларымызды, қазақтың ғұлама адамдарын таниды |
|
Құндылықтарды дарыту |
Ынтымақтастық, жауапты азаматтық позиция, өмір бойы оқу,ашықтық, өзі-өзіне және айналадағы адамдарға құрмет |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
1.Шаттық шеңбері Балалар шеңберге тұрып, бір-біріне жақсы сөздер айтып амандасады. - Сәлем, Нұркен, сен сүйкімдісің. Ой салу
- -Бүгінгі тақырыбымыз не туралы болуы мүмкін? Әңгімелеу ЕБҚ оқушыға дереккөздің форматын үлкейтіп, қолдану Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Дәйексөз Атаның сөзін бұзбаңдар! Деп неге айтып тұр? Халықта «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны көресің» деген сөзін балаларға бүгінгі сабақтың дәйексөзі ретінде алынады. 4.Өзіммен – өзім Балалар жайланып отырып, көздерін жұмып, өздерін ең жақын, сүйікті отбасы мүшелерін, өз үйлерін көз алдарына елестетеді. Өз отбасылары туралы ең қымбат, ғажап сөздерді айтып, өз ойларымен бөліседі. 5. Дәптермен жұмыс Мына суреттердегі бейнелердің қайсысын өз отбасы мүшелеріне теңер едіңдер? Әңгімелеп беріңдер. Суреттерді бояңдар.
Сергітку сәті Өлең мазмұнына сәйкес қимыл- қозғалыстар жасалады. Ғажайып сөздер - Отбасы, қуаныш, шаттық, мейірімділік, қамқорлық, сүйіспеншілік. ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды «Попс формуласы»:Отбасы – сүйіспеншіліктің, құрмет пен ынтымақтастықтың ошағы 1-қадам: «Менің ойымша...» 2-қадам: «Себебі мен оны былай түсіндіремін...» 3-қадам: «Оны мен мынадай фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын...» 4-қадам: «Осыған байланысты мен мынадай қорытындыға келдім...» |
Бағалау критериі Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін ажыратады Дескриптор: Отбасындағы құқықтарын анықтайды; Ұғымдар бойынша ақпарат анықтайды; Дәйектердің нақты, толық сипаттайды: Дескриптор Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін анықтайды; құрылысын сақтап, жүйелі ой жазады. Дескриптор: Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін қажеттігін дәлелдейді; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Өзіммен-өзім. Кері байланыс «Үш жағымды сәт» стратегиясы. Оқушыларға сабақтың барысында орын алған үш жағымды сәтті, яғни, тапсырманы орындауда болған үш жағдайды және келесі сабақта олардың жұмыстарын жақсарта түсуге керек болатын бір әрекетті атау ұсынылады. Үйге тапсырма «Ендігі туған балалар, атаның сөзін бұзбаңдар!» (Шортанбай Қанайұлы) |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-5
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Өзіңнен өзің есеп ал. (Абай) |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға ұлы ақынымыздың адам өмірі туралы философиялық ойлары туралы түсінік беру,ақынның ақылды, ақылсыз кісі туралы берген түсініктерін балаларға жеткізу, ұғындыру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзін-өзі тәрбиелей білуге баулу, адам бойындағы көрсе қызарлық, құмарлық сияқты әдеттерден қашық болуға тәрбиелеу, өмірін босқа өткізбеу. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру 1. Құнды сөз Абай тіліндегі көркем сөз айшықтарын тауып, ақынның сөз саптауының ерекшеліктерімен танысу, ақынның қазақтың әдеби тілінің дамуына қосқан үлесін тану. (Әдебиет теориясы: өлеңнің тілі, композициялық құрылысы, образ, стиль, т,б,) 2. Құнарлы ой Шығармадағы Абайдың оқырманның көңілінде сараланып, екшеліп қалған ойлы, тұшымды,ұтымды, құнарлы ой оралымдарын табу, олардың мән-мағынасын танып-білу, талдау, зерттеу. ОйтолғауАбай өлеңдерінің құрылысына: |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
«Жаныңда жүр жақсы адам» тақырыбында шағын әңгіме жазуға тапсырма беріледі. Жақсы мінез, жылы сөз-жан дәруі, Жігіттің мұны керек аңғаруы. Бейпіл сөйлеп, тік мінез танытқанның Тіптен оңай адасып, сандалуы. Мінездер бар жақсы-жаман, әр алуан. Әдептілік әділдіктен нәр алған. Кең болғанның кем болғанын көрмедім, Теңізге ұқсап тасып жатқан шараңнан. Сұхбат. 1 сұрақ: Ішкі сұлулық дегенді қалай түсінесіңдер? 2 сұрақ: Сыртқы сұлулық пен ішкі сұлулықтың қандай айырмашылығы бар? 3 сұрақ: Ішкі сұлулықты қалай көруге болады? Жаны сұлу адамның бойында қандай қасиеттер болуы қажет екенін түсінеді. 2. Шығармашылық жұмыс, топтық жұмыс.Жұптық жұмыс жасауда ЕБҚ оқушыларға жұпты таңдауда қолдау көрсетіледі Дәптермен жұмыс: 1 топ: 1 тапсырма «Жаны сұлу адамды сипаттау» 2 топ: 2 тапсырма: «Сұлулық», «Жан сұлулығы» түсініктеріне анықтама беру 3 топ:3 тапсырма: Берілген сөздерден адамның жан сұлулығын көрсететін құндылықтар мен қасиеттерді таңдап бөліп алу Топта жұмыс істеуге дағдыланады, ойларын еркін ортада талқылауға ашылады, басқалардан кем болмауға тырысады. Дәйек сөз. Жақсы мінез – бүкіл өміріңнің сарқылмас байлығы./Уильям Гэзлит/ ЕБҚ оқушы (есту, көру, ойлау қабілеті) тапсырманы саралау арқылы орындайды Шығармашылық жұмыс. Сахналау. Карточкалардағы тапсырмалар: 1. Сыйлаған гүл шоғын қабылдау кезіндегі қуаныш; 2. Достарыңмен қоштасу кезіндегі мұң; 3. Жақын адамыңмен кездесу кезіндегі шаттық; 4. Өз досыңның жеңісіне мақтаныш; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Үш жағымды сәт» стратегиясы. Оқушыларға сабақтың барысында орын алған үш жағымды сәтті, яғни, тапсырманы орындауда болған үш жағдайды және келесі сабақта олардың жұмыстарын жақсарта түсуге керек болатын бір әрекетті атау ұсынылады. Жалғастырыңыз: Маған ... қызықты болды Бұл ... қиындық туғызды Осы ... мені ойландырды Үйге тапсырма «Өзіңнен өзің есеп ал» |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-6
|
Бөлім: |
Азаматтық жәнее патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Толеранттық дегеніміз не? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Толеранттылық туралы түсінік беру. Көпұлтты Қазақстан Республикасындағы ішкі саяси тұрақтылықтың кепілі этникалық және діни татулықтың қажеттілігін ұғындыра отырып, төзімділікке, ынтымақтастыққа тәрбиелеу. |
|
Құндылықтарды дарыту |
сынып оқушылары бір – біріне мейірімділікпен, төзімділікпен қарауды үйренеді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңi. Оқушылармен амандасу,түгендеу. Толеранттылық туралы түсінік беру. «Төлерантты адам» тезистерін құрастырайық. Толеранттылық- жеке қасиет.
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Екі жұппен жұмыс. «Сіздер бір-біріңізді жақсы танисыңдар. Енді сіздерге 2 минут уақыт беріледі, осы уақытта басқаларға қарағанда өздеріңіздегі ерекше қасиеттеріңізді айтуларыңыз керек» Мысалы, хоббиіңіз, істей алатын нәрселеріңіз. Жұптарыңыздан ол туралы естіген соң, орындарыңнан тұрып, не білдіңіздер сол туралы айтасыздар. «Төлерантты тал » жасау. Барлық әлем мен үшін. 1 кезең. Әрбір топ бұл газетке толеранттылар үйін саласыздар. Толеранттылар жаңа айтып кеткеніміздей бәріне дос, қандай жағдайға да шыдамды, кез келген жағдайдың келісімін таба алатын, қамқор. Ендеше сендер осындай адамдарға арналған үй тұрғызасыздар. Үйлеріңіз әр түрлі формада болуы мүмкін.. Тек ұстанатын нәрсе –үй іздеген хабарландыру өте көп болады, сондықтан сіздер өздеріңіздің үйлеріңіздің көркем безендіріліп, басқалардың назарын бірден аударатын жағын ойластырғаныңыз жөн. Қолдарыңызға қағаз, фломастер, түсті қағаздарды алыңыз да іске кірісіңіз. Бес минут уақыт беріледі. 2 кезең. Берілген уақыт біткеннен кейін салынған үйлер тақтаға ілінуі керек. Топ мүшелері өз үйлерінің толеранттыларға арналғанын қорғап шығады.
Сергіту жаттығуы: Төрт столды қатарлап қойып, бес оқушы шығарамыз. Бір — біріңе достық, ынтымақтастық сезімдеріңді тексеріп көрейік. Музыка біткенде барлығы да отыруы тиіс, әрине барлығы да. Досын сыйдыра ма екен? Көрейік. Стөлдер саны бірте — бірте азая береді. Ойынның шарты: соңғы қалған бір стөлге бес оқушы да сыйысып отыруы тиіс. Мына бір аңызға тоқталайық «Бір кісі бармақтай құсты ұстап алып торға қамап қояды.Тұтқын құс күні-түні дамыл көрмей «Отан»,Отан,Отан…. » деп шырылдай береді.Құстың иесі: «Мұның да Отаны болғаны ма,ал Отаны болса қайда екен?» құсты ұшырып жіберейін де, ұшқан жағына қарап,ғажайып елге апаратын жолды біліп алайын» деп ойлайды. Сөйтіп торды ашып, құсты босатып жібереді. Құс ұшып шығып бар болғаны 10 қадам жердегі тастақты тақырдың арасында өскен жалғыз түп тікенге барып қонады.Сөйтсе,әлгі бұтада ұясы бар екен «Демек құстың Отаны -ұя салған жері болды ғой» деп ойлайды жаңағы адам.Шынында да адам түгілі құстарда ұя салып, мекендеген жеріне бауыр басыпкетеді екен! ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Балалар хормен ән айтады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Қазақ осы — айтатұғын елге сыр, О, ағайын, халық емес ол кесір. Қазақ осы — аңғал-саңғал жабусыз, Қазақ осы — ағыл-тегіл, көл-көсір. Қазақ осы — дала дейтін, күн дейтін, Қазақ осы — өнер алды тіл дейтін. Қазақ осы — карасың ба, ақсың ба, Қоңырсың ба, жатырқауды білмейтін, — деп жырлаған Қадыр Мырзалиев атамыз. Сол айтқандай, ұлы қазақ даласында басқа ұлт өкілдерінің бір шаңырақтың астында татулықта, сыйластықта өмір сүріп жатқаны сіздерге мәлім. Қазақстанда тұрып жатқан басқа ұлт өкілдеріне деген сыйластығымыз, құрметтілігіміз, парасаттылық пен имандылығымыздың айғағы. Сонымен балалар бүгінгі сабақ өз мақсатына жетті деп ойлаймын. Бүгінгі сабақта бірлік, татулық, бір шаңырақ, тыныштық, татулық, тұрақтылық, бейбітшілік, тағдыр, ынтымақтастық, патриотизм, үйлесімділік, шыдамдылық, сенімділік, қамқорлық, достық жайлы пікірлер мен ойларыңды ортаға салдыңдар. «Қазақ елі осындай» әнімен сабағымызды қорытындылаймыз. Кері байланыс 1. Мен сабақ қызықты ______ қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: үйрендім көп нәрсені ________ үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият ___ зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі ____ сирек қатыстым 5. Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын __ риза емеспін. Үйге тапсырма«Толеранттық мінез» тізбесе жасау |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект https://infourok.ru/tәrbie-saғaty-toleranttyқ-үjlesіmdі-өzara-қarym-қatynas-negіzі-4904619.html |
Толеранттық ( лат. tolerencia - төзімділік) — өзіндік айырмашылықты, өзгешелікті, ерекшелікті мойындау, басқа түрлерге төзімділікпен қарау, өзге сенімдегі, көзқарастағы, әрекеттегі кісілердің таңдау құқын құрметтеу, қақтығыстарды өзара сұхбат пен келісім арқылы шешу жолын қарастыру, зорлық күшке жүгінбеу, дөрекі, не мәдениетсіз амалдарды қолданбау, кешірімшіл және жанашыр болу секілді осызаман қоғамындағы түрлі сенімдер мен бағыттардың қатар өмір сүру және өзара сәйкесу ережесі.
Көбіне толеранттық ретінде өзгелердің кемшілігіне кешіріммен қарау, айырмашылыққа, бөтендікке төзе білу, басқа түрді қабылдай білу қатарлылар айтылады. Толеранттық жеке адамның, әлеуметтік топтардың басқа адамдармен немесе әлеуметтік топтармен қарым-қатынасынан көрініс табады. Ол психологиялық немесе әлеуметтік-психологиялық мінез дәстүрі ретінде; қазіргі қоғамның аса маңызды құндылықтарының бірі ретінде; тәуелсіздікке, дербестікке, идеяларды зорлықпен таңуға жол бермеу ретінде; адам еркіндігін шынжырлайтын діни, этникалық, нәсілдік нанымдардыың кикілжіңін жоққа шығарушы ретінде қарастырылады.
Басқалардың пікіріне, сеніміне, тәртібіне төзімділік таныту 1995 ж. ЮНЕСКО-ның Бас конференциясы бекіткен толеранттықтың принциптер Декларациясында толеранттылық былай қарастырылады:
әлемнің бай мәдениеттерін, өзін-өзі көрсетуін, жеке адамның қасиеттерінің көрініс табуын дұрыс түсініп, қабылдап, құрметтеу;
наным-сенімдерден, ақиқатты шексіздендіруден бас тарту және халықаралық құқықтық актілерде бекітілген адам құқы саласындағы ережелерді бекіту.
Қазақ түсінігіндегі "қонақжайлық" ұғымы осы толеранттық ұғымымен мағыналас келеді.[1][2]
Толеранттық басқа ойға, көзқарасқа, наным-сенімге, іс-әрекетке, әдет-ғұрыпқа, сезім-күйге, идеяларға төзімділік, жұмсақтық көрсете білу ретінде дәстүрлі қоғамдардағы доминантты идеялр мен идеологиялардың басқаларға қысым жасауын азайытып, жалпыхалықтың ынтымаққа қол жеткізуде маңызды рөлге ие. Ол адам құқы мен бостандығы, сондай-ақ плюрализм қағидасымен бірге негізі демократиялық принциптердің бірі саналады.
Толеранттылық — қоғамның саяси мәдениетінің жалпы деңгейін көрсетеді.[3]
Нөл толеранттық деп қатысты әрқандай іске мүлде толерантсыздық танытып, сәл қайшы болғандардың өзін заң бойынша қатаң жазалауды айтады.[4][5][6] Нөл толеранттық саясаты адамдардың белгіленген ережеге толық бойсынуын талап етеді, ешқандай басқаша болуға мүмкіндік қалдырмайды.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-7
|
Бөлім: |
Азаматтық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Біз-біртұтас халықпыз! |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға сүйіспеншілік ұғымының құндылық ретіндегі мәнін ашу. |
|
Құндылықтарды дарыту |
сүйіспеншілік ұғымының адам өміріндегі мәнін түсіндіру және сүйіспеншілік қарым-қатынасты дамыту; |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
ІҰйымдастыру кезеңі. ІІ. Кіріспе. Еркіндігін еншілеп, егемендік тізгінін қолына алған мемлекетіміздің Тәуелсіздік туын көгінде желбіреткеніне де міне, биыл 27 жыл толып отыр! Біздің Отанымыз - Егеменді, Тәуелсіз, Қазақ мемлекеті. Қазіргі күнде мемлекетіміздің дүние жүзіндегі ең ірі мемлекеттермен терезесі тең. Ешкімге жалтақтап жатқанымыз жоқ.Осынау жылдар ішінде елімізді ғаламға танытқан көптеген игі істер атқарылуда. Қазақстанның көк аспанында көк туымыз желбіреп, Қазақстан деген елдің бар екенін әлем жұртшылығы мойындағалы қашан. Бүгінгі таңда әлем назарын өзіне аударып отырған қазақ елінің әр күні, айы, жылы жағымды жаңалықтарға толы. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары.Қазақ әндерінің жинағы |
|
Сабақтың ортасы |
1.Құндылық құнын ұғындар. (карточкамен жұмыс) Отбасымда ең сыйлы ______________________ Ең қымбатты ____________________________ Ең ақылды _____________________________ Ең сүйкімді ______________________________ Ең құрметті ______________________________ Ең құнды ______________________________ Ең бағалы _____________________________ Ең қажетті ________________________________ 2. «Сөз асылы – мақал» деп атам қазақ текке айтпаған ғой. Өйткені, бақыт та, нұр да, жыр да, тыныс та - бала. Осы бала бағбаны кімдер? Әрине, ата- ана. Жас жеткіншек қашан да ата – ананың ақылы, үлгі-өнегесі арқылы өсіп қалыптасады.ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; І. «Сан саяхат» Оқушыларға: 1. Жеті ата деген не? Өз жеті атаңды білесің бе? 2. Төрт түліктің пірлерін ата? 3. Сүтті төрт түлік малдың аттарына байланысты ата (қой, ешкі, сиыр- сүт, бие сүті- қымыз, түйе сүті-шұбат) 4. Жылқы туралы мақал- мәтел айта аласыз ба? (Жылқының сүті шекер, еті бал. Адам жылқы мінезді. Жылқы-малдың патшасы.) 5.Бес қаруды ата ( Садақ, мылтық, найза, қылыш, айбалта) 3. « Жалғасын тап» 1. Жығылып жатып………..(сүрінгенге күлме) 2. Күлме досыңа…………(келер басыңа) 3. Ауру қалса да …………(әдет қалмайды) 4. Әдепті бала арлы бала....(әдепсіз бала сорлы бала) 5. Ұяда не көрсең…………(ұшқанда соны ілерсің) 6. Әдепті бала ата-анасын мақтатар………. (әдепсіз бала ата-анасын қақсатар) 7. Ана сүтін ақтамағанды… (ешкім жақтамайды.) 8. Әке тұрып ұл сөйлегеннен без……….(шеше тұрып қыз сөйлегеннен без ) 9. Қарағайға қарап тал өсер…... (қатарына қарап бала өсер) 10. Үйінде ұл-қызы бардың…………. (көгінде сөнбес жұлдызы бар) 4. Постер қорғау: 3,5,7 сандарына байланысты |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Мұғалімнің қорытынды сөзі: Халқымыздың аяулы ұлы, зиялы азаматы Б.Момышұлы кезінде «Жаудан да, даудан да қорықпаған қазақ едім. Енді қорқынышым көбейіп жүр. Балаларын бесікке бөлемеген, бесігі жоқ елден қорқам. Осы атамыз көтерген мәселе бүгінде бәрімізді алаңдатуы тиіс. Бұл ата-анаға да, ұстаздарға да, балаларға да ой салады деп ойлаймын. «Жұмыла көтерген жүк жеңіл» демекші, балаларымызды бірлесе тәрбиелейік дей келе бүгінгі тәрбие сағатымызды аяқтаймыз. Бірігіп «Достық» әнін орындау. Кері байланыс Қиын болды… Бүгін мен білдім… Қызықты болды… Үйге тапсырма«Біз-біртұтас халықпыз!» |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект ustaz.kz›materials/word/tarbie…birtutas…birtuta |
Шаймардан Нурумов: Біз – біртұтас халықпыз
Алдымызда қазақстандықтардың ең айтулы мерекелерінің бірі – Алғыс айту күні келе жатыр. 28.02.2018 3061 Бұл мейрам Қазақстан халқының ынтымағын, бірлігі мен бауырластығын одан әрі нығайтатын, қазақ халқына барша жұрттың ыстық ықыласын арттыратын бірден-бір мереке. Бұл күні Қазақстанды мекен еткен барлық этнос өкілдері қазақ халқының кішіпейілдігі, ақкөңілдігі, кең байтақ жеріндей кеңпейілдігін тілге тиек етіп, өз ризашылықтарын білдіріп жатады. Қазақ жерінде өмір сүріп жатқан барша жұрт еліміздің дара тұлғасы, бүкіл әлемге танымал Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевқа өздерінің бүгінгі бақытты да шаттықа толы бейбіт өмірлері үшін алғысын жаудырып, ілтипатын білдірумен болады. Соның ішінде Қазақстан ұйғырлары да осы елді мекен етіп жатқан 100-ден астам этностың өкілдерімен тең дәрежеде бақытты өмір сүріп жатыр. Халқымызға өз мәдениетін, тілін, дінін және дәстүрін сақтап қалуға бар мүмкіншілік жасалған. Қазіргі таңда елімізде 70-ке жуық ана тілінде дәріс беретін мектептер жұмыс істеуде. Бүкіл дүние жүзіне өзінің өнерлі әртістерімен танылған Республикалық мемлекеттік ұйғыр театры бар. Қ.Қожамияров атындағы бұл театрға өздеріңіз білетіндей жақында академиялық дәрежесі берілді. Бұл Қазақстан ұйғырлары үшін аса қуантарлық жаңалық болды. Сонымен қатар елімізде республикалық дәрежеде «Ұйғыр авази» атты ана тілінде шығатын 15 мың оқырманы бар газет жұмыс істейді. Р.Сүлейменов атындағы Шығыстану институтында ұйғыртану ғылыми орталығы жұмыс істейді. Ұлдарымыз бен қыздарымыз халық шаруашылығының барлық салаларында қызмет атқарып келеді. Қазақстан ұйғырларының этномәдени орталығының негізгі қызметтерінің бірі қайрымдылық көмек көрсету болып табылады. Айталық соңғы бір-екі жылдың көлемінде миллиондаған қаражат қайырымдылық мақсаттарға бөлініп, жұмсалды. Көптеген қайырымдылық іс-шараларына демеушілік жасалды. Әлеуметтік жағдайы төмен отбасыларға да үнемі қаржылай көмек беріп, қамқорлық жасап келеді. Мысал келтірсек, жақында Алматы облысы Талғар ауданының Тұздыбастау ауылында бірнеше үй өртеніп, тұрғындар қиын жағдайда қалды. Бірі қазақ, бірі ұйғыр және орыс болып табылатын бұл ауыл тұрғындары да берілген жәрдем мен демеушіліктер үшін өз алғыстарын айтып жатты. Қарағандыда болған су тасқыны, Алматы облысындағы сел кезінде де көптеген азаматтар көмекке мұқтаж болды. Ұйғыр орталығының Жігітбасы кеңесі, Әйелдер кеңесі жапа шеккендерге барынша қолдау көрсетіп, белсенді түрде қызмет атқарды. Қазақстан ұйғырлары Президент Н.Назарбаевтың ішкі-сыртқы саясатын толығымен қолдайды. Соның ішінде «Мәңгілік Ел» стратегиясы Қазақстан ұйғырлары үшін көптеген міндеттер жүктеді. Елбасы Н.Назарбаевтың қазақ тілін латын графикасына өткізуі кезеңінде де қазақстандық ұйғырлар ана тілін латын таңбасына негіздеп бірге көшуге шешім қабылдады. Әрбір қазақстандық ұйғыр жақсы түсінетін бір қағида мынау: «егер Қазақ жерінде Қазақстан мәңгі болса, Қазақстан ұйғырлары да, олардың тілі, діні және дәстүрі де мәңгілік болады». Сондықтан әрбір қазақстандық ұйғыр Қазақстанның дамуы мен гүлденуіне әрдайым өз үлесін қоса береді. Шаймардан НУРУМОВ, Мәжіліс депутаты, ҚХА мүшесі, Қазақстан ұйғырларының этномәдени орталығының төрағасы
___________________________________________
(білім беру ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-8
|
Бөлім: |
Азаматтық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отанға арналады. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жас ұрпақты Отанын сүюге, еліміздің рәміздерін қастерлеуге, бай - қуатты ел екендігін мақтан етуге үйретіп, туған еліне, жеріне деген сүйіспеншілігін арттырып, махаббат сезімін ояту. |
|
Бағалау критерийі |
Отанға деген құрметі арытады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Ұлтжандылық пен париоттық сезімдері қалыптасады |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Сөзжұмбақ шешу: Отан Балалар, «Отан дегеніміз не?» Кім қалай түсінеді? Отан отбасынан басталады деп неге айтқан? Талқылау. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып,талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Туған өлкедегі мәдени ескерткіштер мен құндылыұтарды дәріптеу Оқушылар суреттерін жинақтау арқылы коллаж жасап, қорғайды. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында «Менің Ұстазым» тақырыбында сурет салу беріледі. Оқушыларды 3 - топқа бөлу. Әр қатарға қиылған қағазды тарату. Шыққан суреттен әр топтың аты шығады. (Мозайка) 1 - топ: Туған жер 2 - топ: Отан 3 - топ: Атамекен Бүгін сабақ бойы мына бір кестені толтырып отырамыз. 1.Кесте толтыру. Не білемін Нені білгім келеді Не білдім 1-топқа сұрақ. Қазақстанның қазба байлықтары 2-топқа сұрақ Қазақстанның қалалары 3-топқа сұрақ Отан немесе Қазақстан туралы өлең оқы. «Бәйге» ойын. Полиглот. 20 – ҚР тәуелсіздігін қай жылы алды? 20 – Еліміздің бас қаласы 20 – ҚР президенті 50 – ҚР туының авторы 50 – ҚР елтаңбасының авторлары 50 – Әнұранымыздың авторлары 100 – Еліміздің көрікті жерлері 100 – Отан туралы өлең айт 100 – Отан туралы ән шырқа Он сұрақ ойыны:
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар …-otan-rukhy-biik-ask-ak… Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Қорытынды: Ата-бабаларымыздың мәңгілік арманын орындайтын артында қалған ұрпағы. Еліміздің асыл қазынасын сақтау және осы қазынаны молайту біздің қолымызда! Байлық пен абырой, жаңарулар мен жаңғыруларға жетуге үміткер елдің еңкейген кәрісі мен жасы тек нәтижелі Еңбек пен тұғырлы Ғылымға ғана арқа сүйеуі қажет. Осы екеуіне тәу еткен жұрт мұратына жетеді. Кері байланыс. Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының Не білемін Нені білгім келеді Не білдім Үйге тапсырма «Отаным Қазақстан» тақырыбында коллаж дайындап келу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Біздің Қазақстан – көп ұлтты мемлекет. Бейбітшілік пен достастықта, татулықта бірге жұмыла отырып, қызметтің әр түрлі саласында қазақтар мен орыстар, татарлар мен немістер, украиндер мен кәрістер еңбектенуде. Мен соңғы жүз жылда Қазақстан жеріне әр түрлі халықтар қоныс тепкеніне жиі ойланамын. Біздің еліміз сияқты менің ағайыным да көп ұлтты. Бірлік, ұлтаралық келісім және саяси тұрақтылық – қазақстандықтардың қалауы. Мен оны білемін. Онда татарлар да, орыстар да, қазақтар да бар. Олардың тағдырын, өмір тарихын тыңдағанда менің елім одан сайын маған жақындай түседі, оны жақсырақ түсіне бастаймын. Біздің отбасы тарихымыз мыңдаған басқа отбасылардың тарихына ұқсас. Өмірдің қиын кездерінде, ауыр жұмыстарда, өтіп жатқан күндер мен мерекелерде әр түрлі ұлт өкілдерінің пікірі қалыптасты. Адамзат баласының татулығына ұмтылу әр халықтың қанында бар, әсіресе ол қазақстандықтарда ерекше дамыған. Бұл қазақ жерінің жомарттығынан, осы өлкелерге тағдыр алып келген барлығына құшағын кең жайып, пейілін кеңге салатын қазақ халқының мінезінен жаралған. Осында тұрушылардың барлығы қазақ халқының тілін, тарихы мен салт-дәстүрін білуі келек. Қазақстанда тұратын барлық халықтың татулығы мен бірлігінің мәні осында. Ол байырғыкөркем Қазақстан жерінде бейбітшілікті сақтауға көмектеседі. Ал татулық – болашақта гүлденудің маңызды талабы.
Қазақстан күн сайын дамып, көркейіп жатыр. Осындай елмен әрине мақтанасын. Қазақ елі мақтанышқа тұрарлық ел. Әрине, осы жетістіктеріміздің бәрі Елбасымыздың арқасында.
Қазақстан менің елім, аңсағаным Кең байтақ жеріңменен тамсанамын. Асқар тау, белдеріңмен мақтанып, Күлімдеп, мен де бір шаттанамын.
Отаным – Қазақстан туған елім, Ойнап күліп ер жеткен туған жерім. Өсе бер өркендей бер, Елім менің, Ардақтап мәңгі мен сені өтермін.
Мен туған және өскен жері біртұтас болғанда ғана адам бақытты болады деп ойлаймын. Мен қандай бақыттымын, өйткені сен барсың – менің Қазақстаным!
Сен барсың менің жанымда, Көктемнің гүлі ашылған! Балалық шағым қасыңда, Тағдырым сенсің, Қазақстан!
Мен үшін Отан – құндылықтарды материалды тасымалдаушы емес. Бұл жан сезімі! Сенің әрқашан оймен болса да, оралғың келетін Жердің, рухани бұрышы. Менің жылдарым күндермен өлшенеді. Мен оның шексіз болғанын, менің кішкентай және үлкен Отаным татулықта болғанын қалаймын. Мен әрқашан да Қазақстанда тұратын адамдарға жанымның жылуын, жүрегімнің отын сыйлауға дайынмын.
Мен өз Қазақстанымды қалай жақсы көремін? Мен өз отанымды қалай мақтан тұтпайын? Ол мені өз құшағына алады, әрдайым жылулық сыйлайды. Отанымда қонақта болғанда өзімді өте жайлы сезінемін, жақсы демаламын. Біз өмір сүреміз, кетеміз, өлеміз, ал біздің отанымыз мәңгі өмір сүреді.
2011 жыл – біздің Республикамыз үшін мерейтойлы жыл, Қазақстан тәуелсіздігінің жиырма жылдығы. Жиырма жыл ішінде экономикада, саясатта, әлеуметтік дамуда көптеген жетістіктерге жеттік . Бізді әлем таниды. Бұл өте маңызды. Бұл біздің де, біздің Президенттің де үлкен жетістігі. Біз, жастар бүгінгі табысымызды бекіте отырып, жаңа асуларға жету үшін көп еңбек етуіміз қажет. Біз оған дайынбыз.
Ата - бабаларымыз көп жылдар бойы тәуелсіз ел болуға армандады. Наурызбай, Бөгенбай, Қабанбай батырларымыз, Сәкен Сейфуллин, Ілияс Жансүгіров, Бейімбет Майлин және тағы басқа ақын-жазушыларымыз тәуелсіздік үшін күресіп, көбі репресияға ұшырады.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-9
|
Бөлім: |
Азаматтық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
«Елім деп соққан жүрегім!» |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отан», «ел» ұғымдарының адамгершілік құндылық ретіндегі мәнін түсіндіру. Отанына, туған жеріне, еліне деген сүйіспеншілікке тәрбиелеу. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Отанға, туған жерге деген махаббат сезімі оянады. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңi. Шаттық шеңбері Оқушылар шаттық шеңберіне тұрып, мұғалімнің: Амансыңдар ма, балалар, Күн сайын өскен сналар. Талапты бол, талантты, Бүгінгі сабақ елімізге арналар. – деген шумақпен сабақ басталады. Қ. Мырза Әлидің «Өз елім» әнін хормен орындайды. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Әңгімелеу 1. «Туған жер», «туған ел» дегенде ойларыңа не түседі? Туған жер – адамзаттың, кең дүниені есігін ашып, өмірге келген, бізге дейін сан толқын ұрпақтың кіндік қаны мен маңдай тері тамған киелі мекен. Туған ел – «Туған жердей жер болмас, туған елдей ел болмас» – дегендей әркімнің өзінің туған жері, елі, атамекені 2. Туған жерге, елге деген сүйіспеншіліктің түп тамыры не деп ойлайсыңдар? Отанға деген сүйіспеншіліктің түп-тамыры сыйластық, татулық, бауырмалдық, бірлікте болады.Отанды, туған жерді сүю адам өміріндегі ең бағалы құндылық. Өзіңнің кіндік қаның тамып, туып өскен жерің. Жерін басып, суын татып ер жеттік. Сондықтан да елге деген сүйіспеншіліктің түп тамыры деп ойлаймын. Мәтінмен жұмыс Қ. Жұмаділовтың «Қаздар қайтып барады» (үзінді) Мәтінді мазмұндау бөлімдері: Етікші шыңы Жолаушы Қарт кесімі Қатал сызық Айнабұлақ Тұмар Мәтін бойынша сұрақтар - Қарияның туған жерге деген сүйіспеншілігі неден көрінеді? - Қарияның туған жерге деген сүйіспеншілігі оның 40 жыл бойы туған топырағын бассам деп армандауынан, жолдың қаншалықты қиыншылығын көре тұра алған бетінен қайтпағандығы, заңсыз шекарадан басып өтуі, көзінен аққан жасына, жерді құып сүйгенінен көрінеді. - Қарттың туған жердің топырағын жерге қайтаруының себебін қалай түсіндірер едің? - Қарт туған жер топырағын алып, тұмар етіп тағып жүрді. Себебі туған топырақ киелі, сондықтан өмір бойы оған күш-қуат беріп келді. - Қарттың туған жердің қасиетін қалай түсініп, бағалайсыңдар? - Туған жер – қасиетті. Әркімнің туған жері өзіне қымбат. Туған топырақты шалғайда жүрсең аңсап, сағынып жүруіңнің өзі киелілігі. Түйіні: Туған жер – ата-бабамыздың мекені, ежелгі қонысы. Бұл жерде ата-бабамыз тұрды, өмір сүрді. Бұл жер – ата-бабамыздың кіндігі кесілген жазира жер. Жалқымызда атамекенді ардақтау сезімі өте терең. Туған жерді қасиет тұту – қанға сіңген мінез ежелгі дәстүр. Бұл таным біздің жанымызға ана сүтімен тараған, ана сүтімен дарыған. Дәйексөз Өз туған жеріңе деген сүйіспеншілігіңді ең алдымен отбасыңа, ауылдастарыңа арнамай тұрып, барша әлемді сүю мүмкін емес. М. Шаханов Сахналау Рөлге бөліп оқып, өз ойларыңмен жалғастырыңдар Немересі: Ата, туған жеріңізді неліктен сағына бересіз? Атасы: Балам, туған жердің топырағы, суы мен ауасы түтіні де қымбат. Өйткені сол жерде дүниеге келіп, өсіп – өндім. Адамның өскен жері адамның жанына, сана- сезіміне әсер етіп, мәңгілік есінде қалады екен. Немересі: Туған жерді, елді соншама қадірлеуіңіздің себебі неде? Атасы: Ол – менің ата – бабамның жері, олар оны адал еңбек, маңдай терімен қорғап, көркейтіп, ұрпағына аманатқа тастап кеткен.Сондықтан мен олардың үмітін ақтауым керек. Немересі: Ата, осынша жасқа келсеңіз де, туған жеріңізді соншалықты қалай жақсы көресіз? Атасы: Қарағым, туған жерге деген сүйіспеншілік пен құрмет менің бойыма ана сүтімен, бесік жырымен сіңген. Менің бойымдағы туған жерге сүйіспеншілік сезімі өздеріңе дарып жатса, үмітімнің ақталғаны деп білемін. Немересі: … Түйіндеме Туған жер, атамекен әр адамның тағдырын құрайды. Тек одан барлық алғаныңды көңіл сүзгісінен өткізіп, бал жинаған арадай жүрегіңе құя білуің шарт. Туған жерді сүю дегеніміз өмір бақи өз жерінде байланып қалу емес. Әлемге назар аудармай, табандап отырып алсақ, ақпайтын көл секілді өз-өзімізбен тұйықталып, әлемдік даму мен өркениеттен құралақан қалар едік. Десе де, жер шарының қай ендігі, экватордың қай белдеуінде жүрсең де, қайта соғар, сағынышыңды басар темірқазығың – туған жер атты ұлы ұғым біреу. Сонымен рухани байланысыңды үзбесең ғана, айдарыңнан жел еспек. Өйткені өзге топырақ, өзге ауа, өзге су оның орнын толтыра алмақ емес. Мұғалім сөзі: Міне, Ш.Айтматов айтпақшы, Туған жер, атамекен әр адамның тағдыры. Одан алғангыңды жүрегіңе құя білуің шарт. Туған жерді сүю, өз еліңе байланыпи қалу емес. Жер шарының қай түкпірінде жүрсең де туған жер, Отан – біреу. Себебі өзге топырақ, өзге ауа, өзге су оның орнын толтыра алмайтындығын біз бүгінгі сабағымызда білдік. Бүгінгі «Елім деп соғар жүрегім…» атты сабағымызда Отанды, елімізді, туған жерімізді сүйе білуді үйрендік. «Туған жер», «ел», «Отан» – сөздері баға жетпес құндылығымыз, ең қымбатымыз. Әрқайсымыз ата-бабамыздың кіндік қаны тамған жер ежелгі қоныс, ата мекенімізді қадірлей, қастерлей, бағалай білуге тиіспіз. Себебі туған жер- қасиетті, құдіретті.
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Балалар хормен ән айтады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы https://infourok.ru/elim-depzherim-dep-soarzhregim-998457.html
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Жүректен – жүрекке Бүгінгі сабағымыз Тәуелсіздігімізге 28 жылдығына арналған 28 жұлдызды күннің «Отан» күнімен сәйкес келіп отыр дегенбіз, Олай болса, Еліміздің тәуелсіздігі мәңгі болғай деген ізгі ниетпен, еліміз көркейіп, гүлдене берсін, дами берсін деген тілегімізді тақтаға ілулі тұрған туған жердің табиғатын гүлдендіру арқылы білдірсек. Кері байланыс 1. Мен сабақ қызықты ______ қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: үйрендім көп нәрсені ________ үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият ___ зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі ____ сирек қатыстым 5. Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын __ риза емеспін. Үйге тапсырма «Елім үшін мен не істей аламын?» ой толғау |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Отан... Осынау қысқа ғана, 4 әріптен және 4 дыбыстан тұратын сөз төрткүл дүниенің әрбір адамы үшін ыстық шығар... Отан деген - әр адам шыр етіп дүниеге келгенде ауасымен тыныстайтын, желі маңдайынан есетін, ең алғаш жүрекке жылулық орнататын құтты мекен, ыстық ұя. Осысымен де, Отан – қасиетті, Отан – киелі.
«Бұл дүниенің дидарында біздің бір ғана Отанымыз бар, ол – тәуелсіз Қазақстан»,- деп кемел саясаткер Нұрсұлтан атамыз айтқандай, жалғыз Отанымыз – Қазақстан! Иә, тәуелсіз Қазақстан... Менің мақтан тұтарым! Менің кіндік қаным тамған қазақ даласы! Мені әлпештеген ел! Мен сүйген Қазақстан! Егемен елімнің есімін есіткенде, бойымда рухани күш-қайрат тасып, шыбын жаным алаулаған оттай жанып, жүрегімнің атша тулайтыны жасырын емес.Себебі, Қазақстан ұғымы – қастерлі ұғым. Мені шақалақ шағымнан осы күнге дейін әлпештеген, маған табиғатының самал лебі мен ауасын сыйлаған, мені әсем даланың әсемдігіне куәгер еткен туған елім!
Бүгінде дүниежүзінің картасынан ойып тұрып орын алып, Еуразияның қақ ортасынан шекарасын сызған, әлемнің сан жылдар бұрын дамып кеткен алпауыт елдерімен небәрі 25 жыл уақыт ішінде терезесін теңдеп, шекарасын шеңдеп, керегесін кеңдеген ұлы Отаным тек ілгеріге қадам басуда.
Сан ғасырлар бойы тәуелсіздікті аңсап, зар қаққан, Отан үшін отқа түсіп, су кешкен, «егемендік» деп еңіреп, тәуелсіздік үшін тебіренген, елдің, жердің бостандығы үшін жан аямай күрескен кешегі батыр ата-бабаларымыздың киелі аманаты – егемен еліміз – қазіргі таңда біздің жауһар жәдігеріміз. Осынау тәуелсіздігінің тұғыры берік болатын дербес еліміз бұл күнде ұлттық рәміздерін тағайындаумен қатар, көк байрақты еркіндік символы, елтаңбаны еліміздің, жұлдызы жанған мемлекет екендігіміздің айқын дәлелі ретінде танытты.
Сонымен қатар, республикамыз қойнаудағы өлшеусіз табиғат байлықтарымен ғана емес, ең алдымен, алуан түрлі ұлт өкілдерінен құралған халқымен ерекшеленеді. 130-дан астам этнос өкілдерін жатсынбай, өз мекенімізге тартып, бүгінде, сан түрлі ұлт өкілдерімен бір шаңырақ астында бейбіт күн кешіп отырғанымызға талай жыл толды. Еліміздегі қалыптасқан ұлыстардың арасындағы береке мен бірлік, сыйластық, достық қарым-қатынастың орын тебуінде кеңқолтық, қазақтың дархан даласындай кең пейілі мен ыстық құшағының аясында өтіп жатқаны белгілі. Бұл – бірлігі жарасқан Қазақстан сипаты.
Көк туды серік етіп, елдің, Отанның намысын өзге елдерде қорғап, әнұранымызды әлем төрінде шырқап, елдің атын шығарып жүрген ұландарымыз – еліміздің мақтанышты тұлғалары. Әлемдік додаларда елдің үкілеген үміттерін ақтап, Қазақстанның мерейін үстем етіп жүрген Г.Головкин, И.Ильин, С.Сәпиев, Д.Елеусінов, Ж.Жапарқұл, Е.Сметов сынды елдің патриот ұл-қыздары – Қазақстанның рухы өр, тәні бекем ел екенін әлемге насихаттап жүр. Бұл –Отансүйгіш ұрпақ мекендейтін Қазақстан бейнесі.
«Терең білім – тәуелсіздігіміздің тірегі, ақыл-ой – азаттығымыздың алдаспаны» ,-дей келе, терең білімді тәуелсіздік тірегіне, ақыл-ойды азаттық алдаспанына айналдырған Қазақстан – білімділіктің туын биікке көтерген кемеңгер ел. Арыстандай айбатты, жолбарыстай қайратты, қырандай күшті қанатты, көздерінде от ойнаған, сөздерінде жалын бар, жігерлері жасымаған, тек алға ұмтылған білімді жастары бар Қазақстан – биікке өрлеген, саяси да рухани құндылықтары мол, көкке қанат сермеген, біліктілік пен ізденімпаздықтың шырақшысы болған білімді ел.
Мен, тәуелсіз елдің өскелең ұланы, кең-байтақ көсіліп жатқан жазиралы даланың кербез сұлулығына көз сүзіп өскен, бірлігі жарасқан халықтың татулығын «тұмар» деп білген, қарасаң көз тоймайтын әсем қала Астананы «Еуразияның жүрегі» деп таныған және де бірлігі берік, достастығы мығым Атамекенімді «жәннатым» деп танып, білімім мен қайрат-жігерімді өз елімнің мүддесіне жұмсауға ұмтылған жас ұланмын. Осы орайда, маған туған Отанымның тау-тасы мен топырағы, қаласы мен ауылы, бұрқырап шыққан түтіні мен өзен-көлі, ойқастаған жануары мен құрт-құмырсқасы, бәрі-бәрі ештеңеге айырбасталмайтын қымбат та құнды қазына екенін айта кеткім келеді.
Киелі Отанымның бүгінгі күні алған асулары мен бағындырған белестері аз емес-ті. Жаһандану заманында жанданған Қазақстан қазіргі таңда әлемнің ең үздік 50 елінің қатарына еніп, енді әлемнің алпауыт 30 елінің қатарына кіруді басты нысана етіп отыр. 2017 жылы бас қалада өткен, күллі әлемді «аузына» қаратып, дүниенің дидарының түпкір-түпкірінен туристтерді Қазақстанға ағытқан, елдің саяси дамуының жолындағы үлкен үрдіс, жауапты іс, әлем алдындағы абыройымыздың айғағы – «EXPO 2017» көрмесін де асқан шеберлікпен өткіздік. Кең ауқымды алып жатқан, білімді тұлғалардың ой-саналарының жетістіктерін насихаттап, табиғат ахуалының алдын алудың алғы шартын насихаттаған бұл көрмені көрген де арманда, көрмеген де арманда... Елімнің жеткен жетістіктері – «Мәңгілік ел» болу жолындағы маңызды қадамдар. Мен, Қазақстан азаматшасы ретінде, елім жеткен жетістікке өзім жеткендей болып қуанам. Себебі, Қазақстан – менің жүрегімнің төрінен орын тепкен жалғыз Отаным! Мен Қазақстан азаматшасы болғаным үшін қуанамын, Қазақстанның бейбіт тұрғыны екенімді еңсемді көтере айтамын және Қазақстанның менің туған Атамекенім екендігін мақтан тұтамын.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-10
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Бейнехостинг (You Tube) |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға сүйіспеншілік ұғымының құндылық ретіндегі мәнін ашу. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Ынтымақтастық: топтық жұмыс барысында жылулық қарым- қатынастар дамиды, ынтымақтастық дағдылары қалыптасады және сындарлы көзқарас дамиды, қарым-қатынастарды қалыптастыру кезінде сыни ойлау қабілеті дағдыланады. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
. Ұйымдастыру кезеңі: 1) Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу. «Сәлем» жаттығуы арқылы психологиялық ахуал орнату. 2) Миға шабуыл. «Конверттегі сұрақ» әдісі. Кез-келген оқушы конвертті ашып сұрақты оқиды. Қалған оқушылар: Табиғат құбылыстарына қандай мы-салдар келтіруге болады? Табиғатта су айналымы деген не (1-сурет)? Табиғатта су айналымын көрсететін қандай құбылыстарды мысалға кел-тіре аласың? Үй жағдайында су айналымын қа-лай бақылауға болады? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары.Қазақ әндерінің жинағы |
||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Сөздікпен жұмыс: Түртіп алу. бейнежазу–запись видео -videorecording;
Жұмыс дәптері файлдықосу-добавить файл-addfile «Кинометафора» әдісі А) «VideoPad программасында бейнені өңдеу» тақырыбына кіріспе жасау мақсатында интерактивті тақтадан бейнежазба көрсетемін. Б) Оқушылар бейнежазбаны көріп, тыңдап стикерге бейнежазбадан түсінгендері бойынша 2 сөйлем жазып, тақтаға оқып іледі. Кері байланыс: Оқушылардың сабаққа қатысуының қарқынына қарай «Бас бармақ» әдісі арқылы бағалап отырамын. Дәптермен жұмыс Тапсырма: VideoPad программасындағы бейнені өңдеуге қолданған құралдар тізбесін жасаңдар. Бұл құралдардың қызметін жазыңдар. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады;
А) Тапсырма: «Табиғаттағы су айналымы» бейнежазбасын компьютерде өңдеп, сақта.
Б)Әріптерінің саны 6 дан көп сөздерді қысқарт. Ол үшін сөздердің бірінші және соңғы әріптерін және олардың арасына қырқып тастаған әріптердің санын жазады. Мысалы, «экспорттау» сөзі «э8у» деп қысқартылады.
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Рефлексия: "Серпілген сауал" әдісі арқылы төмендегі берілген сұрақтар оқушылардың орындығының артына сұрақ жабыстырып қоямын. Оқушылар бір мезетте артына бұрылып өарап, орындықтағы сұрақты алып, сынып бойынша талқыға салып жауабын шешеді. 1. Бейнені өңдеудің қандай маңызы бар деп ой түйдің? 2. Қай кәсіп иелері өз кәсіби қызметтерінде бейнежазбаларды басқаларға қарағанда жиі қолданады?. Үй тапсырмасы: (интернет, энциклопедия). |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект infourok.ru›sabati-tairibi-beynemontazhdau-… |
Хостинг – ол сіздің сайтыңыз тұратын жер. Хостинг – ол үй.
Әр түрлі хостингтер бар. Тегін немесе ақылы. Тегін хостингтердің көбісінің бір жаман жері сіздің сайтынызға өз жарнамаларын қояды. Бұл жағымсыз фактор, біріншіден сізге (сол орынға сіз жарнаманы қойып ақша табуға болатың еді), екіншіден кірген адам да тегін ашылған сайт екенің бірден біліп, ақпараттардың көбісің шынайы қабылдамайды.
Домен деген не?
Жоғарыдағы мысал бойынша сөлейтің болсақ, хостинг – үй, ал домен – мекен-жайы. Домендер де әртүрлі болады. Оларды жалпы алғанда бірнеше дәрежеге бөліп қарастырады: 1-дәрежелі домен, 2-дәрежелі домен, 3-дәрежелі домен және т.с.с.
Бірінші дәрежелі доменді сіз ешқандай жерден ала алмайсыз немесе олар мемлекетке, белгілі бір салаға тиесілі.
Екінші дәрежелі доменді сіз сатып аласыз және жыл сайын ақы төлеп отырасыз. Мысалы: adres.com немесе adres.kz.
Үшінші дәрежелі домендердің біршамасы тегін болып келеді және біршамасы ақылы.
Тегін үшінші дәрежелі доменді сіз тегін сайт ашқанда ала аласыз, мысалы adres.ucoz.net және өз доменіңізге (2 дәрежелі домен бар болса) аша аласыз, мысалы adres.adres.kz.
Ақылы болып келетін үшінші дәрежелі домендер атақты домендер секілді болып келеді. Мысалы: adres.co.uk немесе adres.com.kz.
Жоғарыда келтірілген мысалдардың бәріндегі adres сөзі сіз қалаған кез келген сөз екенін білдіреді.
Тағы бір айта кететін жағдай. Домен тандағанда өз тақырыбыңызға сай етіп дайындаңыз. Мысалы сіздің тақырыбыңыз Қазақстан болса, сіздің доменіңіз azil-kulki-maladec.kz болып тұрса жараспай қалады. Жараспауы былай тұрсың, егер домен және тақырып бір-біріне сай болып тұрған жағдайда іздеуші системаларда көтерілуіңіз оңай болады. Және ұзын домен алудың қажеті жоқ. Мысалы men-rymzhanovtin-nemeresi-bekzhanmin.kz деген адрес болса кірген адамның есінде де қалмайды. Ал bekzhan.kz болса әңгіме басқа...
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-11
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Прокрастинация |
|
Сабақтыңмақсаты |
Балаларды үлкенге құрмет көрсетуге, кішіге қамқор болуға тәрбиелеу. Әдептілік қағидаларын меңгерте отырып, қажет емес әдеттерден бойларын аулақ ұстауға шақыру.Салауатты өмір салтын ұстануға дағдыландыру |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушыларға сүйіспеншілік ұғымының құндылық ретіндегі мәнін ашу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||
|
Сабақтың басы |
. Ұйымдастыру кезеңі: 1) Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу. «Сәлем» жаттығуы арқылы психологиялық ахуал орнату. 2) Миға шабуыл.
Суретпен жұмыс: Жағдаятты талдау. 1. Жұмысты кейінге неге қалдырамыз? 2. Ол жалқаулыққа жата ма? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары.Қазақ әндерінің жинағы |
||||
|
Сабақтың ортасы |
Психологияда прокрастинация дейтін термин бар. Мағынасы – істі кейінге қалдыра салу әдеті, содан туған психологиялық шаршау. Адамның психикасы нәпсіге ауыр кез келген нәрседен қашуға бейім. Сондықтан ауыр істің бәрін кейінге қалдыруға тырысады. Әйтеуір сылтау табуға дайын тұратынымыз содан. Осыны прокрастинация дейді. Бірақ прокрастинацияның асқынғаны түрі кәдімгідей психологиялық дертке әкеледі. Оған шалдыққандарды прокрастинатор дейді. Прокрастинатордың ерекшелігі сонда – еріншек күшін үнемдеуге тырысып, артық жұмыстан қашса, прокрастинатор болса энергия үнемдеудің не екенін білмейді. Қазір істелуі тиіс істі уақытында орындамай, басқа нәрсемен айналысып жүре береді. Яғни, тыным жоқ, мазасыз келеді. Істі істеудің орнына әлеуметтік желіні шарлап, ғаламтор ақтарып кетуі мүмкін. Егер прокрастинация күнде болып, бірнеше сағат уақыт босқа кетсе, бұл адамның әлеуметтік жағдайына да, психологиялық жай-күйіне де зиянын тигізеді. Зерттеуге сүйенсек, мұндай адамның жалақысы аз, уайымнан денсаулығы нашар болады екен. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады;
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; Прокрастинацияның себептері Мұның себептері қарапайым. Созылмалы дертке айналмаса, себебін табу оңай. Келесідей себептері болуы мүмкін: - Шешім қабылдай алмау; - Ішкі мотивацияның болмауы; - Жоспарлай алмау; - Қорқыныш пен үрей; - Перфекционизм; - Соңында істей саламын деген жалған сенім. Кейде адамның арман-мақсаты болмауы мүмкін. Өмірлік мақсаты жоқ адамның бір нәрсені істеуге де ішкі сенімі жетпейді. Фобия жетістігі мен жеңісін тұмшалап тастауы мүмкін. Ал перфекционист адам істі үтір-нүктесіне дейін идеал орындауға тырысады. Сол себепті бастап кетуге батпай немесе жібі түзу жолды іздеп, біраз жүріп қалуы мүмкін. Негізі бұл да адамды күйзеліске әкеледі. Арылу жолдары Психологтардың айтуынша, ересек адамның 20 пайызы прокрастинациядан жапа шегеді екен. Егер істі тындыруға уақыт жетпей, мазасыз ситуацияға тап болсаңыз, жұмысты бітірудің басқа жолдарын табуға тырысу қажет. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Ақырын жүріп, анық бас Адамның істі кейінгі ысыруының бірден-бір себебі – тапсырманың ауырлығы. Сондықтан оқжетпеске қол созбай, шағын, қарапайым деңгейден бастау керек. Істер іс жай, жеңіл болса, оны істеу де оңай. Мәселен, кешке ағылшын тілін оқу керек болса, бүгін ағылшын тілді кітаптың 1-2 бетін оқимын деп жоспар қойыңыз. Оны орындау жеңіл шығар. Рефлексия: "Серпілген сауал" әдісі арқылы төмендегі берілген сұрақтар оқушылардың орындығының артына сұрақ жабыстырып қоямын. Оқушылар бір мезетте артына бұрылып өарап, орындықтағы сұрақты алып, сынып бойынша талқыға салып жауабын шешеді. Үй тапсырмасы: «менің бір күнім» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект
:https://massaget.kz/jigitterge/psihologiya/66100/
|
рокрастинация – істі кейінге қалдыру әдеті. Шаруаны тақалғанда тындыру көпшілігімізге тән. Соның кесірінен жұмыс өнімділігі мен денсаулығымызға нұқсан келеді. Balbal.kz мотивациялық сайты прокрастинациямен күресу туралы материал дайындады.
Прокрастинация деген не?
Әлемде 5 адамның бірі прокрастинатор. Жалқаудың ертеңі бітпес деп жатады. Прокрастинация жалқаулық емес. Ол психологиялық мәселе. Кейде оны Скарлетт синдромы деп те атайды. Кез келген маңызды іс, дипломдық жұмысты бірден бастап кетпеу, уақыт созып кәмпит жеу, телефон ақтару сияқты ұсақ-түйекпен алдану.
Неге ертеңге қалдыруға әуеспіз?
Ондай жағдай бәрінің басынан өтеді. Алайда кей адамдар үшін бұл айықпас дертке айналады. Қанша тырысса да еш нәрсені уақытылы тындырмайды. Содан өз-өзіне налиды. Оның себебі әртүрлі: бірсарынды жұмыс, зейін қоюдан қиналу, шаршау, сәтсіздіктен қорқу, қызықсыз, ұнамайтын нәрсемен айналысу.
Күнделікті өмірде біз істегіміз келмейтін нәрсеге тап боламыз. Ал одан бас тартуға жүрексінеміз. Соның салдарынан прокрастинация оянады.
Жаңа технологиялардың шығуы – тағы бір алаңдатушы фактор. Телефон дыбысы, интернеттегі жазбаларға алаңдаймыз деп прокрастинация жасаймыз.
Прокрастинация неге әкеліп соғады?
Істі кейінге қалдыра берудің кесірінен уақытты жоғалтамыз. Ал уақыт – ең қымбат ресурс. Содан барып жұмыс өнімділігі төмендейді. Соңына келгенде бәрін бітіруге тырысып, жүйкемізге салмақ түсіреміз. Ұйқы шала болады, отыра бергеннен остеохондроз сияқты аурулар пайда болады.
Одан бөлек ол психологиямызғада әсер етеді. Прокрастинацияға ұшырайтын адамдар депрессияға жиі түседі. Уақытты құр өткізгеніңізге қынжыласыз, стресске түсесіз. Бұл мотивацияның жоғалуына әкеледі. Өз-өзіңізді төмен бағалап, қалай негативті адам болып бара жатқаныңызды байқамай қаласыз.
Прокрастинациядан құтылудың 12 әдісі
Уақытты дұрыс бөлу
Егер сізге бір күнде бірнеше тапсырманы үйіп-төксе, не істеріңізді білмей қаласыз. Қайсысынан бастарыңызды білмей ештеңе бітірмеуіңіз де мүмкін. Сол үшін маңыздылығына қарай істі бөліп қойыңыз. Осылайша сол іске зейін қоясыз. Эйзенхауэр матрицасын қолданып көрсеңіз болады.
Шынайы мақсат қою
Өзіңіздің шамаңызды біліңіз. Ағылшын тілін білмейтін адамға бір аптада ағылшынша сөйлеп үйрен десе, ол орындалмайтыны хақ. Сол үшін де қай уақытқа дейін орындап бітіру керегін дұрыстап ойластырыңыз. Тым қатаң режим ұстанбаңыз.
Жоспар құру
Мынаны істеу керек деп ойлап қою жеткіліксіз. Орындалу керек тапсырмаларды күнделікке тізіп қойыңыз. Орындаған нәрсеге + қойып отырыңыз. Осы кезде ішкі мотивация оянады.
Мотивация
Мақсатыңыз кұр арман болып қалмас үшін оны жиі еске алу керек. Стикерге, күнделікке мақсатыңызды жазып қойыңыз.
Әр орындаған ісіңіз үшін өзіңізге сыйлық жасаңыз. Мысалы кітаптың әр 50-ші бетіне сағыз салып қойыңыз. Ал орындамай қойсаңыз жаза қолданыңыз. Сол күні бір нәрседен бас тартыңыз.
Қателесуден қорықпау
Прокрастинацияның бір себебі – қателесуден қорқуымыз. Қателесудің жаман емес екенін ұғыну керек. Мінсіз ештеңе болмайды. Ал қателесудің арқасында тәжірибе жинаймыз.
Жұмыс орнын ретке келтіру
Жұмыс істейтін орныңызда артық нәрсе болмасын. Шашыраңқылық сізді алаңдатады. Зейін қойып, ләззатпен іске кірісе алмайсыз. Сол үшін жұмыс орнын ретке келтіріп болғасын іске кірісіңіз.
Қатаң күн тәртібінен бас тарту
Күн тәртібіңізге расымен маңызды істерді жазыңыз. Бірақ әр минут, секундын жоспарлау қажет емес. Жоспарланбаған істерге де уақыт қалдырыңыз. Тым қатаң күн тәртібімен жүру жалықтырады.
Тамақтану және үзіліс уақыты
Үзіліс уақыты болмаса, шаршап қалуыңыз мүмкін. Сол үшін аз-аздан демалып тұрған жөн. Тамақтану уақытын да ұстану керек. Әйтпесе қарныңыз ашып, жұмыс уақытында асханаға қарай жүгіре беретін боласыз.
Қызықты ету
Жұмыс қалай қызық болуы мүмкін деп ойладыңыз ба? Оны ойын ретінде, әріптесіңізбен жарысу арқылы қызықты ете аласыз.
Алаңдататын нәрселерден аулақ болу
Бос әңгіме, телефон дыбысы, т.б. алаңдатады. Әріптесіңізбен тек үзілісте ғана әңгімелесіңіз. Ал жұмыс біткенше телефон дыбысын сөндіріп қойғаныңыз дұрысырақ.
Есеп беру
Кешке өзіңізге есеп беріңіз: не істедіңіз, не бітірмедіңіз? Өзіне есеп бермейтін адам шаруаны ертеңге қалдырып, істі қиындататынын түсінбейді. Есеп беру арқылы қалай жеңгеніңізді байқайсыз. Ертерек бітіру арқылы бос уақыт пайда болғанына қуанасыз.
Бос қиял
Нәтижені ғана ойлаудың қажеті жоқ. Одан да шешу жолын ойластырған жөн. Қиялдай берсеңіз, энергияны соған жұмсайсыз әрі іске жеңіл-желпі қарайсыз.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-12
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасылық табыс |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға үй экономикасы жайлы түсінік беру.Отбасы бюджетіндұрыс ұйымдастыруды,кіріс және шығыс кезін есептеуді үйрену. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Отбасы мүшелері бір-біріне деген құрмет көрсетуіне тәрбиелеу. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
. Ұйымдастыру кезеңі: 1) Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу. «Ойластыр» айдары Мұғалім тақтадағы суретті көрсетеді. Оқушылар осы суретті көргенде ойларына не түсті,соны 1 минут ішінде жазады. Сосын сол сөзді не үшін жазды түсіндіреді. Егер оқушылар сөздерінің ішінде ерекше сөздер болса, сол сөзді не үшін жазды, бұл тақырыпқа (не айтылған сөзге қандай қатысы бар) соны айтып беруі керекОқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру
|
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары.Қазақ әндерінің жинағы |
|
Сабақтың ортасы |
Ақшаны сыйласаң ол да сені жақсы көреді»немесе «Тиыннан сом құралады» деген мақалдар біздің бүгінгі сабағымызға қатысты айтылғандай. Оқу мақсатын таныстыру 1.Отбасы бюджетінің негізгі кіріс-шығыстарын талдау 2.отбасы бюджетін оңтайландыру жолдарын ұсыну 3.отбасылық кірістер мен шығыстардың есебін жасай алады Отбасы бюджеті дегеніміз – бұл әдетте кесте түрінде бір айға жасалатын отбасылық кірістер мен шығыстардың есебі, отбасылық баланс. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; - Қалай ойлайсыздар, отбасы бюджеті де болуы мүмкін бе? - Отбасы бюджетін кімдер құрайды? - Қалай құрайды? - Бұл отбасына келіп жатқан кірістер болып саналады. - Отбасы бюджеті қалай жұмсалады? Қайда жұмсаймыз? Бұл отбасынан кетіп жатқан шығыстар. Бір сөзбен айтқанда, отбасы бюджеті кіріс пен шығыстан құралады. Қызығушылықты ояту Топпен жұмыс «Отбасылық бюджетті есептеп үйренейік» 1-2 топ тапсырмасы:(Тұрақты кіріс-ауыспалы кіріспен жоспарлы шығыс-жоспарсыз шығысты есептейді) Қандай жоспарланған бюджет екендерін айтады Қалыпты жоспарланған бюджет Тиімді жоспарланған бюджет Тиімсіз жоспарланған бюджет 3-топ тапсырмасы (Отбасылық бюджетті қалай үнемдеуге болады?) «Ақша.Отбасы бюджетін қалай үнемдеу керек» (бейнеролик)көру Дәптермен жұмыс. Жаңа сөздер жазылады. (Бюджет,кіріс,шығыс,зейнетақы,шәкіртақы,несие, экономика) Сергіту сәті
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; Еңбекақы, театрға бару, шәкіртақы, зейнетақы, ойыншық, әлеуметтік көмек,жалақы,киім-кешек,азық-түлік,дәрі,т.б. -Балалар, бізде қазір экономикамызда қандай өзгерістер болып жатыр? -Доллор, рубль өсіп жатыр. Сондықтан, азық-түлік, киім, оқу құралдары қымбаттады. Отбасында да шығындар көбейеді. Сол үшін үйге келген кірісті үнемдеу керек. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы https://melimde.com/saba-tairibi-bizdi-otbasili-byudjetimiz.html |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Рефлексия: «Тазалық» әдісі бойынша оқушылар өздері жаңа тақырыптан алғандарын ой елегінен өткізеді Еттартқыш- алған білімімді жинақтап, қорытамын, електен өткіземін. Чемодан- алған білімім болашақта қажет. Қоқыс жәшігі-алған білімімді қажет етпеймін. Үй тапсырмасы: Өз отбасыңның бір айлық отбасылық бюджетін есептеп келесіздер. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Отбасылық бюджетті сақтаудың қол жетімді жолдары оның ұйымының түрлерінен тұрады. Мысалы, кейбір отбасыларда әйелі ақша транзакцияларының толыққанды көшбасшысы болып табылады, ол жалақы карточкалары және оның қолындағы жинақ карталары бар. Мұндай отбасы «монополия» болып табылады, егер ер адам өзіне сенімді емес және оның әйелі ақшадан жақсы басқаратын болса деп санайды. Отбасылық жиынтық бюджет басқа түрлермен ұсынылуы мүмкін:
Жалпы . Жалпы отбасылық бюджетпен негізгі және қосымша кірістер бір мөлшерде жиналады. Біріншіден, коммуналдық қызметтер төленеді, ақша тасымалдау үшін сақталады, мектептегі балаларға арналған тамақ. Көтерме заттар негізгі қажеттіліктерді (жуғыш заттар, гигиена өнімдері) және өнімдерді (ет, жарма, май, қант) сатып алады. Кейінгі шығындардың орындылығы әдетте отбасылық кеңесте талқыланады. Отбасының ересек мүшелері жалпы отбасылық шошқа банкінің қай жерде және неге қаражат қалдырғаны туралы үнемі біледі.
Бөлек . Ақшаның жеке қалдықтары жас жұбайлар үшін елеулі сынақ болып табылады. Мысалы, әйел өнім сатып алады, бірақ ер адам балаларға арналған киім-кешекпен қамтамасыз етіп, тамақ өнімдерін төлейді. Отбасындағы жеке бюджет отбасылық келіспеушіліктің негізгі себебі болып табылады. Егер бір жұбайымның ақшасы бар екені туралы үндемесе, ал екіншісі - оларға қажет болса, онда ол отбасылық жанжалға жақын емес.
Аралас . Отбасылық бюджетті басқарудың барынша ақылға қонымды нысаны араласады. Негізгі қалдықтар отбасылық бюджет сияқты. Бірақ қосымша табыс (мысалы, күйеу құрылыс алаңында жұмыс іздейді, әйелі тоқылған нәрселерді сатады және сатады) онымен бірге қалады. Отбасылық бюджетті қалыптастырудың бұл түрі бір-біріне сенімсіздік туғызбайды.
Отбасындағы бюджет қалай қалыптасады?
Ерлі-зайыптылар кәсіпорындарда, мектепке дейінгі және мектеп мекемелерінде, ауруханада, әлеуметтік құрылымдарда жұмыс істейтін болса, ай сайынғы жалақы алады. Отбасылық бизнес жүргізілгенде, отбасылық шошқа банкіне ақша қаражатын апта сайын немесе күн сайын алуға болады. Қарт адамдар жұмыс істемейді, бірақ зейнетақы алады. Осы сомалардың негізгі отбасылық табысы қалыптасады.
Шығармашылық, қызықты, белсенді табиғаты бұл жерде тоқтамайды. Олар бірдеңе ойлап тапты, өздерін және басқаларын сынған жабдықты жөндеуге, әдемі заттарды тоқуға, тапсырыс беруге дәмді торттарды пісіруге, жақсы мақалалар жазу. Ресми жұмыс орнына қарағанда пайда әкелетін қосымша табыс болашақта табыстың негізгі түріне айналуы мүмкін. Бұл сценарийде отбасы бюджетінің нәтижесі қандай? Жауап қарапайым: қаражаттың барлық көздерінен.
Отбасылық бюджетті қалай басқаруға болады?
Ақшаны алу және олардың шығындары қағазға жақсы жазылады. Мұндай ақпарат есте сақтау қиын. Отбасылық бюджет ақшаны сақтайтын кассалық аппарат болып табылады және олардың қалдықтары басқа ақшаларға қанша «ақысыз» ақша қалғаны туралы ақпаратты нақтылау үшін есептеледі. Оларды ескеру үшін жалпы жазу кітапшасын жасай аласыз және оған екі кесте салуға болады:
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-14
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасылық табыс |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылар отбасының маңыздылығын дәлелдеуге, отбасы мүшелерінің функционалдық рөлін талдауға үйренеді. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушылар отбасының қоғам өміріндегі маңызын дәлелдеуге, отбасы мүшелерінің функционалдық рөлін талдауға үйренеді. Отбасы бюджетінің негізгі кіріс-шығыстарын талдайды. |
Сабақтың барысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
. Ұйымдастыру кезеңі: 1) Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу. Психологиялық ахуал қалыптастыру. Мынау менің жүрегім, Бәрі осыдан басталған. Мынау басым ақылды, Бәрін осы басқарған. Мынау менің оң қолым Мынау менің сол қолым, Барлық істі атқарған. «Жалаулар» арқылы топқа бөлінеді. Оқушыларды қалаған жалауларын алып, 1,2,3 топтарға бөлініп отырады. 1-топ «Бақыт жалаулары» 2-топ «Арман жалаулары» 3-топ «Қуаныш жалаулары»
Отбасының қоғам өміріндегі маңызы
Күтілетін нәтижені анықтау Ширату тапсырмасы. «Бюджет»- сөзі ақша салатын әмиян деп аударылады екен.Біз әр күнімізді,мерекені,жұмыстың бәрін жоспарлаймыз.Сол секілді ақшаны да санап,жоспарлы жұмсаған дұрыс. Отбасылық бюджет дегеніміз үйге кіретін барлық табыстарды және шығындарды тиімді құрастырып,есептеп отыру. - Бюджет қалай тиімді болады? - Ол үшін отбасылық кірістерді және шығыстарды дұрыс құрастыру қажет. Кірістер дегеніміз – отбасына кіретін барлық ақшаларыңыз. Шығыстар дегеніміз- отбасы мүшелеріне және қажеттіліктеріне жаратылып жатқан ақша. Кірістерге шәкіртақы,зейнетақы,айлық жалақы,құнды қағаздар,жәрдемақы.т.б жатады. Шығыстарға –салық,азық –түлікке жұмсалатын қаржы,киім- Тапсырманы орындаған оқушыны мадақтау,толықтыру жасау, тиімді кері байланыс орнату. Белсенді оқу тапсырмалары. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары.Қазақ әндерінің жинағы |
||||||
|
Сабақтың ортасы |
БІЗДІҢ ОТБАСЫЛЫҚ БЮДЖЕТІМІЗ
Ақшаны сыйласаң ол да сені жақсы көреді»немесе «Тиыннан сом құралады» деген мақалдар біздің бүгінгі сабағымызға қатысты айтылғандай. Оқу мақсатын таныстыру 1.Отбасы бюджетінің негізгі кіріс-шығыстарын талдау 2.отбасы бюджетін оңтайландыру жолдарын ұсыну 3.отбасылық кірістер мен шығыстардың есебін жасай алады Отбасы бюджеті дегеніміз – бұл әдетте кесте түрінде бір айға жасалатын отбасылық кірістер мен шығыстардың есебі, отбасылық баланс. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; - Қалай ойлайсыздар, отбасы бюджеті де болуы мүмкін бе? - Отбасы бюджетін кімдер құрайды? - Қалай құрайды? - Бұл отбасына келіп жатқан кірістер болып саналады. - Отбасы бюджеті қалай жұмсалады? Қайда жұмсаймыз? Бұл отбасынан кетіп жатқан шығыстар. Бір сөзбен айтқанда, отбасы бюджеті кіріс пен шығыстан құралады. Қызығушылықты ояту Топпен жұмыс «Отбасылық бюджетті есептеп үйренейік» 1-2 топ тапсырмасы:(Тұрақты кіріс-ауыспалы кіріспен жоспарлы шығыс-жоспарсыз шығысты есептейді) Қандай жоспарланған бюджет екендерін айтады
3-топ тапсырмасы (Отбасылық бюджетті қалай үнемдеуге болады?) «Ақша.Отбасы бюджетін қалай үнемдеу керек» (бейнеролик)көру
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; Еңбекақы, театрға бару, шәкіртақы, зейнетақы, ойыншық, әлеуметтік көмек,жалақы,киім-кешек,азық-түлік,дәрі,т.б. -Балалар, бізде қазір экономикамызда қандай өзгерістер болып жатыр? -Доллор, рубль өсіп жатыр. Сондықтан, азық-түлік, киім, оқу құралдары қымбаттады. Отбасында да шығындар көбейеді. Сол үшін үйге келген кірісті үнемдеу керек. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы
https://melimde.com/saba-tairibi-bizdi-otbasili-byudjetimiz.html |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Рефлексия: •Алдымен біз былай деп ойладық..... •Одан кейін біз мына проблемаға тап болдық............. •Проблеманы шешу үшін......жасадық. •Бұдан біз..................көрдік. •Демек, бұл мынаны білдіреді................. Үй тапсырмасы: Өз отбасыңның бір айлық отбасылық бюджетін есептеп келесіздер. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект
|
Отбасы шығындарының анықтамасы. : Қажетті тең немесе салтанат осындай есебінен ерлі-зайыптылар заңды жауапты қабылдау жарғылар -used ма пайдаланылатын немесе отбасы пайдалану үшін сақталады кез келген үшін жұмсалған шығындар.
Тұрғындар да сұрайды, үй шаруашылығының шығындарына не кіреді?
Үй шаруашылығының шығындары үйді ұстауға кететін шығындарды білдіреді. Оған азық-түлік, ипотека төлеу немесе сол үйде тұратын адамдар үшін жалға алу және коммуналдық төлемдер сияқты шығындар кіреді . Сондай-ақ бұл шығыстар үй шаруашылығының басшысы үшін салықтық есеп беру мәртебесін анықтау үшін пайдаланылуы мүмкін .
Сонымен қатар, шығындардың 4 түрі қандай? Осы жиынтықтағы шарттар (4)
Өзгермелі шығындар. Ай сайын өзгеретін шығындар (электр жарығы, газ, азық-түлік, киім-кешек).
Тұрақты шығындар. Айдан айға өзгеріссіз қалатын шығындар (жалға алу, кабельдік төлем, көлік төлемі)
Мерзімдік шығындар.
Дискрециялық (маңызды емес) шығындар.
Сәйкесінше, ай сайынғы шығындардың мысалдары қандай?
Сізде ай сайынғы шығындар көп болуы мүмкін:
Ипотека немесе жалға беру.
Утилиталар.
Денсаулықты сақтандыру.
Зейнетақы шотындағы жарналар.
Спортзал мүшелігі.
Көңілді заттар, мысалы, сыртта тамақтану.
Шығындардың 3 түрі қандай?
Барлығымыз төлейтін шығындардың үш негізгі түрі бар: тұрақты, айнымалы және мерзімді.
32 Қатысты сұрақ жауаптары табылды
Жеке шығындар дегеніміз не?
Жеке шығыстар - Оператор қызметкерлерінің іссапар және басқа ақылға қонымды өтелетін шығыстары . 78 құжаттардың негізінде 78. Жеке шығындарды білдіреді саяхат және уақытша тұруына шығындарды өтеледі.
Ең көп таралған шығындар қандай?
20 жалпы айлық шығыстар
Тұрғын үй. Сіздің шығындарыңыз тұратын жеріңізге байланысты айтарлықтай өзгереді.
Тасымалдау.
Тамақ?
Коммуналдық төлемдер.
Ұялы телефон.
Бала күтімі мен мектеп шығындары.
Үй жануарларына арналған тағам.
Үй жануарларын сақтандыру.
Үй шаруашылығының негізгі шоттары қандай?
Тұрмыстық есепшоттар
Кеңес салығы.
Коммуналдық төлемдер (жарық, газ және су)
Телекоммуникациялар (телефон, интернет және теледидар)
теледидар лицензиясы.
Сақтандыру.
Үй шаруашылығының ең үлкен шығындары қандай?
Американдық отбасының ең үлкен он шығыны
Тұрғын үй. Visual Economics мәліметтері бойынша, орташа отбасы үшін ең үлкен шығын баспана немесе баспана болып табылады.
Әлеуметтік қамсыздандыру және зейнетақы. Көптеген отбасылар үшін екінші ең үлкен шығыс - бұл әлеуметтік қамсыздандыру және зейнетақы тағайындау.
Коммуналдық қызметтер мен қызметтер.
Тамақ.
Тасымалдау.
Ойын-сауық.
Киім.
Денсаулық сақтау.
Жалпы тұрмыстық шығындар дегеніміз не?
2017 жылғы орташа айлық шығындар статистикасы. Баспана, азық-түлік және киім-кешек сияқты негізгі қажеттіліктеріңізді жабу үшін бірнеше шығындарды төлеуіңіз керек. Бірақ көптеген адамдар үшін орташа айлық шығындарға қарыз төлемдері, зейнетақы жинақтары, бала күтімі, жеке мектеп және т.б. кіреді.
Жалғыз адамның орташа шығыны қандай?
АҚШ үшін жалпы өмір сүру шығындары қандай? Сіз қанша ала аласыз?
АҚШ-та тұру шығындары (жалдау ақысын қоспағанда) Нью-Йорк орташа құны Сан-Франциско орташа құны
Жалғыз адам, айына 1100 доллар $1114
Жалғыз адам, жылына $13 200 $13 368
Университет студенті, айына $794 $852
Төрт адамдық отбасы, айына 4 045 доллар $4 118
Тұрақты ай сайынғы шығындар дегеніміз не?
Тұрақты шығыстардың анықтамасы «кезеңнен кезеңге өзгермейтін кез келген шығыс » болып табылады, мысалы, ипотека немесе жалдау төлемдері, коммуналдық төлемдер және несие төлемдері. Коммуналдық төлемдер (кабель, ұяшық, электр энергиясы, су және т.б.) Жалдау / автокөлік несие төлемі Көлікті сақтандыру ( ай сайын төлейтін болса)
Ай сайын қанша ақша үнемдеу керек?
Ай сайын қанша үнемдеу керек ? Көптеген көздер ай сайын табысыңыздың 20 пайызын үнемдеуді ұсынады. Танымал 50/30/20 ережесіне сәйкес, сіз бюджеттің 50 пайызын жалға алу және тамақ сияқты маңызды заттарға, 30 пайызын қалаулы шығындарға және кемінде 20 пайызын үнемдеуге қалдыруыңыз керек .
Бюджетті дайындаудың төрт кезеңі қандай?
Сіз іс жүзінде орындайтын бюджетті құрудың 4 қадамы
1-ҚАДАМ: АҚША. Айдағы табыс көздерін көрсетіңіз.
2-ҚАДАМ: АҚША. Әрі қарай, барлық ай сайынғы шығындарыңызды тізімдеуге көмектесу үшін соңғы бірнеше айдағы банк үзінділеріне қараңыз.
3-ҚАДАМ: ЖАҒДАЙДЫ БАҒАЛАУ.
4-ҚАДАМ: Бюджетті пайдалану және сақтау.
Үлгі бюджет дегеніміз не?
Үлгісі бюджет сіз өз бюджетін құруға көмектесу үшін үстінен қарауға болады, бұл басқа отбасынан бюджет болып табылады. Бұл тіпті достар арасында жиі талқыланатын нәрсе емес, сондықтан басқалардың ақшасын қалай жұмсайтынын көру өте қиын.
Жеке шығындардың мысалдары қандай?
Барлығында бірдей тұрақты шығындар бола бермейді, бірақ мұнда ең көп таралған мысалдардың бірнешеуі берілген:
Ипотека немесе жалдау төлемдері.
Несиелер (студенттік несиелер, автокөлік несиелері, тұрғын үй несиелері)
Сақтандыру (көлікті сақтандыру, денсаулықты сақтандыру, өмірді сақтандыру)
Балабақша.
Оқу ақысы.
Утилиталар.
Мен айына тамаққа қанша ақша жұмсауым керек?
АҚШ Ауыл шаруашылығы департаментінің мәліметтері бойынша, америкалықтар азық-түлік, орта есеппен, олардың бюджеттің шамамен 6% жұмсайды. Бұл әдісті пайдалансаңыз, ай сайын азық-түлікке 6% және түскі асқа 5% бюджетті бөліңіз . Егер сіздің үйден алатын табысыңыз айына $3000 болса, сіз азық-түлікке 180 долларға және түскі асқа 150 долларға жуық бюджетте боласыз.
Электр шоты тұрақты шығындар ма?
Тағы бір үлкен тұрақты шығыс - бұл сіздің тұрғын үй төлемі (ипотека немесе жалдау). Мұндай газ, электр, кабельді теледидар, телефон, және су вексельдерді ретінде сіздің коммуналдық қызметтер бекітілген шығындар сіз ай сайын оларды төлеуі тиіс, өйткені. Бірақ олар да айнымалы, өйткені олар маусымға қарай өзгереді және пайдалануыңызға байланысты.
Тұрақты шығындардың мысалдары қандай?
Мұнда тұрақты шығындардың бірнеше мысалдары берілген:
Амортизация. Бұл активтің пайдалы қызмет ету мерзімі ішінде материалдық емес активтің (сатып алынған патент сияқты) құнын біртіндеп шығындарға жатқызу.
Амортизация.
Сақтандыру.
Пайыздық шығындар.
Мүлік салығы.
Жалға алу.
Жалақылар.
Утилиталар.
Сіз айына қанша жұмсайсыз?
50-30-20 ережесін пайдалана отырып, сіз айына сіздің қажеттіліктеріне жоқ астам $ 1,750 жұмсауға болады. Ең төменгі несие карточкасы төлемдер, сақтандыру сыйлықақылары, және өмірдің басқа да қажеттілігін $ 250 айына артық емес, сіздің коммуналдық егер автокөлік төлемді ай жалға немесе ипотекалық төлем, кем дегенде емес - Сіз, бәлкім, бір $ 1,500- а бере алмайды.
Негізгі шығындар дегеніміз не?
Өмір сүру шығыны болып не саналады? Тұрмыстық шығындар - бұл негізгі күнделікті өмірге және денсаулықты сақтауға қажетті шығындар . Олар тұрғын үй, азық-түлік, киім-кешек, денсаулық сақтау және көліктің негізгі санаттарын қамтиды.
Шығындар міндеттемелер болып табылады ма?
Шығын - бұл кәсіпорынның кіріс алу үшін жұмсайтын операцияларының құны. Активтер мен міндеттемелерден айырмашылығы, шығыстар кіріспен байланысты және екеуі де компанияның кірістер туралы есебінде көрсетіледі. Шығындар - бұл компанияның жұмысына жұмсалған шығындар , ал міндеттемелер - бұл компанияның міндеттемелері мен қарыздары.
Ұқсас сұрақтар
25Қандай шығындар операциялық шығындарға кірмейді?18Жалақы шығындары операциялық шығындар болып табыла ма?27Үмітсіз қарыз шығыстары шығыстар шоты ма?18Басқа шығындар қандай?27Пайыздық шығындар ақшалай шығындар болып табыла ма?21Қандай шоттар шығыстар болып табылады?15Шығын бабы дегеніміз не?19Жеке өмір сүру шығындары дегеніміз не?22Медициналық шығындарды жабу дегеніміз не?
Танымал сұрақтар
126,5 дюйм үлкен бе?39Гермиона Гарри Поттер мен қарғысқа ұшыраған балада өледі ме?39Қандай машиналарда ең қымбат каталитикалық түрлендіргіштер бар?39Ән айтып жатқан адамға не айтуым керек?37Newsmax TV Spectrum-да қолжетімді ме?39Ұзақ мерзімді күтім нені қамтиды?26Төбедегі динамиктер қызады ма?3818-бөлімдегі жарақат дегеніміз не?38Су жұмсартқышты сатып алу немесе жалға алу жақсы ма?39Аляска Майлзмен не істей аласыз?
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-15
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Тұрғын үй несиесі. Ипотека |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылар отбасының маңыздылығын дәлелдеуге, отбасы мүшелерінің функционалдық рөлін талдауға үйренеді. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушылар отбасының қоғам өміріндегі маңызын дәлелдеуге, отбасы мүшелерінің функционалдық рөлін талдауға үйренеді. Отбасы бюджетінің негізгі кіріс-шығыстарын талдайды. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі: 1) Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу. 1) «Топтастыру» Топ білімгерлерін «Ақша» және «Қаржы» топтарына бөлу арқылы «Топтастыру» ойыны жүргізіледі. «Топтастыру» арқылы екі топ өз командаларының атын қорғап шығады және түсіндіріп өтеді. 2) «Венн диаграммасы» «Ақша» және «Қаржы» деген сөз жазылған екі парақ екі топқа ұсынылады. Ойлануға 1 минут уақыт беріледі. Екі топтан бір-бір білімгер шығып, ақша мен қаржының ұқсастықтарын жазып толтырады. Ортақ қасиетін бірінші болып анықтаған топқа 1 ұпай қосылады. 3) «Бөшкеден шыққан басқатырғылар» 2 топтағы білімгерлер бөшкеден шыққан әр түрлі сұрақтарға ойланбастан жауап береді |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары.Қазақ әндерінің жинағы |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Отбасының қоғам өміріндегі маңызы
Тапсырманы орындаған оқушыны мадақтау,толықтыру жасау, тиімді кері байланыс орнату. Белсенді оқу тапсырмалары. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып
Ипотека – бұл қарыз алушының үйді немесе жылжымайтын мүліктің басқа түрін сатып алу немесе күтіп-ұстау үшін пайдаланатын және белгілі бір уақыт аралығында, әдетте бірнеше рет төлеуге келісетін несие. Несиені қамтамасыз ету үшін мүлік кепіл ретінде қызмет етеді. Несие қозғалысы бойынша операциялар
Сызбамен жұмыс. Яғни сызбаны сұрақтарға жауап беру арқылы, сызба астындағы жасырылған суретке түсініктеме беру керек. Сызба сұрақтары: -Егер ұйым 1 жылға 10% өсіммен 100000 теңге қарыз берсе, ақшаның болашақтағы құны қанша болады. -Бактік қысқа мерзімді несие есепшотке кірістелді. Осы шаруашылық операцияға қандай шоттар корреспонденциясын құрамыз. -Несиелік шартта көрсетілген пайызбен есептелген төлемге қандай шоттар корреспонденциясын құрамыз. -Несиелік келісімшартта қандай ақпараттар көрсетілуі керек. -Валюта түрінде алынған несиелер бойынша валюта айырбастау кезінде нарықтық бағамның өзгеруі нәтижесінде міндеттемелердің көбеюіне қандай шоттар корреспонденциясын құрамыз. -Жабдықтаушыға берешек банк несиесі есебінен өтелінді. Осы шаруашылық операцияға қандай шоттар корреспонденциясын құрамыз.
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы
https://melimde.com/saba-tairibi-bizdi-otbasili-byudjetimiz.html |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Рефлексия: •Алдымен біз былай деп ойладық..... •Одан кейін біз мына проблемаға тап болдық............. •Проблеманы шешу үшін......жасадық. •Бұдан біз..................көрдік. •Демек, бұл мынаны білдіреді................. Үй тапсырмасы: Тұрғын үй несиесі. Ипотека |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект
|
Несие (лат. creditum — несие, credo - сенемін, сенім білдіремін), несие белгілі-бір мерзім бойы пайдаланып, қайтарылу үшін әдетте, пайыз төлеу шартымен ақшалай немесе тауар түрінде берілетін қарыз. Оның қозғалысы кезінде несиелер мен қарызгер арасында белгілі бір экономикалық қатынастар қалыптасады. Несиесің дамуы ұдайы өндіріс үрдісіндегі капиталдың ауыспалы айналымының заңдылықтарына орайлас келеді: шаруашылықтың белгілі бір телімдерінде уақытша еркін айналымдағы ақша капиталы бос қалады да, басқаларында оған деген мұқтаждық, яғни несие алу қажеттілігі туады. Капиталдың ауыспалы айналымы негізінде пайда болған уақытша еркін айналымдағы ақша капиталы, халық пен мемлекеттің ақшалай жинақтары несие көзін құрайды.
Несиелік қатынастар жүйесінде несие операцияларын жасау үшін қаражат тартудың да маңызы зор. Мұндай қызмет әр түрлі несиелік қатынастар үшін біркелкі бола бермейді. Айталық, коммерциялық несие кезінде несиегердің сырттан қаражат тарту қажеттілігі туындамайды, ал банктік несиелеуде сырттан тартылған қорлардың кеңінен пайдаланылуы көзделеді. Экономиканы дамытуда несиенің рөлі маңызды әрі сан салалы. Несие өнімнің өндірілуі, өткізілуі мен тұтынылуы үрдісіне және ақша айналысы саласына әсерін тигізеді, яғни өнімді өндіру мен өткізу үрдістерінін іркіліссіз болуына ықпал етеді, өндірістің маусымдылығына орай туындаған қаражатқа деген ділгірлікті уақытша қанағаттандыруда, өндірісті кеңейтуде үлкен рөл атқарады. Тұтыну несиесі халықтың әр түрлі қажеттіліктерін қанағаттандыруға септігін тигізеді.
Несие, негізінен, коммерциялық несие және банк несиесі түрлеріне бөлінеді. Айрықша түрі халықаралық несие Коммерциялық несие — сатушы тауарды сатып алушыға төлемін кейінге қалдыра отырып беретін несие. Бұл орайда айналым құралы ретінде, әдетте, вексель жүреді. Мұндағы вексель дегеніміз — несиегерге вексель беруші қарызгерден вексельде көрсетілген ақша сомасын белгіленген мерзімде төлеуді талап ету құқын беретін белгілі бір нысандағы жазбаша борыштық міндеттеме. Банк несиесінің әмбебаптық сипаты бар. Бұл ретте банктер, ақша иелері және басқа несие мекемелері несиегерлер болып келеді. Несиенің берілуі мен өтелуіне, ставка пайызының мөлшеріне байланысты тараптардың міндеттемесі мен экономикалық жауапкершілігі несиелік келісімдер негізінде шешімін табады. Банк несиені несиелеу мерзіміне қарай қысқа мерзімді (1 жылға дейінгі мерзімге), орта мерзімді (1 жылдан 3 жылға дейінгі мерзімге) және ұзақ мерзімді (3 жылдан астам мерзімге) болып келеді. Ол қарызгерге тиесілі жылжымайтын мүлік, тауарлар,
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-17
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасы бюджетін жүргізу ережелері. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылар отбасының маңыздылығын дәлелдеуге, отбасы мүшелерінің функционалдық рөлін талдауға үйренеді. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушылар отбасының қоғам өміріндегі маңызын дәлелдеуге, отбасы мүшелерінің функционалдық рөлін талдауға үйренеді. Отбасы бюджетінің негізгі кіріс-шығыстарын талдайды. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
. Ұйымдастыру кезеңі: 1) Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу. Психологиялық ахуал қалыптастыру. Мынау менің жүрегім, Бәрі осыдан басталған. Мынау басым ақылды, Бәрін осы басқарған. Мынау менің оң қолым Мынау менің сол қолым, Барлық істі атқарған. Отбасының қоғам өміріндегі маңызы
Күтілетін нәтижені анықтау Ширату тапсырмасы. «Бюджет»- сөзі ақша салатын әмиян деп аударылады екен.Біз әр күнімізді,мерекені,жұмыстың бәрін жоспарлаймыз.Сол секілді ақшаны да санап,жоспарлы жұмсаған дұрыс. Отбасылық бюджет дегеніміз үйге кіретін барлық табыстарды және шығындарды тиімді құрастырып,есептеп отыру. - Бюджет қалай тиімді болады? - Ол үшін отбасылық кірістерді және шығыстарды дұрыс құрастыру қажет. Кірістер дегеніміз – отбасына кіретін барлық ақшаларыңыз. Шығыстар дегеніміз- отбасы мүшелеріне және қажеттіліктеріне жаратылып жатқан ақша. Кірістерге шәкіртақы,зейнетақы,айлық жалақы,құнды қағаздар,жәрдемақы.т.б жатады. Шығыстарға –салық,азық –түлікке жұмсалатын қаржы,киім- Тапсырманы орындаған оқушыны мадақтау,толықтыру жасау, тиімді кері байланыс орнату. Белсенді оқу тапсырмалары. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары.Қазақ әндерінің жинағы |
||||||
|
Сабақтың ортасы |
БІЗДІҢ ОТБАСЫЛЫҚ БЮДЖЕТІМІЗ
Ақшаны сыйласаң ол да сені жақсы көреді»немесе «Тиыннан сом құралады» деген мақалдар біздің бүгінгі сабағымызға қатысты айтылғандай. Оқу мақсатын таныстыру 1.Отбасы бюджетінің негізгі кіріс-шығыстарын талдау 2.отбасы бюджетін оңтайландыру жолдарын ұсыну 3.отбасылық кірістер мен шығыстардың есебін жасай алады Отбасы бюджеті дегеніміз – бұл әдетте кесте түрінде бір айға жасалатын отбасылық кірістер мен шығыстардың есебі, отбасылық баланс. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; - Қалай ойлайсыздар, отбасы бюджеті де болуы мүмкін бе? - Отбасы бюджетін кімдер құрайды? - Қалай құрайды? - Бұл отбасына келіп жатқан кірістер болып саналады. - Отбасы бюджеті қалай жұмсалады? Қайда жұмсаймыз? Бұл отбасынан кетіп жатқан шығыстар. Бір сөзбен айтқанда, отбасы бюджеті кіріс пен шығыстан құралады. Қызығушылықты ояту Топпен жұмыс «Отбасылық бюджетті есептеп үйренейік» 1-2 топ тапсырмасы:(Тұрақты кіріс-ауыспалы кіріспен жоспарлы шығыс-жоспарсыз шығысты есептейді) Қандай жоспарланған бюджет екендерін айтады
3-топ тапсырмасы (Отбасылық бюджетті қалай үнемдеуге болады?) «Ақша.Отбасы бюджетін қалай үнемдеу керек» (бейнеролик)көру
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; Еңбекақы, театрға бару, шәкіртақы, зейнетақы, ойыншық, әлеуметтік көмек,жалақы,киім-кешек,азық-түлік,дәрі,т.б. -Балалар, бізде қазір экономикамызда қандай өзгерістер болып жатыр? -Доллор, рубль өсіп жатыр. Сондықтан, азық-түлік, киім, оқу құралдары қымбаттады. Отбасында да шығындар көбейеді. Сол үшін үйге келген кірісті үнемдеу керек. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы
https://melimde.com/saba-tairibi-bizdi-otbasili-byudjetimiz.html |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Рефлексия: •Алдымен біз былай деп ойладық..... •Одан кейін біз мына проблемаға тап болдық............. •Проблеманы шешу үшін......жасадық. •Бұдан біз..................көрдік. •Демек, бұл мынаны білдіреді................. Үй тапсырмасы: Өз отбасыңның бір айлық отбасылық бюджетін есептеп келесіздер. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект
|
Отбасылық бюджетті сақтаудың қол жетімді жолдары оның ұйымының түрлерінен тұрады. Мысалы, кейбір отбасыларда әйелі ақша транзакцияларының толыққанды көшбасшысы болып табылады, ол жалақы карточкалары және оның қолындағы жинақ карталары бар. Мұндай отбасы «монополия» болып табылады, егер ер адам өзіне сенімді емес және оның әйелі ақшадан жақсы басқаратын болса деп санайды. Отбасылық жиынтық бюджет басқа түрлермен ұсынылуы мүмкін:
Жалпы . Жалпы отбасылық бюджетпен негізгі және қосымша кірістер бір мөлшерде жиналады. Біріншіден, коммуналдық қызметтер төленеді, ақша тасымалдау үшін сақталады, мектептегі балаларға арналған тамақ. Көтерме заттар негізгі қажеттіліктерді (жуғыш заттар, гигиена өнімдері) және өнімдерді (ет, жарма, май, қант) сатып алады. Кейінгі шығындардың орындылығы әдетте отбасылық кеңесте талқыланады. Отбасының ересек мүшелері жалпы отбасылық шошқа банкінің қай жерде және неге қаражат қалдырғаны туралы үнемі біледі.
Бөлек . Ақшаның жеке қалдықтары жас жұбайлар үшін елеулі сынақ болып табылады. Мысалы, әйел өнім сатып алады, бірақ ер адам балаларға арналған киім-кешекпен қамтамасыз етіп, тамақ өнімдерін төлейді. Отбасындағы жеке бюджет отбасылық келіспеушіліктің негізгі себебі болып табылады. Егер бір жұбайымның ақшасы бар екені туралы үндемесе, ал екіншісі - оларға қажет болса, онда ол отбасылық жанжалға жақын емес.
Аралас . Отбасылық бюджетті басқарудың барынша ақылға қонымды нысаны араласады. Негізгі қалдықтар отбасылық бюджет сияқты. Бірақ қосымша табыс (мысалы, күйеу құрылыс алаңында жұмыс іздейді, әйелі тоқылған нәрселерді сатады және сатады) онымен бірге қалады. Отбасылық бюджетті қалыптастырудың бұл түрі бір-біріне сенімсіздік туғызбайды.
Отбасындағы бюджет қалай қалыптасады?
Ерлі-зайыптылар кәсіпорындарда, мектепке дейінгі және мектеп мекемелерінде, ауруханада, әлеуметтік құрылымдарда жұмыс істейтін болса, ай сайынғы жалақы алады. Отбасылық бизнес жүргізілгенде, отбасылық шошқа банкіне ақша қаражатын апта сайын немесе күн сайын алуға болады. Қарт адамдар жұмыс істемейді, бірақ зейнетақы алады. Осы сомалардың негізгі отбасылық табысы қалыптасады.
Шығармашылық, қызықты, белсенді табиғаты бұл жерде тоқтамайды. Олар бірдеңе ойлап тапты, өздерін және басқаларын сынған жабдықты жөндеуге, әдемі заттарды тоқуға, тапсырыс беруге дәмді торттарды пісіруге, жақсы мақалалар жазу. Ресми жұмыс орнына қарағанда пайда әкелетін қосымша табыс болашақта табыстың негізгі түріне айналуы мүмкін. Бұл сценарийде отбасы бюджетінің нәтижесі қандай? Жауап қарапайым: қаражаттың барлық көздерінен.
Отбасылық бюджетті қалай басқаруға болады?
Ақшаны алу және олардың шығындары қағазға жақсы жазылады. Мұндай ақпарат есте сақтау қиын. Отбасылық бюджет ақшаны сақтайтын кассалық аппарат болып табылады және олардың қалдықтары басқа ақшаларға қанша «ақысыз» ақша қалғаны туралы ақпаратты нақтылау үшін есептеледі. Оларды ескеру үшін жалпы жазу кітапшасын жасай аласыз және оған екі кесте салуға болады:
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-18
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жинақ жасау түрлері. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға үй экономикасы жайлы түсінік беру.Отбасы бюджетіндұрыс ұйымдастыруды,кіріс және шығыс көзін есептеуді және жинақ жасауды үйрету. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Отбасы мүшелері бір-біріне деген құрмет көрсетуіне тәрбиелеу. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
. Ұйымдастыру кезеңі: 1) Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу. «Ақша қалтасы»нан сұрақтар: Ақшаны қалай жинауға болады? Табысты қалай үнемдейміз? Шығынды азайтсақ, бола ма?
|
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2.Халық ауыз әдебиетінен алынған аңыз топтамалары. |
|
Сабақтың ортасы |
Ақшаны сыйласаң ол да сені жақсы көреді»немесе «Тиыннан сом құралады» деген мақалдар біздің бүгінгі сабағымызға қатысты айтылғандай. IV.Негізгі бөлім. Постер қорғау 1 тапсырма.Ақшаны қалай жинайсың? 2 тапсырма. Қайырымдылық жасау бюджетке зиян келтіре ме?
Ақшаны ақылмен жұмсайық. Сатып алмас бұрын ,алдымен не керек? Егер артық ақшаң көп болса не істер едің? Ақшасыз сауда болуы мүмкін бе? Болса қандай? Ақшаның қандай түрлері бар? ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; Оқушылардың пікірін тыңдау. Егер ақша айналысы болмаса, онда тауар айналысы да болмайтын едi. Ақша түрiнде көрiнетiн тауарлардың құны , оның бағасы болып табылады. Олардың экономикалық қызметтi жүзеге асыруда алатын орны өте зор.Өйткенi ақша экономикада ең маңызды категорияның бiрi. Оны мына теңдестiрулерден көруге болады: “ Ақша – жалпыға бiрдей эквивалент ” , “ Ақша – ерекше тауар ” , “ Ақша зат емес, ол қоғамдық қатынас ” , “ Ақша – еңбек өлшемi ” , “ Ақша бастапқы капитал ” деп аталуы тегiннен – тегiн болмаса керек. 1)Ақша – төлем құралы. 2)Ақша көмегімен кез келген игілікке деген қажеттілік қанағаттандырылады. Ақша – айналыс құралы. 3)Ақша –құн шамасы және өлшем бірлігі. 4) Ақша –жинақтау құралы. «Ақша.Отбасы бюджетін қалай үнемдеу керек» (бейнеролик)көру «Экономика деген үлкен ғылым» келісесіз бе? Дәлелде Дәптермен жұмыс. Жаңа сөздер жазылады. (Бюджет,несие,экономика) Сергіту сәті
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; Ақшаның сезімталдығы Бірқатар болжамдар бойынша, ақша жансыз қағаз болып көрінгенімен, оның сезімталдық қасиеті бар. Әрине, бұл – қиял ғажайып ертегіге ұқсайды. Алайда бизнес сабақтарын жүр-гізуші көптеген мамандар ақшаның физикалық де-не еместігін дәлелдеп, оның бойында қызбалық, сезімталдық қасиеттердің барын айтады. Олар: «қағаз купьюр мен металл тиын-дар (ақшалар) өздерін қа-дірлеп, қастерлеп, аялаған-ды жақсы көреді. Әдемі де сәнді әмиянда салынған ақша сол жерден шыққысы келмейді. Қолыңызға ақша тұрақтамаса, өзгеден емес, ақшаны қадірлей алмаған өзіңізден көріңіз», — дейді. Өте қызық болжамдар. Ақшаға байланысты мұн-дай болжамдарға сенсек, қалтаңызда ақшаны умаждап, жыртып, майыстырып ұстамаңыз. Онда қаржыдан тапшылық көресіз. Және де ақша өзін үнемдеп, ұқыпты түрде ұқсатқанды ұнататын көрінеді. Ал «ақша жоқ» деп жылай беретіндердің тиыны теңгені құрамай, қанша ақша тапса да құмға сіңген судай құри береді екен. Яғни, жоқ десең жоғала береді. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Источник: https://www.tarbie.kz/22929 Кесте ҚБ парағы https://melimde.com/saba-tairibi-bizdi-otbasili-byudjetimiz.html |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Рефлексия: «Тазалық» әдісі бойынша оқушылар өздері жаңа тақырыптан алғандарын ой елегінен өткізеді Еттартқыш- алған білімімді жинақтап, қорытамын, електен өткіземін. Чемодан- алған білімім болашақта қажет. Қоқыс жәшігі-алған білімімді қажет етпеймін. Үй тапсырмасы: «Артық ақшаны жинақтау» эссе жазу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Жинақ дегеніміз не?
Жинақ олар шегеруге кейін адам қалған деп ақша жатады тұтыну шығыстары, олардың түскен табыс орналасқан берілген уақыт кезеңі ішінде. Сондықтан жинақ барлық шығындар мен міндеттемелер төленгеннен кейін жеке адамға немесе үй шаруашылығына арналған қаражаттың таза артықшылығын білдіреді. Жинақ ақшалай қаражаттар немесе олардың баламалары түрінде сақталады (мысалы, банктік депозиттер ретінде), бұл шығындар тәуекеліне ұшырамайды, сонымен бірге сәйкесінше минималды кірістермен де келеді.
Жинақ қаражатын инвестициялау арқылы өсіруге болады, бұл ақшаны тәуекелге салуды талап етеді.
Негізгі өнімдер
Жинақ – бұл жұмсағаннан кейін қалған ақша сомасы және басқа міндеттемелер кірістен алынады.
Жинақ басқаша бос тұрған және инвестициялармен тәуекелге ұшырамайтын немесе тұтынуға жұмсалатын ақшаны білдіреді.
Жинақ шоттары өте қауіпсіз, бірақ нәтижесінде өте төмен кірістілік ставкалары ұсынылады.
Үнемдеуді инвестициялаумен салыстыруға болады, өйткені соңғысы ақшаға қауіп төндіру арқылы байлықты өсіруді көздейді.
Теріс жинақтау – бұл үй қарызының немесе теріс таза құнының көрсеткіші.
Жинақ туралы түсінік
Жинақтауға жұмсалғаннан кейін қалған ақша сомасы кіреді. Адамдар әр түрлі өмірлік мақсаттарға немесе ұмтылыстарға, мысалы, зейнетке шығу, баланың колледжде оқуы, үй немесе автокөлік үшін алғашқы жарна, демалыс немесе тағы басқа мысалдар үшін ақша жинай алады
Әдетте үнемдеу төтенше жағдайларға арналуы мүмкін. Мысалы, Сашаның айлық жалақысы 5000 доллар. Шығындарға 1300 доллар жалдау төлемі, 450 доллар көлік ақысы, 500 доллар студенттік несие төлемі, 300 доллар несиелік карта төлемі, 250 доллар азық-түлік, 75 доллар коммуналдық қызметтер, 75 доллар ұялы телефон және газ үшін 100 доллар кіреді. Сашаның айлық кірісі 5000 доллар, ал ай сайынғы шығыны 3050 доллар болғандықтан, жинақ ретінде 1950 доллар қалды. Егер Саша үнемдеуді сақтап қалса және кейіннен төтенше жағдай орын алса, мәселені шешу кезінде біраз ақша қалады.
Егер біреу жинақ ақшасын сақтай алмаса, оны жалақыға өмір сүреді деп айтуға болады. Егер мұндай адам төтенше жағдайды бастан кешірсе, онда өмір сүру үшін ақша жеткіліксіз болады және олар қарызға батып немесе банкроттыққа ұшырауы мүмкін.
Маңызды
Федералды резервтік жүйе қолда бар кірісті барлық кіріс көздері ретінде, сол кіріске төлейтін салығыңызды шегерген кезде анықтайды.
Жинақ шоттарының түрлері
Банктер әр түрлі ерекшеліктермен немесе шектеулермен ұсынылатын әр түрлі жинақ шоттары бар. Барлық банктік жинақ көліктері депозиттерді федералды сақтандыру (FDIC) бойынша бір мекемеге бір салымшыға 250 000 долларға дейін жеткізетіндігін ескеріңіз.
Жинақ шоттары
А жинақ шоты күнделікті шығындарды, бірақ төтенше үшін қол жетімді үшін қажетті емес қолма-қол ақшамен бойынша пайыздар төлейді. Депозиттер мен ақша алу онлайн режимінде, телефон арқылы, пошта арқылы немесе жеке банк бөлімшесінде немесе банкоматта жүзеге асырылады. Жинақ шоттарындағы пайыздық мөлшерлемелер төмен болып келеді, бірақ көбінесе чек шоттарынан жоғары болады. Ең жақсы жинақ шоттарын Интернеттен табуға болады, өйткені олар жоғары пайыздық мөлшерлемені төлейді. Тек онлайн-шоттар депозиттер бойынша орташа республикалық деңгейден 20-25 есе жоғары пайыз ұсына алатын жоғары кірісті жинақ шоттарының мысалдары бола алады.
Шоттарды тексеру
А тексеру тіркелгі ұсыныстар тіркелгіден жазу тексерулер немесе пайдалану дебеттік карточкалар Жеребе қабілеті. Чек шоты басқа банктік шоттарға қарағанда төмен пайыздық мөлшерлемені төлейді, және олардың көпшілігі тексеруші клиенттерге мүлдем пайыз есептемейді. Есесіне, шот иелері көбіне ай сайынғы төлемдер өтеусіз немесе өтеусіз жоғары өтімді және қол жетімді қаражаттарды алады.
Ақша нарығындағы шоттар
А ақша нарығының тіркелгі (ММА) банк немесе несие одағының кезінде пайыздық тіркелгі (а шатастыруға болмайды, ақша нарығының өзара қорының ). ММА көбінесе кассалық жинақ кітапшаларына қарағанда жоғары пайыздық мөлшерлемені төлейді, сонымен қатар чектерді жазу және дебеттік картаға арналған артықшылықтарды қосады. Бұл сондай-ақ қарапайым тексеру шотына қарағанда икемділікті төмендететін шектеулермен қамтамасыз етілуі мүмкін.
Депозиттік сертификаттар (CD)
А кен куәлік (CD) жоғары пайыздық мөлшерлеме айырбастап белгілі бір кезеңге ақша қол шектейді. Салым мерзімі үш айдан бес жылға дейін; мерзімі неғұрлым ұзақ болса, пайыздық мөлшерлеме соғұрлым жоғары болады. Компакт-дискілерде мерзімінен бұрын алынатын айыппұлдар бар, олар алынған пайыздарды өшіре алады, сондықтан барлық мерзім ішінде компакт-дискідегі ақшаны сақтау жақсы. Инвестицияның максималды мөлшерін арттырғыңыз келсе, CD дискісінің ең жақсы ставкасын сатып алу өте маңызды.
Жинақ мөлшерлемесін қалай есептеуге болады
Біреуінің жинақ нормасы тұтыну немесе міндеттемелерге орнына жұмсалған қарағанда сақталады реттік жеке табыс пайызы болып табылады.
Сіздің таза табысыңыз салықтан кейін жылына 25000 доллар құрайды (яғни сіздің қолда бар табысыңыз) және бір жыл ішінде сіз тұтынуға, вексельдерге және басқа шығындарға 24000 доллар жұмсайсыз деп айтыңыз. Сіздің жалпы жинағыңыз $ 1000 құрайды. Жинақтарды қолда бар кірістерге бөлу 4% = ($ 1000 / $ 25,000 x 100) мөлшерлемесін береді.
9-10%
АҚШ-тағы жеке жинақтаудың орташа коэффициенті 9-10% деңгейінде ауытқуға бейім.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-19
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Ережелер мен хзаңдарды бұзғаны үшін жауапкершілік |
|
Сабақтыңмақсаты |
адамгершіліктің, ізгі қасиеттер мен ар – ождан бостандығына, адалдық пен мейірімділікке баулу арқылы құқықтары мен міндеттерін аңықтай отырып құқықтық тәрбие беру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
оқушылардың бойында құқықтық білімді қалыптастыра отырып, саяси саналығы мен таным белсенділігі арытады. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ұйымдастыру кезеңі. «Сыр сандық» ойыны Сандық ішінен сұрақтар алады, жауап береотырып тақырыпты ашамыз. Азаматтық-құқықтық жауапкершілік дегеніміз не? Мүліктік залал дегеніміз не? Кәмелетке толмағандар келтірілген зиян үшін жауапкершілік туындай ма? |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2. |
||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Атқарушы билік органдары нешеге бөлінеді бөлінеді Б)Кестені толтыр:
В) «Кім шапшаң » ойыны. ( Ұяшықтағы сұрақтарға жауап беру.) Сұрақтары: 1.Қазақстан Республикасында қандай орган жоғары атқарушы орган болып табылады? 2.Атқарушы билік органдарын атаңдар?. 3.Министрліктер, агенттіктер, ведомстволар қандай қызметтерді жүзеге асырады? 4.Жергілікті жерлерде атқарушы билікті кім жүзеге асырады? 5.Мемлекеттік кәсіпорын әкімшілігі атқарушы билік органы болып табыла ма? 6.Кәсіпорындар мен мекемелерді тағайындау неге байланысты? 7.Кәсіпорындары мен мекемелердің түрлерін атаңдар. 8.Кәсіпорындарды құрудың және таратудың тәртібі қандай? ІІІ.Мағынаны тану . Әкімшілік жауапкершілік 1.Бейне материалды тамашалау. 2.Топтастыру Бұзақылық Не көрдім? Тәртіпсіздік Күш көрсету Ұрып – соғу. Әкімшілік жауапкершілік дегеніміз – құқық бұзушыға оның әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны үшін мемлекеттік органның және лауазымды тұлғаның оған жазалау шарасын қолдануы сипатына ие болған заңды жауапкершіліктің бір түрі.Әкімшілік жауапкершілік 16 жастан басталады. Әкімшілік жауапкершіліктің негізі болып – әкімшілік құқық бұзушылықтың ( әкімшілік терісқылықтық) жасалуы жатады.Әкімшілік жауапкершіліктің белгілері :қоғамдық тәртіпті орнату,бұзақылыққа бармау, соттауға болмайды,жұмыстан шығармайды..Әкімшілік жауапкершілікке тартатындар:Президент, парламент,үкімет,жергілікті мемлекттік өкілі,кәмелеттік жасқа толмағандардың құқықтарын қорғайтын комиссиялар. Ішкі істер органдары.Әкімшілік құқық бүзушылықтың құрамы : обьект,обьективтік жақ,субьект, субьективтік жақ болып бөлінеді .
Егер кәмелеттік жасқа толмаған тұлға әкімшілік құқық бұзушылық алғаш рет жасаса, онда уәкілді орган оны әкімшілік жауапкершіліктен босатып, оған тәрбиелік ықпал ететін шараларды қорлданылады. Мысалы: Заңды түсіндіру, ата-аналармен жұмыс жасау, бос уақытын тиімді пайдалану.Әкімшілік жауапкершіліктен босату: зиянның марзымсыз болуы, келтірілген зиянды өз еркімен өтеу, өзге де негіздер. 3.Жағдаяттарды талдау. 2002 жылдың 8 наурызында түнгі сағат 24.00-де азамат М. өз үйінің подъездінде дауыстап өлең айтты. Көршісінің ән айтуды тоқтат деген талабына көңіл аудармай, одан әрі өлең айтуын жалғастырады. Көрші учаскелік инспекторға телефон шалды. М. құқық бұзушылық жасады ма? Учаскелік инспекторға телефон шалған көрші дұрыс істеді ме? Осы жағдайды сен қалай шешер едің? 4-сыныптың оқушысы Асқар автобуста жол ақысын төлеген жоқ. Билет тексеруші билет немесе жол билетін көрсетуді талап етті. Асқардың қолында біріншісі де, екіншісі де болған жоқ. Билет тексеруші Асқардан айыппұл төлеуін өтінді. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; Тексеруші дұрыс істеді ме? Әкімшілік жауапкершілік қай жастан басталады? Осы жағдайда әкімшілік жауапкершілікті кім өтейді? 16 жасар Марат пен Болат мектепте өткен би кеші кезінде өздерін өте дөрекі ұстады, яғни олармен билегісі келмеген қыздарға тиісті, балағат жаман сөздерді айтып тұрды, ал одан кейін өз іс әрекеттерін былапыт сөздермен ұштастыра отырып, жүргізушіден микрофонды жұлып алып қатты айқайлай бастады. Ішкі істер органдарының аудандық бөліміне жеткізілген Марат пен Болатқа қатысты іс құжаттар толтырылды және олар кәмелеттік жасқа толмағандардың ісін қарайтын аудандық комиссияның қарауына жіберілді. Дұрыс шешім қабылданды ма? Марат пен Болат әкімшілік жауапкершілікке тартыла ма?
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; суретпен жұмыс. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Оқушылармен пысықтай түсу. (хормен) 1.Өз қателігіңді мойындай біл! 2.Жалған сөйлеуге әуестенбе! 3.Ойыңды жасырмай айт! 4.Әр кез шындықты айтуға үйрен! Кері байланыс Қиын болды… Бүгін мен білдім… Қызықты болды… Үйге тапсырма «Бұзық бала» қандай болады? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
https://kopilkaurokov.ru/obschestvoznanie/uroki/kimshilik_zhauapkiershilik_10_synyp |
Жауапкершілік барлық құқық қатынастарына тән нәрсе. Азаматтық — құқықтық қатынастардың негізгі бөлігін міндеттеме құрайтын болғандықтан жауапкершілік жөніндегі мәселе міндеттемелік құқықтың жалпы ережелерінде қаралады. Бірақта бұл арада айтылған мәселе міндеттемелерден тыс құқық қатынастарына қатысты. Жалпы алғанда, жауапкершілік дегеніміз заңмен немесе шартпен қаралған ретте өзіне жүктелген міндетті бұзатын азаматтық құқық қатынасының субъектісіне қолданылатын мүлікті өндіртіп алу немесе мүліктік салмақ салу болып табылады. Оған бұзылған құқыққа орай уәкілетті түлғаның мүліктік шығынының орнын толтыру да жатады.
«Міндеттемелерді орындамау немесе тиісінше орындамаудың несие берушіге мүлікті зиянды салдарларын тигізіп мүліктік нұсқа келтіреді. Бұзылған құқықты қалпына келтіру үшін мүліктік санкциялар белгіленген. Қарыздар несие берушінің көрген залалдарының орнын толтыруы тиіс.»
Жауапкершілікке тарту, азаматтық құқық бұзушылық жағдайында құқықтық нормаларға санкцияны жүзеге асыруға түрткі болады.
Ең алдымен, азаматтық -құқықтық жауапкершілікте мемлекеттік және шарттық тәртіпті нығайту да , осы мақсаттың аддын алуда тәрбиелік маңызы айрықша. Азаматтық құқық қатынасының субъектілері болып табылатын тараптар өздеріне жүктелген міндеттерді орындамауы қоғамдық қатынастарды бұзып, мүліктік шығынға және жеке тұлғалар мен бүкіл қоғамды қолайсыз жағдайларға әкеп соқтыратынын білуі тиіс әрі өзінің міндетін бұзбауға күш салуы керек. Тәрбиелік жағын былай қойғанда, егер, әлгі айтқан құқық бұзушылыққа жол берілетін болса, онда азаматтық — құқықтық жауапкершілік оны қайта қалпына келтіруді қамтамасыз етеді. Сондықтан да, борышқор өзі істеуге міндетті нәрсені орындамағанда ғана емес, оны орындаудан өз бетімен бас тартқан кезде де оған жауапкершілік бәрібір мойындатылады.
Азаматтық құқықтың қосымша мүлікті өндіртіп алу тәрізді өзіне тән жауапкершілік қасиеті болмаса, несие беруші міндеттемесін орындаудан жалтарған борышқорға жазалау шарасын қолдана алмайды және оның іс әрекетін өз дәрежесінде реттеп отыруы қиындай түседі.
Азаматтақ — құқықтық жауапкершіліктің өзіне тән қасиеттері:
а) борышқордың міндеттемені бұзғанынан туындаған мүліктік шығындарды несие берушіге қайтару;
ә) борышқордың міндеттемені тиісті дәрежеде орындауын қадағалау;
б) борышқордың міндеттемесін орындамағаны немесе тиісті дәрежеде орындамағаны үшін жазалау;
в) белгілі бір дәрежеде несие берушінің міндеттемеге қатысуына түрткі болуы;
г) борышқордың тәртіпсіздік фактілерін басқа тұлғалардың көзінше айғақтау б.т.
Ықпалы әр түрлі деңгейде бола тұрса да, міндеттемелердің бәрінде жауапкершіліктің мұндай қасиеттері кездеседі мұндай жауапкершіліктің қажеттілігі міндеттеменің бұзылмауын реттейтін (мысалы міндеттемені бұзғаннан келетін залалдық орнын толтыру), әр жақтың өзара жасасқан шарттарынан, міндеттеменің келісілген жағдайларынан туындайды. Жауапкершілікгі белгілеу қосымша келісімдер арқылы да жүзеге асады. Мысалы, оған міндеттеменің мерзімін бұзғаны үшін салынатын айыпқа орай жасалатын келісімді жатқызуға болады.
Азаматтық- құқықтық жауапкершілік — Азаматтық құқықтың жалпы бөлімінің институты болып табылады, өйткені, ереже бойынша азаматтық — құқықтық қатнастардың барлық түрінде өзіне тән қасиеттер кездеседі.
Азаматтық — құқықтық жауапкершілік түсінігі — заң ғылымында даулы мәселе. Кейбір авторлар оң мағынадағы (позитивті) жауапкершілікті бөліп құрайды, яғни оны барлық міндеттердің бұлжымайтын, қатаң түрде жетілген бастамасы мен жүзеге асырылуы деп біледі.
Мұндай жауапкершілікке міндеттеменің тиісінше орындауда азаматтық — құқықтық жауапкершілік әр қилы ережелерге бағынады, демек оны борышқордың белгілі бір әрекетінің аясына сыйдыруға болмайды.
Басқа автордың тұжырымдауы бойынша: «Заң жүзіндегі жауапкершілік әр қашанда мінез құлыққа нақтылы баға береді, яғни сол құқық бұзушының мінез-құлқының салдарына мән береді. Сондықтан да оны ретроспективтік жауапкершілік деп атайды».
«Заң жүзіндегі жауапкершілік өзінің жасаған іс — әрекеті үшін есеп беру міндеті құқығымен реттеледі» деген де пікір бар. Өзінің әрекетінде есеп беру міндеті құқық бұзушылық болмаған жағдайда да болатындығын еске сала кеткен жөн. Жауапкершілік дегенді — «мемлекеттік немесе қоғамдық мәжбірлеу шарасын қолдану » — деп те түсіндіретіндер де кездеседі.
Мұндай көз қарастың кемшілігі сол, борышқордың несие берушіге келтірген залалын өз еркімен қалпына келтіру немесе айыпты төлеуде азаматтық — құқықтық жауапкершіліктен айналып кету мүмкіншілігін туғызады.
Азаматтық — құқықтық жауапкершілік тудыратын жағдай оның негіздері болып есептеледі. Ондай негіздерге ең алдымен заңда немесе шартта көрсетілген құқықтарды бұзу жатады.
Мысалы, міңдеттеме шартында көрсетіле тұрса да тұлғаның орындалмауы немесе тиісті дәрежеде орындамауы, әлде кімге мүліктің залал келтіруі тәрізді жағдайларды айтуға болады.
Алайда жауапкершіліктің аталған негіздерінің бірі пайда болған кезде оны белгілі- бір тұлғаға қолдана қою әр кез мүмкін емес. Бұзылған құқықты қалпына келтіру үшін мүліктік санкциялар белгіленген. Қарыздар несие берушінің көрген залалдарының орнын толтыруы тиіс. Азаматтық — құқықта залал ұғымын міндеттемені қарыздар орындаған жағдайда несие беруші алуы ықтимал, несие беруші өндірген шығындарды, оның мүліктерінің жоғалуы немесе зақымдануы, сондай-ақ ол алмаған табыстар түсіндіріледі, яғни бір адамның екінші адамға мүліктік нұқсан келтіруі залал болып табылады. Сөйтіп, залалдардың екі түрі бар: бір жағынан — тура мүліктік нұсқан, екінші жағынан — борышқор міндеттемесін орындаған жағдайда болуға тиісті несие берушінің табыстары. Қандай жағдайда болсын шаруашылық шарттарын бұзғаны үшін келісімі мен жауапкершілікті шектеуге болмайды. Материалдық нұқсан толық өндіріліп алынуы тиіс.
Жауапкершіліктің көлемі төмендеген жағдайда мүліктік жауапкершіліктің тәртібі және одан босанудың шарттары толық белгіленген.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-20
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жауапты мінез-құлық және инфекцияны алдын алу |
|
Сабақтыңмақсаты |
адамгершіліктің, ізгі қасиеттер мен ар – ождан бостандығына, адалдық пен мейірімділікке баулу арқылы құқықтары мен міндеттерін аңықтай отырып құқықтық тәрбие беру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
оқушылардың бойында құқықтық білімді қалыптастыра отырып, саяси саналығы мен таным белсенділігі арытады. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ұйымдастыру кезеңі. «Сыр сандық» ойыны Сандық ішінен сұрақтар алады, жауап береотырып тақырыпты ашамыз. Азаматтық-құқықтық жауапкершілік дегеніміз не? Мүліктік залал дегеніміз не? Кәмелетке толмағандар келтірілген зиян үшін жауапкершілік туындай ма? |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2. |
||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Атқарушы билік органдары нешеге бөлінеді бөлінеді Б)Кестені толтыр:
В) «Кім шапшаң » ойыны. ( Ұяшықтағы сұрақтарға жауап беру.) Сұрақтары: 1.Қазақстан Республикасында қандай орган жоғары атқарушы орган болып табылады? 2.Атқарушы билік органдарын атаңдар?. 3.Министрліктер, агенттіктер, ведомстволар қандай қызметтерді жүзеге асырады? 4.Жергілікті жерлерде атқарушы билікті кім жүзеге асырады? 5.Мемлекеттік кәсіпорын әкімшілігі атқарушы билік органы болып табыла ма? 6.Кәсіпорындар мен мекемелерді тағайындау неге байланысты? 7.Кәсіпорындары мен мекемелердің түрлерін атаңдар. 8.Кәсіпорындарды құрудың және таратудың тәртібі қандай? ІІІ.Мағынаны тану . Әкімшілік жауапкершілік 1.Бейне материалды тамашалау. 2.Топтастыру Бұзақылық Не көрдім? Тәртіпсіздік Күш көрсету Ұрып – соғу. Әкімшілік жауапкершілік дегеніміз – құқық бұзушыға оның әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны үшін мемлекеттік органның және лауазымды тұлғаның оған жазалау шарасын қолдануы сипатына ие болған заңды жауапкершіліктің бір түрі.Әкімшілік жауапкершілік 16 жастан басталады. Әкімшілік жауапкершіліктің негізі болып – әкімшілік құқық бұзушылықтың ( әкімшілік терісқылықтық) жасалуы жатады.Әкімшілік жауапкершіліктің белгілері :қоғамдық тәртіпті орнату,бұзақылыққа бармау, соттауға болмайды,жұмыстан шығармайды..Әкімшілік жауапкершілікке тартатындар:Президент, парламент,үкімет,жергілікті мемлекттік өкілі,кәмелеттік жасқа толмағандардың құқықтарын қорғайтын комиссиялар. Ішкі істер органдары.Әкімшілік құқық бүзушылықтың құрамы : обьект,обьективтік жақ,субьект, субьективтік жақ болып бөлінеді .
Егер кәмелеттік жасқа толмаған тұлға әкімшілік құқық бұзушылық алғаш рет жасаса, онда уәкілді орган оны әкімшілік жауапкершіліктен босатып, оған тәрбиелік ықпал ететін шараларды қорлданылады. Мысалы: Заңды түсіндіру, ата-аналармен жұмыс жасау, бос уақытын тиімді пайдалану.Әкімшілік жауапкершіліктен босату: зиянның марзымсыз болуы, келтірілген зиянды өз еркімен өтеу, өзге де негіздер. 3.Жағдаяттарды талдау. 2002 жылдың 8 наурызында түнгі сағат 24.00-де азамат М. өз үйінің подъездінде дауыстап өлең айтты. Көршісінің ән айтуды тоқтат деген талабына көңіл аудармай, одан әрі өлең айтуын жалғастырады. Көрші учаскелік инспекторға телефон шалды. М. құқық бұзушылық жасады ма? Учаскелік инспекторға телефон шалған көрші дұрыс істеді ме? Осы жағдайды сен қалай шешер едің? 4-сыныптың оқушысы Асқар автобуста жол ақысын төлеген жоқ. Билет тексеруші билет немесе жол билетін көрсетуді талап етті. Асқардың қолында біріншісі де, екіншісі де болған жоқ. Билет тексеруші Асқардан айыппұл төлеуін өтінді. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; Тексеруші дұрыс істеді ме? Әкімшілік жауапкершілік қай жастан басталады? Осы жағдайда әкімшілік жауапкершілікті кім өтейді? 16 жасар Марат пен Болат мектепте өткен би кеші кезінде өздерін өте дөрекі ұстады, яғни олармен билегісі келмеген қыздарға тиісті, балағат жаман сөздерді айтып тұрды, ал одан кейін өз іс әрекеттерін былапыт сөздермен ұштастыра отырып, жүргізушіден микрофонды жұлып алып қатты айқайлай бастады. Ішкі істер органдарының аудандық бөліміне жеткізілген Марат пен Болатқа қатысты іс құжаттар толтырылды және олар кәмелеттік жасқа толмағандардың ісін қарайтын аудандық комиссияның қарауына жіберілді. Дұрыс шешім қабылданды ма? Марат пен Болат әкімшілік жауапкершілікке тартыла ма?
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; суретпен жұмыс. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Оқушылармен пысықтай түсу. (хормен) 1.Өз қателігіңді мойындай біл! 2.Жалған сөйлеуге әуестенбе! 3.Ойыңды жасырмай айт! 4.Әр кез шындықты айтуға үйрен! Кері байланыс Қиын болды… Бүгін мен білдім… Қызықты болды… Үйге тапсырма «Бұзық бала» қандай болады? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
https://kopilkaurokov.ru/obschestvoznanie/uroki/kimshilik_zhauapkiershilik_10_synyp |
Балалардың жоғары агрессивтілігі дәрігерлер, педагогтер мен психологтар үшін ғана емес, сонымен бірге тұтас қоғам үшін де негізгі пробремалардың бірі болып отыр. Агрессивтілік (лат. «шабуылдау, қауіп тудыру») – агрессивті мінез-құлыққа апарар ниет, жағдай. Ал агрессиялық әрекеттің өзі – баланың өзгелерге залал келтіруге бағытталған мінез-құлқы. Агрессивті жағдай ашу, жаулық, жеккөрушілік, т.б. эмоциялар арқылы көрініс табады. Әрекет міндетті түрде өзге адамға залала келтіру: балағаттау, қорлау, төбелесі, ұрып-соғу, т.б. түрінде көрініс береді. Осындай мінез-құлықты балалар саны тез артып келе жатқандықтан, тақырып өзектігі күмән келтірмейді.
Бұл көптеген жағымсыз факторлар: балалардың әлеуметтік тұрмыс жағдайы нашарлауынан; отбасылық тәрбие дағдарысынан; мектептің балалардың жүйке-психикалық жағдайына көңіл аудармауынан; баланың миына зақым келу түрінде салдары болатын патологиялық босану үлесінің артуынан орын алып отыр.
Зорлық–зомбылықты үздіксіз насихаттаумен айналысатын жалпы ақпарат құралдарды, кино және бейнеиндустрия да өз үлесін қосып отыр. Соңғы жылдары балалар агрессиясы проблемаларына ғылыми мүдделілік те артып отыр, бірақ, өкінішке орай, шынайы түзету мен емшара тәжірибесіне негізделген зерттеулер салыстырмалы түрде аз.
Ең алдымен балалар агрессиясының себептеріне талдау жасап көрелік. Мұның үш негізгі көзі болуы мүмкін.
Біріншіден, бала өсіп келе жатқан отбасының өзі агрессивті мінез-құлыққа бейім болуы және осындай көріністі бала санасында берік орнықтыруы мүмкін. Кейбір ата-аналар екіжүзділікке бейім болады, сөз жүзінде олар балаларында агрессияның байқалуына қарсы, оларды қайырымды әрі жуас етіп тәрбиелегісі келеді, сонымен бірге олар төбелеске қорықпай кірісіп кету немесе басқа да жымысқы жолдармен мәжбүрлеу арқылы құрдастарымен арасындағы проблемасын өзі шешуге тырысқан балаларына сүйсініс танытады.
Екіншіден, балалар агрессияшыл мінез-құлыққа құрдастарымен қарым-қатынасы барысында үйренуі мүмкін. Мектепке дейінгі жастағы балалардың көпшілігі үшін күш басымдығына табыну үлкен орын алады, әсіресе ұлдар балалар қоғамдастығынгда демократиялық деп атауға келмейтін қасиетке ие болуды армандайды. Демек, кім күшті болса, ол бәрін де жасай алады – балабақша сәбилерін бақылағанда көруге болатын принцип осындай.
Үшіншіден, агрессиялылыққа үйрететін үлгі шынайы адамдар емес, шығармашылық туындылары да болуы мүмкін. Теледидар, монитор экрандары мен кітап беттеріндегі агрессия мен зорлық – зомбылық кішкентай көрермендерді кез келген уақытта құрылымсыз, қатал, бірақ жанжалды шешудің өте тиімді тәсіліне бой ұруға жетелейтіні күмәнсіз нәрсе. Сондықтан да балаңыздың не көріп, не оқып, қалай ойнайтынына назар аударған артық болмайды.
Агрессиялықтың сыртқы қабығын қарастырып болғаннан кейін, енді оның ішкі себептеріне тоқтала кеткен жөн. Бұл жерде бастысы өте қарапайым ой, егер адамда бәрі жақсы болса, ол агрессивті болмас еді. Яғни, агрессияшылдық – ең алдымен ішкі қолайсыздықтың сыртқы көрінісі. Әдетте агрессивті балаларға жоғары мазасыздық, өзін ешкімге керексіз сезіну, айнадағыларды әділетсіз санау және өзін тең санамау (көбіне кем санау) тән болады. Кішкентай «агрессордың» айғай-шу ашу шығару арқылы қарсылық көрсету реакциясы оның айналасындағылардың назарын өз проблемаларына, оны жалғыз өзі жеңе алмайтынына аудару тәсілі болып саналады. Демек, агрессивті балаға көмектескісі келетін ата-анасы ретінде сізге ең бірінші керегі балаға шынайы іштарту, оны жеке тұлға ретінде қабылдау, оның ішкі әлеміне қызығушылық таныту, сезімі мен мінез-құлық дәлелдеріне түсіністікпен қарау. Баланың жетістіктеріне және оның қиындықты жеңуіндегі табыстарына көбірек көңілін аударыңыз (сыртқы және ішкі), тағы да сондай болуға үйретіңіз. Қысқасын айтқанда, ұл немесе қыз балаға өзін-өзі сыйлау мен өзін-өзі дұрыс бағалай білуін қайтару үшін қолдан келгеннің барлығынг жасау керек. Ата-ана агрессиялық көңіл күй мен әрекеттердің қайдан шыққанын анықтап, оларды түзетудің дұрыс жолдарын табуы тиіс. Агрессияшыл мінез-құлық түрі көбіне оны тудырушы себептерді де көрсетіп тұрады.
Сіздердің назарларыңызға сынып жетекшісіне және ата-анаға арналған баланың агрессиялық мінез-құлқына диагностика жасау бойынша бірқатар практикалық кеңестерді, сондай-ақ агрессия деңгейін азайту тәсілдерін ұсынып отырмыз.
Ата-ана агрессиялық мінез-құлқы бар балаларға қалай қарауы керек?
Профессор Н.Е. Щуркова және оның әріптестері мінез-құлқы күрделі балаларға арнарлған педагогикалық әрекет алгоритмін ұсынады.
• Мінез-құлқын түсіну. «Иә, осылай болады...», «Сенің жасында менде де осындай жағдай болған...».
• Мінез-құлқын ақтау. Балаға жартылай қолдау білдіру: «Сенің орнында басқа біреу болуы да мүмкін еді…», «Мүмкін мен де сөйтер ме едім…».
• Баланың жасағанына өзі ой жіберуі үшін оның заттық және әлеуметтік нәтижесіне талдау жасау: «Сен, сірә,…жасағың келген шығар, ал ол … болып шықты», «Сен оны … болып шығады деп ойламаған да шығарсың…»
• Өзін-өзі анықтауы үшін балама мінез-құлық тәсілін көрсету: «Былай жасағанда … болар еді», «Мұндай жағдайда кейбіреулер … жасайды».
• Бала болған оқиғаның уәждемесі мен себептерін анықтай алуы үшін, оны ойлануға шақыру: «Сен өзің қалай ойлайсың…», «Бұл енді қалай аяқталады деп ойлайсың…», «Сен туралы басқалар не ойлайды…».
• Басқа мәдениет деңгейінде өзін-өзі жүзеге асыра алуына жағдай жасау үшін, сыртқы қорлаудан «қорғаныс»: «Бұл есейе келе қалатын әдет…».
• Тиісті әсер түріне қарама-қарсы күтпеген дербес шешім: «Мен сені … жазалауым керек еді, бірақ мен… жасайын деп тұрмын», «Мен сені түсінеді деп сенемін…»
Қолайсыз жағдайдан арылу үшін
• Қысым жасау – баланың әрекеттері мен қылықтарына қатаң тыйым салу. Сынып жетекшісі өз беделі арқылы агрессия көрінісіне жол бермей, оны тұншықтырып, басымдық жағдайына ауысады («Тез арада тоқтат мұныңды!»).
• Ығыстырып шығару – басқа, неғұрлым жағымды жағдай тудырып, агрессияшыл мінез-құлықты алмастыру тәсілі. Қолайсыз жағдайды алмастыруға бағытталған әрекет тізбегі: ығыстыру-алмастыру-алаңдату («Маған мынаны жасауға көмектесіп жіберші…»)
• Елемеу - қолайсыз жағдайды елеусіз қалдыру әдісі (бірден назар аудара қоймау). Әдісі ширығысты жағдайды бірдіндеп барып жою мақсатында қолданылады.
• Мерзім белгілеу (уақытын шектеу) – орын алған қолайсыз жағдайды (ашулану) шешу үшін құқығын ескеруді пайдалану әдісі. Бұл әдіс күшті ширығыстың біртіндеп барып жайласуы үшін пайдаланылады («Кәнекей, мұны бір минут ішінде аяқтаңдар»).
• Жағымды нәрсеге көңіл аудару – назарды ашу, агрессия, ыза немесе реніш тудырған субьектіден баланың өзінің немесе басқа обьектінің (басқа адамның, жануардың, заттың, т.б.) жағымды жақтарына аудару. Әдістің мақсаты – баланы өзін-өзі билеуге, реттеуге, бақылауға, сыртқы әсер мен ішкі жағдайы және тәртәп түрі арасныда тепе-теңдік орнатуға үйрету.
Агрессия деңгейін қалай азайтуға немесе жоюға болады?
• Спорт секциялары.
• Қызығушылықтары бойынша үйірмелер.
• Балаға деген махаббатты үнемі білдіріп отыру
• Орындалмайтын уәде бермеуге тырысу.
• Релаксация және тыныс алу жаттығуларын орындау.
• Балаға уақытты аямау, үнемі ақыл-кеңес беріп отыру.
• Уақытылы тыңдау, түсіне білу.
• Әр жұмысына көмектесіп, сенім білдіру.
• Үнемі мейірімді болу.
• Терең тыныс алу және тыныс шығару – ашу, уайым, қорқыныш жағдайын реттеуге өте тиімді нәрсе.
• Алдын алуға арналған сұхбаттар. Сұхбаттың мақсаты – қажетсіз оқиғаның орын алуына жол бермеу. Агрессивті мінез-құлықтың салдары қандай болатынын нақты мысал арқылы көрсету. Мысалы, балалар үйінде тәрбиеленуші қыз мектепте бір ұл баланы жекпе-жекке шақырып, ақыры көзінен айырылып тынған.
• Әдептілік тәртібі үлгісіне баулу.
• Жағымсыз энергиядан арылу әдістері мен тәсілдеріне үйрету.Ата-ана бойға жиналған агрессиядан арылу әдістерін көрсетуі тиіс. Мысалы, табиғат аясына шығып, бар дауыспен айғайлауға болады. Жапон компанияларында адамдар жансыз заттарға ұрысу, ұру арқылы ашуын сыртқа шығарып алатын арнайы бөлмелер болады.
• Ата-ана мінез-құлқы. Агрессивті баламен сөйлескен кезде сынып жетекшісі сабырлы, салмақты, жұмсақ, төзімді болып, сыртқы түрімен қамқоршысының жан дүниесін түсінетінін байқатуы тиіс.
• Баланың тек жақсы жақтарын ғана көріп, оған сенім білдіру. Бала егер өзін осы тұрған бойында жақсы көріп, қадірлейтінін білсе, өзін ұстамды, қолға ала білетін жан ретінде көргісі келетінін түсінсе, мінез-құлқын өзгертеді. Психологиялық-педагогикалық зерттеулер баланың егер педагог және ата-ана оны жақсы адам ретінде бағалайтынын түсінген жағдайда өзгеретінін көрсетеді, мұндай кезде ол дамуының жоғары сатысына ұмтылатын болады.
• Жауапкершілік жүктеу. Өзіне тапсырылған жауапты істі орындай жүре, бала шығармашылықпен айналысады, ал бұл кезде жаман ойлар мен істерден аулақ жүретін болады.
• Ерік-жігерін қалыптастыру. Ақырында, агрессивтіліктің жағымсыз көріністерімен күресте негізгі фактор болып табылатын нәрсе: сынып жетекшісі, ата-ана мен бала арасында үйлесімді қарым-қатынас орнату – баланың салауатты эмоциялық дамуының басты шарты.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-21
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жеке басына қол сұқпаушылық құқығы |
|
Сабақтыңмақсаты |
адамгершіліктің, ізгі қасиеттер мен ар – ождан бостандығына, адалдық пен мейірімділікке баулу арқылы құқықтары мен міндеттерін аңықтай отырып құқықтық тәрбие беру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
оқушылардың бойында құқықтық білімді қалыптастыра отырып, саяси саналығы мен таным белсенділігі арытады. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ұйымдастыру кезеңі. І Психологиялық тренинг Пікірталасымызды бастамас бұрын бір-бірлеріңізге деген қарым – қатынастарыңызды ізгілендіру мақсатында біз мектеп психологымен бірлесіп, тренинг дайындаған болатынбыз. Сіздерге екі ақ парақша беріледі. Бірінші парақшаға өздеріңіздің аса жоғары бағалайтын адами қасиеттерді жазып, қалаған адамыңызға бересіз. Осыдан кейін кезектесіп, алған парақтарыңызда не жазылғанын дауыстап оқып беріңіздер. Ақ парақ берілген. Дәл ортасында дөңгелек қара ноқаты бар. Осы суреттен не көріп тұрсыздар, соны суреттеп берсеңіздер. (бұл тренингте аққа қарағанда қара түс тез көзге шалынады. Сондықтан ақ жақсылықтың белгісі болғандықтан оны көре білуіміз керек) |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2. |
|
Сабақтың ортасы |
Мақал-мәтелдер. (Тақырыпқа байланысты мақал-мәтелдер айтып, мағынасын ашу) 1.«Ісін өндіре алмаған қырсыз бала ,қырсығын әкесінен іздейді.» 2. «Ұяда не көрсең ұшқанда соны ілерсің.» 3. «Балаңды беске дейін ештеңеден тыйма, бестен он үшке дейін құлыңдай қина, он үштен ары сырласыңдай сыйла.» 4. «Жақсы бала сүйініш , жаман бала күйініш.» 5. «Атаңа не қылсаң алдыңа сол келер 6 Біреуге ор қазба, өзің түсесің. 7. Заңның құрығы, бәрінен ұзын. 8. Ұрлық түбі, қорлық. 9. Өтірікшінің құрығы, бір - ақ тұтам. 10. Тура биде, туған жоқ. 11. Туғанды биде, иман жоқ. 12. Қолыңмен істегенді, мойныңмен көтер. 13. Тек жүрсең, тоқ жүресің. 14. Заңды сыйлаған, еркін жүреді. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; Сұрақ-жауап. (Мұғалім оқушыларға слайд тапсырмалары борйынша сұрақ қояды, оқушылар жауап береді. Мұғалім толықтырады) 1.Жеке адамның құқығы дегеніміз не? Адамның мүддесін қанағаттандыруға бағытталған заң арқылы қорғалған тәртіптік шара. 2. Құқықтың қандай түрлерін білесіңдер? - Жеке (азаматтық) - Саяси - Экономикалық - Әлеуметтік - Мәдени т.б. 3. Адам құқығы қай уақыттан пайда болады? Туылғаннан беріледі 4. Оларды орындау үшін не қажет? Міндеттерін орындау 5. Адамның негізгі құқығы? Өз құқықтарын пайдалану құқығы 6. Құқық қашан және қайда пайда болды? Азаматтарға құқық керек кезде, ол пайда болады. 7. Бізге құқықпен бірге бостандық беріледі. Бостандық - деген не? Бостандық - бұл таңдау 8. Бостандықты не шектейді? Бостандық және өз қалауымен орындамалық - бұлар бірдей ме? -Бостандықты шектеу әр адамның саналығында Ойлан тап. (Интербелсенді тақтаның көмегімен дұрыс жауабын табу.) 1. Құқық -----------------------------------------А - Еліміздің негізгі заңы. 2. Конституция ---------------------------------Б - Мемлекет басшысы 3. Мемлекет ------------------------------------В - Негізгі саяси қоғамдық ұйым 4. Азамат -----------------------------------------Г - Тәуелсіздік 5. Құқық бұзушылық -------------------------Д - Заңдар жүйесі 6. Президент ------------------------------------Е - Заң шығарушы орган 7. Парламент ------------------------------------Ж - Заң жүйесін бұзу 8. Егемендік --------------------------------------З - Құқығы бар ел тұрғыны Дұрыс жауабы: 1-Д, 2-А, 3-В, 4-З, 5-Ж, 6-Б, 7-Е, 8-Г ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; суретпен жұмыс. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Оқушылармен пысықтай түсу. (хормен) 1.Өз қателігіңді мойындай біл! 2.Жалған сөйлеуге әуестенбе! 3.Ойыңды жасырмай айт! 4.Әр кез шындықты айтуға үйрен! Кері байланыс Қиын болды… Бүгін мен білдім… Қызықты болды… Үйге тапсырма «Бұзық бала» қандай болады? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
https://botana.biz/prepod/obschestvoznanie/oj2vzjtg.html |
Жеке басқа қол сұқпаушылық — азаматтардың конституциялық құқы мен бостандықтарының негізгі принципі. Ол туралы Қазақстан Республикасының Конституциясында (12-бап, 2-тармақ.) “Адам құқықтары мен бостандықтары әркімге тумысынан жазылған, олар абсолютті деп танылады, олардан ешкім айыра алмайды, заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілердің мазмұны мен қолданылуы осыған қарай анықталады” деп жазылған. Сондықтан азаматтарды заңда көрсетілген реттерде ғана соттың немесе прокурордың санкциясымен тұтқындауға және қамауда ұстауға болады. Тұтқындалған адам заңсыз әрекет туралы сотқа шағымдануға құқылы. Прокурордың санкциясынсыз азаматтарды жетпіс екі сағаттан аспайтын мерзімге ғана қамауда ұстауға болады. Қажетті жағдайда әр адамның білікті заң көмегін алуға құқысы бар. Әрбір адамның жеке өмірі, отбасының құпиясы, абыройы мен ар-намысы, жеке салымдары мен жинаған қаражатының, жазысқан хаттарының, телефон арқылы сөйлескен сөздерінің, пошта, телеграф арқылы алысқан хабарларының құпия сақталуы заңмен қорғалады. Сонымен бірге азаматтардың тұрғын үйіне заңсыз басып кіруге, тексеру, тінту жүргізуге жол берілмейді, ол үшін заң орындарының тиісті рұқсаты қажет. Тұрғын үйден айыруға сот шешімінсіз жол берілмейді. Адамдардың жеке басы мен өміріне қол сұғу әрекеттері азаматтардың конституциялық құқығын бұзу болып табылады, ол үшін айыпты деп табылған адам тиісті жауапкершілікке тартылады
Кәмелетке толмағандарға қатысты нәсіпқұмарлық мінездегі қылмыстардың жоғарғы дәрежеде жасалуы ерекше дабыл қақтырады.
Аналықты және балалық шақты қорғау мәселесі басымды құқық қорғау мәселелерінің бірі болып табылады. Әйелдерге және балаларға қатысты қандай да болмасын зорлық аса қатты тыйылуы қажет, ол туралы Қазақстан Республикасының жаңа Қылмыстық Кодексіндегі жыныстық қол сұқпаушылыққа қарсы қылмыстар үшін жауапкершілік шараларының күшейуі куәлендіреді. Имандылыққа, олардың жыныстық қол сұқпаушылығына қол сұғатын қылмыстар қоғамдық қауіптің аса жоғарғы дәрежесіне ие.
Кәмелетке толмағандарға қарсы зорлық әлеуметтік құбылыс сияқты алға жылжыған зардаптардің бірі болып табылады.
Бұл баланың психикалық халіне ғана қарсі әсерін тигізі қоймай, оның дамуына, сондай-ақ, көбінде болашақ ұрпақтың өмірін анықтайды. Ұл бала мен қыз бала өскен кезде есейіп өз балаларын тәрбиелей бастайды, сол кезе олардың мінез-құлқы олардың отбасылық тәжірбиесінен анықталатын болады.
Психологтардың зертеуі балаларға қарсы зорлықтарды жолы болмағандар, ренжулі және отбасының ықыласына бөлінбеген адамдар жасайтындығын куәлендіреді. Осының нәтижесінде оларда өзінің барлық сәтсізді үшін кек алу қажеттілігі туындайды. Және олар оны тек, өздерінен тәуелді, әлсіз және қарсылық көрсете алмайтындарға ғана жасай алады.
Қазіргі уақытта кәмелетке толмағандардың жыныстық қол сұқпаушылығына қарсы қылмыстық құқық бұзушылық жасағандығы үшін қылмыстық жауапкершілікке тартылған тұлғалардың есебін құру және олар туралы мәліметтерді жариялау қажеттілігін айқындады.
Деректер заңды күшіне еңген соттардың айыптау үкімдері (қаулылары) және оларға қатысты қабылданған ҚР ҚІЖК 35 бабы 1 бөлігі 9 тармағының, сондай-ақ, ҚР ҚІЖК 37 бабы 1 бөлігі 9 тармағының негізінде қылмыстық істерді тоқтату туралы қаулылар негізінде қалыптастырылатын болады.
Мәліметтердің жарияланымы Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі Комитетінің гео ақпараттық жүйесінде ғаламтор ресурсында жарияланатын болады.
Қазақстанда педофилдардың бірыңғай базасын құру жыныстық қол сұғушылық жасағандығы үшін сотталған тұлғалардың КЕЛБЕТІН білуіне мүмкіндік тудырады, кәмелетке толмағандардың жыныстық қол сұқпаушылығына қарсы қылмыстар жасағандығы үшін жазасын өтеген тұлғалардың тұрғылықты елді мекені туралы мәліметтерге азаматтардың қол жетімділігін қамтамасыз етеді.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-22
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Зорлық-зомбылыққа нөлдік төзімділік. |
|
Сабақтыңмақсаты |
адамгершіліктің, ізгі қасиеттер мен ар – ождан бостандығына, адалдық пен мейірімділікке баулу арқылы құқықтары мен міндеттерін аңықтай отырып құқықтық тәрбие беру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
оқушылардың бойында құқықтық білімді қалыптастыра отырып, саяси саналығы мен таным белсенділігі арытады. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ұйымдастыру кезеңі. 1-ші сұрақ бақытты балалық шақ деген не ?
Ассоциация әдісі бойынша бақытты балалық шақ дегенде не түседі ойларыңа?
|
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2. |
|
Сабақтың ортасы |
ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; 2-ші сұрақ: Зорлықтың қандай түрлері сендерге белгілі? (қара бұлттарға түрлерін жазып ілу). - Эмоциялық зорлық – балағаттау, қорлау, сөгу, балалардың жеке өміріне қол сұғу; - Физикалық зорлық – отбасы мүшелерін мас күйінде немесе сау күйінде ұруды қолданатын эмоциялық зорлық; - Қауіп-қатер – отбасын тастап кетемін деп қорқыту, әйелін немесе балаларын ұру, өз-өзіне қол жұмсауға итермелеу;әйелін өз балаларын ешқашан көрсетпейтіндігімен қорқыту, қорқытатын жолдауларды беру үшін балаларды қолдану. Сұрақ: 1. Сіздердің ойларыңша, неге біреу басқа адамға қатысты зорлық көрсетеді? /мазақтайды, күледі/ Ол басқаларды төмендету ( мүмкін оны да біреу төмендеткен шығар) , жолдасын төмендетіп, оны күлкіге қалдыру арқылы өзіне назар аудартады. Оның ойынша жолдасын кемсіту арқылы айналадағы адамдардың құрметіне ие болуға, олардың басшысы болуға тырысады. 2. Кімді жиі ренжітеді?
Кішілерді, әлсіздерді, бір нәрсемен басқаларынан ерекшеленетіндерді. 3. Қаталдық көрсетудің себебі? Үйдегі нашар қарым-қатынас. Жақындары тарапынан көңіл аударудың жетіспеушілігі, ата-анасының ажырасуы, басқалар тарапынан кемсіту, нашар үлгерім – осының бәрі ашу мен реніштерін көрсетуге әкеп соғады. 4. Егер қысым көрсетілген жәбірленуші өте ақылды болса, сіздің ойыңызша, неге жәбірлеуші оған қысым көрсетеді? Қызғаныш сезім, оның намысына тигісі келеді. 5. Жәбірленушіге көмек қажет деп ойлайсың ба? Әрине қажет. Әңгімелесіп, ішкі ой сезімдерімен бөлісу. 6. Егер әңгімелесу көмектеспесе не істеу керек? Ересектермен бөлісу, мұғаліммен, ата-аналармен, дау-дамайды басуға көмектесетін басқа ересектермен. 7. Егер жолдасың ашулы, көңіл-күйі нашар болса, қалай көмектесуге болады? Әңгімеге тартуға тырысу, оны не мазалап жүргенін анықтау, тыңдау, назар аудару, қолдау көрсету. 3 сұрақ: «Балалық шақ зорлық – зомбылықсыз» болу үшін не керек.( қара бұлттарды , көк бұлтпен ауыстыру) 1-топ: Н.Ә.Назарбаев атамыз айтқандай: Отбасы – отанымыздың ошағы. Отбасында адам бойындағы асыл қасиеттер жарқырай көрініп, қалыптасады. Отанға деген ыстық сезім - жақындарына, туған - туысқандарына деген сүйіспеншіліктен басталады.Егербала отбасында дұрыс, жақсы, өнегелі тәрбие алса, онда бұл да зорлық зомбылықты жоюдың бір ісі деп ойлаймыз. 2-топ: Әрқашан қамымызды ойлап жүре тұғын абзал жанды адам, бұл – ана. Алдыңа қойған мақсатыңа жетуің үшін ана жанын қиюға да дайын. Ана баласының үлгілі азамат боп өсуі үшін бар күшін салып, тер төгеді. Ананың махаббатына, құдіретіне тамсанған талай ақын әнін арнап, жырын жазып, талай жазушы қалам тербеген. Біздің ойымызшаата-ананың көмегі, қадағалауы, уақыт бөлуібалаға жеткілікті болса, онда бұл да зорлық зомбылықты жою әдісі деген ойға келіп отырмыз. 3-топ:Отбасы – табиғат сыйлаған кереметтердің бірі.Жеке адамның бойындағы ар-ұятын, ақыл-ойын ,адамгершілігін , мәдениеттілігін тәрбиелеуде отбасы – алғашқы қадам.Отбасы – өте қажетті, басқадай еш нәрсемен өзгертуге болмайтын баспалдақ. «Әке- асқар тау, Ана- етегіндегі бұлақ, Бала-жасындағы құрақ»-деп тегін айтылмаған болар.Ата-анасын, аға-сіңлілерін сыйлай білген,жақындарына жақсылық тілеген адам, менің ойымша, болашақта қоғамда да ізгі ниеті арқылы еліне, оның дамуына көп септігін тиетінін күмәнданбаймын. Сондықтанда, жанұяда тығыз қарым-қатынас болу керек.
Статистикалық мәліметке қарағанда елде жыл ішінде 500-дей әйел мен бала тұрмыстағы зорлық-зомбылық құрбаны болады екен. Отбасылық қарым-қатынаста дағдарыс туындағанда , одан «ешкімнің де ештеңесі кетпейді» деген түсініктен арылу керек. Кикілжіні көп болатын отбасында өскен балалар есейген соң не әкесінің, не анасының отбасында өзін-өзі ұстау үлгісін алады. Зорлық көрсету ол әлсіз адамдардың қаруы екені барлығына мәлім. Жалпы отбасындағы зорлық - зомбылық әміршіл билік пен шектен тыс бақылаудың нәтижесінде пайда болады. Ойланыңыздаршы, қай уақытта көбінесе отбасыларында зорлық зомбылық болады? Егерде бала ата – анасының айтқанын тыңдамай теріс қылықтар көрсетсе, ата – анасы баламен тіл табыса алмай көбінесе тәрбиенің қате және жеңіл түрі зорлық көрсетуге жүгінеді. Қазіргі таңда тәуелсіздік алған мемлекетімізде зорлық-зомбылыққа жол жоқ. Адамды өзара түсіністікке жеткізетін шынайы да тұрақты сүйіспеншілік дәстүрлері де тек салауатты отбасында ғана қалыптасады. 4 сұрақ: Балалар сендер өздеріңнің де, өзгенің де жанұясын қандай болғанын қалайсындар? (Шаңырақтың суреті құрылады.)
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; суретпен жұмыс. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Оқушылармен пысықтай түсу. Балалар құқығын қорғау – егемен еліміздің асты құндылықтарының бірі. Сол үшін өскелең ұрпақтың дұрыс тәрбие алып, қоғамдағы құқықтарының сақталу жолында аянбай еңбек етуі керек. «Балалардың өмір сапасын жақсарту – ертеңгі болашақтың кепілі. Сондықтан да балалардың құқықтарын қорғау мәселесі қашан да өзекті болып қала бермек. Олай болса қазір балалар, «Бала құқығы» ағашын жасайық.
Кері байланыс Қиын болды… Бүгін мен білдім… Қызықты болды… Үйге тапсырма «Бұзық бала» қандай болады? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
https://kopilkaurokov.ru/klassnomuRukovoditeliu/meropriyatia/zorlyk_zombylyk_t_rbiie_sag_aty |
Зорлық-зомбылық түрлері
Қазақстан Республикасының «Тұрмыстық зорлық-зомбылық профилактикасы туралы» Заңының 4 бабына сәйкес, тұрмыстық зорлық-зомбылық тек күш көрсету немесе психологиялық қана емес, сексуалдық және (немесе) экономикалық зорлық-зомбылық түрінде болуы мүмкін.
Күш көрсету зорлық-зомбылығы - дене күшін қолданып, денені ауыртып денсаулыққа қасақана зиян келтіру.
Психологиялық зорлық-зомбылық - адамның психикасына қасақана әсер ету, оны қорқыту, қорлау, бопсалау немесе құқық бұзушылықтарды е өмірге, денсаулыққа қауіп төндіретін, сондай-ақ психикалық, дене және жеке басы дамуының бұзылуына әкелетін әрекеттерді жасауға мәжбүрлеу (еріксіз көндіру) арқылы ар-намысы мен абыройын кемсіту.
Сексуалдық зорлық-зомбылық - адамның жыныстың тиіспеушілігіне немесе жыныстық еркіндігіне қауіп төндіретін құқыққа қарсы қасақана іс-әрекет, сондай-ақ кәмелетке толмағандарға қатысты сексуалдық сипаттағы іс-әрекеттер.
Экономикалық зорлық-зомбылық - адамды заңмен көзделген құқығы бар тұрғын үйінен, тамағынан, киімінен, мүлкінен, қаражатынан қасақана айыру.
Қазақстан Республикасының «Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы» Кодексінің 73 бабына сәйкес, отбасы-тұрмыстық қатынастар аясындағы құқыққа қарсы әрекеттер қатарана былапыт сөйлеу, қорлап тиiсу, кемсiту, үй тұрмысындағы заттарды бүлдiру және олардың тыныштығын бұзатын, жеке тұрғын үйде, пәтерде немесе өзге тұрғынжайда жасалған басқа да әрекеттер жатады.
Нөлдік төзімділік
Бұл мақала жазалау саясатының жалпы түрі туралы. Басқа мақсаттар үшін қараңыз Нөлдік төзімділік (дисбригуация).
A нөлдік төзімділік саясат а жазалау көрсетілген ереженің әрбір бұзылуы үшін.[1][2][3] Нөлдік төзімділік саясаты биліктегі адамдарға жаттығулар жасауға тыйым салады қалау немесе мән-жайларға сәйкес келетін жазаларды өзгерту; олар жеке тұлғаға қарамастан алдын-ала белгіленген жазаны тағайындауға міндетті кінәлілік, жеңілдететін жағдайлар немесе тарих. Жеңіл немесе ауыр болса да, алдын ала белгіленген бұл жаза әрқашан орындалады.
Нөлге төзімділік саясаты оқылады криминология және бүкіл әлемдегі ресми және бейресми полиция жүйелерінде кең таралған. Саясат болуы мүмкін бейресми жағдайларда да пайда болады жыныстық алымсақтық немесе ғаламтор білім беру және жұмыс орталарында мақсатсыз пайдалану. 2014 жылы жаппай тұтқындау Құрама Штаттарда кішігірім құқық бұзушылықтарға негізделген пайдалану туралы наразылық тудырды мектептердегі нөлдік төзімділік және қауымдастықтар.[4][5]
Төмен төзімділік саясатының мәлімделген тиімділігін аздаған дәлелдер қолдайды.[6] Бір негізгі проблема - бұл адамдардың араласуға немесе қабылдауға болмайтын немесе заңға қайшы деп тапқан мінез-құлық туралы айтуға тартынуының көптеген себептері бар. Нөлдік толеранттылық саясаты, ең жақсы жағдайда, осы себептердің кейбіреулерін ғана шешеді
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-23
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жеке тұлғалылықты сақтау құқығы. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылардың құқықтық білімдерін арттыру, азаматтық міндеттерін өз құқықтарымен байланыстыра отырып сезінуге тәрбиелеу |
|
Құндылықтарды дарыту |
оқушылардың бойында құқықтық білімді қалыптастыра отырып, саяси саналығы мен таным белсенділігі арытады. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі. «Есім» ойынын ойнайық. Қазір біз әрқайсымыз тізбек бойынша өз есімімізге сын есім қосып айтайық.Яғни сын есім де, есім де бірдей әріптен басталуы қажет. Мысалы: Намысты-Нұргүлмін. Ал жақсы,сендердің есімдерің бар және таныстырып шықтық,сендердің есімдерің солай аталатынын енді қалай дәлелдейсіңдер? Дұрыс, балалар! Туу туралы куәлік Алдияр– бұл сендердің алғашқы құжаттарың. Ал онда тағы не туралы жазылған? Кім біледі? Туу туралы куәлікте Қазақстан Республикасының азаматы екеніміз жазылады.Адеми Яғни, адам баласы туғаннан бастап мемлекеттің қарамағында қорғауда болады екен. Ол дегеніміз әрқайсымыздың құқықтарымыз бен міндеттеріміз бар екенін білдіреді. Ендеше, бүгінгі біз сабағымыз қандай тақырыпта болмақ? Дұрыс айтасыңдар,біздің бүгінгі тақырыбымыз «Менің құқықтарым мен міндеттерім» деп аталады. Балалардың құқықтары қайда жазылған? Оны кім бекітеді? Ендеше сендерге қысқаша айтып өтейін. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2. |
|
Сабақтың ортасы |
«Сендердің құқықтарың туралы Конвенция» Балалар, заң дегеніміз – қоғамның негізгі тірегі. Қоғам деп отырғанымыз Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев «Конституция – бұл да ел рәміздерінің бірі. Сондықтан негізгі заңды елдің Туы, Ән-ұраны және Елтаңбасы секілді қадірлеу, құрметтеу – біздің парызымыз» – деген. Конституция – елдің барлық ережелері жинақталған мемлекеттің негізгі құжаты. Сондықтанда біз оны Ата Заң деп құрметтейміз. 2002 жылы тамызда Қазақстанда «Бала құқығы туралы заң» қабылданды. Бұл заң 9 тарау, 53 баптан тұрады. 2002 жылы 2 қыркүйекте Қазақстан «Бала құқығы туралы конвенцияға қол қояды», сөйтіп Қазақстанның «Балалар құқығы туралы заңы» енгізілді. Заң дегеніміз- қоғамның негізгі тірегі. Қоғам деп отырғанымыз-мына біздер. Ата Заңымыз- еліміздің рәміздерінің бірі. Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев «Конституция — бұл да ел рәміздерінің бірі. Сондықтан негізгі Заңды елдің Туы, Әнұраны, және Елтаңбасы секілді қадірлеу, құрметтеу-біздің парызымыз» деген. Сондықтан әрбір адамның заң талабына бағынып жат қылықтар, өрескел тәртіп бұзушылыққа бармауы, өзіне жүктелген міндетті уақытылы орындаудың өзін еліміздің Ата Заңын, халықты құрметтеуі деп білуімізге болады. Конституция- елдің барлық ережелері жинақталған мемлекеттің негізгі құжаты. Сондықтан да біз оны Ата Заң деп құрметтейміз. Әрбір адам өзінің де, өзге елдің заңына бағынуға міндетті. Әр мемлекеттің өзіне тән заңы бар. Олой болмағанда дүние астаң-кестеңі шығып, небір жан түршігерлік нәрселер болар еді. Сан мыңдаған жылдар бұрын адамзат пайда болды. Міне, сонымен қатар түрлі мәселелер де туындай бастады. «Адамдар не істеуге болады, не істей алады?» деген сұрақтар туындай бастады. Міне, осы кезде әр елдің заңы, ережелері шыға бастады. Міне, балалар, адамның шыр етіп жерге түскен минутынан бастап оның өмірін, денсаулығын, тыныштығын қорғап отырған заң бар. Бұл заң- 1948 жылы 10-желтоқсанда қабылданған «Адам құқығының жалпыға бірдей декларациясы», сонымен қатар 1959 жылы қабылданған «Бала құқықтары декларациясы». Міне осы декларациядан кейін 61 ел қол қойған 1989 жылы 20-қарашада «Бала құқығы туралы конвенция» қабылданды. Қазірде бұған 91 мемлекет кірген. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; Конвенция дегеніміз- арнаулы мәселелер жөніндегі келесім шарт. Осы Конвенция негізінде 2002 жылы тамызда Қазақстанда «Бала құқығы туралы» Заң қабылданды. Бұл Заң 10 тарау, 53 баптан тұрады. 2002 жылы 2-қыркүйекте Қазақстан «Бала құқығы туралы конвенцияға» қол қояды, сөйтіп қазақстанның «Бала құқығы туралы заңы» енгізілген. 4. Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы Қазақстан Республикасының 2002 жылығы 8 тамызда № 345 Заңы 10 тарау, 53 баптан тұрады. 1 тарау. Жалпы ережелер 2 тарау. Балалар мүддесін көздейтін мемлекеттік саясат 3 тарау. Баланың негізгі құқықтары мен міндеттері 4 тарау. Бала және отбасы 5 тарау. Ата-анасының қамқорлығынсыз қалған баланың құқықтары 6 тарау. Мүгедек баланың құқықтары 7 тарау. Бала және қоғам 8тарау. Баланың құқықтарын және заңмен қорғалатын мүдделерін қорғау 9 тарау. Бала жауапкершілігінің және оның мінез-құлқына әсер ету ерекшеліктері 10 тарау. Қорытынды ережелер 5.«Бала құқығы туралы халықаралық конвенциядан» Конвенцияға кіретін құқықтардың бәрі барлық балаға бірдей тарайды. Конвенцияға қол қойғаннан кейін балаларды кемсітуден қорғауға және олардың құқықтарын жүзеге асыруға жәрдемдесу үшін белсенді шаралар қолдану міндетін мемлекет өзіне алады. - Мемлекет әрбір баланың аман-сау өсіп, жан-жақты дамуын қамтамасыз етеді. - Бала өмірге келе салысымен тіркеуге алынады және өзіне есім мен азаматтық алуға құқылы. - Әрбір бала өз отбасында ата-анасымен бірге өмір сүруге құқылы. - Бала мектепте кінәлі болғанда да оны ешкім ұрып жазалауға, кемсітіп қорлауға құқығы жоқ. - Бала тынығуға және мәдени демалуға құқылы. - Әрбір баланың ой-пікір, ар-ождан және дін еркіндігіне құқығы бар. - Бала өзі қалаған спорт түрімен шұғылдануға құқылы. - Бала денсаулығын сақтауға, емделуге құқылы. - Бала өз ойын еркін айтуға құқылы. -Әрбір баланың білім алуға толықтай құқығы бар. Қоғамдық жұмыстарға араласуға Балалар біздің құқықтарымыздан басқа міндеттеріміз бар екенін естен шығармауымыз керек. Не істеуге міндеттіміз? Әркім Қазақстан Республикасының Ата заңын сақтауға; Қазақстан Республикасын қорғау әрбір азаматтың міндеті; Әрбір адамның ар мен намысын құрметтеуге; Мемлекеттік рәміздерді құрметтеуге; Тарихи мәдени мұраларды сақтауға; Тарихи ескерткіштерді қорғауға; Табиғат және табиғат байлықтарын қорғауға; Мектеп ғимараты мен оның аумағын үнемі тазалықта ұстауға; Үлкенге-құрмет, кішіге-ізет танытуға; Ата-анаға қамқорлық көрсетуге. Сонымен балалар құқық деген не, міндет деген не? Ойланайық. «Ойды аяқта…» Бала құқығы деген— балалардың өмір сүруі мен өсуіне жағдай жасау. Құқық-адамдардың тәртібін,қарым-қатынасын реттеп отыратын ережелер жиынтығы. Мемлекет белгілеп қорғайтын нормалар мен ережелер жиынтығы
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; суретпен жұмыс. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы https://bilimdiler.kz/tarbie-sagaty/22594-bizdin-elimizdin-negizgi-zany.html |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Оқушылармен пысықтай түсу. Балалар құқығын қорғау – егемен еліміздің асты құндылықтарының бірі. Сол үшін өскелең ұрпақтың дұрыс тәрбие алып, қоғамдағы құқықтарының сақталу жолында аянбай еңбек етуі керек. Кері байланыс Қиын болды… Бүгін мен білдім… Қызықты болды… Үйге тапсырма «Бұзық бала» қандай болады? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
https://kopilkaurokov.ru/klassnomuRukovoditeliu/meropriyatia/zorlyk_zombylyk_t_rbiie_sag_aty |
Жеке құқықтар
Біздің әрқайсысымыз туғаннан бастап жеке құқықтар пен бостандыққа ие боламыз. Ол, ең біріншіден — өмір сүру құқығы. Әр адам және оның өмір сүруі — ол ең жоғары адамгершілік құндылық. Ешкім өз бетімен адамды өмірден айыра алмайды. Өлтіру, соғыс, зорлық-зомбылық — ең ауыр қылмыстар. Осы ретте, Ф.Достоевскийдің «Қылмыс пен жаза» романын еске алар болсақ, бұл туындының негізгі идеясы әрбір адам баласының құндылығы мен қасиеттілігін дәйектеуге негізделетіні сөзсіз. Өзімбілерлік, билік пен байлыққа ұмтылу басқа адамдарды басып-жаншудың, оның үстіне адам өлтірудің себебі бола алмасы анық.
Ешқандай идея, ешқандай қажеттілік моральдық абсолют тұрғысынан адам өмірін қиюды ақтай алмайды. Әрине, саясаткердің немесе заңгердің ұстанымы тұрғысынан тәртіпсіздіктер орын алған жағдайда өмірді қорғау немесе қылмыстың жолын кесу мақсатында адамды өлтіруге болады. Дегенмен адамгершілік ешқашан өлтіруді ақтамайды. Сондықтан «өлтірме» деген өсиет кез келген діннің ең басты және үзілді-кесілді талабы болып табылады.
Қазіргі күнде өлім жазасынан бас тарту туралы мәселе күн тәртібінде кең көтерілуде. Жазалаудың осы бірден-бір шетін шарасы әлемнің көптеген елдерінде бар. Көптеген еуропа мемлекеттері оны қолданудан бас тартқанымен, ол заңнамалық тұрғыда бірнеше елдерде ғана жойылған.
Жеке құқықтар мен бостандықтар қатарына сонымен қатар тұлға бостандығы мен баспанаға қол сұғуға болмайтындығы қүқығы, зорлық-зомбылыққа қарсылық көрсету құқығы жатады. Прокурордың немесе сот шешімінің санкциясынсыз ешкім тінтілуге немесе тұтқындалуға жатпайды. Барлық азаматтар құқық пен заң алдында тең. Қылмыс жасады деп айыпталушылар адвокаттың (қорғаушының) және әділ соттың көмегіне жүгінуге құқы бар.
Жеке құқық жеке өмірге қол сұқпаушылықты, ар-ожданды қорғауды, жеке салым мен ақша жинақтау құпиясын, хат алмасу, телефонмен сөйлесу, телеграфтық және пошталық хабарламаларды қамтиды. Мемлекеттік органдар осы құқықтар мен бостандықтарды сыйлауға міндетті. Кез келген шектеу заңмен нақты бекітілген жағдайларда ғана орын алуы мүмкін.
Адамды қинауға және онымен дөрекі сөйлесуге болмайды. Әрбір адамның қадір-қасиеті аяққа тапталмауы тиіс. Қазіргі күнде отбасындағы зорлық-зомбылық пен күш көрсету мәселесі орталық мәселеге айналып отыр. Әйелдер мен балалар ұрып-соғу мен қорлануға жиі ұшырайды. Жасөспірімдер арасында да қатыгездік белең алып кетті. Мұндай жағдайларда әдеттегі жазалау шаралары жеткіліксіздік танытатындықтан, оның себептерін табуға және қылмыскерлердің психологиялық ерекшеліктерін анықтауға баса көңіл аудару қажет.
Құқық қорғау ұйымдары түрмелерде және сол қатардағы басқа да мекемелерде отырған азаматтардың жағдайларына ерекше назар аударады. Қылмыс жасаған адамдар басқа адамдардың құқықтарын бұзғандары үшін жазаға тартылса да, олар ұрып-соғу мен қорлауға түспеуі тиіс. Осы орайда, түзету мекемелерінің жазаланған адамдарды түзету түріндегі өздерінің тікелей функцияларын дұрыс атқармауы да жиі орын алатынын да айта кету керек. Нәтижесінде, жазаларын өтеп шыққаннан кейін бостандыққа қалыпты адами қатынастардан бой үзген қатал адамдар шығады. Олар психологиялық тұрғыда кәдімгі өмірге дайын емес. Мұның көп себептерінің қатарында түзету мекемелерін ұстауға қаржының жетіспеушілігін, ондағы арнайы қызметкерлердің дайындықтарының әлсіздігін, психологтардың жоқтығын немесе жетіспеушілігін айта кетуге болады. Мәселен, соңғы кезде түзету мекемелерінде жазасын өтеушілердің арасында туберкулез індетінің кең таралуы үлкен мәселе болып отыр. Ал медицина қызметкерлері осы індетпен ауыратындар санының тез көбеюіне жетісе алмай отыр.
Дін ұстану бостандығы немесе ар-ождан бостандығы гуманистік ойдың қол жеткізген маңызды жетістігі болып табылады. Ар-ождан бостандығы әркімнің белгілі бір дін үстануды өзі таңдай алатынын, немесе діннен бас тартып атеист бола алатынын білдіреді.
Адамзат тарихыңда діндердің бейбіт қатар өмір сүруінің мысалдары жеткілікті. Жалпы, қазіргі әлемдегі көптеген елдердің діни кеңістігіне көп конфессияналдық сипат тән. Қазақстанда да мұсылмандар мен христиандар, иудизм мен буддизм тәрізді іргелі діндер бейбіт қатар өмір сүріп, көптеген мешіттер, шіркеулер мен діни ғибадат үйлері діндарлардың рухани сүраныстарын қанағаттандыру бағытында еркін қызмет атқаруда. Діндарлар қоғамдық өмірге белсенді қатысып, экономиканың барлық салаларында жұмыс істеуде. Адамның діни сенімі мен таңдауы жұмысқа орналасуда немесе білім алуда бөгет бола алмайды.
Адамзат тарихының өткен кезеңдерінде көптеген қақтығыстар, соғыстар мен қудалаулар діни себептерден туындайтын. Осы орайда, Орта ғасырдағы Еуропадағы крест жорықтары мен протестанттарға қарсы күрестерді, орыс қоғамындағы старообрядтықтарды қудалауды және осы катардағы басқа да келеңсіз оқиғаларды айта кетуге болады. Испаниядан арабтарды қуғаннан кейін ислам дінін қабылдаған көптеген жергілікті тұрғындар өлтірілді. Испан билігі араб тілінде сөйлеуге тыйым салуымен Пиреней түбегіндегі арабтілді мәдениеттің бай мүраларының көзі жойылды. Осылай, бір діннің екінші діннен артықшылығы күшпен дәлелденді.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-24
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Алғашқы көмек көрсету ережесі. |
|
Сабақтыңмақсаты |
адамгершіліктің, ізгі қасиеттер мен ар – ождан бостандығына, адалдық пен мейірімділікке баулу арқылы құқықтары мен міндеттерін аңықтай отырып құқықтық тәрбие беру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
оқушылардың бойында құқықтық білімді қалыптастыра отырып, саяси саналығы мен таным белсенділігі арытады. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі. «Сәлеметсің бе» «Амансың ба» «Саумысың» деген сөздерді ғажайып сөздер ретінде әңгімелесу. Неліктен олай деп ойлайсындар? «Денсаулық дегеніміз не?» Амансың ба деген сөз нені білдіреді? Адамның байлығы не? Денсаулық болу үшін не істеу керек? Бейне баян көреміз. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2. |
|
Сабақтың ортасы |
Денсаулық. Қолдарына гүл ұстаған балалар дөңгелене отырады. Педагог өзі бастап сәлемдесіп, балалар қолдарындағы гүлді бір-біріне тілек айту арқылы ұсынады. Гүл шоқтары бірте-бірте көбейіп, педагогтың өзіне бір құшақ гүл – «Тілек шоғы» болып оралады. «Бәріміз – біріміз үшін, біріміз-бәріміз үшін»деп деніміз сау болсын деп тілейік! Жолда жүру ережесі? Қауіпсіздік мектебі? Жаманнан жирен? Жарақаттың алдын алу? - Міне, осы сұрақтар не жайлы айтады? Жарақат алу деген не? Қандай жағдайларда жарақат алу мүмкін? Оның алдын-алу жолдарын білеміз бе? Сол жөнінде мәліметтермен таныс боламыз, тәжірибе түрінде көрсетеміз. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; Жарақат алудағы алғашқы көмекті жүргізу жолдарын білуіміз керек. Жараланудың барлық түрінде де қан тамырларына зақым түседі. Соның салдарынан көбіне денеден қан шығатынын байқаймыз. Жарақат кезіндегі зақымдалған тамырлардан қанның ағуы қан кету деп аталады. Оның болымсыз және күшті әсері өмірге қатерлі болуы мүмкін. Қан денеден орташа кеткенде, ағзаның ішкі бірнеше толықтырушы қасиеттері: жүрек қызметінің, тыныс алудың күшеюі, шеткі қан тамырларының жиырылуы іске қосылып өзі тоқтата алады. Ал денеден қан көп кеткенде жүрек қан тамырларының қызметі мүлде нашарлап, адамның өліп кетуі де ықтимал.
Қан кету түрлері: Зақымдалған тамырдың сипатына қарай қанның ағуы артериялық (күре тамырлық), веналық (көктамырлық), капиллярлық (қылтамырлық) және паренхиматоздық болып бөлінеді. Артериялық қан кету жүректен ағза мен ұлпаларға қан баратын ең ірі тамырлардан аққан қанды айтамыз, ірі күре тамырлардан аққан қан жараланған жерден атқылап немесе фонтанша ағады, түсі ашық қызыл, өздігінен тоқтамайды, жарақаттанған адамның өміріне елеулі қауіп төндіреді. Көктамыр деп жүрекке қайта бара жатқан қан айналымын айтады, оның түсі қара қошқыл болады, ол үздіксіз, баяу ағады. Қылтамырлық қан кету ұсақ тамырлардан ағады, ол тамшылап ағады, өздігінен тоқтайды. ^ Алғашқы медициналық көмек: Уақытша қолда бар құралдармен қан ағуды тоқтату. Қан ағуды тоқтату тәсілдері: 1) Аяғын жоғары көтеру, бұл жағдайда қан миды қоректендіреді; 2) Қанды артериядан жоғарырақ саусақпен қысып тоқтату қажет. Мұны бірнеше әдіспен атқаруға болады. Егер білек жараланса - онда қанды тоқтату үшін артерияны иық сүйегіне, қолтық жағынан қатты қысып басады. Артериялық қан сирақтан ақса - тізе шұнқырындағы күре тамырды қысады. Самай күре тамырын бас бармақпен, құлақтың алдынан, самай сүйегіне басады. Ұйқы күре тамырын зақымдалған жерден мойын омыртқасына қысады. Одан кейін жараға тазартылған таңғышты қаттырақ байлайды, оның үстіне бинттің, мақтаның қалың нығыз кесіндісін салып орайды. Бұғана асты тамырды - бұғананың астындағы шұнқырда, бірінші қабырғаға қысады. Кәрі жіліктің күре тамырын - бас бармақтың білезігінің жанындағы сүйекке басады. Шаптың төңірегіндегі санның күре тамырын түйілген жұдырықпен сан сүйегіне қысады таңғышпен таңып тастау.
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; суретпен жұмыс. Қандай көмек көрсетілуде? |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Оқушылармен пысықтай түсу. Кері байланыс «Шолиер табақшасы» Жасыл табақша – «Маған сабақ өте ұнады» Сары табақша – «Маған сабақ ұнады, бірақ 1-2 сұрағым бар»; Қызыл табақша – «Мен сабақта қиналдым» Үйге тапсырма: Алғашқы көмек |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
https://kopilkaurokov.ru/klassnomuRukovoditeliu/meropriyatia/zorlyk_zombylyk_t_rbiie_sag_aty |
АЛҒАШҚЫ КӨМЕК
Алғашқы көмек – ол адамның өмірін құтқаруға бағытталған жедел шаралар кешені. Жазатайым жағдай, сырқаттың кенеттен қысуы, улану – осы және басқа төтенше жағдайларда білімді алғашқы көмек қажет.
Заң бойынша, алғашқы көмек медициналық болып саналмайды – ол дәрігерлер келгенше көрсетіледі немесе зардап шегуші госпиталданады. Алғашқы көмекті сол сәтте зардап шегушінің қасында болған кез келген адам көрсете алады. Бірақ азаматтардың кейбір санаты үшін алғашқы көмек көрсету – қызметтік міндеті. Бұл жерде сөз полиция қызметкерлері, әскериқызметшілер, құтқарушылар, өрт сөндірушілер, және, әрине, медицина қызметкерлері туралы.
Алғашқы көмек көрсете білу – қарапайым, бірақ әрбір адам білуі тиісті өте маңызды дағды. Шұғыл жағдайда ол біреудің өмірін құтқара алады. Сіздердің назарларыңызға алғашқы көмек көрсетудің 10 базалық дағдысын ұсынамыз.
АЛҒАШҚЫ КӨМЕК КӨРСЕТУДІҢ АЛГОРИТМІ
Абдырап қалмай, алғашқы көмекті дұрыс көрсету үшін мына әрекеттер тізбегін сақтау маңызды:
Өзінің, зардап шегушінің және айналасындағылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету (мысалы, зардап шегуші адамды жанып жатқан автокөліктен шығару).
Зардап шегушінің өмір белгілерін (пульс, тыныс алуы, қарашығының жарыққа реакциясы) және есін білуін тексеру. Тыныс алуын тексеру үшін зардап шегушінің басын шалқайтып, оның ауызы мен мұрынына қарай еңкейіп, тыныс алуын естуге немесе сезінуге тырысу керек; пульсті «тыңдау» үшін зардап шегушінің күре тамырына саусағыңыздың басын қою қажет; есін бағалау үшін зардап шегушіні иығынан ұстап, ақырын қозғап, қандай-да бір сұрақ қою қажет (мүмкіндігіне қарай).
Оқиға орнына мамандарды шақыру (112 – ұялы телефоннан,қалалық телефоннан – 103 (жедел жәрдем)немесе 101 (құтқарушылар).
Шұғыл алғашқы жәрдемді көрсету.
Ол жағдайға байланысты мынадай болуы мүмкін:
- тыныс алу жолдарының өтуін қалпына келтіру;
- жүрек-өкпе реанимациясы;
- қан кетуді тоқтату және басқа шаралар.
Зардап шегушіге дене жайлылығын және психологиялық көмек көрсетіп, мамандардың келуін тосу.
ЖАСАНДЫ ТЫНЫС АЛУ
Первая медицинская помощь
Өкпені жасанды желдендіру (ӨЖЖ) – адамның өкпесінің табиғи желдетілуін қалпына келтіру үшін, оның тыныс жолдарына ауаны (немесе оттегіні) жіберу. Бұл әрекет қарапайым реанимациялық шара болып есептеледі.
ӨЖЖ-ні қажет ететін қалыпты ахуал:
- автомобиль апаты;
- судағы оқиға;
- тоқ соғу және басқа.
Қазіргі кезде медицинада ӨЖЖ-нің әртүрлі тәсілдері бар. Маман емес адамның алғашқы көмек көрсетуі кезінде ең тиімдісі «ауыздан-ауызға» және «ауыздан- мұрынға» жасанды тыныс беру тәсілі.
Егер зардап шегушіні қараған кезде табиғи тыныс алуы сезілмесе, дереу өкпені жасанды желдендіру өткізілуі керек.
«Ауыздан-ауызға» жасанды тыныс беру:
Үстіңгі тыныс жолдарының өтімділігін қамтамасыз етіңіз. Зардап шегуші адамның басын жанына қарай бұрып, ауыз қуысын шырыштан, қаннан және басқа бөгде заттардан саусағыңызбен еппен тазалаңыз. Зардап шегушінің мұрын қуысын тексеріңіз; қажет болғанда тазалаңыз.
Зардап шегушінің мойынын бір қолмен демеп, басын шалқайтыңыз.
- Омыртқаға зақым келген болса, зардап шегушінің басының жатқан қалпын өзгерпеңіз!
Зардап шегушінің мұрынын басбармақ және сұқ саусақпен қысыңыз. Терең демалыңыз, зардап шегушінің аузына ерінмен тығыз қысыңыз. Зардап шегушінің өкпесіне дем жіберіңіз.
- Алғашқы 5-10 дем шығару тез болуы керек (20-30секундта), содан кейін 12-15 дем шығару бір минут ішінде.
Зардап шегушінің кеудесінің қозғалысын мұқият бақылаңыз. Егер оның кеудесі ауаны жібергенде көтерілсе, онда Сіз бәрін дұрыс жасап жатырсыз.
Алғашқы көмек — адам өміріне немесе денсаулығына кенеттен қауіп төнгенде оның өмірін сақтап қалу үшін немесе апаттың зиянды әсерін азайту үшін қолданылатын қарапайым шаралар. Апаттың қатарына әр түрлі жарақаттар, сынық, буынның шығуы, улану, суға бату, күю, үсу, электр тоғы соғу, т.б. жатады. Алғашқы көмектің негізгі шаралары: апатқа түскен адамды апат әсерінен құтқару (өрттен, судан шығару); апаттың зиянды әсерін тоқтату (адамды жылыту, иіс тисе таза ауа жұтқызу); қан тоқтату, жараны байлау, сынған аяқтың немесе қолдың қозғалысын тежеу; жасанды дем алдыру, жүрекке жабық массаж жасау, апатқа түскен адамды тезірек емдеу мекемесіне жеткізу немесе жедел медициналық көмек көрсететін дәрігерлер тобын шақыру.
Тыныс алу жолдарындағы немесе өңештегі бөгде заттар
Белгілері: зардап шегуші мойнын ұстап, ештеңе айта алмайды, жан таласа дем алғысы келеді, ауа жетіспегенін сезінді, көгере бастады. Тыныс жолдары жарақаттанған кезде: шуылға ұқсас қатты жөтеледі. Сенің әрекетің: Бөгде затты тыныс жолдарынан шығару үшін ашық алақаныңмен жауырынның жоғары жағынан қағып ұру керек. Зардап шегушіден аузына саусағын салып зорланып құсуын талап ет, саусақты мүмкіндігінше терең салып өңешті тітіркендіреді. Тыныс алуы тоқтайтын болса, кешіктірмей жасанды тыныс алуды жүргіз. "103 - жедел жәрдемін" барынша жылдамдатып шақыр!
Тамақ ішу кезіндегі тұншығу
Белгілері: Зардап шегуші кенет жөтеле бастайды, тыныс алуы жиілейді, көгеріп, естен танады. Сенің әрекетің: зардап шегушінің артына тұрып, екі қолыңмен білектеріңді кіндіктен қабырғаға доға бұрышын жасап қой. Оң білек, түйілген жұдырықпен сол білектің үстіне қойылады. Зардап шегушінің ішін өзіңе және жоғары қарай бірнеше рет қатты бас. Тыныс алу жолдарынан бөгде зат шыққанға дейін орында. Егер зардап шегуші естен танса, оны еденге шалқасынан жатқыз, басын шалқайтып "ауызға - ауыз" әдісімен екі рет ауа үрлеу әрекетін жасаңыз. Сонан соң, зардап шегушінің үстіне бөксе жағына қарай отырып, айқастырылған білекпен, енді өзіңнен алға қарай және шамалы төмен жағынан ішін басуды жалғастыр. Әрбір 5 басудан кейін ауыз қуысын қарап шығу қажет. Өте толық немесе екі қабат әйелдерге әдіс төсінің орта жағында жүргізіледі. Балаларға 1 жастан 8 жасқа дейін бір қолмен жасалады. 1 жасқа дейінгі нәрестені тізеңнің үстіне етпетімен жатқызып және алақанның сырт жағымен жауырынның ортасына бес рет жеделдетіп қағып соққы бер. Сонан соң оны шалқасынан жатқызып, төсінің ортасына бір немесе екі саусақпен бас. Нәтиже болмаған жағдайда әдісті қайтала. Әдіс жасау кезінде нәрестенің басы кеудеден төмен болуы тиіс.
"103 - жедел жәрдемін" шақыр! Қарт адамға, сірә, тіпті жаман болса керек (жасы көрініп тұр), беті көгеріп, ол қасында отырған қызының қолына құлай бастады.
Жүрек қызметінің тоқтауы
Белгілері: естен тану, тыныс алу мен тамыр соғысының жоғалуы, терісі көгілдір-сұр. Сенің әрекеттерің: жасанды тыныс алдыру және жүректі жанамалай уқалап, сылау.
Жүректі жанамалай уқалап, сылаудың әдісі: - Зардап шегушінің жанына тізе бүгіп тұрып, оның жағасының түймелерін ағыт, оны тегіс қатты жерге шалқасынан жатқыз. - семсер тәріздес талшықты саусағыңмен сипала; - қолдың екі саусағын мойынға қарай бағыттап қой; - мойынға қарай бағыттап оның қасына алақаныңды бас.
- келесі қолыңның алақанын, қойылған қолдың үстіне қойғанда, екі қолдың саусақтары да жоғары қарап тұруы тиіс; - қолдарды созып денеңнің салмағын қажетті нүктеге тіктеп түсір, күш созылған қолдар арқылы берілетін болсын. Қысу тәртіптері: Үлкендерге - минутына 60 - 70 -тен кем болмауы тиіс; Жас өспірімдердің кеуде клеткасын 4 см-ге дейін (70-80 рет) қысады; Балаларға - үлкендердің бір қолының күші жеткілікті (100 рет); Нәрестелерге - екі саусақтың күші жеткілікті (минутына 100 - 120 рет).
Жасанды тыныс алудыру мен жүректі уқалап, сылау әдістері (жүрек - өкпе реанимациясы)
Есіңде болсын! Тек қана естен тану, тамырлардың соқпауы, тыныс алудың жоқтығы кезінде жүргізіледі!
- Зардап шегушіні шалқасынан жатқыз (мықты, қатты жерге), аяғын көтеріңкіреп қой. - Зардап шегушінің өкпесіне екі рет ауа үрлеу әрекетін жаса, содан кейін жүрегіне жабық уқалау, сипалау жұмыстарын жүргіз: - бір қалыппен: 15 рет - жүректі жанамалай сылаумен және 2 рет - өкпені жасанды желдендіру әдістерін жаса. Осындай 4 циклден кейін тағы тамыр соққанын тексер, егер байқалмаса онда: Жүрек - өкпе реанимациясын жалғастыр. Жүрек - өкпе реанимациясын: -терінің қызаруы; -ұйқы күре тамырының соғысын байқалу; - қайта тыныс ала бастаған кезде табысты өткізілді деп санауға болады.
ТЖ органдары сейсмикалық белсенділіктің басылуы туралы хабарлайды. Адамдар біршама тынышталып, аман қалған үйлеріне қайта бастайды. Аз уақыт ішінде таң атады. Күтпеген апаттан қираған тірлікті қайта қалпына келтіре бастайды.
Ыстық тию
Белгілері: әлсіреу, жүрек айниды, құсқысы келеді, тері бозарып, жабысқақтық пайда болады, тыныс алуы жиілей түседі және тамыр соғысы жиелейді, әлсіз. Бас ауырады, айналады, естен тануы мүмкін, сіңірі тартылады. Сенің әрекеттерің: -Зардап шегушіні салқын, жақсы желдетілген жерге, желдің өтіне жатқыз. Үйде желдеткішті қолдан. - Басы мен жүрек төңірегін суық сумен салқындат; суық тартуды шат төңірегіне, қолтық астына және мойынға қой. - Аяғын сәл көтеріңкіре. Тар киімнің түймелерін ағыт. - Алдын ала тұз салып су бер (1 литрге 1 шай қасық тұз). - Егер зардап шегуші есінен танып, тыныс алуы тоқтаса, "ауызды ауызға" әдісімен жасанды дем алдыр.
Құсу, лоқсу
Белгілері: ауыз арқылы асқазанның ішіндегісі еріксіз шығады. Сенің әрекетің: - Лоқсу басылғанға дейін қатты тамақ берме. Лоқсығанына қармастан, құсу көпке дейін тоқтамаса да көбірек сұйықтық бер. - Егер құсқан кезде бас қатты ауыратын болса, немесе іш ауырса, егер құсық массасы қан араласқан болса немесе қара, қоңыр кофе қоюлығына ұқсаса, жылдам "103 жедел жәрдемін" шақыр!
Машинаны айдап келу үшін жүргізушіге қоңырау шалдық; одан әрі қарай машинамн кетуді шештік. Әсет жеңілдеп қалды, ол соққан самалмен бірге қайтадан шиқылдап дауыс шығара бастады. Міне ормандардың жұрнақтары. Ғажайып көрініспен иілген ағаштар пейзажға әлдеқандай бір қиял-ғажайып түр беріп тұр. Жүктерімізді түсірдік, алдымен ыстық өтудің қатал сынына тап болған Әсетті шатырға қалдырамыз. Әр жерде жаппалар мен шатырлар тігілген. Балықшылар өздерінің ауларымен жағада қатып қалған. Жүзімді шығара беріп едім ... ара! Бұл қайдан шықты? Ой қалай ауыртады...
Араның, сонаның, есек араның шағуы
Сенің әрекетің: - Егер шаққан жерде бізі қалса, оны қысқышпен байқап алып таста (ара бізін қалдырмайды). - Жараға жартылай спиртті компресс немесе бал шелпегін қой (бақбақ гүлі сабағының "сүтін" қолдануға болады). - Димидорл, пипольфен немесе супростин дәрмектерін ішкіз.
Аллергиялық естен тану дамыған кезде
Белгілері: күре тамыр қысымы күрт түседі, демігу, жүрек айналасының және іштің ауруы, естен тану. Есіңде болсын! Ауру жағдайында аллерген организмге енгеннен кейін 1-2 минуттың ішінде өліп кетуі мүмкін.
Сенің әрекетің: сырқатты шалқасынан оның аяғы басынан биік болатындай етіп жатқыз. Тар кимідерінің түймелерін ағыт. Таза ауаның кіруін қамтамасыз ет.
Есіңде болсын! Егер сырқат естен танып қалса, оған ешқандай дәрі - дәрмек беруге немесе аузына су құюға болмайды.
Тыныс алуы бұзылып, жүрек қызметі тоқтаған кезде "ауызға - ауыз" әдісімен жасанды дем алдыру және жүректі жанамалай уқалап, сылау қажет. "103 - жедел жәрдмін" шақыр.
Шағып алды. Балалар айналаны тамашалу үшін жүруге дайындалып жатыр. Мен ауырсына отырып "шаруашылықта" қалдым. Жақын жердегі шатырдан бір ер адам танысуға келді. Мені ара шағып алғанын естігеннен кейін, бұл жерде - бұдан да қауіпті жағдайлар болатынын ескертті. Бұл жерде жыландар, кенелер және шаяндар бар көрінеді. Балаларға абай болу керектігін ескертіп жатырмын. Тағы бір қырсыққа тап болсақ не істеу керектігін ойланудамын; қайдағы бір жабысқақ бірдеңе шағып алуы мүмкін ғой.
Кененің шағуы
Белгілері: қал сияқты қара дақ. Шаққан жері білінбейді, ауырмайды (немесе қызыл көпіршік, - қанды сорған кене). Сенің әрекетің: кенемен терінің төңірегіне сұйық май тамызып, сәлден соң оны қысқыштың ұшымен теріден баяу қозғалыспен алып таста. Егер қысқыш жоқ болса, кененің басы терімен түйіскен жерге жай жіп ілгекпен байланады. Жіптің ұшын тартқанда оның ілгегі кенені ақырындап тартып шығарады. Шыққан жерін йодтың ерітіндісімен, зеленке немесе спиртпен сүрт. Теріні тілуге және күйдіруге болмайды. Қалаға келгеннен кейін емханаға қарал.
Жыланның шағуы
Сенің әрекетің: - Кешіктірмей аузыңмен уды сорып таста. Егер аузыңда жара жоқ болса, бұл әрекет 10-15 минут бойы жүргізіледі. - Зардап шегушіні тыныштандырып, жатқызып қой. - Қолды шаққан кезде бүгіп, байлап қой. - Аяқты шаққан кезде оны екінші аяғына бинтпен таңып таста. - Зардап шегушіге сусынды көп ішкіз (шай, минерал немесе жай су). -Ауруды басатын кез-келген дәрілердің 1-2 таблеткасын ішкіз. - Зардап шегушіні жатқан бойында емдеу мекемесіне жеткіз.
Назар аудар! Шаққан жердің жоғарғы жағына бұрау қоюға, шаққан жерді күйдіруге, кесуге болмайды!
Бүйінің шағуы
Сенің әрекетің: - Шаққан жерді сабынмен жу, суық зат қой. - Ауруды басатын кез-келген дәрілер таблеткасын ішкіз. - Сұйықтықты көп ішкіз.
Балалар көп әсер алып қайтты. Әсіресе оларды таңдандырған өзеннің шоңғалдары мен құздар. Бақытқа қарай оларды ештеңе шақпады, бірақ... қызым көзін уқалайды. Не болды? Өзеннің жағасында бір бұтаққа соқтығысып қалдық. Бұл не деген сәтсіз күн!
Көздің жарақаттануы
Белгілері: көз жабылады немесе жыпылықтайды, ісінеді, қызарады, қатты ауырады. Сенің әрекетің: -Көзді немесе қабағын жаралап алған кезде көзді таза жұмсақ матамен жауып, таңғышпен қатты тартпай байлап қой. Келесі көзді де жауып қой. - Көз төңірегін ұрып алған кезде зақымдалған көзге суық компресс бас. - Көзге күйдіретін химиялық зат түскен кезде оны сумен ұзақ шаяды, ол үшін басты еңкейтіп, саусақтармен қабақтарды ашады. Көзге қышқыл түскенде 10 мин бойы ағынды сумен шаяды, сілтілер түскенде - 15 минут, белгісіз химиялық зат түскенде - 20 минут. - Көзге бөгде заттар түскенде өзбетіңмен көздің алмасына немесе мөлдір қабақтың төңірегіне түскен кішкентай затты алуға әрекеттенбе. Бұл жағдайда екі көзді де таңып таста. - Бөгде зат көздің ағына немесе қабақтың ішкі жағына түскен кезде мынадай амал жаса: көздің ағынан немесе қабақтың үстінен ылғалданған бет орамалдың ұшымен іліп ал. Егер сізге ештеңе көрінбесе, кірпікпен жоғары қабақты төменгі қабаққа қарай соз. Бұл түскен затты орнынан қозғайды. Әрекетің сәтсіз шықса жоғарғы қабақтың кірпігін алып оны созыңыз. Оған сіріңкенің талшығын қойып оған қабақты ораңыз. Содан кейін көрінген затты жоғарыда көрсетілген әдіспен алыңыз. Егер әрекет тағы сәтсіз болса - тұратын мекендегі окулистке қарал. Осы жағдайлардың барлығында "103 - жедел жәрдмін" шақырыңыз.
Әйелім ұсталған балықпен оралды. Оншалықты кішілеу балық. Бұл жез балық. Өте дәмді "патша балық". Ендеше, балық сорпасы болады! Және, тағы бір жағымсыз жағдай болатын сияқты. Ол құлағына әлдебір шіркейдің кіргеніне шағым айтады.
Шыбын-шыркейдің құлаққа кіруі
Сенің әрекетің: Құлаққа жылы суды ол сыртына ағып шығатындай қылып құю керек. Бұл кезде сақтықпен құлақтың сырғалығын артқа қарай және жоғары тарт. Келесі әдіс: Егер бұл үйде болған болса: Ваннаға құлақтарың су астында болатындай қылып жату керек.
Құлақтағы бөгде заттар
Назар аудар! Құлаққа түскен бөгде заттарды (моншақ, бұршақтың дәні), егер тек олар сыртқы есту жолдарының кіре берісінде орналасса және сіз дабыл жарғақты жарақаттамауға мүлде сенімді болсаңыз ғана алуға тырысыңыз, басқадай жағдайларда өзіңіз шығаруға әрекеттенбеңіз. ЛОР дәрігеріне қаралыңыз.
Есту жолдарындағы қабыну процесстері
- Ауруды жеңілдету үшін әрбір 4 сағатта жасыңа қарай парацетромолдың мөлшерін іш. - Егер құлағыңнан ірің ақпайтын болса, құлағыңа ыстық су құйылып сүлгімен бірнеше қабат оралған жылытқыш қой.
Есіңде болсын! Құлақты мақтамен немесе өзге затпен нығыздауға болмайды! Емханаға қарал.
Оңды аяқталды! Шыбын - шіркейді шығарып алдық. Түнге жайғасып жатырмыз. Аз уақыт ішінде кешкі тамақ та дайын болады. Көрші жүгіріп келді, асқазан дәрілерін сұрайды, өйткені баласының іші өтіп ауырып қалыпты. Әйелім алып келген өзге дәрілер де пайдаға асты.
Іш өту (диярея)
Сенің кеңесің: Аурудың белгілері жойылғанша ауруға тамақ берме. Ең болмағанда әдеттегіден жарты - литр артық тәттісі жоқ сұйықтық ішкіз.
Есіңді болсын! Сүт ішуге болмайды! - 1 литр суытылған қайнаған суға 1 шай қасық тұз және 4 шай қасық қант қос немесе дайын регидрон таблеткасын іш. - Аспирин және ауруды басатын дәрі-дәрмек қабылдама. - Егер бір тәуліктен кейін жеңілдікті сезінбесең, дәрігерге қарал.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді
(сабақ) жоспары-25
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:8 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Табиғатқа деген сүйіспеншілік |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға табиғаттың адам өмірі үшін маңыздылығын ұғындыра отырып қиянат жасамау туралы түсінік беру |
|
Құндылықтарды дарыту |
оқушылардың бойындағы мейірімділік қасиеттерін дамыту. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі. Оқушылармен сәлемдесу. 1,2,3 санау арқылы топқа бөлу Ауа тобы
Жер тобы
Су тобы
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» . |
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер 1.Өзін-өзі тану оқулығы.2. |
|
Сабақтың ортасы |
ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; 5. Шығармашылық іс-әрекет, топтық жұмыс: Бейнефильм «Табиғатты қорғайық,аялайық!» Постер қорғау: Табиғатқа тіл бітсе адамзатқа не айтар еді ? І топ: «Жер»тобы: Егер мен Жер болсам... ІІ топ: «Су»тобы : Егер мен Су болсам ... ІІІ топ: «Ауа»тобы: Егер мен Ауа болсам ... ІY топ: «Ағаш»тобы: Егер мен Ағаш болсам... Табиғаттың ластануы
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; суретпен жұмыс. Мұғалім: Табиғаттың ластануына өнеркәсіптің дамуы әсерін тигізеді. Өнеркәсіптің қоршаған ортаға әсері Слайдты көрсете отырып оқушыларды ойларын қорытуға жетелейді. а) Топыраққа әсері: ластанады, құнарлылығы нашарлайды. ә) Суға әсері: мұнай өнімдерімен, радиоактивті заттармен ластанады. б) Ауаға әсері: қышқылды жаңбырлар жауады, жер бетінің температурасы өзгереді, жанауарлар мен өсімдіктер өледі. в) Адамға әсері: ағза әлсірейді, бой ақырын өседі, ауруға қарсы тұру қабілеті төмендейді. Қазақстандағы ең көп ластанатын қалалар – Ленингор, Зырян 6. Тәжірибе. Судың ластануы. – Ыдысқа су құю, судың бетіне автол майын құю; – Нәтижесін болжау (балалардың пікірін тыңдау). Бейнебаяндағы көрсетіліммен және слайдтағы мәліметтермен салыстыра отырып талдау жасау. 7. Қоқыс жинайтын орын тұрмыстық қалдықтар тасталатын жер Ойын: «Қоқысты сұрыптау». Мақсаты: Қоқыс жәшікке тастауға болмайтын заттарды сұрыптау. 8. «Қалдықтардың екінші өмірлері ...» Жердің ластануын қалай азайтуға болады? Қалдық заттардан қажетті тұрмыстық бұйымдар жасауға болатынына көз жеткізу. Оқушылар қажетсіз заттардан (СД диск, пакеттер, баклажкалар, қағаздар) жаңа бұйымдар жасайды. Жасаған бұйымдарын қорғайды.
9. Топтық жұмыс. «Ауа, жер, суды ластанудан қорғау» тақырыбында постер қорғау7 |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Баяу әуен орындалып тұрады. -Балалар,алдарыңда жатқан жапырақтарға табиғаттың атынан адамзатқа тілек жазып,ағашқа іліңдер.
Кері байланыс Қиын болды… Бүгін мен білдім… Қызықты болды… Үйге тапсырма «Бұзық бала» қандай болады? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
https://twig-bilim.kz/kz/learning-materials/human-impacts-pollution471 https://bilimland.kz/kk/courses/zharatylystanu/ehkologiya/lesson/qaldyqtardyng-kobeyuinen-tonetin-qauip |
«Адам – табиғаттың ажырамас бөлігі» демекші, қазақ халқының дәстүрінде «Жер-Ана» деген егіз ұғым қалыптаскан. Жерді өз анасындай көру, ал анасын күндей қастерлеу – ұлтымыздың нанымына тереңінен енген салт. Олай деуге себеп, «Жер шоқтығы – Көкшетау», «Жер жәннаты – Жетісу» сынды бірауыз сөздер арқылы бабаларымыз туған жерге, табиғатқа деген ыстық махаббатын, құрметін білдірген.
Алайда әлемдегі шиеленіскен экологиялық мәселелер адамдардың өмір сүру ортасына деген көзқарасын біршама өзгертті. Көз ілестірмес жылдамдықпен дамып жатқан заманда жаңа инновациялық технологиялар, жаңа әлеуметтік институттар, өндіріс орындары пайда бола бастады. Бұл факторды адамдардың өмір сүру салтының трансформацияға ұшырауымен, сәйкесінше сұраныс деңгейінің арта түскендігімен байланыстыруға болады. Ендігіде адамдар экологиялық апаттан қалай құтылуды емес, керісінше оның экологиялық-мәдени салдарын қалай жеңілдетуге болады деген сұрақтардың жауабын іздей бастады.
«Жергілікті экологиялық мәселелер – тұрғындардың тіршілік ету салтының ерекшеліктеріне байланысты туындайды. Демек жергілікті қоршаған ортаның жағдайы, ерекшелігі, табиғат заңдылықтары мен құбылыстары ғасырлар бойы сол аумақта мекендеген тұрғындарға ғана жете түсінікті. Олардың тіршілік ету салты, дәстүрі, наным-сенімдері сол аумақтың табиғи, географиялық ерекшелігі негізінде қалыптасады. Сондықтан экологиялық білім мен мәдениет қалыптастыруда әр ұлттың этноэкологиялық ерекшеліктері ескеріледі», деп есептейді биология ғылымдарының кандидаты, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, жаратылыстану факультеті, қоршаған ортаны қорғау саласындағы басқару және инжиниринг кафедрасы доцентінің міндетін атқарушы Аманбек Зандыбай.
Ғалымның пікіріне қарағанда, ұлтымыздағы экологиялық мәдениеттің қалыптасуы табиғат заңдылықтарына тікелей қатысты. Шындығында, мәдениет түсінігінің шығу тегіне сүйенер болсақ, адамның табиғатқа қатынасы үнемі мәдениетпен «өңделіп» отырды. Себебі адам табиғатты өзінің қажеттіліктерін қанағаттандырудың негізгі тəсілі ретінде қабылдады, арадағы байланыс ешқашан үзілмейтінін жақсы түсінді, сондықтан табиғатпен байланысын күшейтті. Осыдан қоғамда «экологиялық мәдениет» деген ұғым қалыптасты. Ерте заманда адамдар табиғатпен тікелей байланысқа түсіп, бар қажетін сол арқылы қанағаттандырып отырса, ал қазіргі индустриалды қоғамда бұл байланыс түрі жаңа деңгейге шықты, трансформациялық өзгерістер орын алды. Алғашында пайда болған экологиялық мәдениет көрінісін қазіргі заманның экологиялық мәдениетімен салыстыруға келмейді. Мұны экологиялық мәдениеттегі «дағдарыс» деп түсіндіруге болады. Дағдарыстың басты себебі – адамдардың қаншалықты озық технология, заманауи инновациялық құрал ойлап тапқанымен, еш уақытта табиғаттан алшақ кете алмайтынын жете түсіне бермейтіндігінде.
«Экологиялық мәдениет – қоршаған ортаны қорғау мен қалпына келтірудегі ең басты құрал. Жеке тұлғаның экологиялық мәдениеті, қоршаған ортаға деген сүйіспеншілігі санасында болмаса, қатал заңмен, мол қаражатпен, қара күшпен, озық технологиямен табиғатты қорғау немесе қалпына келтірем деген бос әурешілік», дейді Аманбек Зандыбай.
Тарих ғылымдарының докторы, ЕҰУ профессоры Жамбыл Артықбаевтың пікірінше, тірі табиғатқа, тіпті тірі атаулының барлығына жан ашу, аяу жəне махаббат идеясы – өте ежелгі идея. Гуманизмнің қайнар көзі де осында, кез келген тіршілік иесінің өмірдің əрбір көрінісіне деген сүйіспеншілік, əрбір тіршілік иесінің азабын түсіне білу, оған жанашырлықпен қарау – адам мəнінің, адам жанының негізгі қыры.
«Қазіргі кезде қазақтың дəстүрлі мəдениетіндегі табиғатты қорғауға бағытталған ырымдар, нанымдар, салт-жоралар өзінің маңызын жоғалтқан жоқ. Мәселен, «бір тал кессең, он тал ек», «бұлақ көрсең көзін аш», «көкті жұлма», «судың да сұрауы бар» жəне т.б. аталы сөздердің астарында үлкен мән-мағына жатыр. Қалыптасып отырған күрделі экологиялық мəселені шешу мақсатында қазақтың дəстүрлі мəдениетіндегі табиғатты қорғауға бағытталған ырымдар мен нанымдарды, салт-жораларды бүгінгі күні ұрпақ тəрбиесіне пайдалану экологиялық мəдениетті қалыптастыру үдерісін барынша тиімді етпек», деп түйіндеді Жамбыл Артықбаев.
«Тәрбие тал бесіктен», демекші, егер әр отбасы тұрмыс салтында, бала тәрбиесінде жоғарыда аталып өткен факторларды ескеретін болса, демек, қоғамда экологиялық мәдениет жаңғыра түсер еді.
9 сынып ҚМЖ лары
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-1
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасы және неке. Бақыт не әкеледі және бақытқа не кедергі? |
|
Сабақтыңмақсаты |
ерлі-зайыптылардың құқықтары мен міндеттерін ажыратады;отбасының әр мүшесінің құқықтары мен міндеттерін сәйкестендіреді;Проблемалық жағдаяттың шешімін шығарады, баға береді |
|
Бағалау критерийі |
Отбасын және неке туралы түсіндіреді; отбасының әр мүшесінің құқықтары мен міндеттерін анықтайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Ынтымақтастық, жауапты азаматтық позиция, өмір бойы оқу,ашықтық, өзі-өзіне және айналадағы адамдарға құрмет |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Топтастыру: «отбасы», «ата-ана», «ерлі-зайыпты» (Ұ) БЫМ «Үшкөзді терезе» әдісі «Ерлі-зайыптылар құқығы» бейнесюжеті Дәптерге арналған кесте:
Сабақтыңтақырыбыменоқумақсатынхабарламанады |
Оқушылар отбасындағы ерлі – зайыптылар дың құқықтары мен міндетте рін, толықтырады;
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады |
http://kaztrk.kz/rus/society/Otan_otbasinan_bastaladi.html
|
||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
«Түсін,талда жеткіз»-мәтінмен жұмыс
«Жағдаяттар»- топтық жұмыс №1 жағдаят: 1 топ:GROW әдісі бойынша жағдаятты талдауды ұсыныңыз
№1 жағдаят:Азамат В әйелімен ажырасқан бері өзінің кәмелетке толмағана қызына алимент төлеп отырды. Бірнеше жылдан соң, қызы кәмелет жасқа толып, колледжді аяқтап, жұмысқа тұрғаннан кейін әкесі қызынан материалдық көмекті сұрайды. Бірақ қызы оған қарсылық білдіреді. Қызының айтуы бойынша, әкесі шешесімен ажырасып, жеке тұрған және оған тәрбие беруде қатысқанжоқ. 2 топ:«Эйлер шеңбері» әдісі бойынша Бақыт туралы талдауды ұсыныңыз Тақырып бойынша негізгі идеяларды жинақтап, саралау. Идеялар жинақталып, сараланады А-4 параққа, шағын постерге Эйлер шеңбері сызылып, кезекпен идеялар талқыланып, жазылады. Не?Қалай? Неге? Нәтиже? деген Мәселер бойынша идеялар сараланады.
Не? Қайда? Қашан? Неге? Нәтиже
№2 жағдаят:А мен В некесін бұзу және ортақ мүлікті бөлу жөніндегі талаппен сотқа шағымданады. Сот отырысында жауапкер бөлінуге жататын заттардың қатарында бейнемагнитафон, жұмсақ жиһаз, кілем және т.б. А-ның ата - анасы тойға сыйлаған мүліктердің көрсетілмегенін айтады. Сот аталған заттардың той күні екеуіне тарту етілгенін анықтаған. 3-топ: IDEA әдісі бойынша жағдаятты талдауды ұсыныңыз
«Фрейер моделі» әдісі "Отбасы бақыты" тақырыбына әлеуметтік жарнама дайындау.
Қалыптастырушы бағалауға арналған тапсырма «Попс формуласы»: «Қазақстанда отбасы мүшелерінің мәртебесі» 1-қадам: «Менің ойымша...» 2-қадам: «Себебі мен оны былай түсіндіремін...» 3-қадам: «Оны мен мынадай фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын...» 4-қадам: «Осыған байланысты мен мынадай қорытындыға келдім...» |
Мәтіннен негізгі идеяны анықтайды. Дескриптор Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы кодексіндегі қажетті баптарды пайдаланады Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін анықтайды; Дескриптор Алименттерді тағайындау тәртібі, олардың мөлшері, алушылар және алименттер ді төлеу шарттарыг агықтайды;
Дескриптор Тақырып бойынша негізгі идеяларды жинақтайды
Дескриптор Ерлі-зайыптылардың жеке және мүліктік құқық қатынастарының тоқтаты луын заңдылық тарын анықтайды
Дескриптор: Отбасының қоғамдағы рөлін түсінеді; Некеге тұру шарттарын ажырата алады; Ерлі-зайыптылар- дың міндеттері: Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін ажыратады |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады «Ең үздік жауап» бір-бірімен жұмыстарын алмасып,өзара бағалау жасайды
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады Өзін-өзі бағалау |
Ақпараттық мәтін
ҚР Неке және от басы туралы Ко дексі. http:// adilet .zan.kz/ kaz/docs/K1100000518
GROW кестесі
Эйлер шеңбері
Таратпа материал дар
IDEA кестесі
Жағдаяттар
Фрейер моделі
Попс формуласы ҚБ парағы
|
||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Сөйлемдерді аяқтау:
Кері байланыс «Сұрақтар кестесі»
Үйге тапсырма «Қазіргі заманғы отбасы қандай болуы керек?» тақырыбы бойынша бағалау критерийлерін құрастыру арқылы отбасы моделін жасау |
Дескриптор: Отбасының қоғамдағы маңызын анықтайды; Қазақстан Республикасында мемлекеттік органдарда неке заңдарына талдау жасайды; Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-2
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Корпоративтік жұмыс мәдениеті |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға әрбір қызметкер бағынатын құндылықтар корпоративтік жұмыс мәдениет ережелі туралы ақпарат беру |
|
Бағалау критерийі |
корпоративтік жұмыс мәдениет ережесін біледі; Корпоративтік мәдениеттің элементтеріне: компанияның ұстанатын бағытын сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Сәлемдесу. Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. «Ой шақыру» әдісі арқылы оқушылардың назарына суреттері ұсынылады.
Келесі сұрақтар төңірегінде сұрақтарға жауап береді: - Суреттен не көріп тұрсыңдар? -Балалар бүгінгі сабақтын тақырыбы қандай болуы мүмкін? деген сұрақтарға жауап беру арқылы «Корпоративтік жұмыс мәдениеті » бейнелейтін суреттер арқылы сабақ тақырыбына болжам жасайды. Оқушылардың жауаптары арқылы сабақтың тақырыбына шығу. Оқушыларды сабақтың тақырыбымен, оқу мақсаттарымен және бағалау критерийлерімен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
«Кинометафора» әдісі «Корпоративтік жұмыс мәдениеті » тақырыбына байланысты бейнесюжеттен үзінді көрсету арқылы сұрақтарға жауап беруді ұсынады. -Бизнес әлемі корпоративтік мәдениетттің маңыздылығы қандай? ЕББҚ: корпоративтік жұмыс мәдениетіерекшелігімен танысады Зерттеу мен талдау Тапсырма №1 Талқылаңдар.(топтық жұмыс) «Айналмалы бекеттер» әдісі арқылы сынып үш топқа біріктіріледі. 1-бекет. Корпоративтік жұмыс мәдениетінің мәні 2-бекет. Корпоративтік жұмыс мәдениеттің құрамдас бөліктері 3-бекет. Корпоративтік жұмыс мәдениеттің қалыптастыру негізі Әр топ өзіне берілген тапсырманы орындап, уақыт аяқталған соң, сағат тілімен келесі бекетке ауысып,ол бекетте бұған дейін жазылған иделарды негізге ала отырып, талқылауды жалғастырады. Әр бекетке 5-10 талқылау жүргізіп, жауаптарды өздерінің идеяларымен толықтырып отырады. ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. Тапсырма №2 ВЕНН диаграммасы Салыстырыңдар. (жұптық жұмыс) «Корпоративтік жұмыс мәдениеттің өззіндік ерекшелігі бар мәдениет» деп аталатын мәтінді қолдана отырып, Корпоративтік жұмыс мәдениеттің отбасы мәдениетінен қандай ұқсастықтар бар? деген сұраққа жауап береді. Салыстыруды «Венн диаграммасы» әдісімен орындайды
ЕББҚ:тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсете отырып, атап жазады, ұқсастығы мен айырмашылығын түсіндіреді Тапсырма №3 Тақырыптық кесте-жеке жұмыс «Попс формуласы»: Корпоративтік мәдениет — жетістікке бастар жол1-қадам: «Менің ойымша...» 2-қадам: «Себебі мен оны былай түсіндіремін...» 3-қадам: «Оны мен мынадай фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын...» 4-қадам: «Осыған байланысты мен мынадай қорытындыға келдім...» ЕББҚ:жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастарынан және мұғалімнің көмегімен қолдау көрсетіледі. |
Оқушылар бейнебаян көреді, бейнебаян бойынша берілген сұрақтарға жауап береді, оқушылар бір-бірінің жауаптарын тыңдап, толықтырады. Оқушылар «Айналмалы бекеттер» әдісі арқылы талқылау жүргізеді Талқылау үшін ақпарат таратылады . Оқушылар ортасы Корпоративтік жұмыс мәдениеттің отбасы мәдениетінен өзара ұқсастық пен айырмашылықты анықтайды деген 2- бағалау критерийіне сәйкес, «Венн диаграммасы» әдісімен салыстырады.
|
Бейнебаяннан орпоративтік жұмыс мәдениеті ерекшеліктері тақырыбы бойынша деректерді көреді. Дескриптор: 1. Корпоративтік жұмыс мәдениеті ерекшелігін атайды; 2. Корпоративтік жұмыс мәдениеттің маңыздылығын сипаттайды; Дескриптор: корпоративтік мәдениетті таңдау жолдарын жіктейді; ҚБ (қалыптастырушы бағалау) «Бағдаршам» Дескриптор: -Корпоративтік жұмыс мәдениеттің айырмашылығын жазады; -Корпоративтік жұмыс мәдениеттің отбасы мәдениетімен ұқсастығын жазады; Мұғалімнің кері байланысы |
Тақырыптық бейнеролик Таратпа материалдар Қосымша №3 https://yandex.kz/images/search?pos=1&from=tabbar&img 2Fassets%2Fe2d8ba90a062cb4c17c8f95488.jp сілтемеде суреттері |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Бинго» әдісі бойынша оқушыларға қорытынды сұрақ Кері байланыс Жалғастырыңыз: Маған ... қызықты болды Бұл ... қиындық туғызды Осы ... мені ойландырды Үйге тапсырма Корпоративтік жұмыс мәдениеті |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-3
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
«Әділ деп соны айтыңыз, турасын қисық бұрмаса» (Шортанбай Қанайұлы) |
|
Сабақтыңмақсаты |
оқушыларға адалдық пен әділдік туралы түсінік беру;олардың құндылық ретіндегі мәнін ұғындыру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру Әңгімелесу Сабақтың тақырыбын ашу үшін оқулықта»Ойланайық,пікірлесейік» атты айдармен берілген мына сұрақтар төңірегінде әңгіме жүргізіледі: Адал дос дегенді қалай түсініесіңдер? Әділ болға ұмтылуға адамға не үшін қажет? Адал болу кез келген адамның қлынан келе ме? Неліктен? Әділ болу оңай ма? Адал болудың ад Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау «Оқы,талда,бөліс»-мәтінмен жұмыс 1-топ: Шортанбай Қанайұлы өмірі 2- топ : Шортанбай: «Әділ деп соны айтыңыз, тураны қисық бұрмаса» ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; Мәтінмен жұмыс Әділ деп соны айтыңыз, тураны қисық бұрмаса. Әділдік — ізгіліктің ірге тасы. “Кімде-кімнің әділдігі жоқ болса, оның ұяты да жоқ” (Абай). Әділдік уақыт ағынында өзгеріп отырады. Оның алғашқы түріне көне қоғамдағы “жазалаушы әділеттілік” деген жатады. “Қанға қан, жанға жан”, талион, кек алу принциптері ілкі санада әділдік саналды. Қылмыс пен жаза,әрекет пен айыптау мәселелері әділдіктің осы түсінігімен түбірлес. Қоғамдағы меншіктік қатынастардың қалыптасуына байланысты жазалаушы әділдіктің орнына оны тепе-теңдік тұрғыдан түсіну алдыңғы қатарға шықты. Қоғамдық байлықты барлығына бірдей үлестіру идеясы әділдік талабына айналды. Бұл ұран желеуімен талай қантөгістер, революциялар, бүліктер жүріп жатты. Әлеуметтік әділетті орнатамыз деген желеумен бір ғасырға жуық коммунистер өз халықтарына бақытсыздық әкелді. Социолизм қоғамы “байлық — бұл әділетсіздік, ол кісіні аздырады, адам неғұрлым кедей болса, оның руханилығы жоғарылай түседі” деген жаңсақ пікірді құлаққа құйып келді. Шын мәнісінде, қабілеті мен білігі тең емес адамдарға мүлікті бірдей үлестіріп беру әділетсіздіктің айқын көрінісіне жатады. Мұндай түсінік әлеуметтік енжарлыққа әкеп соғады. Алайда, әлеуметтік теңдік — өркениетті қоғам құрудың басты шарты. Пікірің қажет «Әділ деп соны айтыңыз, тураны қисық бұрмаса? оқушылардың пікірін тыңдау. Оқушылар пікірлерін білдіреді,тұжырым жасайды IDEA әдісі бойынша ««Әділ деп соны айтыңыз, тураны қисық бұрмаса? » ақынның әділдік тақырыбындағы сөзіне топтар жұмыс жасай отырып,өз ұстанымдарын қорғайды
Шығармашылық тапсырма «Әділдік – адамдықтың белгісі» тақырыбында шағын әңгіме жазыңдар ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстары ның қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Оқушыларға екі түрлі жағдаяттық тапсырма ұсынылады.
Әр жағдаяттың шешімін талқылайды; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады
ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
https://kk.wikipedia.org/wiki/%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
IDEA әдісі ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Әділ болу – адам мінезіндегі бағалы қасиет; АДАЛДЫҚ – адам бойындағы таза ниет, бағалы қасиет, адамның сана- сезімі. Қазақтың адалдық жайында өзіндік пайым – түсінігі туралы Ұлы Абай : «Алдау қоспай, адал еңбегін сатқан, қолы өнерлі қазақтың әулиесі сол »,-дейді. Кері байланыс - Сабақтан қандай әсер алдың?; Өзіңе сабақтан қандай ой түйдің? ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. Үйге тапсырма «Менің түсінігімдегі - ақиқат» тақырыбында өз бастарынан өткен оқиғаға шығарма жазу. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-4
|
Бөлім: |
Азаматық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:9 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Саяхат әдебі:біз өз еліміздің өкіліміз |
|
Сабақтыңмақсаты |
Мәтіннің мазмұнын, тақырыбын және тілдік құралдарын салыстырады. Мәтіннің стилін ажырата алады. Жоспар құра алады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарынұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Миға шабуыл
1.Саяхат бізге не үйретеді? 2.Саяхаттың қандай түрлері болады? 3.Саяхатқа барған ұнай ма? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушылар өз ойларын ортаға салады. Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Саяхат-Қазақстанда вокзалдар, туроператорлар және туризм мен саяхатқа байланысты басқа да компаниялар үшін кең таралған атау. Дамыған мемлекеттерге саяхаттайтын болсаңыз ондағы адамдар сізге барынша құрметпен қарайтынына таңғалмаңыз. Тек кейбір елдердің мәдениеті төмендеу аймақтарында ғана қауіп төнуі мүмкін. Бірақ қай елді алсаңыз да, ондағы адамдар өзге елден келген саяхаттаушыларға аса зор құрметпен қарайды, әрқашан көмек беруге дайын тұрады. Олар сізге жол көрсетеді, құдайы қонақ етеді, өз елінің ең жақсы деген жерлерімен таныстырады, сіздің саяхатыңызға қызығып, емен-жарқын әңгіме-дүкен құруға дайын болады. «Пікіріңіз қажет»
Бес саусақ стратегиясы арқылы саяхаттың адам үшін маңыздылығына негізгі ақпараттарды анықта. Кім? ____________ Не? ____________ Қайда?_________ Қашан?_________ Неге?________ PETT формуласы. Саяхаттау кезеңдеріен кейінгі өзгерісі мен сабақтастығын талдайық! ЕБҚ оқушы (есту, көру, ойлау қабілеті) тапсырманы саралау арқылы орындайды.
ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. ПТМС формуласы
Позиция «Саяхат жасау маңызды және
пайдалы деп санауға
болады/болмайды?» Мысал (мұны мынадай мысал арқылы дәлелдей аламын....) Салдар(қорытынды жасаймын....) |
Ақпараттық мәтінмен жұмыс
Дескриптор -мәтін бойынша ақпарат береді ;
Оқушылар берліген пікірлерге өз ойларын ортаға салады,пікір алмасады
Дескриптор - Саяхаттау кезеңдеріен кейінгі өзгерісі мен сабақтастығын талдау жасайды;
Оқушылар саяхат жасаудың маңыздылығын анықтайды,өз позициясын қорғайды |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Кері байланыс -Бүгін не білдіңіз? -Сабаққа қатысуыңызды қалай бағалайсыз? -Сабақта қандай қиындықтар туындады? Сабақ аяғында көңіл-күйіңіз қандай болды? Үйге тапсырма «Саяхаттау кезінде уақытты тиімді пайдалануға болады ма? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-5
|
Бөлім: |
Парасаттылық және әдеп |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:9 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қарым-қатынасмәдениеті: гендерлікрөлдер |
|
Сабақтыңмақсаты |
Адамдармен қарым-қатынас жасау кезіндегі адами қасиеттер мен адамгершілік нормалардың рөлін түсіндіре отырып,сүйіспеншілік құндылығының мәнін ашу. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Азаматтықжауапкершілік, құрмет, ынтымақтастық |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? 3.Сөздің қарым - қатынас жасаудағы рөлі қандай? 4.Тақырыпты болжап көріңіз.... Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтаусэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Қарым – қатынас дегеніміз біріккен іс- әрекет қажеттілігін туғызатын, адамдар арасындағы байланыстың дамуын орнататын күрделі көп жоспарлы үрдіс. Адамдардың танымдық хабарлар алмасуы, өзара түсінісуі, бір –бірін қабылдауы «... баланың ізгі құлықты болуы үшін оның маңайындағы адамдар, ата-ана, туған-туыстары өздері ізгі құлықты болуы тиісті. «Ұяда не көрсе, ұшқанда соны іледі» «Серпілген сауалдар» әдісі 1. «Мәдениет» сөзін қалай түсінесіңдер? 2.Жалпы «Сөйлеу» кімдерге тән қасиет? 3.Қалай ойлайсыздар? Ауызекі сөйлеу және жазба тілді бір-бірінен қалай ажыратамыз? 4.Тілдің маңыздылығы? Шығармашылық жұмыс.
ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады.
«Эйлер шеңбері» әдісі Қарым-қатынас типтері бойынша негізгі идеяларды жинақтап, саралау. Идеялар жинақталып, сараланады А-4 параққа Эйлер шеңбері сызылып, кезекпен идеялар талқыланып, жазылады. Не?Қалай? Неге? Нәтиже? деген Мәселер бойынша идеялар сараланады. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Ақпараттық мәтінмен жұмыс
Дескриптор -қарым қатынас мәдениетінің ерекшеліктерін анықтайды;
сипаттама береді;
Дескриптор - қарым-қатынас мәдениетінің маңыздылығына талдау жасайды; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
|||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының 1 - баспалдағы Мен.............. БІЛЕМІН 2 - баспалдағы Мен.................. ТҮСІНЕМІН*, 3 - баспалдағы Мен............. ЖАСАЙ АЛАМЫН Үйге тапсырма Қарым-қатынас мәдениеті: гендерлік рөлдер |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
|||||||||||||||
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-6
|
Бөлім: |
Азаматтық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Өзгені өзіңдей сыйла |
|
Сабақтыңмақсаты |
Адамгершілік, сыйластық, өзіне, өзгеге деген құрмет сезімдерін оятады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушылардыбір-бірінедегенқұрметкөрсетуіне, ынтымақтастыққа баулу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру «Өзіңді жұрт сыйласын десең, алдымен өз - өзіңді сыйла» -Өзіңді сыйла -Өзгені сыйлау сөздерінің мағынасын ашу Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Кластер әдісі. «Өзiндi сыйлау дегенiмiз»? осы сұраққа бойыңдағы 10 қасиетті жазу Тапсырма Арыстан, арыстан екенін білдіру үшін аңдарға тәкаппарлана қарамайды ғой, оның жаратылысы мен мінезіне қарап аңдар өздері мойындайды. Қоян қанша тәкәппарланса да, арыстан болмаған соң, амал не сырт көзге қоян болып қала береді. Дегенмен, адам аласы ішінде, мал аласы сыртында. Дәйексөз «Сыйласаң сыйысымды боларсың» Халық мақалы Оқушылар дәйексөзді дәптерге жазып, мағынасын ашып, өз ойларымен жеткізеді. Тапсырма В.Сухомлинскийдің «Адам болып қалу» әңгімесіне талдау жасайды. Сұрақтар: 1. Мәтіннен қандай ой түйдіңдер? Екі ананың арманы орындалды ма? Қалай? 2. «Қара шашты ананы бақыт айналып өтті» деуге бола ма? Неліктен? 3. Қара шашты ананың тәрбиесіндегі данышпандық неде|? 4. Ақ шашты анаға қалай көмектесуге болады? ЕҚБ маңызды кездесетін термин сөздерді атайды не жазып көрсетеді |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ арағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Озiндi сыйлау дегенiмiз ол - адамнын журiс турысы, жан тазалыгы жане тан тазалыгы. Егер адам алдымен оз озiне карап, таза журсе, киiмдi де жарасымды кисе, озi ушiн аркашан iзденiп бiлiмдi болса, арине ол жан жагындагыларга сыйлы болады. Кері байланыс «Аяқталмаған сөйлемдер» әдісінде: Мен бүгін білдім... Мен бүгін сезіндім... Мен келесі сабақта білгім келеді ... Үйге тапсырма «Өзгені өзіңдей сыйла» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-7
|
Бөлім: |
Азаматтық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Әлеуметтік рөлдер мен мәртебелер |
|
Сабақтыңмақсаты |
Азаматтық қоғамдағы азаматтардың мамандығына қарай мәртебелерін құрметтеуге және өз мәртебесін орынды пайдалануға, халқына адал қызмет етуге дағдыландыру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарынұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту.Презентациялық көрсетілім Жеке мәртебе(статус) - бұл адамның жеке қасиеттерімен қалай бағаланатынына байланысты шағын немесе негізгі топта алатын позиция. Әлеуметтік мәртебе – адамның үлкен адамның өкілі ретінде автоматты түрде алатын орны әлеуметтік топ(кәсіби, сыныптық, ұлттық). Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Ой талқы.Қазіргі қоғам үшін адамдардың тұрақты қарым-қатынасы сипатталады. Адам түрлі әлеуметтік топтарда - оның отбасында, жұмыста, мектепте болуы мүмкін. Олардың әрқайсысында оның әр түрлі міндеттер мен функциялары, сондай-ақ белгіленген құқықтарды қолданумен байланысты белгілі бір лауазымға ие. Бұл ереже сәйкес келеді Әлеуметтік статус адам.
ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Әлеуметтік рөл - белгілі бір әлеуметтік ұстанымға ие жеке адам үшін нормативті қолданатын мінез-құлық үлгісі болып табылатын, салыстырмалы тұрақты және іштей байланысты әрекеттер жүйесі. Кері байланыс «Алма ағашы» әдісі Жасыл түсті алма – мен бүгін бәрін жақсы орындадым деп ойлаймын: менің көңіл – күйім көтеріңкі. Қызыл түсті алма – мен тапсырманы орындай алмадым, көңіл – күйім жоқ. Үйге тапсырма «Әлеуметтік рөлдер» жайлы білу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
||||||||||||
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-8
|
Бөлім: |
Азаматтық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Ертеңгі жастар қандай болмақ? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларды еліміздің жарқын болашағына, гүлденуіне үлес қосуға, өмірлік қағидаттарды нық ұстануға дағдыландыру |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушылардыбір-бірінедегенқұрметкөрсетуіне, ынтымақтастыққа баулу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
…Мен сенемін жастарға. Қазақтың дарынды ақиық ақыны, педагогы М.Жұмабаев ағамыз «Мен жастарға сенемін!» деп келешек ұрпаққа үлкен сенім артқан еді. Мағжанның жыры қазақ жастарына жігерлі рух, қайраттылық берді. «Мен жастарға сенемін» өлеңі жай оқып, жаба салатын өлең емес, өлеңнің тәрбиелік мәні зор. Ақиық ақынның бұл өлеңінде нағыз қазақ қандай болу керек екендігін, түп-тұлғасын айқын суреттеген. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен
жұмыс.Ұлт болып ұйысып, ел болып
еңсемізді көтерген кезеңде қолға алар ісіміздің бірі – ұрпақ
тәрбиесі болды. Халқымыздың болашағы – бүгінгі ұрпағы. Бүгінгі
таңда мемлекетіміз өз тәуелсіздігін алып, өзінің дербес
мемлекеттілігін қалыптастыруда. Болашақ мемлекетіміз ұрпаққа деген
сабақтастықтан туындайтын дүние болғандықтан, әр халықтың болашағы
жастарына тәуелді екені даусыз мәселе. Егер бүгін жастар өз
халқының рухымен тәрбиеленіп өспесе, онда елдің келешегі бұлыңғыр
болмақ. Өйткені, ұлттың барша мұрасы жастарға аманат етіледі. Ал,
жастар оны сақтамаса және өзінен кейінгілерге тапсырып кетпесе,
біртіндеп ұлттың атауы да өшіп жоғалмақ. Кластер әдісі. Еліміздің ертеңі, мемлекетіміздің жарқын болашағы білімді де білгір жастардың қолында. Елдің ертеңгі сенімі де жастардың мойнында. Қай заманда болмасын қоғамның қозғаушы күші – жастар. Биопоэма әдісі. Үкілі үміт таймасын халқым басыңнан, Мол бақыт күтем жас ұрпақ сеннен жасырман. Басқаны қайдан ұлылық күтем өз басым, Басталған мынау бәйтерек жаңа ғасырдан «Біз күш-қайратымызды, жастық жігерімізді тәуелсіз Қазақстанның дамуына жұмсаймыз.Ұлттық мүдде қағидасын сақтау мен ұлттық экономиканы – көтеру басты мақсатымыз» Заманның заңғар тұлғаларының бірі - Мыржақып Дулатов: «Алыстан алаш десе, аттанамын, қазақты қазақ десе мақтанамын», - деп айтқанындай арыстандай айбатты, жолбарыстай қайратты жастарымыз жаңа идеяларды жүзеге асырып, өміршең істердің бастауында тұрғанда бүгінгі жас ұрпақпен әрқашанда мақтанамыз. «ПОПС формуласы» Бірінші сөйлем:
«Менің ойымша,….» ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Еліміздің ертеңі, мемлекетіміздің жарқын болашағы білімді де, білгір жастардың қолында. Жастар алдынғы буын ағалардың жолын лайықты жалғастырып, өздерінің сенімді ізбасар екенін дәлелдеуде. Қай заманда болмасын қоғамның қозғаушы күші – жастар. Кері байланыс -Сабақта қызықты болған тұстары? -Сабақта түсігенім -Қиын болған тұстары Үйге тапсырма Ертеңгі жастар қандай болмақ? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-9
|
Бөлім: |
Азаматтық және патриотизм |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Ынтымағы жарасқан ел |
|
Сабақтыңмақсаты |
ҚР ның көп ұлтты мемлекет екенін нақтылай отырып, оқушыларды ұлтжандылыққа, бауырмашылдыққа, сүйіспеншілікке баулу |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту С
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Сұрақ – жауап
кезеңі Ақпараттық органайзер. Республикамызға басқа ұлт өкілдерінің келген уақыттарымен, оқиғалар тарихын енгізу.
ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Бірлігі жоқ ел тозады, бірлігі күшті ел озады» дейді қазақ мақалы. Кері байланыс Н.Айтов «Бір шаңырақ астында» Бір шаңырақ астында, тату-тәтті ойнаймыз, Бірге ішеміз асты да, Бірге сайран құраймыз. Көзімізді жұмып, еркін жайғасамыз. Бүгінгі күннен алған жақсы сөздерді ,ойларды жүрегімізге жеткізіп, көкейімізге түйіп алайық. Көзімізді ашайық. Үйге тапсырма «Ынтымағы жарасқан ел» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-10
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Әлеуметтік желілердегі блогерлер |
|
Сабақтыңмақсаты |
Әлеуметтік желілердің түрлерімен таныса отырып жағымды, жағымсыз жақтарына баға береді |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушыларды бір-бірінедеген құрмет көрсетуіне, ынтымақтастыққа баулу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру
Суреттен нені байқадық? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||
|
Сабақтың ортасы |
Ой шақыру Ең алдымен, танымал әлеуметтік желілерді анықтайық. Бұлар Facebook және Twitter- тан Tumblr және Instagram- ге дейін барлығын қамтиды. Олар әрқайсысы пайдаланатын және ең белсенділігін көретін адамдар. Кесте толтыру.Әлеуметтік желілердің атқаратын қызметі қандай?
Сұрақтар Әлеуметтік желіні қалай, қандай жолмен пайдалану арқылы осындай нәтижеге жеттіңіз? Әлеуметтік желілерді қай уақыттан бастап белсене пайдалана бастадыңыз? Әлеуметтік желідегі қазақ контенттеріне, парақшаларына көңіліңіз тола ма? Жоғарыда айтып өттіңіз, адамдарға білім беретін каналды қайта іске қосу деп. Алда тағы қандай жоспарларыңыз бар? ЕҚБ маңызды кездесетін термин сөздерді атайды не жазып көрсетеді |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Бүгінгі таңда әлеуметтік желілер адам өмірінің айырылмас бөлігіне айналып кетті. Қазіргі күні әлеуметтік желілер, блог жүргізуге арналған платформалар, сайттар көп. Кері байланыс Жалғастырыңыз: Маған ... қызықты болды Бұл ... қиындық туғызды Осы ... мені ойландырды Үйге тапсырма Әлеуметтік желілерде қанша блогерлерді білесің? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспар-11
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
|
|
Сабақтыңмақсаты |
Кибербуллингтің не екенін және оның зардабының қандай болатыны туралы біледі |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру
Суретке қарап ойыңыз? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Тапсырма №1.Бейнетаспа көреді. STOP кадр әдісімен талқылау жүреді. Мәтінмен жұмыс. Интернеттің қолдану аясы кеңейген сайын ақпараттық кеңістікте адамның қауіпсіздігіне байланысты небір терминдер өмірге келуде. Бұл терминдердің пайда болуына жаңа факторлардың ықпалы бар. Соңғы жылдары ғаламторда балаларға жасалатын зорлық-зомбылықтың көбейгені көңілге алаңдаушылық тудырады. Ғалымдар осы құбылысты "кибербуллинг" деп атады. Буллинг пен кибербуллинг баланы өз-өзіне қол жұмсауға дейін жеткізеді. Қазіргі таңда еліміздегі жасөспірімдердің 12 пайыздайы осы кибербуллингтен зардап шегеді екен. Осы мәселе турасында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев былтырғы «Жаңа жағдайдағы Қазақстан: іс-қимыл кезеңі» атты Қазақстан халқына Жолдауында «Балаларды кибербуллингтен қорғау жөніндегі заңнамалық шараларды қабылдайтын кез келді. Балалар құқын қорғау жөніндегі басқа да шараларды күшейту керек», деген болатын. Бүгінде жат ағымның жетегінде кеткен жастардың басым көпшілігін де осы кибершабуылдың құрбаны деп қарауға болады. Кибербуллинг – интернет, әлеуметтік желі, түрлі сайт арқылы қоқан-лоқы көрсету. Жәбірлеуші телефонмен хабарласып немесе әлеуметтік желіде жазып, адамды қорқыта алады. Кибербуллинг жасаушы ауызша немесе белгілі бір фото, видео жариялап, қорлауы мүмкін. Осы күні ғаламторда баланың өз-өзіне, жақындарына, туыстарына қол жұмсауына итермелейтін ойындар да аз емес. Бұдан бірнеше жыл бұрын кибербуллингтердің "жемісі" саналатын «Көк кит», «Тыныш үй», «Мені сағат 04:20-да оят», «Қызыл жапалақ», «Киттер мұхиты», «Құс жолы», «NaN», «F57» сынды ойындар дүние жүзін дүрліктіргені белгілі. Енді осындай қауіпті ойындардың қазақ тілінде де пайда бола бастағаны жұртшылықты алаңдатуда. Кибербуллинг өз құрбанына тәулігіне 24 сағат бойы тыным бермейді, жасөспірімнің өзінің қорғаусыз қалғанын сезінтіп, ауыр психологиялық күйге ұшыратады. Жасөспірім өзін кім аңдып жүргенін білмейді және қауіпті ұлғайтып көрсетуге бейім келеді. ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кибербуллинг – адамды интернетте, мысалы әлеуметтік желілерде қорлау немесе қудалау. Кері байланыс Жалғастырыңыз: Маған ... қызықты болды? Бұл ... қиындық туғызды? Осы ... мені ойландырды? Үйге тапсырма «Кибербуллинг» жайлы ойың |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады |
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-12
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Белсенді және пассивті кірістер |
|
Сабақтыңмақсаты |
Пассивті және белсенді тасымалдаудың ұқсастығы мен айырмашылықтарын |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Сабақтың тақырыбы
мен мақсаттарын бірлесіп ашу Топтарға бөлу - пассивті және белсенді тасымалдау сызбаларының бейнесі бар көп түсті карталарды таратады. Балалар топтарға бөлу түстерге негізделген деп, қателесіп, шын мәнінде көрсетілген диаграммаларға сәйкес деп санайды. Бұл команда құруда өз үлесін қосады. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Банк операциялары Бейнесабақты көреді, өзіне қажетті мағлұматты дәптерге түртіп алады. Банк операцияларын «PETT формуласы» әдісі анықтайды.
GREАT кестесі бойынша Белсенді Пасивті кірістертүрлерін сипаттайды
ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Біз білетін сауатты адам әріп танып, қолына қалам ұстай алады. Әріп таныған адам мәтін оқып, оның мағынасын түсіне біледі. Оқыған адам өзі шимақтап, біртіндеп жазуды үйренеді. Бұл – мектеп табалдырығын аттаған кез келген бала машықтанатын қабілеттер. Кері байланыс
Үйге тапсырма «Белсенді және пассивті кірістер» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-13
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасылық бюджеттің түрлері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отбасындағы жеке және ортақ мақсаттары, жеке және ортақ міндеттері, жеке және ортақ жауапкершілік, т.б. осы сипаттағы мәселелер өте маңызды. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру Суретке қарап тақырыпқа болжам жасаңыз.
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Ой шақыру.Үнемшіл адам тиыннан теңге құрайды, ысырапшыл табыс тапқанмен тақырға отырады. Қаржыгерлер тұлғаның табысты болуы тікелей өзіне байланысты екенін айтады, яғни басты мәселе − жоспарда. Мәтінме жұмыс Отбасы бюджеті − отбасы кірісі
мен шығысын есептей отырып жасалған қаржылық жоспар. Қаржы жоспарын
дұрыс құру мен нақты орындауотбасы мүшелеріне тікелей қатысты.
Мамандар отбасының қаржылық жоспарын құру сіз таңдаған бюджет
түріне байланысты екенін айтады, яғни алдымен бюджет түрін анықтап
алған дұрыс. Оған төмендегі 3 категория кіреді: ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Отбасы шаруашылығын, әсіресе, отбасылық бюджетті жоспарлау және басқару істерінің дұрыс және үйлесімді тұрғыда үздіксіз жұмыс жасауын қамтамасыз етудің сол отбасы үшін де, тұтастай еліміз үшін де маңызы аса зор. Кері байланыс «Таңдау» әдісі. Үйге тапсырма Отбасылық бюджеттің түрлері |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-14
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасы бюджетін жоспарлау |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылар отбасының маңыздылығын дәлелдеуге, отбасы мүшелерінің функционалдық рөлін талдауға үйренеді.Отбасы қаражатын үнемдеу туралы қарапайым экономикалық түсініктер қалыптастырады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушыларды бір-біріне деген құрмет көрсетуіне тәрбиелеу. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Топқа бөл: 1) «Ахметовтар» отбасы 2) «Оспановтар» отбасы 3) «Асқаровтар» отбасы Жұмыс ережесін келісу Сабақта бір-бірімізді сыйлаймыз, тыңдаймыз! Уақытты үнемдейміз! Нақты,дәл жауап береміз! Сабақта өзіміздің шапшаңдығымызды, тапқырлығымызды көрсетеміз! Сабаққа белсене қатысып, жақсы баға аламыз! Топ ережесі: Бір-бірімізді тыңдаймыз десек 1 рет шапалақтаймыз! Ұйымшыл боламыз десек 2 рет шапалақтаймыз! Белсенділік танытамыз десек 3 рет шапалақтаймыз! Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
«Ойластыр» айдары Мұғалім тақтадағы суретті көрсетеді. Оқушылар осы суретті көргенде ойларына не түсті,соны 1 минут ішінде жазады. Сосын сол сөзді не үшін жазды түсіндіреді. Егер оқушылар сөздерінің ішінде ерекше сөздер болса, сол сөзді не үшін жазды, бұл тақырыпқа (не айтылған сөзге қандай қатысы бар) соны айтып беруі керек «Ақшаны сыйласаң ол да сені жақсы көреді»немесе «Тиыннан сом құралады» деген мақалдар біздің бүгінгі сабағымызға қатысты айтылғандай. Отбасы бюджеті дегеніміз – бұл әдетте кесте түрінде бір айға жасалатын отбасылық кірістер мен шығыстардың есебі, отбасылық баланс
Біздің барлығымыздың отбасымыз бар.Біз онда тәрбиеленеміз,демаламыз,еңбек етеміз,барлық қуаныш пен қиыншылықты бірге бөлісеміз.Барлығының ортақ ісі – отбасын дұрыс ұстап,әр мүшенің дамуына мүмкіндік туғызу.Отбасындағы шаруа ақылдасып шешіледі.Отбасы табысты да барлығына ортақ.Оның мүшелерінің керегіне жұмсалады.Жұмыс істеп табыс табу арқылы отбасы қоры жиналады.олай болса «Отбасы бюджеті»біздің отбасымыздың экономикасы - Қалай ойлайсыздар, отбасы бюджеті де болуы мүмкін бе? - Отбасы бюджетін кімдер құрайды? - Қалай құрайды? - Бұл отбасына келіп жатқан кірістер болып саналады. - Отбасы бюджеті қалай жұмсалады? Қайда жұмсаймыз? Бұл отбасынан кетіп жатқан шығыстар. Бір сөзбен айтқанда, отбасы бюджеті кіріс пен шығыстан құралады. ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Отбасылық бюджетті жоспарлау дегеніміз отбасы кірістері мен шығыстарын есептей отырып жасалған қаржылық жоспар. Ал осы қаржы жоспарының дұрыс құрылғаны мен дұрыс орындалуы отбасы мүшелеріне де байланысты екенін ескерген жөн. Кері байланыс Рефлексия (жеке,жұпта,топта, ұжымда)
Үйге тапсырма Өз отбасыңның бір айлық отбасылық бюджетін есептеп келесіңдер. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-15
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жинақтарды қалай сақтауға болады |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жинақтардың пайдасы, зияны, сақтау жолдары туралы біледі |
|
Құндылықтарды дарыту |
|
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру Жинақ дегеніміз не? Қағазды үнемдеп қолдансақ, ағаштарды құтқара аламыз ба? Нарықта не себепті әділ баға болмайды? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Жинақтың пайдасы мен зияны туралы бейнебаян көрсетіледі Мәтінмен жұмыс Жинақ салым – бұл теңгелік депозиттер ішінде ең жоғары сыйақы мөлшерлемесі бар, қайтарып алынбайтын салым.
Мөлшерлемелер нарықта өзгеруі
мүмкін. Алайда жинақ салымдар бойынша олар қашанда жоғары деңгейде.
Бұл осы салымдар бойынша ең қатал шектеулердің орнын толтыруға
арналған өтемақы: жинақ салымды мерзімінен бұрын алу үшін алдымен
сұрау салу керек. Әрі қарай оны 30 күн өткен соң алуға мүмкіндік
бар. Бұл ретте есептелген бүкіл сыйақы сомасының барлығы дерлік
жойылады.
Толықтыруға болмайтын салымдардың мерзімі ұлғайған сайын сыйақы мөлшерлемесі арта түседі. Толықтыруға болатын және болмайтын жинақ салымдарды бір айдан үш жылға дейінгі мерзімділігін таңдай отырып, ашуға болады. Мерзімдерге қатысты кез келген банктің стандартты ұсынысы - бір, екі және үш жыл. Алайда бірнеше айлық мерзім бойынша да ұсыныстар жетерлік. Есіңізде болсын: жинақ салымнан мерзімінен бұрын ақша алудың еш жөні жоқ. Өйткені бұл жағдайда есептелген табыстан айырыласыз. Жинақ салымдар бойынша ең жоғары жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемелерін Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры есептеп шығарады. Ақпарат ай сайын жаңартылады. 1 Егер ұсынылған ең жоғары мөлшерлеме әрі қарай өсетін болса, әрбір банк жаңа депозиттер бойынша мөлшерлемелерді көтеру немесе бұрынғы деңгейінде қалдыру жағын өзі шешеді. Бұл нарықтағы жағдайға, банктің депозиттік саясатына және әрбір банктің депозиттерге деген қажеттілігіне тікелей байланысты. 2 Егер ұсынылған ең жоғары мөлшерлемелер төмендейтін болса, ең жоғары мөлшерлемеге тең мөлшерлемемен депозит ашатын банктер келесі айда депозиттер бойынша мөлшерлемелерді азайтады. Мақсат – оларды ұсынылған шектен асырмау. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Ақша жинаңыз. Тек ақшаны тойға, жақсылыққа, оқуға, жаңа дүние сатып алуға, саяхатқа шығуға, жақсы демалуға жинайтын болыңыз. Ақшаны «қара күнге» деп жинамаңыз. Кері байланыс -Сабақтың қызықты тұстары......... -Сабақта қиын болған тұстары......... Үйге тапсырма «Жинақтарды қалай сақтауға болады» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-16
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қаржы пирамидасы. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Қаржы пирамидасының қоғамдағы әлеуметтік өзгерістерге әсер етуі, азаматтар арасында күдікті ойлармен, көзқарастардың қалыптасуының дұрыс емес факторлардың жойылуы туралы дұрыс бағдар алады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру. Қаржы пирамидасы дегеніміз не? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Қаржылық пирамида – ақшаны немесе өзге мүлікті не оған жеке және (немесе) заңды тұлғалардың құқығын тартудан кірісті қабылданған міндеттемелерді қамтамасыз ететін кәсіпкерлік қызметке тартылған қаражатты пайдаланбай тарту жөніндегі заңсыз қызметті осы активтерді қайта бөлу және басқа адамдардың жарналары есебінен бір қатысушылардың баюы жолымен жүзеге асыратын ұйым. Қаржы пирамидасының ерекшелігі – тез және оңай ақша табу туралы уәде. Қаржы пирамидалары көбінесе өздерін инвестициялық кәсіпорын ретінде көрсетеді. Олар, мысалы, акциялар мен облигацияларды сатып алуды ұсынады, жоғары өнімді құрылысқа, алтын өндіруге немесе ультра тиімді өндіріске инвестиция салуға уәде береді. Олар жарнама науқанында қатты және тартымды ұрандарды ұсынады: Интернет компаниясы, инновациялық жоба, криптавалюталар, тұрғын үй кооперативтері, алтын, әлеуметтік желілер. Заманауи пирамидалардың өмір сүру ұзақтығы ұйымдастыру көлеміне және бағдарламаларға байланысты. Көлемі мен ерекшелігіне байланысты, ол 3 күннен 16 жылға дейін жүзеге асыра алады. Мысалы, пирамида түріндегі әйгілі Madoff Investment Securities (АҚШ) инвестициялық компаниясы 48 жылға созылды (1960-2008). Қаржы пирамидаларының негізгі түрлерін кестеге түсіріп, анықтама береді Мысалы: «Finiko» пайдаланушыларға «Сyfron Сapital OÜ» платформасында криптовалюталық және басқа инвестициялық құралдарды сатып алуды ұсынады. Бұл жылжымайтын мүлікті, автомобильдерді сатып алуға, міндеттемелерді өтеуге және инвестициялауға байланысты жағдайларды жалған түрде ұқсастыратын ойын алаңы. СYFRON (CFR) – есептеулер жүргізілетін криптовалюта ресми валюта болып табылмайды және қаржылық құндылығы жоқ. ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Қаржылық пирамида – ақшаны немесе өзге мүлікті не оған жеке және (немесе) заңды тұлғалардың құқығын тартудан кірісті қабылданған міндеттемелерді қамтамасыз ететін кәсіпкерлік қызметке тартылған қаражатты пайдаланбай тарту жөніндегі заңсыз қызметті осы активтерді қайта бөлу Кері байланыс “Идеялар себеті” Бүгінгі тақырыпта алған мәлімметірм. Сабақта қиын болған тұстар. Үйге тапсырма «Қаржы пирамидасы» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспар-17
|
Бөлім: |
Медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қаржылық әлеует |
|
Сабақтыңмақсаты |
Экономиканы реттеу әдетте екі нысанда - өзін-өзі реттеу және мемлекеттік реттеу нысанында жүргізіледі. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру
Суретке қарап не айтамыз Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Экономиканы реттеу әдетте екі нысанда - өзін-өзі реттеу және мемлекеттік реттеу нысанында жүргізіледі. Біріншісі қоғамдық өндірістің түрлі буындарында қаржы базасын қалыптастырудың шаруашылық жүргізуші субъектілердің өздері жасап, пайдаланатын әдістерімен сипатталады. Екінші нысан қоғамдық өндірістің даму үдерісіне мемлекеттің сан алуан экономикалық тетіктері, соның ішінде қаржылық тұтқалар арқылы араласуын бейнелейді. Экономиканы мемлекеттік реттеуге қаржы жүйесінің барлық сфералары мен буындары қатысады, оның үстіне қаржы жүйесінің әр буыны ықпалының өзгешеліктері болады, айталық, ұлттық экономика ара қатынастарының (ұдайы өндірістік, салалық, өңірлік және т.б.) сан алуан түрлері реттеледі. Экономиканы мемлекеттік қаржылық реттеу бұл макроэкономикалық тепе-теңдікке және экономиканың жұмыс істеуінің әрбір нақтылы кезеңінде оның үдемелі дамуына әсер ету үшін, сондай-ақ қаржылық ресурстарды шебер пайдаланудың күнделікті үдерісін қамтамасыз ету үшін шаруашылық жүргізуші субъектіге мемлекеттің қаржылық ықпал жасауының нысандары мен әдістерін мақсатты және дәйекті қолдану үдерісі ретінде сипатталады. Мұндай реттеудің қажеттігі мемлекет тарапынан қоғамдық өндірістің дамуын керек бағытта түзетіп отыруды талап ететін өндірістің сипатымен анықталады. Оқушылар міндетті: - сақтандыру компаниясының кірістері мен шығыстарының жіктелуін зерттеу - сақтандыру компаниясының қаржысының құрылымына әсер ететін факторларды білу - сақтандыру ұйымдарының салық салу ерекшеліктерімен танысу емлекет тарапынан экономикалық үдерістерді реттеу кез келген қоғамдық жүйенің, соның ішінде қаржыны басқарудың ажырағысыз элементі болып табылады. ЕҚБ маңызды кездесетін термин сөздерді атайды не жазып көрсетеді |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБМұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Қаржының құрылымы мен мазмұны түрлі елдерде түрліше. Экономикасы бір орталықтан басқарылатын елдерде мемлекеттік қаржы, мемлекетгік бюджет пен бюджетг тыс қорлардың құралуы айқындаушы орын алады. Кері байланыс Жалғастырыңыз: Маған ... қызықты болды Бұл ... қиындық туғызды Осы ... мені ойландырды Үйге тапсырма |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-18
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қандай да бір қауіп туындаған жағдайда нені білу маңызды? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге бағытталған шаралар кешені. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру Қауіпсіздік дегеніміз не? Неден, қалай қорғанамыз? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Өндірістік және табиғи ортада төтенше сипаттағы жағымсыз факторларды қалыптастыру процестерін талдау, – мекендеу ортасындағы жоғары техногендік қауіп аймағын анықтау, – алғашқы медициналық көмек көрсету, төтенше жағдайлардың салдарын болжау және жою. еңбекті қорғау және тіршілік қауіпсіздігі және қоршаған ортаны экологиялық қорғау бойынша; Білім беру бағдарламасының міндеті мамандарды даярлау болып табылады : қабілетті:
Қолайсыз жағдайларды жою және алдын алу үшін шешім қабылдау:
Қауіпсіздік ережелерін тізбектеу; Қауіпсіздік шараларының түрлерін ажырату; ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі» ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Ақпараттық қауіпсіздік — мемлекеттік ақпараттық ресурстардың, сондай-ақ ақпарат саласында жеке адамның құқықтары мен қоғам мүдделері қорғалуының жай-күйі. Кері байланыс «Аяқталмаған сөйлемдер». Мұғалім оқушылардың жауаптарын жалпылап, қорытындылайды. Үйге тапсырма Қандай да бір қауіп туындаған жағдайда нені білу маңызды? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-19
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Төтенше жағдайларда өзіме және басқаларға қалай көмектесе аламын? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Төтенше жағдайлар орын алғанда басқаларға көмектесу шаралары туралы білім алады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту су тасқыны болды делік? Ситуациядан шығу жолдары - - - Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Қоғамдық орындардағы қауіпсіздік аса маңызды. Әсіресе, адам көп жиналатын ғимараттардағы тәртіп бірінші кезекте сақталуы тиіс. Себебі, төтенше оқиға туындай қалғанда адамдардың өздерін сабырлы ұстап, ережеге сәйкес әрекет етуі көп адамның өмірін сақтап қалуда сеп болады. Осыған орай көпшілік орындардағы төтенше жағдай кезінде әрекет етудің жолдарын ұсынсақ. 1. Сулы шүберек. Ғимарат ішінде өрт шыға қалса, алдымен оның түтіні қауіпті. Себебі, опат болғандардың көбісі улы түтіннен көз жұмады дейді құтқарушылар. Сондықтан, оқушылар мен студенттерге, ересектерге жанып жатқан жерден шығудың жолымен қатар «Сулы шүберек» қағидасын үйрету керек. Өрт кезінде мүмкіндігінше су тауып, шүберекті дымқылдау керек. Орамал, шарф, футболка немесе жейденің жеңі, көйлектің етегін жыртып алып, сулау керек. Дымқыл мата түтіннің ішіндегі улы қоспаларды тұтып қалып, құтқарушылар келгенше жан сақтай тұруға мүмкіндік береді. 2. Шығатын есіктерді есте сақтау. Балаларға да, өзіңізге де кез келген жерге барғанда алдымен сыртқа шығатын есік-терезелерді есте сақтауды үйретіңіз. Ғимараттан қосымша шығу есіктерін іздемейтініміз жасырын емес. Ал бұл – абыр-сабыр кезінде өте маңызды. Сондықтан, барған жеріңізде сыртқа шығатын есіктерді байқап, есте сақтауды әдетке айналдыру керек. Өзіңіз таппасаңыз, сол орынның қызметкерлерінен сұрап алған жөн. 3. Топтың арасынан жол іздеу. Бұл тұста 3 ережені есте сақтау керек. – Көпшілікке қарсы жүрмеу. Әрқашан адамдар жаппай қозғалып бара жатқан бағытпен жүруіміз керек. Артта жақындарыңыз қалса да көпшілікке қарсы жүруге болмайды – таптап кетуі мүмкін. Туыстарыңыз да осы ережені есте сақтаса, сыртқа шыққан соң кездесуге болады. – Бұрыштар, тіреулер мен бағандар секілді кез келген кедергілерді айналып өту керек. Ол үшін алдымызда не бар екенін мүмкіндігінше алыстау бағамдау керек. Екі қолымызды алдымызға айқастырып, екі алақанмен екі иықты ұстап, шынтақты алға бағыттап жүру керек. Сонда құлап қалған жағдайда да тыныстауға мүмкіндік болады. – Кенет құлап қалсаңыз, бірден тұруға әрекет етіңіз. Мұндай жағдайда басыңызды қорғап, бүк түсіп жату деген ережені ұмытыңыз! Қасыңыздан өтіп бара жатқан адам немесе кез келген заттан ұстап, жылдам тұрып кету керек. Аяғынан ұстаған адамыңыз сізге қарсылық көрсетуі мүмкін, сол үшін тез арада тұрып кетуге тырысыңыз. Бұл – төтенше жағдай кезіндегі ең маңызды ереженің бірі ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Қоғамдық орындардағы қауіпсіздік аса маңызды. Әсіресе, адам көп жиналатын ғимараттардағы тәртіп бірінші кезекте сақталуы тиіс. Кері байланыс
Үйге тапсырма Төтенше жағдайларда өзіме және басқаларға қалай көмектесе аламын? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-20
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Өмір мен денсаулыққа қауіпті жағдайлардан қалай шығуға болады? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Денсаулыққа қауіпті заттардан шығу жолдары туралы білім алады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушыларды бір-біріне деген құрме ткөрсетуіне, ынтымақтастыққа баулу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау. «Өмір мен үшін қымбат» тақырыбына 5 минуттық жазбаша тапсырма Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Бейне ролик. Денсаулыққа зиян келтіретін заттар Мәтінмен жұмыс Балалардың судағы қауіпсіздігінің негізгі ережесі: Белгі қойылған жерден асып жүзуге болмайды, ол болмаған жағдайда жағадан алыс жүзбеу керек; Кемеге жақын жүзуге болмайды; Таяз жерге немесе белгісіз тереңдікке секіруге болмайды; Қайық, айлақ, көпір үстінен және арналмаған жерлерден секіруге болмайды; Күнге қыздырынғаннан кейін немесе ұзақ жүгірістен соң суға секіруге болмайды, себебі естен айырылып қалу немесе жүректің тоқтап қалуы мүмкін. Алдымен сумен шайынып алу керек; Дауыл немесе толқын болған жағдайда шомылуға болмайды; Қарсыласыңды суда ұстап тұру ойынымен ойнауға болмайды, себебі жолдасың тұншығып және есін жоғалтуы кестеге түсір. Өрт, жол қауіпсіздік ережелеріне тап болған жағдайда? Іздену. Кімнен көмек сұраймыз, қалай ситуациядан шығамыз? ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі» ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Ғалымдардың есептеулері бойынша адамдардың денсаулық жағдайы 50—52%-ы — өмір сүру салтына, 20-25%-ы — тұқым қуалау факторларына, 18—20%-ы — қоршаған орта жағдайларына, ал 7—12% ғана денсаулық сақтау саласының деңгейіне байланысты болады. Кері байланыс
Үйге тапсырма Өмір мен денсаулыққа қауіпті жағдайлардан қалай шығуға болады? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-21
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қауіпсіздік мәселесін кіммен талқылауға болады? |
|
Сабақтыңмақсаты |
әр түрлі жағдайларда жауапты шешімдер қабылдауды сыни бағалайды. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Суретпен жұмыс Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Бүгінгі күнге дейін қанша тырыссақ та, киберкеңістіктегі қауіпсіздік мәселесі даулы тұжырым болып отыр. Кейбір мемлекеттер әлі күнге дейін киберкеңістіктегі қауіпсіздік туралы заңдар қабылдауда. Сондағысы бізді бақылаудағы өкілеттіліктерін кеңейткенін ақтап алғысы келеді. Киберкеңістегі қауіпсіздік пен қылмыс әртүрлі ұғым екеніне қарамастан, бұл ұғымдардың түсініксіздігі және қылмыстық заңнаманың кең қолданылуы заңды іс-әрекеттердің өзін қылмыс деп тануға итермелейді. Мұның бәрі сарапшылар, құқық қорғаушылар және дүниежүзіндегі басқа да мүдделі тараптар үшін күрделі мәселеге айналған. Әсіресе шешім қабылдайтын тарап қауіпсіздіктің анықтамасына қатысты бұлыңғыр түсінік жолында қалып, негізгі бостандықтарымызды құрбандыққа шалып жіберсе, аталған мәселелердің кейбірі қауіпсіздік пен құпиялылықтың өзара қарым-қатынасына да кесірін тигізеді ғой. Міне, осыдан келіп маңызды сұрақ туындайды, біз кімді әлде нені қорғаштаймыз: Мемлекетті ме? Экономиканы ма? ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі» ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Жағымсыз жағдайдың алдын алу үшін Ішкі істер министрлігі жедел-алдын алу шараларын жиі ұйымдастырады. Кері байланыс
Үйге тапсырма Қауіпсіздік мәселесін кіммен талқылауға болады? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-22
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Отбасын жоспарлау |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отбасын жоспарлаудағы ерлі зайыптының , отбасын құру принциптері туралы білім алады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту Үйлену оңай, үй болу қиын . Халық мақалы өз ойымызды айтамыз Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Сұрақтарға жауап іздейміз? Отбасын құру үшін ең алдымен нені білу керек? Бұл кімдердің алдында талқыланады.? Отбасын құру үшін дәрігердің көмегі керек пе?
Отбасын құру принциптерін тізбекте? Дәрігердің көмегіне нелер жатады. Тұқым қуалайтын аурулардың тізбегіне тоқталу Денсаулықтың негізгі пореметрлерін ата? Бүкіл дүние жүзінде
соңғы жылдары салауатты өмір сүру және жауапты ата-анаға көп көңіл
бөлуде. Жанұяны жоспарлау
деген не? ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Жанұяны жоспарлау — өзіміздің өмірімізде белсенді қатысатын түсінік. Кері байланыс сауалнама толтыру: · Бүгінгі сабақ саған түсінікті болды ма? · Қандай сұрақтар қиындық туғызды? · Қандай сұрақтар жеңіл болды? · Өзіне бүгінгі сабақтан не алдың? Оқушы сауалнама толтырады Үйге тапсырма «Отбасын жоспарлау» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-23
|
Бөлім: |
Тіршілік қауіпсіздігі |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
АИТВ және ЖИТС туралы не білеміз? |
|
Сабақтыңмақсаты |
АИТВ және ЖИТС туралы білім алады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту
Адамның иммунтапшылық вирусы инфекциясы және жұқтырылған иммунтапшылығының синдромы (АИВ/ЖИТС) — адамның иммунтапшылық вирусы (АИВ) қоздырған инфекцияның организмге әсерінен дамитын дертті жағдай Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
1. СПИД қайдан келді? АИТВ-ның екі түрі бар: Оның біріншісі бастапқыда шимпанзелерде пайда болған АИТВ-1. Ал екіншісі африкалық маймылдардан шыққан АИТВ-2. Осы түрлердің арасында тағы бірнеше кіші түрлер бар. Қазіргі уақытта өлімге әкеп соқтыратын ең қауіпті түрі АИТВ-1 болып табылады. АИТВ-1-дің адамдарға қашан жұққанын ешқашан біле алмауымыз мүмкін. Көп ғалымдардың пікірінше, адамдар бұл індетті 1931 жылы, тіпті одан бұрын жұқтырған. Ал сол уақытта кейбір тайпа шимпанзелерді жеп, тамақтанғандықтан, осы қауіпті аурудың пайда болуы шимпанзелермен байластырылады. Вирустар дәстүрлі мағынада тірі емес және олар жиі организмдер өзін қалай ұстап, дамыды деген көрінісімізді жоққа шығарады. Адамдар жұқтырған АИТВ-ның ең ерте түрі әлсіз болған, тіпті кейде иммундық жүйе оларды тоқта алған деп саналады. Бірақ уақыт өте келе вирус қатты күшейіп, мутацияланып, қайтадан тұтастанды. 80-ші жылдардың басында ауруды бірінші рет анықтаған кезде, ол іс жүзінде өлімге әкелетін індет болды. 2. Бұл инфекция адамдарға қашан жұға бастады. СПИД жұқтырған алғашқы адам Конго демократиялық республикасының астанасы Киншаста тіркелді. Оны 1959 жылы сақталған тін үлгісінен анықтады. Содан бұл ауру Атлант мұхиты арқылы келесі онжылдыққа дейін жетті. Ал СПИД-пен алғаш болып Миссури штатынан шыққан Роберт Рейфорд есімді жасөспірім ауырды. Қауіпті індетке шалдыққан жасөспірім 1969 жылы СПИД-тен қайтыс болады. Дәрігерлер Рейфорд «шақырту бойынша жыныстық қызмет көрсететін» бала болған деп есептейді. Ал 1977 жылы Европада алғаш болып Арвид Ное есімді норвегиялық теңізші СПИД-тен ажал құшты. СПИД екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Еуропада пайда болған деген де белгілер бар. Ол кезде иммундық жүйесі әлсіреген адамдарға ғана әсер ететін ауру балалардың өмірін жалмай бастады. Осындай ұқсас індет түрін жұқтыру науқас СПИД-пен ауырған дегенді білдіреді. Ал Голландия зерттеушісі бұл індет Балтықтың порт қаласы Данцигтан басталып, Еуропаның бүкіл аумағына таралған деп санайды. Ауру шприцті қайта пайдалану салдарынан таралған деп есептелінеді, себебі сол кезде көпшілігі бір рет қолданылған инені бірнеше рет пайдалуды әдет қылған. Бір қызығы, ол кезде балалардың тек үштен бірі ғана аурудан қайтыс болды. Яғни, сол уақытта олар жұқтырған вирус бүгінгі күндегі өлімге әкеп соғатын ауру түріне айналып үлгермеген. 3. Нөлдік науқас. Франция-Канада рейсінің Гетан Дугас есімді жолсерігі Америкада СПИД жұқтырған алғашқы науқас деп саналды. Бірақ, бұл даулы мәлімдеме. Себебі, Дагас АИТВ жұқтырған және Солтүстік Америкада СПИД-пен ауырған алғашқы адам емес. Өйткені, Америкада бұл індетті алғаш болып Миссури штатының жасөспірімі жұқтырған болатын. Алайда, Дугастың ауруын елемеу салдары аурудың кеңінен таралуына әбден серпін берген болуы мүмкін. СПИД-тің АҚШ-та пайда болғанын анықтайтын көптеген ерте жағдайлар Дугаспен байланысты болды. Жолсерік ретінде жұмыс істегендіктен, ол үлкен қалаларға көп барды. Және оның гейлердің моншасына бару әдеті жүздеген еркекпен байланысқа түсуге әкеп соқты. Ал, өз кезегінде ол серіктестер тағы бірнеше еркектің көңілін көтерген. Бұл 1980 жылдарда аурудың экспоненциалдық өсуіне әкелді. Гетан Дугас болса 1984 жылы инфекциядан туындаған бүйрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. 4. Бүркеу ВИЧ / СПИД иммундық жүйені айналып өтіп, содан кейін оны жойып жіберетіндіктен басқа ауруларға қарағанда әлдеқайда қауіпті. Вирус адамның жүйесіне енгенде қант көмірсуының молекулаларында жасырынып тұрады. Ол иммундық жүйенің бетін орап, адамның денесін вирусты шын мәнінде қоректік зат деп санауға мәжбүрлейді. Алайда, зерттеулер біздің АИТВ-ке қарсы бейімделуді қолдануымыз мүмкін екенін көрсетеді. Себебі, ол қолданатын көмірсу молекулалары адам денесінен табылған заттардан біршама ерекшеленеді. Олардың жақсы болғаны сонша, адам денесіне вирусты анықтауға көмектесетін және иммундық жүйені шабуыл жасауға мәжбүрлейтін вакцинаны синтездеуге болады. Ақпараттық органайзер Қасақана жұқтыру Биологиялық соғыс ежелгі дәуірден бері белгілі. Басқыншылар басқа әдістерді айтпағанда, тіпті қабырғаның атыс ойығы арқылы вирус жұқтырған адамдардың мәйіті мен көрпелерді лақтырып, ауру таратқан. Мүмкін, бізге ВИЧ / СПИД-тің кейде қару ретінде қолданылатындығына таңғалудың қажеті жоқ шығар. Кезінде Оңтүстік Африканың түрмелерінде тұтқындарды СПИД-инфекциясын жұқтырған адамдарға зорлатып, жазалаған. Тіпті, «баяу тесу» деп атаған қорқынышты процесс барысында жәбірленушінің инфекция жұқтырғанына көз жеткізу үшін оның денесін тілген. Осындай сипаттағы басқа да жағдайлар дамыған елдерде де болып жатты. Мысалы, Нью-Йорктен шыққан Нушон Уильямстың оқиғасын алайық. Ол кемінде 14 әйелге СПИД жұқтырған және соның салдарынан оның екі баласы СПИД-пен туылды. Бірақ, Нушонның әрекетінің құрбаны болғандардың саны әлдеқайда жоғары болуы мүмкін. 2010 жылы Уильямс бостандыққа шығуы тиіс болған, бірақ ол қоғамға қауіп төндіргендіктен, мемлекет оны қамауда ұстау туралы шешім қабылдады. Қазіргі уақытта оны өмір бойы қамауда ұстау туралы сот тыңдаулары жүріп жатыр. 7. Гемо Гоблин Әрбір супер қаһарман аудиториядан жауап ала алмайды. Әр қаһарманға бір зұлымнан келеді. Алайда, Гемо Гоблинді ұсынған шығармашылық ұжымның нені басшылыққа алғанын түсіну өте қиын. Гемо Гоблин 1988 жылы жарық көрген DC Comics компаниясының «Новые стражники» комикстерінің кейіпкерінің бірі болды. Ол аз ұлтқа ауру жұқтыру үшін бір топ жақтаушыларды пайдаланған ВИЧ індетін жұқтырған вампир. Комикс бойынша, ол Экстрано есімді гей суперқаһарманға ВИЧ инфекциясын жұқтырып, содан кейін өзі СПИД-тен өледі. 8. Иммунитет Дегенмен, ешкім ВИЧ / СПИД-тен қорғалмағанымен, кейбір адамдар вирусқа қатты қарсылық көрсетеді. Ғалымдар кемінде екі түрлі бейімделуді тапты. Біреуі инфекцияға бірден толығымен тойтарыс берсе, екіншісі СПИД-тің дамуына жол бермей, АИТВ кезінде бетін қайыру. Екінші генетикалық мутация негізінен скандинавия халықтарына тән. CCR5 delta 32 деп аталатын мутация вирустың ағзаның жасушаларына кіруіне жол бермейді. Зерттеулер көрсеткендей, бұл мутация Еуропада көптеген адамдардың өлімге әкеп соғатын індетке шалдығуына байланысты болуы мүмкін. Көптеген адамдар АИТВ жұқтырған болса және түрлі дәрілер қабылдамаса, уақыт өте келе сол ауру салдарынан өледі. Дегенмен, иммундық жүйесі бұл ауруға тойтарыс беріп, жоя алатын адамдар тобы болады. Бұл «АИТВ реттегіштерінің» қанында вирусты жоя алатын аздаған басқа белоктар да бар. ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Иммундық жүйесі бұл ауруға тойтарыс беріп, жоя алатын адамдар тобы болады. Кері байланыс
Үйге тапсырма АИТВ және ЖИТС туралы не білеміз? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-24
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Табиғи ресурстарды қалай пайдаланамыз? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Табиғи ресурстарды тиімді пайдалану, адамзат әрекетінің зиянды зардаптарына жол бермеу, бүкіл табиғи кешендердің өнімділігін сақтауды үйренеді |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Табиғи ресурстар Олар табиғаттың өзінен шыққан және адамдар осы күнге дейін технологияны дамытуда қолданған. Бұл тірі қалуға ғана емес, одан әрі дамуға қызмет етті. Табиғи ресурстар барлығына азды-көпті қол жетімді және оларды өндіру үшін технология қажет. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Бұл ресурстар олар табиғат бізге беретін элементтер немесе тауарлар. Біз адам баласы өзгертпейтін нәрсені табиғатынан түсінеміз. Алайда, табиғат біртұтас. Адам экожүйелерді өзгерткені соншалық, олар бұрын бүкіл тарих бойындағы ішкі сипаттамаларын сақтамайды. Мысалы, ірі елді мекендер мен халық қоныстанған қалалық аудандар бұрын табиғи ормандар болған. Содан бері адамдар не өзгертетінін не өзгермейтінін ажырату үшін, бұл өріс табиғи орта, ал қалғандарыізгілендірілген деп түсінеді. Табиғи ресурстар табиғи ортада адамдардың өзгеруінсіз табылған. Оның өндірісі адамның кейбір технологиясының көмегімен немесе құрылуымен белгіленбейді.
ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Әр түрлі экологиялық шараларды жүзеге асыру үшін ең алдымен белгілі уақыт кезеңінде литосфера, гидросфера және атмосфераның терең де жан-жақты экологиялық зерттеулерін жүргізу қажет. Кері байланыс
Үйге тапсырма Табиғи ресурстарды қалай пайдаланамыз? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-25
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Экологиялық тұрақтылық |
|
Сабақтыңмақсаты |
Экологиялық тұрақтылық жайлы біледі |
|
Құндылықтарды дарыту |
|
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Б Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс
Тұрақтылық жалпы идеалды іздейді, сондықтан ол әлеуметтік-экономикалық процесс болып табылады. Бұл дегеніміз, тұрақтылықтың бірнеше түрі бар деп айтуға болады.
Қайта таратыңыз саяси және экономикалық күш, елде тұрақты ережелердің болуын, біздің қауіпсіз үкіметіміздің болуын қамтамасыз етеді және адамдарға және қоршаған ортаға құрметпен қараудың кепілдемелік-құқықтық базасын жасайды.
Біз осы тұрақтылық туралы сөйлескенде, тең мөлшерде байлық жасау мүмкіндігі құру үшін әр түрлі әлеуметтік салаларға қолайлы популяциялар олар толығымен болсын өздерінің қаржылық мәселелерін шешуге қабілеттібұл өздігінен өндірісті ұлғайтуға және ақшалай өндіріс салаларында тұтынуды күшейтуге мүмкіндік береді. Осы себептен тұрақтылық тепе-теңдік болса, тұрақтылықтың бұл түрі табиғат пен адам арасындағы тепе-теңдік, болашақ ұрпақты құрбан етпестен қазіргі қажеттіліктерді қанағаттандыруға бағытталған тепе-теңдік.
Тұрақтылықтың бұл түрі осы мақалада «талдау» объектісі болып табылады (ең маңызды болып табылады). Бұл ешнәрседен артық немесе кем емес нәрсеге қатысты биологиялық аспектілерді сақтау мүмкіндігі уақыт бойынша оның өнімділігі мен әртүрлілігінде. Осылайша табиғи ресурстарды сақтауға қол жеткізіледі. Бұл тұрақтылық жігерлендіреді экологиялық саналы міндеттер және ол адамның өмір сүруіне қоршаған ортаны құрметтеу және құрметтеу арқылы өседі.
Тұрақтылық шаралары экологиялық немесе басқа түрлері болып табылады, олар сандық өлшемдер даму кезеңдерінде қоршаған ортаны басқару әдістерін тұжырымдай алу. Бүгінгі таңда ең жақсы 3 шара - экологиялық тұрақтылық индексі, экологиялық тиімділік индексі және үштік нәтиже.
Бұл жуырдағы көрсеткіш және Дүниежүзілік экономикалық форумның ертеңгі экологиялық жұмыс тобының бастамалары. Қысқаша түрде экологиялық тұрақтылық индексі немесе экологиялық тұрақтылық индексі IT I, иерархиялық құрылымдалған индекстелген көрсеткіш болып табылады 67 айнымалылары жалпы салмақтың тең салмағы (өз кезегінде 5 компоненттен тұратын 22 компоненттен тұрады). Осылайша, ESI 22 экологиялық көрсеткіштерді біріктіреді ауаның сапасынан, қалдықтардың азаюынан бастап халықаралық қауымдастықтарды қорғауға дейін. ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Экологиялық тұрақтылық – экожүйенің қоршаған ортаның сыртқы және ішкі факторларының әсеріне төтеп беріп, өзінің құрылымы мен функциясын сақтап қалу қабілеті. Кері байланыс
Үйге тапсырма «Экологиялық тұрақтылық» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-26
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Апаттар мен табиғи апаттардың қоршаған ортаға әсері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Апаттар мен табиғи апаттардың қоршаған ортаға әсерін біледі |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Экологиялық апат — табиғат пен қоғам арасындағы тепе-теңдіктің күйреуі. Экологиялық апат кезінде төтенше жағдайлар туып, табиғи экожүйелер мен әлеуметтік жағдайлар күрт өзгереді, жалпы тіршілікке, соның ішінде адамның қалыпты өмір сүруіне қауіпті жағдай төнеді. Экологиялық апатқа ұшыраған аумақтардағы табиғат өзгерістерін бастапқы қалпына келтіру мүмкін болмайды. Сондықтан Экологиялық апат қайтымсыз құбылыс болып саналады. Экологиялық апаттың таралу деңгейіне қарай: ғаламдық, аймақтық және аумақтық (жергілікті) деп бөлінеді. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Ғаламдық Экологиялық апат бүкіл биосферадағы табиғи процестерге әсер етіп, барлық адамзатқа қауіп төндіреді. Мысалы, климаттың ғаламдық жылынуы, Әлемдік мұхиттардың ластануы, озон қабатының (озонсфера) жұқаруы, қышқылды жаңбырдың жаууы, т.б. Экологиялық апаттың пайда болуына әсер ететін жағдайларға байланысты табиғи және антропогендік (техногендік) болып бөлінеді. Экологиялық апаттар көбіне кенеттен болатын табиғи жағдайлардың әсерлерінен (жерсілкіну, жанартау атқылау, құйынды борандар, су тасқындары, т.б.) және ұзақ уақытқа созылған экология дағдарыс зардаптарынан пайда болады. Соңғы кезде адамның іс-әрекеттерінің тікелей немесе жанама әсер етуі де себепші болуда. Табиғи Экологиялық апаттардың ертедегі геология замандарда да оқтын-оқтын болып тұрғаны – ертеде теңіздерде тіршілік еткен жануарлардың қаңқа қалдықтарының көптеп табылуы дәлел болады. Мысалы, палеозойдың ордовик кезеңінің соңында екі рет жойқын Экологиялық апат болған. Оған Әлемдік мұхиттар деңгейінің алғаш күрт төмендеуі және екінші рет оның күрт көтерілуі әсер етіп, бұрынғы тіршілік еткен теңіз жануарларының көптеген түрлері толықтай жойылып кеткені дәлел. Кейде ғылым-технология прогрестің қарқынды дамуының өзі Экологиялық апаттарға әкелетіні белгілі. Мысалы, 1945 жылы атом бомбасының қолданылуы, 1986 жылы Чернобыль АЭС-сындағы техногендік апат, т.б. 20 ғасырда адам қолымен жасалған Экологиялық апатқа Арал теңізінің тартылып қалуы жатады; Табиғи апаттардың түрлерін ата? ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Экологиялық апат — табиғат пен қоғам арасындағы тепе-теңдіктің күйреуі. Кері байланыс
Үйге тапсырма Апаттар мен табиғи апаттардың қоршаған ортаға әсері? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-27
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Таза экологияға құқылымыз |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға өз құқықтарын біледі, таза ауада өмір сүру құқығына баға береді |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||
|
Сабақтың басы |
Миға шабул. Таза ауаның адам үшін маңызы неде? 10 минуттық бейне көрініс Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||
|
Сабақтың ортасы |
Таза ауаның адам үшін маңызы. Бейне ролик Мәтінмен жұмыс Атмосферадағы
айналым – жер шарын қоршап тұрған бүкіл ауа қабатының қозғалыс
жүйесі, Таза экологияның адам үшін пайдасы.
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Атмосфера деп – біздің ғаламшарымызды және бізді қоршап тұрған ауа қабатын айтамыз. Кері байланыс «Бұл сабақты оқып, мен…» Білмеймін ....... Білемін ..... Түсінемін ..... Түсінемін және қолдана аламын .... Басқа біреуді үйрете аламын ..... Үйге тапсырма «Таза экологияға құқылымыз» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-28
|
Бөлім: |
Экологиялық мәдениет |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Табиғи ресурстарды қалай пайдаланамыз? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Табиғи ресурстарды қалай пайдалану жайлы біледі |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Табиғат — бұл адамзат қоғамының өмір сүру және іс-әрекетінің қайнар көзі. Өнім өндіру және өмірлік қажеттіліктерін қанағаттандыру процесінде адамзат табиғи ресурстарының әртүрлі түрлерін пайдаланады. Табиғат пен қоғамның әрекет ету мәселелерінің ішінде жалпы адамзатқа неғұрлым маңызды міндеттер қоршаған ортаны жақсы жағдайда сақтау қоғамның бірте — бірте көбейіп келе жатқан қажеттіліктерін әртүрлі табиғи ресурстармен қамтамасыз ету болып табылады. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Адамды қоршаған орта адамға қатысты сыртқы болып табылатын табиғи , табиғи – антропогендік және антропогендік обьектілер , құбылыстар мен процестердің жиынтығын қамтиды, адам олармен өз іс әрекетін жүзеге асыру процесінде өзара қарым –қатынасқа түседі. Бұл ұғымға адамдар өмірінің қамсыздандырылуы мен өнім өндіру әрекетінің аясы кіреді. Қоршаған ортаның тұрақты жағдайы қамтамасыз ету , оны антропогендік әрекеттің жағымсыз ықпалдарынан қорғау табиғатты қорғаудың маңызды міндеті болып табылады. Табиғатты қорғау бұл адам әрекеті мен қоршаған табиғи ортаның өзара әрекетін қолдауға бағытталған , табиғи ресурстардың сақталуы мен қалпына келтірілуін қамтамасыз ететін , қоғам қызметінің нәтижесінің табиғат пен адам денсаулығына тікелей және жанама әсерін ескертетін шаралар жүйесі. Қазіргі кезеңде қоршаған ортаның жағдайына екі түрлі факторлар тобы шешуші түрде ықпал етеді. Олардың біріншісі ғылыми-техникалық революцияны және оның негізінің адамзат қоғамының өндірістік қызметі алғысындағы көрінісін қамтиды. Екіншісі демографиялық аспектілерді қарастырады және жер бетіндегі тұрғындар санының көбеюі мен урбанизацияны ( қала тұрғындары санының өсуі) қамтиды. Бұл факторлар бірге алғанда өндіргіш күштердің даму қарқынына тікелей ықпал жасайды, ол, өз кезегінде, табиғи ресурстардың интенсивті түрде азаюына және онымен байланысты қоршаған ортаның ластануына әкеліп соғады Қоршаған ортаны қорғаудың негізгі факторларының схемасы ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау табиғи ресурстар дегеніміз өндіргіш күштердің даму деңгейіне сәйкес өндіру және тұтыну құралдары ретінде пайдаланатын табиғи компоненттер, табиғи ресурстардың классификациясы оларды олардың таусылуы және қалпына келтірілуіе сипаттайтын көрсеткіштер мен белгіле тобы бойынша бөлінуін, экономика салаларында пайдаланудың шегін білдіреді. Кері байланыс «Бұл сабақты оқып, мен…» Білмеймін ....... Білемін ..... Түсінемін ..... Түсінемін және қолдана аламын .... Басқа біреуді үйрете аламын ..... Үйге тапсырма Табиғи ресурстарды қалай пайдаланамыз? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-29
|
Бөлім: |
Зайырлылық және дінтану негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Зайырлы мемлекет және дін |
|
Сабақтыңмақсаты |
Зайырлы мемлекет пен діннің арақатынасын ажыратады, зайырлылық ұстанымының дінге қатысты қағидаттарын айтып бере алады.Зайырлы мемлекет пен оның белгілері туралы біледі. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Қазақстан Республикасы Конституциясының 1-бабының 1-тармағында «Қазақстан Республикасы өзін зайырлы, құқықтық мемлекет ретінде орнықтырады» делінген. Конституциялық негіздегі «зайырлы» ұғымы мемлекеттің барлық салаларда, соның ішінде дін саласында да ашық, айқын саясат ұстанатынын, азаматтардың ар-ождан бостандығын қамтамасыз ететінін, дін мен мемлекеттік саясатты араластырмайтынын білдіреді. Яғни зайырлылық – дінсіздік немесе дінді терістеушілік емес, ол – мемлекеттің діни емес, құқықтық қағидаттармен басқарылуы. «Зайырлы мемлекет пен қоғам бұл – біздің тарихи таңдауымыз. Зайырлы атеистік дегенді білдірмейді. Зайырлы дегеніміз бұл – озық, толерантты, ашық қоғам. Біз дәстүрлі діндерге қолдау көрсетіп, кез келген экстремизм түрін үзілді-кесілді мойындамаймыз. Жастарды радикалды діни ағымдардан қорғауымыз қажеттігіне сенімдімін. Сондықтан, Қазақстанның діни қайраткерлері бұл жолда жұмыс атқарады деп ойлаймын» деп атап көрсетті Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаев. Зайырлы мемлекетте діннің өзіндік орны бар. Дін мемлекеттен бөлінгенімен, халықтың болмысынан, тұрмыс-тіршілігінен бөлінбейді. «Зайырлылық» ұғымы мемлекеттің дінге деген ұстанымының демократиялық сипатта екендігін, діни сенім бостандығының қамтамасыз етілетіндігін танытады. Мемлекет пен діннің арақатынасындағы жанды байланыстар зайырлы және рухани-діни құндылықтардың арақатынасы негізінде орныққан. Дін – мемлекеттік саясаттағы және қоғам азаматтарының рухани өмірі мен мәдениетіндегі маңызды факторлардың бірі. Адам мен қоғам өмірінде ерекше орын алатын дін рухани мәдениеттің қалыптасу үдерісінде негізгі функцияларды атқарады, мәдениеттер мен өркениеттердің дамуына ықпал етеді. Дін дегеніміз тек сенім жүйесі емес, ол – өмір сүру мәнері, моральдық нормалар, қарым-қатынас әдебі, рухани қағидалар жүйесі. Қазақстан Республикасының «Діни қызмет және діни бірлестіктер» туралы заңының 3-бабының 5-тармағында «Азаматтардың дінге көзқарасына байланысты олардың азаматтық құқықтарының бұзылуына, діни қызметіне заңсыз кедергі келтіруге немесе олардың діни сезімдерін қорлауға, қандай да бір дiндi ұстанушылар қадiр тұтатын заттарды, құрылыстар мен орындарды қорлауға жол берілмейді» деп атап көрсетілген. Тапсырма «Қазақстан – зайырлы мемлекет» тақырыбына шағын шығарма жазу ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Зайырлы мемлекет пен қоғам бұл – біздің тарихи таңдауымыз. Кері байланыс “Идеялар себеті” -Бүгінгі тақырыпта алған мәлімметірм. -Сабақта қиын болған тұстар. Үйге тапсырма «Зайырлы мемлекет және дін» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады |
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-30
|
Бөлім: |
Зайырлылық және дінтану негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Діннің пайда болуы және маңыздылығы, әлеуметтік мақсаты мен жіктелуі |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға дін құбылысын, діндер тарихын, діни ағымдар мен секталар және діни конфессия ұғымдары туралы тың мәліметтер беру, жалпы рухани-адамгершілік қасиеттердің маңызын түсіндіре отырып, олардың білімін қалыптастырып, дамыту. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
«Ой талқы»
Дін мен мифтің бірлігі және айырмашылығы неде? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Оқулықтағы суреттермен жұмыс. Оқушыларға сұрақтар қою. . Діннің мән-мағынасын қаншама ғұламалар ашып көрсетуге талпынған болатын. Дін жөнінде жазылғанмақалалар,ғылыми еңбектерсаны некен-саяқ. Дегенмен «діннің бастауы мен тұңғиық терең мәні ел көзінен тасада қалып қойды». Қорқыныш-үрей де, сүйіспеншілік те, ата-бабаларды қастерлеу де және т.е.с. да діни сенімнің өз алдына жеке тұрған бастауы бола алмасы анық. Дінге нақты және бір мағыналы анықтама берем деу өте қиын. Егер «религия» — (дін) терминіне келер болсақ, латын тілінен дәлме-дәл аударғанда «байлау», «екінші қайта оралу» дегенді білдіретін көрінеді. Цицероншығармаларында «религия»сөзі халықтың тұрпайысоқыр сенімінеқарсы қойылғанұғымретінде пайдаланылады. Бұдан шығаратын бірден-біртұжырым, дін деп кез-келгенсенімтүрін айтпайды тек, адамды қасиетті, мәңгілік, тапжылмас құндылықтармен байланыстыратын сенім түрін айтады. Сенім — діннің негізін қалаушы фактор, оныңсубстанциясы. Сенімқарым-қатынас,байланыссынды ұғымдармен астарлас жатыр. «Менқұдайғасенемін» деп айту үшін адам өзін сол құдаймен байланыста сезінуі қажет, оған бүкіл жан-тәнімен бет бұруы керек. Сенім белгілі бір мағынада өзін-өзі тәрк етуді, өзін құрбандыққа шалуды білдірері де анық. Құрбандық деп қандай да болмасын тілек үшін белгілі бір құн төлеу қажеттілігін сезінуден туындаған дүниені, іс-әрекетті айтады.Адам әлеуметінің ең көне рәсімі — құрбандық шалу рәсімі. Құрбандықне мақсатпен шалынады, оның мәні неде және тағы басқалары деген көптеген сұрақтар туады. Бірақ бұл жерде дінді анықтаудағы қиыншылықтар сияқты көп бөгетке тап боламыз. Бірақ осында көпшілікке белгілі, қалыптасып қалган көзқарас та жоқ емес — ол бойынша діни наным-сенімдердің қоғамды реттеушілік функциясы алдыңғы қатарга шығарылған. Басқа сөзбен айтар болсақ, олкөзқарасдіннің де, сенімнің де қоғамтудырушы рөлін анықтағысы келетіндігі айғақ. Дін адам жан-дүниесінің талап-талпыныстары мен арман-мақсаттарының тоғысу нүктесі бейнесінде адам өмірінің толыққандылығын танытатын категория ретінде де қарастырылады. Дін деп адамдардың қасиетті байланысты іздеу және табу барысыңда қол жеткізетін бірлестігінің тұрақтылығын қамтамасыз ететін методологиялық механизмдіатайды. Діннің негізінде рәсім тұр.Рәсімдеп жеке тұлғаның әлеуметтік ісәрекетін қатал қадағалаушы ережелер жиынтығын айтады. Өкімет пен азаматтық қоғам институттары пайда болмай тұрыпақ рәсім адамдар арасындағы қарым-қатынастарды реттеп, қоғамдық тәртіпті сақтауға болысқан. Дін әлемдік өркениеттегі барлық қоғамдық құрылыстарға тән тарихи, саяси-әлеуметтік, дүниетанымдық және психологиялық құбылыс; Құдай мен адамның арақатынасы, адамның танымынан тыс күштердің барлығын мойындауы және соған илануы. Дін туралы арнайы ғылымды – дінтану дейміз. Ғылым дінді табиғи инстинкт, өмір үшін күрестің құралы деп санайды және «діндарлық генінің» болуы ықтимал деген болжам жасайды. Дін және ғылымның айырмашылығы Ғылымның діннен басты айырмашылығы, ғылым кез келген аксиомаларға, теорияларға күмәнмен қарай алады. Яғни күмәннан қорғалған ештеңе жоқ. Сондықтан да, ғылым тарихында бұрын дұрыс деп келген кез келген теорияның қате болғандығын көрсете алады. Дін, өз кезегінде, күмән келтіре алмайтын, тексеріле алмайтын, адамның санасына түсініксіз, тек жоғары күштерге белгілі, догмаларға негізделеді. Дін ақиқатқа толықтай монополия орнатады, зерттеп немесе тексеруге мүмкіндік бермейді. Ғылымның табиғаты динамикалық, яғни үнемі қозғалыста болып келеді. Қоғам мен табиғатты зерттеуде бірге дамып отырады. Ал енді дін болса консервативті, статикалық болып табылады. Яғни қоғаммен бірге даму емес, бұрын қалай болса, солай қалдыру, Қоғам даму барысында сәйкессіздіктер болса, оны адасқандық деп жариялайды. Ғылым үнемі ізденіс үстінде, дәлелденген факттерге де күмәнданып, қайта қарастыра алады. Дінде бұлай жасауға мүлдем тиым салынған. Егер бір мәселеге күмәндансаңыз адасқан немесе діннің жауы деп айыпталуыңыз әбден мүмкін. Ғылым үнемі ізеністі, оқуды талап етеді. Сондықтан да ғылыммен айналысу көпшілікке шектеулі. Ал дін кез келген адамға тиімді, тек сенім болса жеткілікті. Тарихи жадыға тиеселі адамзат тарихының өн бойына көз жүгіртер болсақ, онда діндарлықтың адамзат тарихын басынан аяғына дейін толық қамтып жатқандығын көреміз. Қаншама рет діннің ақыры келді деген сөз айтылса да ол қазірдің өзінде әлемдік өмірдің негізгі қалыптастырушы факторларының бірі болып табылады. Діннің халықтар өміріндегі алатын орнының зорлығы соншалықты діндердің негізін түсінбей жатып сол діндерді ұстанатын халықтардың мәдениеті туралы толық көзқарас қалыптастыру мүмкін емес. Дінді сипаттау оңай жұмыс емес. Біздің ойымызша, діннің анықтауыш қызметі оның әлеуметтілікті қалыптастыруында, яғни адамдар қарым-қатынасын реттеуде болса керек. Өйткені тіпті «религия», сөзінің этимологиялық бастапқы мәнінің өзі де «біріктіру», «байланыстыру», «қатынасты қалыптастыру» дегенді білдіреді. Дін адамдардың бірлестігін және ұйымдастығын қалыптастырушы идеологиялық механизм. Діннің мазмұны әлеуметтік мәні бар негізгі құндылықтарды қасиетті деп танудан тұрады. Мәдениеттегі діннің рөлін әрбір мәдениеттің жүйе құрастырушы факторы деп анықтауға болады. 1-тапсырма
Дін және мәдениет Жұптық жұмыс жасауда ЕБҚ оқушыларға жұпты таңдауда қолдау көрсетіледі |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Қорқыныш-үрей де, сүйіспеншілік те, ата-бабаларды қастерлеу де және т.е.с. да діни сенімнің өз алдына жеке тұрған бастауы бола алмасы анық. Дінге нақты және бір мағыналы анықтама берем деу өте қиын. Кері байланыс. “Идеялар себеті” Бүгінгі тақырыпта алған мәлімметірм. Сабақта қиын болған тұстар. Үйге тапсырма Діннің пайда болуы және маңыздылығы, әлеуметтік мақсаты мен жіктелуі |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-31
|
Бөлім: |
Зайырлылық және дінтану негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Діннің құрылымы мен қызметтері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Діннің адамзат баласының тарихында алатын орны,діннің тарихын білу, зерттеу әр оқушы үшін мәдени қажеттілік екенін түсіндіру, діннің қоғамда бірлік пен тұрақтылықты қалыптастырудың бірден-бір кепілі екендігі туралы мәліметтер беру.Діннің құрылымы және функциялары туралы мәліметтер беру |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру
-Оқушылар дін қалай пайда болды деп ойлайсыздар? -Неліктен әр халықтардың діндері әр түрлі? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс 1 Дінтану
пәні. Дінтану пән есебінде немесе жеке ғылым жүйесі болып XIX ғасырдың екінші жартысында дүниеге келді. Дегенмен, дінтанудың қайнар көздері сонау ортағасырлық христиан философтарының, мұсылман теологиясының құдайтанушылық ізденістерінен бастау алады. Бастапқы құдайтанушылықты дінтанудың алғашқы формасы деп айтамыз. Теология құдайтану жолында тек догма ғана емес, философиялық тұрғыда дәлелдеуге, Құдайды абсолютті идея, әлемдік ерік, әлдебір түр-түссіз парасатты негіз түрінде көрсетуге тырысатын қағидаларды пайдаланады. Қазір де теологтар философиялық ілімдермен және жаратылыстану деректерімен Құдайды тану идеяларын жаңартуда. Сондықтан Құдайтану формасының дінтану формасына өтуі рационалдық философиямен тығыз байланысты. Дінтанудың негізгі пәні дін болғандықтан, діни көзкарас тікелей философиялық көзқараспен тығыз байланысты болғандықтан, дінді «діни философиялық» пәнге де айналдырып қарастырады. Соның салдарынан «діни философия» мен «философиялық дін» дінтанудың ең негізгі теологиялық тұрғысы болып есептеледі. Дінтанулық көзқарас бойынша, қандай да бір дін болмасын тарихтан тыс құбылыс ретінде емес, керісінше оны тарихи, коғамдық санамен түсіндіруге болатын құбылыс ретінде қарастырады. Екінші жағынан, дінтану XIX ғасырдың екінші жартысында ғалымдардың жетістіктерін кеңінен пайдалана отырып, әсіресе қандай да бір ғылыми жаңалықтың дүниетанымдық әдістемесіне сүйене отырып дамыды. Осының арқасында «дінтану» ғылымның бір саласы ретінде калыптасты. Ондай бастаудың шыңында түрған адамдар Э.Тайлор (1832-1917), Дж.Фрезер (1854-1941) болды. Э.Тайлор болса өзінің «Алғашқы мәдениет» атты фундаментальды монографиясында және Дж.Фрезердің көп томдық «Алтын бұта» атты еңбектерінде дінді ғылыми, теориялық жэне эмпирикалық тұрғыдан зерттей бастады. Бұлардың еңбектері ескі сенімдер мен мифтерді, алғашқы ойлау жүйесін зерттеуге ғылыми әдістемесін қолдануы еді. Бұндай бетбұрыстағы ғылыми еңбектерді М.Мюллердің 1856 жылы шыққан «Салыстырмалы мифология» атты еңбегінен де көреміз. Қазіргі дінтанудың ішіне бірнеше жекелеген бөлімдер кіреді: тарихи дінтану, дін философиясы, дін социологиясы, дін психологиясы және т.б. Сонымен, дінтану - қазіргі кезде адамзаттың кешендік білімінің бір саласы. Дінге деген анықтамаға келетін болсақ, ол күрделі құбылыс және осы кезге дейін беделді де, бір ауыздан беретін анықтама жоқ деуге болады. Әрбір діни және ғылыми өкілдер өздерінің білімдік саласына субъективті баға беріп дінді анықтайды. 1-тапсырма -Қазіргі ғылымның зерттеулері бойынша қай кезден діннің дамуы болды? -Қандай діни ғылымдар бар? -Дінді зерттейтін ғылымдарды ата? 2-тапсырма Сәйкестендіру кестесі
ЕҚБ маңызды кездесетін термин сөздерді атайды не жазып көрсетеді |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Дін атаулының қандайының болса да басты белгісі табиғаттан тыс күшке сену. Ол жан, зат, қимыл-әрекет, қасиет, қатынас, байланыс ретінде көрінуі мүмкін. Кері байланыс.
Үйге тапсырма Діннің құрылымы мен қызметтері? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-32
|
Бөлім: |
Зайырлылық және дінтану негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Діннің шығу тегі мен тарихи формалары |
|
Сабақтыңмақсаты |
Діннің адамзат баласының тарихында алатын орны,діннің тарихын білу, зерттеу әр оқушы үшін мәдени қажеттілік екенін түсіндіру, діннің қоғамда бірлік пен тұрақтылықты қалыптастырудың бірден-бір кепілі екендігі туралы мәліметтер беру.Діннің құрылымы және функциялары туралы мәліметтер беру |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру
-Дін
ұғымы Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Әлемдік діндердің
ерекшелігі Дін дегеніміз - әлемді танудың ерекше формасы, жоғарғы күштерге сену арқылы моральдық нормалар мен әр түрлі культтық дәстүрлерге бағыну. Дін қоғамдық үлкен жүйенің бір бөлігі болып табылады. Діннің жүйелік құрылымы өте күрделі. Ол негізінен үш түрлі элементтерден тұрады. 1. Діни санадан; 2. Діни мінәжаттан; 3. Діни ұйымдардан. Діни сана діннің негізгі элементтерінің бірі. Діни сана қоғамдық сананың ежелгі формаларының бірі. Діни сана екі деңгейден тұрады. Бірінші деңгейі-діни идеология. Діни идеология дегеніміз-белгілі бір тәртіпке, жүйеге келтірілген діни ойлардың жиынтығы. Діни идеология діни ғұламалардың, діни қайраткерлердің жасаған идеясының жүйесі. Екінші деңгейі-діни психология. Діни психология дегеніміз белгілі бір дінге байланысты адамдардың сезімдерінің, көңіл-күйлерінің, мінез-құлықтарының жиынтығы. Діни бірлестіктер Діни мекеме (мешіт, Секта ( лат. «ойлау шіркеу, синогога және тәсілі, ілім, бағыт» ) діни оқу орны т. б. ) Әдетте орнықты діни ілімге оппозициялық ағым, әлеуметтік, дүниетанымдық, ғұрыптық қарсылық түрінде пайда болады, тек өзінің ұстанған жолының дұрыстығына күмәнсіздігімен ерекшеленеді. Секталарға тән нәрсе– өздерінің құдайдың қалаулы адамдары екендігіне берік сенім, оқшауланушылық, Орталықтандырылған (бір ортаға бағынатын) құрылымы және төменнен жоғарыға дейінгі басқару жүйесі бар. Деноминация denomen – өзгерту» ) (лат. «атын Басқа діни бірлестіктерден бөлініп шығады, не әуелі бастан дербес қалыптасады. Оған тән нәрселер: иланушылардың құдайдың қалаулы пенделері екендігіне деген сенім; оқшаулану міндетті саналмайды; қоғам өміріндегі және діни тұрмыстағы белсенділік; қауымның мүлтіксіз ұйымдық тәртібі; мүшелерінің құқықтық теңдігі және басшыларының сайланбалылығы; дін 1-тапсырма Кестемен жұмыс
2-тапсырма Сұрақ-жауап әдісі 1. Діннің қызметі қандай? 2. Қазақстанның қазіргі діни жағдайы? 3. Дін туралы заңда не жазылған? ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Алғашқы қауымдық құрылыстың бастапқы кезеңдерінде жүздеген мың жылдар бойында адамдардың ойында ешбір діни нанымдар болмаған. Бұл дәуір тарихта "дінсіз дәуір" деген ат аталды. Алғашқы адамдар өздерінің күнделікті тіршілік жағдайымен ғана шұғылданып, табиғат құбылыстарына көңіл бөлмеген. Тек дамудың белгілі бір сатысында ғана, табиғат құбылыстарының сұрапыл, дүлей күштерінің алдындағы өздерінің әлсіздігін сезіне бастады. Міне осы кезден оларға алғашқы діни ұғымдар пайда болып, өріс алды. Кері байланыс “Идеялар себеті” Бүгінгі тақырыпта алған мәлімметірм. Сабақта қиын болған тұстар. Үйге тапсырма Діннің шығу тегі мен тарихи формалары |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады |
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-33
|
Бөлім: |
Зайырлылық және дінтану негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Ежелгісенімжүйесі,ұлттық және дәстүрлі діндер |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылардың көне наным-сенім мен ұлттың діндер туралы білімдерін қалыптастыру. Мифологияның көне формалары, әлемнің үштік үлгісі, мифтер мазмұны, мифтердегі мәдени жетістіктер, мифологиялық таным туралы баяндау. |
|
Құндылықтарды дарыту |
|
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту
«Дін-адамзат тарихы мен мәдениетінің ажырамас бөлігі»
Толықтай келісемін Келісемін Білмеймін Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Ғылымда сонымен қатар діннің көне наным нысандары бар. Олар – фетишизм, тотемизм, анимизм, магия және шамандық (бақсылық). Фетишизм. Алғашқы адамдар үшін қоршаған географиялық ортаның өте маңызды болғаны белгілі. Адам табиғаттың дүлей күштері алдында өзін дәрменсіз сезініп, оған бағынышты күй кешті. Осыдан әр түрлі табиғат денелеріне: тасқа, ағашқа, аң-құстарға, суға, күнге табыну пайда болды. Осылар фетиш (португал тілінде – ерекше қасиеті бар зат) болып табылады. Яғни фетишизм - адам құдірет күші бар, жаудан қорғайтын, емдейтін қасиеті бар деп сенетін әртүрлі дүние объектілерін қастерлеу. Фетишизм сарқыншақтары күрделі діндерде де кездеседі. Мысалы, христиан дінінде иконалар, шірімей сақталған мүрделер; исламда Меккедегі Қағбаның қара тасына табыну, әулиелер жатқан мазарларды қастерлеу және т.б., буддизмде Лхасадағы реликвиялар, субурган (қасиетті ступа, қасиетті ғимарат) табыну. Тотемизм – ежелгі діндердің тағы бір түрі. Солтүстік Америка үндістері тайпаларының тілінде тотем - оның тегі, туысы дегенді білдіреді. Адамдар топтары мен белгілі бір өсімдік, жануарлардың арасындағы туысқандық, құдіреттілік байланысы барына нанымды білдіреді. Тотемизмнің мәні туралы ғылымда әлі бірегей пікір қалыптаспаған. Тотемизм рулық құрылыспен тығыз байланысты. Магия. Объективті шындық дуниеге магиялық әдіспен әсер етуге наным алғашқы адамдардың табиғаттың заңдарын білмеуінен, олардың табиғат алдындағы әлсіздігінен шыққан. Магияның әр түрлі әдістері бар, олардың сипаты белгілі бір мақсатқа бағытталғандығына байланысты. Оларды былайша бөлуге болады - өндірістік немесе кәсіптік магия (егін шығымдылығын арттыру немесе сәтті аңшылық болуын қамтамасыз ету үшін дуалау ғұрыптары, жаңбыр шақыру, еңбек құралдарын дуалау) емдеу магиясы ( дұға ету, аурудан арылту үшін дәрі-дәрмектер дайындап беру), зиянкестік магиясы ( жауларына көз тигізу, тіл тигізу ), әскери магия (жауынгерлердің ритуалды биі, каруларды дуалау), махаббат магиясы (басын айналдырып сиқырлау немесе теріс қаратып жіберу). Магиялық түсініктер және әрекеттер өміршең болып келеді, біздің еліміздің халықтарының тұрмысында әлі де орын алып отыр. Анимизм алғашқы қауымдық құрылыс кезінде пайда болды. Анимистік наным алғашқы адамдарға тән бейнелеуден, қоршаған ортаны жандандыру талабынан шықты. Қиыр Шығысты зерттеуші В.К. Арсеньев «Дерсу Узала» атты кітабында Приморье өлкесінде жүріп, Жапон теңізі жағалауында болған мынадай оқиғаны суреттейді. Кенеттен әуеде теңіздің бетінен жоғарыда пароход, екі шхуна, таудың бейнесі көрініп, кейіннен тағы да әлдеқандай құрылыстың сүлделері көрінді. Біраз уақыт өткен соң осы көрініс сейіліп кеткен. Бұл осы өлкеде жиі кездесетін сағым болатын. Дерсу Узаланың пікірінше адамдардың, жануарлардың, құстардың, балықтардың, жәндіктердің, тіпті өсімдіктер мен тастардың, жалпы барлық жансыз заттардың жаны – көлеңкесі ( ханя) бар, адамдар ұйықтағанда жан қыдырады, ал ханя шегіншектесе адамдар оянады. Адам ұйықтағанда жаны денені тастап шығып, қыдырып көп нәрсені көреді. Түс көруді ол осылайша түсіндіреді. Жансыз денелердің жаны да өз материясын тастап кете алады, ал денелер бұл кезде тыныштық күйде болады. 1-тапсырма 1.Мифтік сананың ерекшеліктері; 2.Фетишизм, тотемизм, анимизм, магия, шамандық; 3.Мифология мен табиғат байланысы 2-тапсвырма . INSERT әдісі арқылы мәтінмен жұмыс. «V» -бұл маған белгілі; «+»- бұл мен үшін жаңа, мен ол туралы тұңғыш рет оқып отырмын; «?»-мен бұл жерде не айтылғанын түсінбедім; «!»-бұл өте қызықты, ол туралы сыныптастарыммен әңгімелесуім керек. 3-+тапсырма Артықшылықтар мен кемшіліктер. Тапсырма: «Діннің артықшылығы мен кемшілігі» Тапсырмада оқушылардан бір құбылысты басқасымен салыстыру және бірқатар идеялардың кемшіліктері мен артықшылықтарының тізімін жасауға нұсқау беріледі.
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Алғашқы қауымдық құрылыстың бастапқы кезеңдерінде жүздеген мың жылдар бойында адамдардың ойында ешбір діни нанымдар болмаған. Бұл дәуір тарихта "дінсіз дәуір" деген ат аталды. Кері байланыс «Алақан»
ойландыңыз?
Кішкентай бөбек Не білгім келеді?«Алақан» Үйге тапсырма Ежелгісенімжүйесі,ұлттық және дәстүрлі діндер |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-34
|
Бөлім: |
Зайырлылық және дінтану негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Буддизм.Дінілімінегіздері. |
|
Сабақтыңмақсаты |
оқушыларды Буддизм ілімі , пайда болуы, таралуы, негізгі тармақтарымен таныстыру. -өз бетінше жұмыс істеп қорытынды шығару дағдыларын қалыптастыру, ойлау және шығармашылық қабілеттерін дамыту. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|||
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту: Будда діні бейне фильм көрсету. Ой толғаныс:БББ кестесі
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс 1. Буддизм ілімі, пайда болуы, таралуы. 2. Негізгі тармақтары. 3.Қазіргі Буддизмнің ерекшеліктері. 4. Буддизмнің Қазақстандағы тарихы. Негізгі сөздер: Буддизм,Гаутама, Карма, Нирвана, Хинаяна, Махаяна Тірек – кесте арқылы түсіндіру: Буддизм Ілімі Пайда болуы Таралуы Негізгі тармақтары Хинаяна Махаяна ламаизм дзен-буддизм Ілімі: негізіне айналған «төрт ақиқат»: 1.Өмір деген – қасірет.Адамның өмірінің барлық кезеңдері – оның тууы, есеюі, қартаюі, өлуі – бәрі қасірет. 2.Адамдар бұл дүниеде рахат көрсем, бай болсам дейді. Қасірет себептері осында жатыр.Демек, адамның қасірет көруі оның қанағатсыз тілектерінен 3.Барлық дүниелік тілектерден толық бас тартып, нирванаға жеткенде ғана қасіреттен арылуға болады. 4.Нирванаға және құдіретті ақиқатқа «ортаңғы» немесе «сегіз түрлі» жолмен жетуге болады. Олар: 1.қасіреттің себептерін дұрыс түсіне білу; 2.дұрыс ойлай білу; 3.сөзді дұрыс құру; 4.дұрыс әрекеттер жасау; 5.салауатты өмір сүру; 6.адал еңбек ету; 7.ізгі нәрселерді ойға сақтау; 8. дене күші мен психиканы дұрыс арнаға салу. Пайда болуы: Б.з.д ҮІ ғасырда көне Үндістанда пайда болды.Дінің негізін салушы Сидхартха Гаутама 567 жылы Оңтүстік Непалдағы ру басының отбасында дүниеге келгді. Негізгі тармақтары: Хинаяна діни ілімі мен ғұрыптардың мызғымастығын жақтады. Махаяна оған қосымшалар еңгізуді, буддизмге кеңірек және еркінірек түсіндерме беруді қолдады. Таралуы: Хинаяна Шри-Ланкада, Тайландта, Бирмада,Лаоста, Камбоджада кең тарады. Үндістанда, Бангладеште, Вьетнамда, Малазияда,Непалда ықпалы ілгерілерге қарағанда солғындау болды. Махаяна Қытай , Жапония, Корея, Непал, Бутан, ламаизм түрінде Монғолияда, Тибетте, Бурятияда,Жоңғарияда. Айырмашылықтары:махаянада Будданы құдай бейнесінде мойындайды,ал хинаянада Будданы мұғалім деп санайды. Мағынаны ажырату кезеңі. Оқушылар шағын топпен мәтінмен жұмыс істеу. Оқу, топ ішінде әңгімелеу. «Броундық қозғалыс» әдісі арқылы басқа топтармен қосылып бір-біріне түсіндіру. Блиц – турнир ойыны. 1сұрақ.Буддизм дінінің негізін салушы кім? Сиддхартха Гаутама. 2 сұрақ Үнді мемлекетінің негізін қалаған Маурия әулетінен шыққан патша кім? Ашок 3 сұрақ Буддизм ілімі неше «ақиқаттан» тұрады? Төрт 4 сұрақ Нирванаға жету жолы нешеу? Сегіз 5 сұрақ Негізгі тармақтарын атаңдар. Хинаяна мен махаяна. 6 сұрақ Қазақстанға буддизм қашан келді? ІІ-ІІІ ғасырларда. 7 сұрақ Ресейге буддизм нешінші ғасырда келді? ХҮІІ –ХҮІІІ ғ.ғ. 8 сұрақ Чан- буддизм деген не? Қытайда махаяна мен жергілігті діндердің синтезі. 9 сұрақ Махаянаның екі бөлігі қалай аталады? Ламаизм және дзен-буддизм. 10 сұрақ Буддизм діни басшыларының жиналысы қалай аталады? Сангити. 11 сұрақ Сиддхартха Гаутама қай жылы өмірге келді? 567 жылы 12 сұрақ Карма деген не? ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
|||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Б.з.д ҮІ ғасырда көне Үндістанда пайда болды.Дінің негізін салушы Сидхартха Гаутама 567 жылы Оңтүстік Непалдағы ру басының отбасында дүниеге келгді. Кері байланыс Жалғастырыңыз: Маған ... қызықты болды? Бұл ... қиындық туғызды? Осы ... мені ойландырды? Үйге тапсырма Буддизм.Дінілімінегіздерін білу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-35
|
Бөлім: |
Зайырлылықжәнедінтанунегіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Христиан діні. Дін ілімі негіздері. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Христиан дінінің қалыптасу мен таралуы туралы түсініктері қалыптасады, топ арқылы тақырыптың маңыздылығын түсінеді |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту кезеңі: «Маған рухани күш, яғни адамның ішкі жан-дүниесінің тазалығы мен діни-сенімі бір-бірімен тығыз байланысып, қатар жүретін сияқты көрінеді де тұрады. Адам алдымен рухани жағынан жетілуге қадам жасайды да, содан кейін құдайды мойындайды, оған жақындай түседі. Мұсылман діні мен христиан діні – Қазақстанның рухани дүниесінің қос қанаты. Қай діннің болса да өмір сүруге құқығы бар. Ал адамдарда оларды таңдау құқығы, ождан бостандығы болуы тиіс... Құдайға құлшылық ету жас кезде де, егде тартқанда да жарасады.» Н.Ә.Назарбаев Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||
|
Сабақтың ортасы |
Бейнефильм Шәкәрім Құдайбердіұлы «Дін туралы» «Әлемдік
діндер» Ассосация әдісі:
Інжіл
Христос
Христиан діні
Храм
Католик
Мәтінмен жұмыс Христиан діні - екінші әлемдік дін. Ол I ғасырда Рим империясының шығыс өлкесінде, дәлірек айтсақ, Израильде (Палестинада) б.д.д. 30-100 ж. еврей және басқа үлттардың арасында пайда болды. Алғашқы христиан қауымы «қудаланушы» дін болғандықтан, христиандар христиан дінінен басқа діндердің салтына қатыспады. Олар қоғам өміріне де қатыспады, жалпы мемлекеттік мейрамдар принциптерімен өмір сүрді. Мүның бәріне халықтың жоғары топтары қарсы түрды.. II ғасырдан бастап қүл иеленуші жүйесінің дағдарысқа үшырауы салдарынан, империяның нашарлануын тоқтата алмаған үстем тап дағ-дарысқа түсіп, пессимизмге үшырады. Жағдайдың қиындығынан, одан шығудың жолын білмеген ауқатты үстем таптың адамдары христиан қауымына кіре бастады. Сол себептен христиан кауымының қүрамы өзгерді.. Епископ пен пресвитерлер бірте-бірте қауымға басшылық етуді өз қолына алды. Әр түрлі культті өткізу, уағыз айту, күнделік жүмысты басқару осы адам-дардың қолында болды. Сонымен Шіркеу иерархиасының жоғарғы топтары қүл иеленуші мемлекетпен жақындасты. II ғ. аяғы кезінде Христиан діні Рим империясының барлық облыстарына таралды. III ғ. басы кезінде313 жылы Миланда Константин император Христиан дінін ерікті түрде кабылдау жөнінде жариялады. Міне, осы уақыттан бастап Христиан діні ресми түрде үстемдік етуші дінге айналды. Ал, 324 жылыхристиандықтарресми түрде Рим империясының мемлекеттік діні деп жарияланды. 325 жылы оның бас-шылығымен Никке қаласында 1-ші Бүкіләлемдік христиан шіркеулерінің соборы (съезі)шақырылды. Собор Христиан дінінің негізгі уағыздарына қысқаша түрде каулы алды. Бүл қаулы Құдайға «сенудің - Никкейлік символы» деп аталды. Сөйтіп, император өкіметі мен христиан шіркеуінің одағы қүрылды да, Христиан діні мемлекеттік дінге айналды . Тапсырма Тақырыптық кесте толтыру
ЕБҚ оқушы (есту, көру, ойлау қабілеті) тапсырманы саралау арқылы орындайды. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау»
|
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Махаббатпен жаратқан адамзатты, Сен де сүй ол Алланы жаннан тәтті. Адамзаттың бәрін сүй бауырым деп, Және хақ жолы осы деп әділетті...» - деп Абай атамыз махаббатпен жаралған адам бойында үш сүйіспеншілік болу керек деп өсиет еткен. Сондықтан, бірнеше діндер тоғысқан, көп ұлтты Отанымызда тыныштық пен бейбітшіліктің сақталуы – сіз бен біздің қолымызда. Бір-бірімізді дінімізге, тілімізге, нәсілімізге қарамай «бауырым» деп сүйсек, адал жолмен жүрсек, аспанымыз ашық болып, мемлекетіміз гүлдене түсері хақ Кері байланыс “Идеялар себеті” Бүгінгі тақырыпта алған мәлімметірм. Сабақта қиын болған тұстар. Үйге тапсырма Христиан діні. Дін ілімі негіздерін білу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-36
|
Бөлім: |
Зайырлылықжәнедінтанунегіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Ислам.Дінілімінегіздері. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Ислам дінінің пайда болуы мен оның қалыптасқан ережелерін түсіндіре алады. Оқушылардың басым бөлігі: Исламның таралу территориясы мен басты тарихи оқиғалары туралы сипаттама бере алады . |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушыларды бір-біріне деген құрме ткөрсетуіне, ынтымақтастыққа баулу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру -Ислам дінінің таралу тарихы туралы не білесіз?
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Ислам (араб тілінде бас июшілік, құлшылық) - үшінші әлемдік, ең жас дін. Мұсылман қауымдары 120 мемлекетке тараған, 35 мемлекетте мұсылмандар саны басым болып, 28 мемлекетте мемлекеттік дін болып есептеледі. Жалпы тарихи жағынан Ислам VІІ ғасырда Араб халықтарының алғашқы қауымдық құрылыстан таптық қоғамға өтуі, олардың феодалдық-теократиялық мемлекеттерінің Араб халифатына бірігуі кезеңінде пайда болып немесе осы жүйелердің тездеп өтуінің идеологиялық бейнесі болды. VI-VII ғасырларда Аравия түбегі әр түрлі діни ілімге бай болды. Араб жерінде орын алған, иудаизм жэне христиан, зороастризм діни ағымдары, сондай-ақ политеистік көзқарастар да исламның идеялық көзқарасының қалыптасуына әсерін тигізді. 1-тапсырма Исламның пайда болуы мен Мұхаммед пайғамбардың өмірбаяны туралы бейнематериал көрсету. Бейнероликті көру барысында екі жуан, екі жіңішке сұрақ құрастыру. 2-тапсырма Оқулықтағы мәтінді және қосымша материалдарды пайдалана отырып исламның пайда болуы мен таралуының негізгі оқиғаларын тізімге түсіру. Топта исламның пайда болуы мен таралуын 751 жылға дейінгі үш негізгі оқиғаны табу керек. Сыныппен бірге негізгі оқиғаны бағалау критерийін жасау. Қандай жағдайда біз оны негізгі оқиға дейміз? ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Мұсылман қауымдары 120 мемлекетке тараған, 35 мемлекетте мұсылмандар саны басым болып, 28 мемлекетте мемлекеттік дін болып есептеледі. Кері байланыс -Сабақтың қызықты тұстары......... -Сабақта қиын болған тұстары......... Үйге тапсырма Ислам.Дінілімінегіздерін білу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-37
|
Бөлім: |
Зайырлылықжәнедінтанунегіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қазақстандағыислам. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Қазақстандағы ислам діні: исламныңҚазақстанда таралуы туралы мәліметтер |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту
Суретке қарап Қазақстандағы Ислам дінінің орнын айту Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
№ 1-тапсырма: Тірек-сызба. Түркі-қазақ дүние танымы Тәңірге табыну- Көк тәңірі Жер-суға табыну Ұмай анаға табыну Шамандық ғұрыптары Киелі заттарға сену
Ерекшелігі Бұған дейін № 2-тапсырма: Сызбаны толтырыңдар Қандай оқиғалар болды? Исламдану үрдісі 8-9 ғғ жүрді 8ғ. Қарлұқтар ислам дінін қабылдады 10 ғ. ең алғашқылар болып қараханидтер ислам дінін мемлекеттік дін деп жариялады Христиан церковтер мешіттерге айналды ІХ-Х ғғ. 2-ші жартысынан бастап мұсылмандық жерлеу салттары үстем етті № 3-тапсырма: Бос торларды толтырыңдар Мұсылмандық суниттік бағыттың таралуы Мұсылмандық этика, мәдениеттің таралуы Мұсылмандықтың жергілікті халықтың әдет-ғұрпына икемделіп, сіңісуі № 4-тапсырма: Көшпелілердің дүниетанымы Т-С картасымен жұмыс Ерте замандағы дүниетаным Таным дәстүрі Дәуірден бастап № 5-тапсырма: Оқулықтағы мәтіндерді пайдаланып немесе жоғарғы тапсырмалардың мазмұндарын ескере отырып тапсырманы орындап көр. Таным ерекшелігі Қазіргі дүние танымы Ежелгі дүние таным Құдайға сену Ұмай анаға табыну Тәңірге табыну, Жер-суға табыну Аллаға құлшылық ету Шамандық ғұрыптары Құдайға құлшылық ету Киелі заттарға сену Отқа табыну ЕҚБ маңызды кездесетін термин сөздерді атайды не жазып көрсетеді |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кең далада емін-еркін көшіп-қонған қазіргі Қазақстан термторриясындағы түркі тайпалары арасынан ислам дінін тарату үшін миссионерлер ағылды. Олар көшпенді халыққа күштемей-ақ ислам дінін енгізу жағын қарастырды. Оларға қазіргі қазақ халқын құраған тайпалар ұстанған дін, исламға көп жағынан кереғар еместей болып көрінді. Кері байланыс.
Үйге тапсырма Қазақстандағыислам. Ойың |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-39
|
Бөлім: |
Зайырлылықжәнедінтанунегіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Ислам мәдениеті. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Ислам мәдениеті: сәулет өнерін, қолданбалы өнер, архитектуралық құрылыс жүйелері туралы білімдерін арттыру. Оқушылардың пәнге қызығушылығын арттыру, өз бетімен жұмыс |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушыларды бір-біріне деген құрме ткөрсетуіне, ынтымақтастыққа баулу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау -Кесене туралы не білесіз? - Ислам жазба мәдениетінің ескерткіштері қай жерледе орнасқан?
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Оқулықтағы мәтінмен жұмыс 1- тапсырмасы ____ ғасырдан бастап сәндік қолданбалы өнерде оюлы және жылтыратылған кірпіштер кеңінен пайдаланылған. (Х) Құйрықтөбе қаласын қазған кезде ертедегі ____орны табылды. (мешіт) Айша бибі ел аузында сақталған аңыз бойынша шамамен _____ ғасырлар аралығында өмір сүрген ару қыз.(ХІ-ХІІ) 2 тапсырма Қызылөзен қаласының орнын қазғанда______ бейнесі бедерленген терракоталық тақталар табылған.(арыстан) _____ діни аңыздар бойынша Қожа Ахмет Йасауидың ұстазы болған.(Арыстан баб) Отырардың екінші моншасы қаланың оңтүстік рабад аумағында, қалаға кіре-беріс қақпадан _____ метр жерде орналасқан. (200) 3- тапсырма Бабаджа-қатын кесенесі ____ ғасырларда салынған(Х-ХІ) Шығыс моншасы қазіргі Түркістан қаласында _______ жылдарына дейін жұмыс істеген. (ХХ ғ 60) Кейбір күмбездердің әшекейленіп жасалуы немесе түскиіздер мен текемекеттегі ____ қолданбалы өнердің дамығандығын көрсетті.(оюлар) Сәйкестендіру (Берілген сөздерді сәйкестендіру тапсырылады.) 1. Бабаджа қатын кесенесі а) Түркістан 2. Қажа Ахмет Йассауи в) Тараз 3. Арыстан баб с) Шығыс моншасы 4. Айша бибі д) Шымкент қаласы (Ежелгі Отырар қаласы) 5. Түркістан е) Қарахан Дұрыс жауаптар: 1-В, 2-А, 3-Д, 4-Е, 5-С; ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Тарихы Оңтүстік Қазақстаннан бастап, Қазақстан жерінде исламның таралуы бірнеше ғасырлар аралығына созылды. X ғасырдың соңында ислам Жетісу мен Сырдария өзендерінің отырықшы елдерінде таратыла бастады. Мысалы, Ислам Қарахан Империясында кең тараған. Қазіргі уақытта қазақтардың көбісі өздерін мұсылман деп санайды және діни ғұрыптардың кейбірін сақтайды. Кері байланыс.
Үйге тапсырма Ислам мәдениетін білу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-40
|
Бөлім: |
Зайырлылық және дінтану негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Теріс пиғылдағы діни ағымдар туралы түсінік. Терроризм. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға дәстүрлі емес діни культтар, экстремистік және лаңкестік ұйымдар туралы терең білім беру, білім-білік дағдыларын қалыптастыру. Оқушыларға тақырып ауқымында тың мәліметтер бере отырып білімдерін тереңдету. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру - Теріс пиғылды діни ағымдар туралы не білесіз?
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Қазіргі таңда тәуелсіз мемлекетімізді дамушы және дамыған елдерден ерекшелігі, ол – қоғамдағы діннің нығаюы мен елдегі діни ахуалдың тұрақты болуы. Соңғы жылдары еліміздің діни ахуалына талдау жасау барысында, халқымыздың сексен пайызға жуығы асыл дініміз исламды ұстанып, дінге бет бұрып жатқандығы және олардың басым бөлігін жастар құрайтыны белгілі болды. Бір жағынан – бұны жақсы хабарға баласақ, екінші жағынан –дәстүрлі дінімізбен мүлдем үйлеспейтін кейбір сан алуан пікірлер мен ұстанымдардың салдарынан туындайтын түрлі келеңсіз жәйіттер алаңдатады. Осыған орай, еліміздің жарқын болашағын қалаушы – жас ұрпақтарымыздың санасын улап жатқан жат ағымдардың мән-мағынасын, әсер ету жолдары мен тигізер зияндарын ашып көрсетіп, оларға қысқаша тоқталуды мақсат еттік. Дәстүрлі дінге қайшы ағымдарды қоғамда деструктивті немесе теріс пиғылды діни ағымдар деп атайды. Яғни, «деструктивті» деген сөз латын тілінен «құлату», «қалыптасқан жүйені бұзу» деген мағынаны білдіреді. Жалпы айтсақ, діннің атын жамылған жат ағымдардың/топтардың мүшелері діни сауаты төмен, әлеуметтік тұрмысы нашар жастарымызды өз қармақтарына түсіру үшін өздерін ақиқат жолындағы шынайы діндарлар етіп көрсетіп, Отанына, отбасына және ата-бабамыз ғасырлар бойы дәріптеген дәстүрлі дінімізге, қалыптасқан салт-дәстүрімізге күдік келтіріп, қарсы қояды. Тіпті, өздерінің істеген істерін және сөйлеген насихат сөздерін дәлелдеу мақсатында Қасиетті Құран мен хадистерден мысал келтіріп, жастардың санасын улап, жат идеологиясын таратады. Бұл деструктивті ағымның радикалды идеологияны таратудағы мақсаты екі түрлі: бірінші – заңсыз жолмен пайда табу; екінші – мемлекет мүддесіне нұқсан келтіріп, билікті басып алу. Бүгін де, асыл дінімізбен мүлдем жанаспайтынжат ағымдар жетегінде кеткен қаншама қандастарымыз өз жақындарынан, достарынан теріс айналып жатқаны баршаға мәлім. Мұндай түрлі жат ағымдардың жетегіне ерген жас азаматтарымыз балаларына тиісті медициналық екпе ектіруден бас тартып, мектептегі сабақтарын тастап, мектеп жасындағы ұл-қыздардың музыка тыңдауына – қарсылық білдіріп, мемлекеттік әнұранды тыңдауды және туға құрмет көрсетуді харам дейтіндер де бар. Осындай бір ағымдардың теріс пиғылды уағыздарының салдарынан еліміздегі кейбір ұл-қыздарымыз отбасы мүшелерінен, үй-меншіктерінен айырылып, түрлі психикалық ауруларға шалдығып, өз-өзіне қол салып, әр түрлі жағымсыз жағдайларға тап болып жатқандарын да жоққа шығаруға болмайды. Айта кетерлік жәйт, деструктивті ағымдардың жетегінде кеткен жастарды, жалпы адамдарды қоғамға қайтару аса қиынға соғады. Себебі олардың сана-сезімдерін уландырғаны соншама, олар кірген жат ағымның «көсемі» не айтса, соны екі етпей орындайтын жанды роботқа немесе сарбаздарға айналады. Осындай қателіктерге жастарымызды ұрындыратын ең басты себеп – ара жікті ажырата алмау салдарынан ғаламтор кеңістігіндегі түрлі жат ағымдардың сайттарына кіру, діни сауатсыздық, отбасындағы жанжалдар мен келіспеушіліктер және тәрбиенің жеткіліксіздігі. Қазіргі таңда, уәкілетті мемлекеттік органдардың деструктивті ағымдарға қарсы белсеңді күрестері мен алдын алу шаралары нәтижесінде көптеген радикалды сайттарға тосқауыл қойылып жатыр, сондай-ақ еліміздің түрлі оқу орындарында жас өспірімдердің діни сауатын арттыратын арнайы ақпараттық-насихаттау жұмыстары мен оқу-ағартушылық сабақтары өткізілуде. Сонымен қатар, ҚМДБ-ның және ҚР МСМ Дін істері комитетінің бастамасымен әр алуан ағартушылық сайттар мен порталдар іске қосылды, әр қилы деструктивтік ағымдардың салт-дәстүрімізге, дінімізге және ділімізге тигізетін зардаптары жайлы тиісті органдар мен дін өкілдерінің қатысуымен республикалық және аймақтық деңгейдегі бұқаралық ақпарат құралдарында (телеарналарда, газеттерде және т.б.) арнайы сұхбаттар жүргізілуде. Қандай белігілері бар екені турасында қысқаша тоқталайық. Біріншіден жаңадан ұйымға кірген адам белгілі дәрежеде сол топтың мүшелерінің психологиялық қысымына ұшырайды. Ол осы жерде дәстүрден тыс діни ағымдардың «махаббатына бөленеді». «Құдай сені жақсы көреді, сен асқақ арман-мақсаттарды бағындыратын таңдаулылардың бірісің. Бізден басқа әлемнің барлығы дінсіз, күнәға белшесінен батуда» деген сияқты нәрселерді құлағына құяды. Топтасып ән шырқау, бір-бірімен төс қағыстырып құшақтасу, мадақтау сияқты кішкентай балаларды алдайтын тәсілдердің барлығы ұйымда кеңінен қолданылады. Сөйтіп, діни таным түсінігі қалыптаса қоймағандар арасында осындай «бақытты отбасының» бір мүшесіне айналуға деген құштарлығы күшейе түседі. Екіншіден, дәстүрден тыс діни ағымдар мүшелері қоршаған ортасынан іргесін аулақ салып, өз бетінше бөлек өмір кешеді. Ал қоғамнан қол үзген адамның уақыт өте келе «ұстазының» айтқандарының анық-қанығына ой жүгірту, оны шынайы өмірмен салыстыру мүмкіндігінен айырылатыны түсінікті жәйт. Үшіншіден, қауіпті діни ұйымдарда мүшелерінің ойлау қабілетін тежейтін түрлі әдістемелер қолданысқа ие. Мәселен, бір сарынды әндерді жиі шырқату, бір қимылдарды үнемі қайталатудың ақыры адамды психологиялық тәуелділікке ұрындырады. Төртіншіден, «отбасында құпия болмау керек» дегенді желеу еткен «ұстаз» «шәкіртіне» жасаған күнәларын мойындатып, арылуға «көмектеседі». Ішкі сырларын жайып салғаннан кейін өзін күнәһар жан ретінде сезінген шәкірттің бойында қорқыныш, үрей күшейе түседі. Бесіншіден, рухани тұрғыда шынығу үшін ұйқыдан бас тартқандар мадақталады. Тоя тамақтанбау рухани тұрғыда жетілуге көмектесетін диета деп саналады. Сондай-ақ, ұйымға жаңадан қосылған жандардың оңашада ой қорытуына мүмкіндік бермеу үшін ұйымның өзге мүшелері оны ешқашан жалғыз қалдырмайды. Осылайша, дәстүрден тыс діни ұйым санатына қосылған жан аз уақыт ішінде ой-санасы өзгерген, мүлде басқа кейіптегі адамға айналады. Дәстүрден тыс діни ұйым шырмауына ұшыраған адам өзін қалай сезінеді? Ол адамның көкірек көзі ашылып, ақиқатқа көз жеткізгендей, Құдайдың нұрын сезінгендей күй кешіп, бойында жаңа психологиялық қасиеттер дами бастайды. Қарапайым тілмен айтар болсақ, дәстүрлі емес діни ұйымдардың алдап-арбауының салдарынан сәби қалпына қайта оралғандай күй кешеді. Ол өзінің бұрынғы қадір-қасиеттерін тәрк етіп, сол ұйымдарға ұнамды бейнені қабылдайды. Уағызшыларының айтқаны ол үшін бұлжымас қағидамен тең болады. Тапсырма Кестемен жұмыс
Қорытынды ой ЕБҚ оқушы (есту, көру, ойлау қабілеті) тапсырманы саралау арқылы орындайды. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Өкінішпен мойындайтын жәйт – бүгінде Қазақстанда дін әу бастағы міндеті – біріктіруші фактор болудың орнына керісінше жік-жікке бөлінуге, тіпті, араздыққа жол берді. Кері байланыс.
Сабақты жақсы оқу үшін не істеу керек? Үйге тапсырма Теріс ағымнан сақтану жолдары |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-41
|
Бөлім: |
Зайырлылықжәнедінтанунегіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қазақстан–унитарлықжәне зайырлы мемлекет. |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға тың мәліметтер бере отырып унитарлы және зайырлы мемлекет ұғымдарын түсінеді |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
Миға шабыл статегиясы бойынша үй тапсырмасын қайталау Сұрақ жауап 1 Дін туралы не білеміз? 2 Діннің қалыптасу кезеіңін ата 3 Діни ұғымдар 4 Діни ағымдар
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||
|
Сабақтың ортасы |
Қазақстан - зайырлы мемлекет! Себебі, мемлекет пен дін өзінше бөлек, автономды өмір сүреді, мектеп діннен ажыратылған. Мемлекеттің қарекеттері азаматтық заң нормаларымен реттелінеді де дін істеріне араласпайды. Ал діннің тіршілігі діни нормалармен реттелінеді, мемлекет жұмысына араласпайды. Адам, азамат қандай көзқарас, наным не сенім ұстанамын десе де өз еркі. Конституцияда көрсетілген ар мен ұждан бостандығы талаптары адамды сеніміне және көзқарасына байланысты қудалауға тиым салады. Яғни, дін заңмен қорғалады. Алайда дін нормалары мен тәжірибесі азаматтық заң нормаларына қайшы келмеуі керек. Дін саясатпен шұғылданбауы тиіс. Бір сөзбен айтқанда құрылымдары мен институттары Конституциямен баянды етілген мемлекет жұмысына дін ешбір кедергі келтірмеуі тиіс. зайырлылық дегеніміз дінсіздік емес, ол – гуманистік құндылықтарды, соның ішінде адамның ар-ұждан және діни сенім бостандығын жүзеге асыруды қолдайтын, дүниетанымдық еркіндікті, рухани саладағы ой-сананың көптүрлілігін мойындайтын, адамгершілік-өнегелілік және құқықтық құндылықтарға негізделген әмбебап жүйе. Сондықтан діни таным да зайырлы дүниетанымның бір бөлігі болып табылады.
Зайырлы жүйеде діни білімге де, дінтанулық білімге де тыйым салынбайды. Керісінше, еліміздің заңнамалары аясында діни және дінтанулыҚазақстан Республикасының Конституциясында дін мемлекеттен бөлінген делінбеген. «Діни сенім бостандығы және діни бірлестіктер туралы» Қазақстан Республикасының заңының 4-бабында «Діни бірлестіктер мемлекеттен бөлінген» — делінген. Ал Конституция заңының бірінші бабында Қазақстан «зайырлы» мемлекет деп жариялаған. Демократиялық қоғамда дін міндетті мемлекеттік мәртебеге ие емес, бірақ оның өз орны бар. Конституциямыздың 5-бабында: «Қазақстан Республикасында идеологиялық және саяси әр алуандылық танылады», — делінген. Дін тек идеология ғана емес, дегенмен, Конституцияның бұл тұжырымы дүниеге деген әр түрлі көзқарастың (идеологияның) заң алдында теңдігін, бірақ ешқайсысының анық міндетті еместігін көрсетеді. Конституцияның бұл бабынан экстремистік, радикалдық емес идеологиядан басқалар, діни де, атеистік те көзқарастар мәдени өмірімізде, бұқаралық ақпарат, сондай-ақ азаматтардың қалауына байланысты меншік түріне қарамастан оқу орындарында уағыздалуы мүмкіндігін байқаймыз. Әрине, бүгін Конституция берген бұл мүмкіндікті толық пайдалана алмай отырмыз. Қазақстанда дінтану пәні факультативтік негізде немесе міндетті емес пән ретінде енгізіле бастады. Ал жоғары оқу орындарында тек Ақтөбе мемлекеттік педагогика институтында барлық мамандарға міндетті пән ретінде енгізілді. Мемлекетімізде іштей атеизмнің әлі тұғыры берік. Сырттан таңылып жатқан пікірді қолдай жөнеліп, елімізде ислам тым асқынып бара жатыр, мешіттер тым көбейіп кетті, қалаларда діни рәміздер басым, бұл зайырлы мемлекетке сәйкес емес деушілер кездеседі. Осылай мемлекетіміз клерикалданып немесе дінге бой ұсынып бара жатыр деп те айтушылар бар. Елін, рухани дәстүрін сыйлайтын зайырлы мемлекеттерде бұндай сөздерді ашық айтуға бармайды, оны әдепсіздікке санайды, ал ол елдерде діни ғибадатханалар, ай мен крестер де баршылық. Конституцияның 22-бабындағы «Әркімнің ар-ождан бостандығына құқығы бар», 14-бабындағы «дінге көзқарасына» байланысты «ешкімді кемсітуге болмайды» деген қағидаларына сәйкес мемлекет: азаматтардың дінге қатынасына, дін таңдауына, балаларының да дін таңдауына араласпайды; мемлекеттік органдардың жұмысын діни бірлестіктерге жүктемейді; діни бірлестіктерді қаржыландырмайды; діни бірлестіктердің жұмысына, егер ол заңға қайшы болмаса, араласпайды; әр түрлі діндегі немесе дінге сенбейтін адамдардың, діни бірлестіктердің өзара сыйластықта, төзімділікте болуына ықпал етеді. Ал діни бірлестіктер: мемлекеттік биліктің қызметін атқармайды және мемлекеттік органдардың жұмысына араласпайды; саяси партиялардың жұмысына қатыспайды, оларға қаржылай қолдау көрсетпейді; мемлекеттің заңнама талаптары мен хұқық тәртібін сақтауға міндетті. Осыған сәйкес мемлекетіміз "зайырлы" қағидасын есепке алады. қ білім берудің өзіндік мүмкіндіктері жасақталған 1-тапсырма Венн диаграммасы арқылы дін мен Мемлекттің ара қатынасын анықтау 2-тапсырма 1. Сөйлемге тиісті сөздерді жаз: А) Біздің Республикамызда, негізінен, екі дін дәстүрлі сипатқа ие:................................................................ В) Зайырлылық ұғымы «лаицизм» грек тіліндегі...................................................мағынаны білдірсе, француз тілінде....................................................дегенді білдіреді. С) Қазақ тіліндегі «Зайырлы, зайырлылық сөзі................................................деген мағыналарды білдіретін араб тілінен енген сөз. D) Алаш қайраткерлері зайырлылық сөзді: E) Зайырлылық деген 3-тапсырма. Қалпына келтір:
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Қазақстан - зайырлы мемлекет! Себебі, мемлекет пен дін өзінше бөлек, автономды өмір сүреді, мектеп діннен ажыратылған. Кері байланыс сұрақ-жауап) (3 мин)
Сабақты жақсы оқу үшін не істеу керек? Бағалау парақшаларын толтыру. Смайликтер арқылы кері байланыс орнату
Үйге тапсырма «Қазақстан–унитарлықжәне зайырлы мемлекет» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-42
|
Бөлім: |
Зайырлылықжәнедінтанунегіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қазақстанның дінаралық келісімментатулықаясындағы саясаты |
|
Сабақтыңмақсаты |
Діни қызымет пен діни бірлестіктер туралы терең мағлұмат беру |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||
|
Сабақтың басы |
«Еркін жауап» стратегиясы. — Бүгінде облысымызда қанша діни ұйым бар екендігін білесіңдер ме? —Қаншағибадатнысандарыбар?.. — Облысымыздашетелдікмиссионерлербар ма? «Қазақстан – дінаралық келісім аймағы» деген сөз орамын қалай түсінесіңдер?
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||
|
Сабақтың ортасы |
Мәтінмен жұмыс Дін саласындағы мемлекет саясатының негізгі мақсаттары: — дініне қарамай, ар-ождан мен дін еркіндігі және әркімнің құқықтары мен бостандықтары теңдігі кепілдерін қамтамасыз ету; — діни бірлестіктердің еркін қызметіне құқықтық тәртіп орнату; — діни бірлестіктердің өзара бейбіт қызметін қолдау, әртүрлі дін сенушілер арасыдағы, сенушілер мен сенбейтіндер арасында өзара түсінісушілік пен санасушылықты қолдау; — қазақстандық қоғамның бірлесуі мен тұрақтылығына, рухани имандылық байлығын сақтап, нығайтуға қолдау көрсету; — ғаламдану жағдайында конфессия аралық қарым-қатынастардың жақсаруына қолдау көрсететін рухани және мәдени байланыстарды сақтау мен нығайту. Дін саласындағы мемлекет саясатының негізгі қағидалары: Діни ұйымдарды мемлекеттен айыру қағидасына сәйкес, мемлекет пен діни бірлестіктер мынадай шарттарды орындайды: — мемлекеттің діни бірлестіктердің ішкі істеріне араласпауы; — мемлекеттің діни бірлестіктерді қаржыландырудан бас тартуы; — мемлекеттік діни немесе атеистік идеологияның, мемлекеттік (міндетті) діннің немесе мемлекеттік (міндетті) діни бірлестіктің жоқтығы; — мемлекеттің діни, дінге қарсы, атеистік ойлар мен ағымдарды насихаттаудан бас тарту; — мемлекеттің азаматтар дінге көзқарасын бақылаудан және азаматтарды дініне қарай есепке алудан бас тарту; — діни бірлестіктердің мемлекет істеріне араласпау, оларға қайсыбір мемлекеттік міндет атқаруына, сонымен бірге, діни бірлестіктердің саяси партиялар мен қозғалыстар қызметіне қатысуға тыйым салу. Ар-ождан мен дінге сену еркіндігін қамтамасыз ету қағидасына сәйкес, мемлекет әркімге: — адам және азаматтың дінге көзқарасы, діни немесе діни емес бірлестіктерге қатысуына қарамастан, құқықтары мен бостандықтары теңдігін; — діни, діни емес (индифферентті) және атеистік көзқарасын еркін таңдау құқығын; — өз діні мен наным-сенімін өзгерту, жеке басымен немесе басқалармен бірге, ашық не жеке түрде еркін сену немесе ұстану, ілімде, ғибадат жасау мен діни және салттық дәстүрлерді орындауда еркін болуын; Мағынаны ашу» (тәуелсіз зерттеу) 1- тапсырма: Діни келісім – бірлік пен тұрақтылық кепілі. 2- тапсырма: Ұлтаралық және дінаралық келісімнің қазақстандық моделі. 3- тапсырма: Қазақстан Республикаcының Президенті Ой толғаныс
• Елбасы Н.Ә.Назарбаев қандай бітімгершілік бастамасын көтерді? • Этносаралық және дінаралық келісімнің қазақстандық моделінің ерекшелігі немен айқындалады? • Астанадағы әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының съезінің мәні неде? Неліктен дәл Астана рухани көшбасшыларының кездесуінің орнына айналды? «Қазақстан – дінаралық келісім аймағы» деген сөз орамын қалай түсінесіздер? Екі жақты күнделік
ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Дін саласындағы мемлекет саясатының негізгі мақсаттары: — дініне қарамай, ар-ождан мен дін еркіндігі және әркімнің құқықтары мен бостандықтары теңдігі кепілдерін қамтамасыз ету; — діни бірлестіктердің еркін қызметіне Кері байланыс.
Үйге тапсырма Қазақстанның дінаралық келісімментатулықаясындағы саясаты |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
10 сынып ҚМЖ лары
Қысқамерзімдіжоспар-1
|
Бөлім: |
Парассаттылықжәне этика |
|
|
Педагогтің аты-жөні |
|
|
|
Күні: |
|
|
|
Сынып:10 |
Қатысушылар саны: |
Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтың тақырыбы |
Жаһандық құзыреттіліктер дегеніміз не |
|
|
Сабақтың мақсаты |
Жаңа білім беру мазмұнындағы оқушылардың сабақ барысын басқарудағыкәсіби құзіреттілігін анықтау, табу және деңгей бойынша іріктеу. |
|
|
Бағалау критерийі |
жаһандық мәселені зерттеу үшін зерттеу тақырыптары мен мақсаттарын анықтайды; |
|
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
|
Сабақтың барысы
|
Сабақтың кезеңі/ уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||
|
Ұйымдастыру кезеңі |
Ой қозғау Құзіреттілік дегеніміз не? Құзіреттіліктің қандай түрлері бар? Сабақ барысын басқарудағы құзіреттіліктің құрамдас бөлігі қандай? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау» |
Тақырыптық суреттер |
||||||||||
|
Жаңа сабақ |
Мәтінмен жұмыс Тапсырма №1 Мәтінмен жұмыс.«Бағытталған оқу» әдісі.Топтарға мәтін бөліктері ұсынылады.Берілген тақырыпты топ ішінде талқылап, әр түрлі тәсілдермен топтық жұмыс жасау. Топтар тапсырманы оқиды. Оқушылар бірнеше жұптан бөлінеді:бірінші оқушы оқиды немесе айтады, екінші оқушы тындайды, үшінші оқушы түртіп алады, кейін өз пікірін айтады«Кең контекс, тар контекс» парақшаларындағы кестені толтырады.
«Анықта» әдісі
бойынша құзіреттілік
түрлері анықтайды.Оқушыларға ресурстар
таратылады Оқу мақсатымен байланыстырады . «Құзыреті Ол белсенді, олардың қызметі процесінде алынған кәсіби және жеке білімін қолдана білу болып табылады» тұжырымды дәлелдейді
|
Ақпараттық мәтінмен жұмыс
Дескриптор құзіреттіліктің ерекшеліктері сипаттайды; құзіреттілік түрлеріталдау жасау;
; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Ең үздік жауап»
ҚБ «Алақан-жұлдыз»
ҚБ «Ең ұтымды жауап |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар Кесте
|
||||||||||
|
Қорытынды |
Кері байланыс
|
Тақырып бойынша не білетінін, , не білгенін жазады |
Оқушылар бағалайды |
А4, конспект
|
||||||||||
|
Үй тапсырмасы |
«Құзірет» ұғымы. Құзіреттілік түрлері |
|
|
|
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-2
|
Бөлім: |
Жаһандық құзыреттіліктер |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып:10 |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жаһандық құзыреттіліктердің маңыздылығы |
|
Сабақтыңмақсаты |
жаһандық мәселелер бойынша көзқарастарды анықтау, сипаттау және сыни салыстыру; |
|
Бағалау критерийі |
жаһандық мәселелер бойынша көзқарастарды анықтайды; жаһандық мәселелер бойынша көзқарастарды сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі: -оқушылардың зейінін шоғырландыру және жағымды ахуал қалыптастыру Топқа біріктіру: «Қоржын ашу» әдісі бойынша топқа бірігеді. «Шеңбер» әдісі .Оқушылар шеңбер пішіндес болып тұрады да, (құзірет ұғымдары бір-бір мәліметтен айтып шығып, ойды жалғастыра отырып өткен сабақты айтып шығады -Құзыреттілік неден көрінеді? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Топқа бөлінеді. Оқушылар сұрақтар жауап береді. ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Топтық жұмыс 1-тапсырма «Фрайер моделі» әдісі арқылы тақырыпқа қатысты ақпараттағы жаңа сөздер мен ұғымдарды және берілген мәтіндерді өзара талқылап, бір-біріне өз ойларын айтып талдау ұсынылады
Тапсырманы орындаудаЕБҚ (есту қабілет төмен оқушыға ) оқушыға қолдау көрсетіледі. 2-тапсырма Жаһандық құзыреттіліктердің маңыздылығына «ЕНАРА» стратегиясы (5R) маңыздылық кестесібойынша талдау жасайды
3- тапсырма Жұптық жұмыс Жаһандық құзыреттіліктердің маңыздылығытуралы алған ақпараттарын үш жақты түсіндірме күнделігне толтырады
Тапсырма орындауда ЕБҚ (есту, көру қабілеті төмен оқушыға) оқушыға қолдау көрсетеді; GREАT кестесі «Жаһандық құзыреттілік- тұлға дамуының сапалық критерийі» туралы деректердің маңыздылығына талдау жасайды
ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Дескриптор: -жаһандық құзыреттіліктердің маңыздылығына талдау жасайды; Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: құзірет ұғымдарын анықтайды; құзірет ұғымдарының ара қатынасын ажыратады; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
«ЕНАРА» стратегиясы (5R) маңыздылық кестесі
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Құзыреттілік - әр баланың өзіндік ерекшеліктеріне қарай жеке тұлғаға бағытталған оқыту арқылы оқушының білімді жан-жақты меңгеруінен көрінетін білім нәтижесі. Кері байланыс « Білімді стикер». Мына сұрақтар бойынша жауап береді. - Не білдім? - Не білемін? - Не білгім келеді? Үйге тапсырма Құзіреттілік және құзірет ұғымдарының ара қатынасы |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-3
|
Бөлім: |
Жаһандық құзыреттіліктер |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жаһандық құзыреттіліктерді дамыту жолдары |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылардың жаһандық мәселелер бойынша көзқарастарды анықтау, сипаттау және сыни салыстыру; |
|
Бағалау критерийі |
жаһандық мәселелер бойынша көзқарастарды анықтайды; жаһандық мәселелерді сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
Сәлемдесу. Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. «Кинометафора» әдісі Бейне материал Ой шақыру Интерактивті тақтадан жаһандық құзыреттіліктерді дамыту жолдары туралы видеоматериалдан үзінді көрсетемін. Оқушыларға сабаққа деген ішкі уәжін арттыру мақсатында диалогтық сұрақтарды ауызша беремін: - Бейнеден не туралы таныстық?
Бүгінгі сабағымызда ғалым
туралы қандай деректермен таныс боламыз? Оқушылардың жауаптары арқылы сабақтың тақырыбына шығу. Оқушыларды сабақтың тақырыбымен, оқу мақсаттарымен және бағалау критерийлерімен таныстыру. |
Оқушылар өткен тақырыпқа байланысты сұрақтарға жауап береді Оқушылар өз ойларын ортаға салады.
|
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер https://yandex.kz/video/preview/16880528060754814505 сілтемеде жаһандық құзыреттіліктерді дамыту жолдары Бейне материал
|
||||||
|
Сабақтың ортасы |
Тапсырма-1 Зерттеу мен талдау Мәтінмен жұмыс. «Постер қорғау»- Галерия әдісі топтық жұмыс 1,2 санау адісі арқылы 2 топқа болемін Жаһандық құзыреттіліктерді дамыту жолдарын сипаттаған мәтінді оқи отрып топқа берілген тапсырмаларды постерге түсіреді 1-топ: жаһандық мәселелердің сипатын постерге түсір 2-топ: Жаһандық құзыреттіліктерді дамыту жолдары постерге түсір ЕББҚ: оқушы барлық оқушылармен бірге фронтальді жұмыс істейді. ЕБҚ топтық жүмыста постерге дұрыс жауаптарды жазып отырады Тапсырма -2. «Әңгімелесетін әріптестер» әдісі Жаһандық құзыреттіліктерді дамыту жолдарын жікте
3 тапсырма Жекеленген жұмыс «ПТМС» формуласы бойынша «Жаһандық құзіреттілік –уақыт талабы» қатысты өз ойыңызды білдіріңіз. Позиция (мен солай санаймын, ойлаймын, есептеймін ...) Түсіндіру (себебі, ...) Мысал (мен мұны мынадай мысал арқылы дәлелдей аламын ...) Салдар (айтылған мәселе бойынша мынандай қорытынды жасаймын ...)
|
Оқушылар мәтінмен танысады , мәтін бойынша берілген сұрақтарға жауап береді, оқушылар бір-бірінің жауаптарын тыңдап, толықтырады. Дескриптор: -жаһандық мәселелер бойынша көзқарастарды -анықтайды; жаһандық мәселелерді сипаттайды; ЕҚБ оқушы барлық оқушылармен бірге фронтальді жұмыс істейді, оқушыға тірек сөздер беріледі. Оқушылар мәтінді оқи отырып тапсырма лар орындайды
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс
Үйге тапсырма Жаһандық құзыреттіліктерді дамыту жолдары |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады |
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
||||||
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-4
|
Бөлім: |
Жаһандық құзыреттіліктер |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жобалау жұмысы. Дайындық және жоспарлау |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға жаһандық проблемаларды шешу жолдарын түсіндіру. |
|
Бағалау критерийі |
- дәлелге немесе проблемаға қатысты ақпарат пен дәлелдемелерді таңдау; - баламалы көзқарастарды қарастыру және талқылау. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Патриотизм, өз елі үшін мақтаныш, ұлттық сана-сезім, тәуелсіздік |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ой қозғау «Миға шабуыл» әдісі арқылы келесі сұрақтарға жауапбереді: 1. Шикізат мәселесінің пайд болуына қандай факторлар әсер етті? 2. Неліктен кейбір елдерде шикізат тапшылығы болғанмен, бұл ғаламдық сипат алып отыр? 3. Қазақстанда шикізат тапшылығы бар ма? Себебін түсіндірідер? 4. Біздің елімізде балама энергетика қорларын игеру жүзеге асырылды ма? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. |
Оқушылар өз ойларын ортаға салады. Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау» |
Тақырыптық суреттер |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Белсенді оқуортасы. №1тапсырма. Топтық жұмыс «Студия» әдісі. «Ғаламдық проблемалардың географиялық аспектілері» тақырыбын мәтін бөліктеріндегі ғаламдық проблемалардың себептері мен салдары бойынша ой алмасады оқулық бойынша топтарға бөліп, оқып студияға шығып, өз топтарына берілген ғаламдық проблемаларды анықтау критерийлері бойынша түсіндіреді. 1 топ-Ауқымы. 10 тиімді сұрақтар құрастырады; 2 топ-маңыздылығы 10 түйінді идея ұсынады; 3 топ-шешімнің күрделі болуы 10 қате пікір құрастырады; № 2 тапсырма. Жұптық жұмыс. «Бірге ойланайық» әдісі. Қосымша интернет ресурстарға сүйене отырып, адамзаттық негізгі проблемалардың себептері мен салдарын кестеге толтырыңыздар:
№ 3тапсырма.«Спикер»Жеке жұмыс. Оқушылар Қазақстанда кездесетін ірі ғаламдық проблемаларды анықтап, оның пайда болуының себептері мен салдарын зерттеп, жоба түрінде ұсыныңыздар: Интерпритация
Келешекте бірнеше жылдар өткен
соң біздің қаламыздың табиғатын қалай елестетер едіңдер? ( суретін
салу) |
Ақпараттық мәтінмен жұмыс
Дескриптор: - ғаламдық проблемалардың себептері мен салдарын анықтайды
Дескриптор -Ғаламдық экологиялық проблемалар - ғаламдық, аймақтық және ұлттық деңгейлерде айқындалған экологиялық проблемаларға талдау жасайды; Дескриптор: -Ғаламдық проблемалардың себебін анықтайды; -Ғаламдық проблемалардың салдарын анықтайды; -Ғаламдық проблемалардың пайда болу себептері бойынша топтастырады; Дескриптор: Елімізде кездесетін ірі ғаламдық проблеманың бірінің себептері мен салдарын зерттеп, түсіндіреді; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады
ҚБ «Ең үздік жауап» ҚБ «Алақан-жұлдыз» ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады |
Ақпараттық мәтін
Үлестірме лі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының 1 - баспалдағы Мен.............. БІЛЕМІН 2 - баспалдағы Мен.................. ТҮСІНЕМІН*, 3 - баспалдағы Мен............. ЖАСАЙ АЛАМЫН Үйге тапсырма Қазақстан Республикасының Конституциясында « Қазақстан Республикасының әрбір азаматы табиғатты қорғауға және сақтауға міндетті» Ой түйін |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Адамзаттың Жаһандық Проблемалары
қазіргі даму сатысында адам қызметінің саласы барлық қамтиды Глобус және тіпті одан тыс. адамзаттың Біртекті ескере отырып, оның қызметі бірақ кейбір келіспеушілік сүйемелдеуімен мүмкін емес. олар бүкіл ғаламшарды қамтиды, және жер маңындағы ғарыштық болса, онда ол жаһандық проблема болып табылады.
жаһандық заманауи мәселелері әлемдік қақпағының адам өмірінің барлық аспектілері, халықтың барлық елдер, халықтар мен топтардың концерні, жер бетіне сияқты, және мұхиттарға болып, атмосфера, ғарыш, ауыр экономикалық және әлеуметтік шығындарға әкеледі. Сондықтан, осы мәселелерге шешім - бүкіл әлемде проблема, әмбебап қауымдастығы талап.
Ғаламдық проблемалар бірнеше түрге бөлінеді:
-
Қоршаған орта: қамтиды озон қабатын бұзуды, жылыжайды, өнеркәсіптік қалдықтарды кәдеге жарату, экологиялық апаттармен. жергілікті осы проблемаларды шешу үшін
Мемлекеттің бір деңгейі ғана мүмкін емес
болып табылады. -
Экономикалық: ол осындай ресурстардың таусылуы, тұрақты даму, байлық қайта ретінде мәселелерді шешу қажет ішінде.
-
Энергия: энергетикалық дағдарыс, атом электр станциялары мен қалдықтарды кәдеге жарату қауіпсіз пайдалану мәселесі, баламалы энергия көздері.
-
Кеңістік: бейбіт ғарыш барлау, ғарыштық ластануы.
-
Саяси: халықаралық түсіністік пен қақтығыс бейбіт жолмен шешу, нәсілдік қақтығыстар, терроризмге қарсы күрес.
-
Жарақ: жеке мемлекеттердің қарусыздану проблемасы, ядролық және биологиялық қару, атап айтқанда проблема.
-
Табиғи: азық-түлік проблемасы, экожүйелердің бұзылуы.
-
Денсаулық сақтау: демографиялық проблема, эпидемияларға (ЖҚТБ), қатерлі ісік.
-
Әлеуметтік: табиғатпен адам қызметінің барлық салаларына үйлесімділігіне бағытталған рухани дағдарыс, сауатсыздықты, ойлау экологиялық жолмен қалыптастыру.адамзаттың жаһандық проблемалары ұлттық және халықаралық деңгейлерде өте бағзы және тек алыс болашақта шешім қабылдау үшін қоңырау нәрсе ретінде, өкінішке орай, қаралады сәтте. жеке деңгейге болсақ, сарандары болмаса адам бейтараптық ұстанымын қабылдауға, олар жеке маған бәрібір, дейді. Барлық осы жаһандық проблемаларды ауырлық массаларының беремін көрсетеді.қоғамның жаһандық проблемалар бірнеше бірегей ерекшеліктері бар:
-
барлық ұлттар мүдделерін қамтитын (ал кейде жай ғана тірі), әмбебап болып табылады, атап айтқанда, әрбір адам.
-
оларды шешу болмаған жағдайда ерте ме, кеш, олар жаһандық апат және адамзаттың бұзылуына әкеледі.
-
Ол бүкіл адамзаттың бірлескен күш-жігерді талап етеді.
-
кешенді, синергетикалық тәсілді талап етеді.
Шын мәнінде, адамзаттың жаһандық проблемалары біркелкі және теңгерімсіздік дамуын көрсетеді. саланы дамыту, адам ауырлататын экологиялық проблемаларды, нәтижесінде табиғатпен жоғалтып алды. ақпараттық қоғам құру және капитализмнің үстемдік үрдісі рухани дағдарысына әкелді. даралық және сәби өзімшілдік басым саяси және әлеуметтік мәселелер қару алдыңғы әкелді. Сондықтан мүлдем басқа салаларда азайтылады дағдарыстар арасындағы себепті байланыс жүзеге асырылуда. Алайда, бір мәселені шешу басқа шешімдер құқық оң корреляция тудыруы мүмкін емес: ол табиғат пен Келесі және алдыңғы ұрпақ байланысты тиімді өзара іс-қимыл және үйлесімді дамыту болып табылатын ұжымдық жолмен пайдасына адамзаттың жаһандық сананың қайта құру негізінде бір кешенді көзқарасты талап етеді.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-5
|
Бөлім: |
2-бөлім.Жергілікті, жаһандық және мәдени маңызы мәселелерді зерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жаһандық проблемалардың түрлері |
|
Сабақтыңмақсаты |
- дәлелге немесе проблемаға қатысты ақпарат пен дәлелдемелерді таңдау; |
|
Бағалау критерийі |
ғаламдық проблемалар және олардың пайда болу себептері туралы түсінік қалыптастыру; Әлемдік мәселелерді отандық саясатпен сабақтастыра отырып, өзіндік көзқарас тұрғысымен талдау: |
|
Құндылықтарды дарыту |
өмір бойы оқу, өзін өзі дамыту азаматтық жауапкершілік пен патриоттық рухани сабақ мәнмәтінінде көтерілген мәселеге сыни ойларын арттыру ынтымақтастық: бір-бірін қолдау, өзгенің пікірін сыйлау өз пікірін білдіру барысындағы ашықтық |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту. «Болжау» әдісі бойынша суреттерге қарай отырып, мәтіннің тақырыбына, проблемасына ену.Тыңдаушы оқушы ол суреттің не жайында екенін болжап табады. Берілген суреттердің көмегімен сабақтың тақырыбы болжанады.Топқа бөлу.Сынып оқушылары «Әлем», «Саясат», «Жаһандану», «Мәселе» деген сөздер арқылы 4 топқа бөлінеді.
|
ЕБҚ оқушыны өзін сыныптан шеттетілгендей сезінбеуі үшін мұғалімнің үстеліне жақын, мінез-құлқы жайлы балалардың тобына орналастыру. Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тренинг жазылғанпарақшалар, оқулық, флипчарт, маркерлер Суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
1-тапсырма. Топтық жұмыс «Ойлан, бірік, бөліс» әдісі Видеомәтінді тыңда, мазмұнын түсіндір. Мәтінде көтерілген негізгі мәселені анықта. Мәтінде қолданылған көркемдеуіш құралдарды теріп жаз. 2-тапсырма. Жеке жұмыс. «Еркін жазу»әдісі Мәтіндегі көтерілген мәселені әлемдік, отандық саясатпен сабақтастыра отырып, көркемдеуіш құралдарды ұтымды қоланып, өзіндік көзқарас тұрғысынан шығарма жаз. Жазба жұмысында сөзжасамдық норманы сақта. 3-тапсырма. Жұптық жұмыс. «Көршіңе әңгімелеп бер» әдісі «Жаһандану мәдениеті - әлемдік саясаттың тетігі» тақырыбында диалогке құрастыр. 4-тапсырма Графикалық диктант. Студенттер иә,жоқ жауаптарын беру арқылы график сызу.
3.Табиғи ортаның ластануы, озон қабатының жұқаруы, ормандар аумағының қысқаруы экологиялық проблемаға жатады. (иә)
5. Дамушы елдердегі адам санының өсуі өңделетін жер көлемінің азаюына және азық – түлік тапшылығына себепші болады. (иә). 6. Мұхит суының ластануы және оның биологиялық өнімділігінің төмендеуі ғаламдық проблемаға жатпайды. (жоқ) ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; Ғаламдық проблемалар Қоғам мен табиғаттың қарым – қатынасының 2.Экологиялық проблема Айналадағы ортаны сақтаудың проблемасы. Мұнайдың, табиғи газ бен отын қорының шектеулігі 3.Шикізат проблемасы Соғысқа жол бермеу, ядролық қарудан бас тарту, 4.Бейбітшілікті сақтау проблемасы Әскери шығындарды болдырмау проблемасы Мұнай өндіру, оны тасымалдау, судың ластануы, 5.Мұхит проблемасы. ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Дескриптор: -мәтінді тыңдайды; -мазмұнын топта өзара түсіндіреді; -мәселені анықтайды; -көркемдеуіш құралдарды табады; -теріп жазады. Дескриптор: -мәселені талдайды; -мәселені салыстырады; -көркемдеуіш құралдарды қолданады; -өзіндік көзқарасын білдіреді; -сөзжасамдық норманы сақтайды; -шығарма жазады. -шығарманы оқиды; -үздік жұмыс анықталады. Дескриптор: -тақырып аясын түсінеді; -диалог құрастырады; -диалогке түседі. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ. Өзара бағалау «Смс хат жолдау» әдісі Кері байланыс: жазбаша ҚБ. Топтық бағалау «Бағалау парағы» әдісі Кері байланыс: графикалық ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ. Өзіндік бағалау «Блоб ағашы» Кері байланыс: графикалық |
https://www.youtube.com/watch?v=gGogm4NWXFI Интербелсенді тақта https://egemen.kz/article/168898-aef-te-dgaqandyq-maseleler-talqylandyОсы сілтеме бойынша мақаланы оқып шығып, өз көзқарасын білдіреді |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «3 Қ» әдісі: Қызық Қажет Қиын Үйге тапсырма Жаһандық проблемалардың түрлері |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады |
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-6
|
Бөлім: |
2-бөлім.Жергілікті, жаһандық және мәдени маңызы мәселелерді зерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Әлеуметтік мәселелер |
|
Сабақтыңмақсаты |
- дәлелге немесе проблемаға қатысты ақпарат пен дәлелдемелерді таңдау; Әлеуметтік мәселелерде көрініс тапқан проблемаларды анықтау |
|
Бағалау критерийі |
Қазақстанның аумағында көрініс тапқан ғаламдық проблемаларды анықтайды; Әлеуметтік мәселелерде проблемаларды шешу жолдарын ұсынады; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмірлік құндылықтарды айта отырып, адамгершілікке тәрбиелеу. Ынтымақтастық жұмыс істеуге үйрету |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі:Сәлемдесу, сыныпта қолайлы орта қалыптастыру, сыныпты топқа бөлу. Тақтада суреттер арқылы оқушылар сабақтың тақырыбын анықтайды. Мұғалім бүгінгі сабақтың мақсаты және бағалау критерийлерімен таныстырады. Сабаққа қысқаша шолу жасалады. Миға шабуыл? 1. Әлеуметтік мәселелерге қатысты ақпараттардан проблемаларды атаңдар? 2. Сендердің ойларыңызша қандай әлеуметтік проблемалар кездесуі мүмкін? |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Маркерлік тақтаны пайдаланыңыз немесе баламасы ретінде PowerPoint презентациясын көрсетіңіз: |
|
Сабақтың ортасы |
Жаңа сөздер: Ауқатты-состоятельный Әлеуметтік мәселелер-социальные проблемы Садақа-милостыня Күйлі –зажиточная , в достатке Жіктел- классификация Аянышты- вызывающий жалость Билеп-төстеу –безраздельная власть Әлсіз – слабый Теңсіздік-неравенство Ақсүйек-аристократ Тап -класс Жаңа сөздермен 2 сөйлем құрастыр. Мәтінмен жұмыс. Сабаққа қатысты Әлеуметтік мәселелерге ақпаратпен танысады. кездесетін проблемаларға тоқталады. ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. Жұптық жұмыс. Дүниежүзіндегі және Қазақстандағы әлеуметтік мәселелердегі проблемалар тізімін жасау. Пікірің қажет! Қазақстандағы әлеуметтікмәселені шешуде сіз қандай үлес қосар едіңіз? Өз пікіріңізді білдіріңіз «Балықтың қаңқасы» топтарда қорғайды Мәтінді оқу / Әлеуметтік мәселелердің себептері туралы қандай ақпарат береді/ «Қаңқаның басында» мәтінде қарастырылатын проблема белгіленеді Проблема Әлеуметтік мәселелердің себептері
Әлеуметтік мәселелердің себептеріне дәлелдер келтіреміз Қорытынды жасаймыз ЕБҚ оқушыларға жұпты таңдауда қолдау көрсетіледі |
Бағалау критерийлері Білу мен түсіну Қазақстан аумағындағы әлеуметтік проблемаларды біледі Дескрипторлар. Дүниежүзіндегі 5 әлеуметтік проблеманы біледі Қазақстан аумағындағы әлеуметтік проблемаға айналған аймақты анықтай алады Дүниежүзінде және Қазақстанда ұқсас әлеуметтік проблеманы анықтай алады өзгерістерін жіктейді |
Бағалау. Жұптар сынып алдында өз жұмыстарын таныстырады. Мұғалім кері байланыс жүргізеді.
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс
Сабақ аяқталды, сау болыңыздар. Үйге тапсырма Қазіргі таңда әлем және Қазақстан әлеуметтік мәселені шешуде қандай талпыныс жасап жатқандығына баяндама әзірлейді |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Әлеуметтік мәселелер Бұл әртүрлі қоғамдар зардап шегетін және халықтың кейбір салаларына басқаларына қарағанда көбірек әсер ететін қиындықтар. Олар, әдетте, қауымдастықтардың ілгерілеуіне кедергі келтіретін немесе шектейтін өмір сүрудің тиісті деңгейіне қол жеткізе алмауымен байланысты әлеуметтік секторлардың бұзылуларына қатысты.
Әлеуметтік мәселелердің мысалдары - қылмыс, нашақорлық, нәсілдік немесе жыныстық кемсітушілік немесе кедейлік. Қиындықтар ретінде және олар әлеуметтік салаларға әсер етіп отырғандықтан, оларды шешуге басты мемлекет мемлекет болып табылады.
Сонымен қатар, үкіметтік емес ұйымдар да бар, олардың мақсаты - анықталған әлеуметтік мәселелерді жою және үкіметтерге өз қоғамдарын өз әлеуеттерін толық дамыта алатын әділ кеңістіктерге айналдыруға көмектесу.
CHECK THIS OUT
Разбогатела за 2 месяца: открываю доступ к своей схеме. Пользуйся
Невероятная история обогатила мужчину из Казахстана. Способ здесь
Сколько денег ты получишь в октябре. Жми на свою дату рождения
Тарих бойында және адамзат өмір сүрген кезден бастап әлеуметтік мәселелер оның бір бөлігі болды. Уақыт өте келе бұл проблемалар өзгеріп, дамып келеді, бірақ олар ешқашан жойылмады.
Әлемдегі барлық елдер мен қоғамдарда әлеуметтік проблемалар бар, бірақ олар аз болған сайын, мұндай қоғамдардың ілгерілеуі соғұрлым көп болады, өйткені ол дамудың индикаторы болып табылады.
Әлеуметтік мәселелердің сипаттамасы
Әлеуметтік мәселелер белгілі бір сипаттамаларға ие:
Олар көптеген адамдарға әсер етеді
Жағдай зардап шеккен адамдардың саны айтарлықтай көп болған кезде проблемаға айналады. Бұл фактор оны жеке немесе топтық мәселелерден ажыратады.
Зиянды әсерлер
Осы кең әлеуметтік салаларға зиянды әсер ету тағы бір сипаттамалық сипаттама болып табылады. Олар үкіметтер оларды тиімді басқара алмайтындай болып көрінген кезде сезіледі. Мысалы, құқық бұзушылық немесе жастардың жезөкшелігі.
CHECK THIS OUT
Разбогатела за 2 месяца: открываю доступ к своей схеме. Пользуйся
Невероятная история обогатила мужчину из Казахстана. Способ здесь
Сколько денег ты получишь в октябре. Жми на свою дату рождения
Оларда шешім бар
Шешім көбінесе үкіметтер мен қоғамдардың өздерінен саяси ерік-жігер мен шығармашылық шешімдерді талап ететініне қарамастан, әлеуметтік мәселелерді шешу әртүрлі деңгейдегі үкіметтер мен үкіметтік емес қоғамдық ұйымдар арасындағы бірлескен және ұжымдық іс-әрекеттер арқылы тиімді бола алады.
Олар уақыт бойынша өзгереді
Қоғамда дискриминацияның кез-келген түрі проблема болатындығы туралы хабардар болған кезде, сол проблеманың көзқарасының өзгеруі сол жерден басталады.
Яғни, мысалы, өткен ғасырларда әйелдерге қатысты жыныстық дискриминация қалыпты деп саналды, оларды тұрмыстық салада қалдыруға мәжбүр ететін ережелер мен заңдар болды.
Тарихта белгілі бір әйелдер болған қарама-қайшылықтарға байланысты бұл жағдай өзгере бастады, бұл оларға білім алуға, жұмысқа және саясатқа қол жеткізуге мүмкіндік берді: бұрын жыныстық дискриминация проблема болған жоқ; Егер қазіргі қоғам оны ұстап тұрса, солай болады.
CHECK THIS OUT
Разбогатела за 2 месяца: открываю доступ к своей схеме. Пользуйся
Невероятная история обогатила мужчину из Казахстана. Способ здесь
Сколько денег ты получишь в октябре. Жми на свою дату рождения
Әлеуметтік мәселелердің себептері
Себептері әр түрлі болуы мүмкін. Әдетте экономикалық, саяси немесе әлеуметтік теңсіздіктер елдегі осындай жағдайлардың негізгі себептері болып табылады.
Қоғам өз азаматтарына тең мүмкіндіктер тұрғысынан әділ емес болса, проблемалар көбірек болады. Егер қоғамның өте кең қабаттарына ең қарапайым, мысалы, тамақтануға жол берілмесе, бұл бүкіл қоғамға әсер ететін бірқатар жағдайларды тудырады.
Ең көп таралған себептердің тағы бірі - саяси және әлеуметтік теңсіздік. Соның айқын мысалы - АҚШ-тағы 1950-1960 жылдардағы қара халықты нәсілдік белгілері бойынша кемсіту кезіндегі азаматтық құқықтар үшін күресте. Олар тек 1965 жылы дауыс беруге қол жеткізді.
Әлеуметтік мәселелердің мысалдары
Кедейлік
Бұл әлеуметтік мәселелердің ең кең таралғаны, ал қалғандарының жақсы бөлігі іс жүзінде алынған. Кедейліктің әр түрлі деңгейлері бар, бұл тек ақшаның жетіспеушілігі туралы емес, сонымен қатар өндірістік аппараттан шығарумен байланысты.
Бүгінгі таңда әлемдегі 7 миллион сегіз жүз мың тұрғынның жартысына жуығы қайыршылықтың кез-келген түрінен зардап шегеді, ал 400 миллионнан астам бала өте кедей өмір сүруде.
Аш
Аштық - бұл кедейліктің, қақтығыстардың және климаттың өзгеруінің салдары.
Әлемдегі аштық 800 миллионнан астам жанға әсер етеді және көптеген қоғамдық, мемлекеттік және үкіметтік емес ұйымдар осы әлеуметтік апатты барынша азайту үшін жиналды.
Жұмыссыздық
Жұмыс бүкіл әлемдегі жеке адамдар мен отбасылардың негізгі табыс көзі болып табылады. Жұмыссыз жұмыскер үлкен физикалық және психикалық стресстерге, үлкен отбасылық шиеленістерге және әртүрлі қаржылық зардаптарға тап болады.
Соғыстардың орын ауыстыруы
Соғыстар - тағы бір үлкен әлеуметтік проблема. Қақтығыстар уақытында созылғанда, зардап шеккен адамдар, жалпы бейбіт тұрғындар, өмір сүру мүмкіндігін іздеу үшін өз елінен кетуге мәжбүр.
Бұған мысал ретінде Колумбияда көруге болады, мұнда миллионнан астам адам партизандық зорлық-зомбылық пен есірткі саудасымен күрестен жер аударылған; Сирияда 5 жылдан астам уақытқа созылған қанды азаматтық соғысқа байланысты немесе экономикалық жағдай 5 миллион венесуэлалықты бәрінен бас тартуға мәжбүр еткен Венесуэлада.
Білім алу мүмкіндігі аз
Халық немесе оның жекелеген салалары білім алуға қол жеткізуді шектеген кезде теңсіздіктер көбірек көрінеді. Бұл дегеніміз, балалар мен жастардың көп бөлігі өндірістік жүйеден тыс қалады, өйткені олардың жағдайынан шығуға мүмкіндік беретін тиісті дайындық болмайды.
Аз біліммен адамдар денсаулық туралы аз ақпарат алатындықтан, өздеріне аз қамқорлық жасайды. Бұл ұзақ мерзімді перспективада әлеуметтік мәселелерді тереңдетеді.
Қылмыс, нашақорлық және алкоголизм
Қылмыс, әдетте, кедейліктің жемісі болып табылады. Егер сіз жұмысқа қол жеткізе алмаған болсаңыз, ресурстарды алудың ең жылдам тәсілі - ұрлық.
Екінші жағынан, есірткі мен алкоголь - бұл жалтару жүйесі, ал жастар оларға құлап түскенде, олар ұйымдасқан қылмыстың оңай олжасына айналады. Демек, қылмыстық топтар әсіресе қалалардың кедей бөліктерінде көптеп кездеседі.
Тұрмыстық зорлық-зомбылық
Бұл бұрыннан келе жатқан мәселе. Отбасындағы зорлық-зомбылық ерлі-зайыптылардың бірінің немесе екіншісіне ұрынуын білдірмейді, оған балалар жатады. Әйел балалармен бірге ең көп зардап шегетін болса да, кейбір отбасыларда ер адам зорлық-зомбылық пен қатыгездікке ұшырайды.
Мачо параметрлеріне байланысты ер адамдар әдетте зорлық-зомбылықтың бұл түрі туралы хабарламайды және үндемеуді жөн көреді. Отбасындағы зорлық-зомбылыққа ұшыраған адамдардың саны айтарлықтай көп және ол барлық әлеуметтік қабаттарда көрінеді.
Жыныстық дискриминация
Соңғы уақытқа дейін әйелдер жыныстық себептерге байланысты білім алуға және жұмысқа қол жетімділікті шектеп келген. Дәстүр үйде отыру және балаларға қамқорлық жасау керек, ал ер адамдар академиялық білім алып, үйдің асыраушысына айналуы керек деп ұйғарды.
Бұл өзгерді, бірақ әлі де әйелдер көп зардап шегетін жағдайлар бар; мысалы, жалақының теңсіздігі (алшақтық қысқарып бара жатқанымен) және уақытша және толық емес жұмыс уақытында жұмыс істеу (соңғысы, олардың балаларын қалдыратын адамдары болмағандықтан).
Нәсілшілдік
Нәсілшілдік - бұл нәсілге деген жеккөрушілік немесе менсінбеу, өйткені ол өзін төмен санайды. Нәсілшілдікке мысалдар ретінде нацистердің еврейлерді қудалауы; Құрама Штаттардағы қара нәсілділер мен латын халықтарына қарсы нәсілдік мәселелер; немесе Еуропада, Солтүстік Африка мен Азиядан көшіп келгендерге қарсы.
Жезөкшелік
Жезөкшелік дегеніміз - бұл сексуалдық қызметтерді ақшаға, жақсылыққа немесе кез-келген басқа игілікке айырбастайтын экономикалық қызмет. Оны әйелдер де, ерлер де қолданады (дәстүрлі түрде әйелдер жезөкше болғанымен).
Көптеген ғасырлар бойы бұған кішігірім зұлымдық ретінде «жол беріліп» келгенімен, жезөкшелік олардан ақша табу үшін адам саудасының қоздырғышы бола тұра әлеуметтік проблема болып саналады.
Төзімсіздік
Төзімсіздік діни, әлеуметтік немесе жыныстық сипатта болуы мүмкін (мысалы, гомосексуалистер мен ЛГБТ қоғамдастығының барлық адамдарына қарсы).
Бұл әртүрлі топтардың интеграциялануына жол бермейтін жабық компанияларға тән. Діни төзбеушіліктің мысалы ретінде Сауд Арабиясы сияқты кейбір мұсылман елдері бола алады, мұнда басқа дінге кіруге заңмен тыйым салынған.
Немесе коммунистік елдерде, егер сіз партияда болмасаңыз, баспанаға, денсаулыққа немесе білімге қол жеткізу мүмкін болмады.
Қорқыту
Технологиялық прогресс және сандық әлеуметтік желілердің көбеюі балаларға қорқыту жағдайларын көбейтті. Физикалық зорлық-зомбылық пен кибербұзушылық балалар мен жасөспірімдердің психологиялық әл-ауқатына ауыр зардаптар әкеледі.
Сыбайлас жемқорлық
Үстем таптың сыбайлас жемқорлық әрекеттері кең етек алып, әдеттегі жағдайға айналған кезде азаматтардың өмір сүру сапасы мен олардың тұрғын үй, денсаулық сақтау және білім беру сияқты құқықтарға қол жетімділігі қатерге ұшырайды.
Бұл сыбайлас жемқорлық әрекеттерін тоқтатудың жалғыз жолы - үкіметтерді осы мақсатта құрылған механизмдер мен азаматтардың қатысуы арқылы басқаруды бақылау.
Егде жастағы ересектердегі жалғыздық
Жалғыздық - бұл неғұрлым кең әлеуметтік желінің болмауымен немесе белгілі бір қалаған серіктестің болмауымен байланысты субъективті жағымсыз сезім ретінде анықталды. Бұл үлкен қалалардың қазіргі өмірімен байланысты проблема.
Қызықтыратын мақалалар
Гватемаладағы әлеуметтік мәселелер.
Перудегі әлеуметтік мәселелер.
Мексикадағы әлеуметтік мәселелер.
Колумбиядағы әлеуметтік мәселелер.
Әдебиеттер тізімі
-
Шнайдер, Дж. (1985). Әлеуметтік мәселелер теориясы: құрылысшы көзқарасы. Жыл сайынғы әлеуметтануға шолу, No11, б. 209-229. Yillikreviews.org сайтынан алынды.
-
Suárez, F. M. (1989). Әлеуметтік проблемалар және жаппай әлеуметтік бағдарламалар. Латын Америкасы Экономикалық Комиссиясының Репозиторийі (ECLAC). Repository.cepal.org сайтынан алынды.
-
Мартин-Криадо, Э. (2005). Жастар проблемаларының құрылысы. Богота: Көшпенділер журналы, Орталық университет, N ° 23, б. 86-93. Redalyc.org сайтынан алынды.
-
Әлеуметтік мәселелер. (2020). Concept.de сайтынан алынған.
-
Әлеуметтік мәселелердің себептері (2020). Заң, әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдардың сандық платформасы. Leyderecho.org сайтынан алынды.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-7
|
Бөлім: |
2-бөлім.Жергілікті, жаһандықжәнемәденимаңызымәселелердізерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Әлеуметтік теңсіздік жаһандық проблема ретінде |
|
Сабақтыңмақсаты |
- жаһандық мәселе бойынша өз көзқарасыңызды және оның қалай дамығанын сипаттау; |
|
Бағалау критерийі |
Қосымша ақпарат көздерінен алынған мәліметтерден қорытынды жасау, өз көзқарасын білдіру. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Құрмет, ынтымақстастық, өмір бойы оқу, азаматтық жауапкершілік, ашықтық |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі: 1. Қызығушылықты ояту. Ұжымдық жұмыс. «Ой шақыру» стратегиясы «Сұрақ-жауап» әдісі арқылы өз гипотезасын айтады. Қазақстанның әлеуметтік теңсіздік жаһандық проблема ретінде мәселесі бар ма?Жауабыңызды дәлелдейтін қандай мысал келтіре аласыз? 2. Сабақтың мақсатын белгілеу. Мұғалім: Оқу мақсатын ұсынады Оқушы: Оқу мақсатына негіздеп, бағалау критерийлерін құрастырады. Мұғалім/оқушы: Күтілетін нәтижені белгілейді. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мағынаны тану кезеңі: Оқылымалды тапсырмасы. Жұптық жұмыс. «Ой толғау» стратегиясы 2 минуттық бейнебаянды тамашалап, мәселеге қатысты ақпаратты «INSERT» әдісі бойынша дәптерге түртіп алады. Мәліметтерге сүйене отыра, өзара оймен бөліседі. Дескрипторы: мәселені анықтайды: өз ойымен бөліседі. Бағалау: Жұптық (бірін бірі) бағалау Кері байланыс: Қалай ойлайсыз ой толғау несімен пайдалы болды? Оқылым тапсырмасы. Жеке жұмыс. Емтиханға дайындық Тұжырымдарды мәтін бөліктерімен сәйкестендіреді. А мәтіні:Ерекше талғаммен жасалған Террасет мектебі Вирджиния штатының Рестон қаласында орналасқан. 70 жылдары салынған ғимараттың білім ордасына айналғанына 40 жылға жуық уақыт болды. Естеріңізде болса, 70 жылдары Америкада үлкен дағдарыс болған еді. Бұл оқиға өзін-өзі жылытатын, энергияны үнемдейтін мектептің ашылуына тікелей әсер етті. Жер астында орналасқан бұл мектеп, өзін жылытып қана қоймай, суыта да алады. Ал осы мектепте оқитын балаларды «Жер асты оқушылары» деп атауға болады. Бұл жерге туристердің көп келетініне қарамастан, сабақтар өз уақытымен өтеді. Ә мәтіні: Келесі экзотикалық мектеп Камбоджадағы Тонлесап өзенінің үстінде орналасқан Кампонг Луонг мектебі жайында болады. Бұл аймақтағы дүкен, үй, ғимарат атауысының барлығы дерлік судың үстінде орналасқандықтан, жүзетін мектепке тұрғындар таң қалмайды. Бұл мектепте 60 оқушы бар. Оның қырығы әке-шешесі балық аулау кезінде суға батып кеткендіктен, жетім қалған. Мектептің ішінде бір ғана сынып бар. Ол жерде оқушылар сабақ оқып, бос уақытын өткізеді. Ал мектепке кір жуатын кіршімен жүзіп барады.Туристер жетім балаларға киім-кешек, тәтті тағамдар апарып беретіндіктен, ата-аналарының жоқтығы аса байқалмайды. Б мәтіні: Бұл мектепті заманауи өнер туындысы деп атауға болады. Әдеттегі мектептен тек ғимаратымен ғана емес, білім сапасымен де ерекшеленеді. Ғимараттың ішінде әр сыныпты бөліп тұратын қабырғалар жоқ. Мектептің жүрегі әрі төрт қабатты біріктіруші – баспалдақтар ғана. Баспалдақтан өзге оқушылар демалып, үй тапсырмасын орындайтын дивандар жайғасқан. Мектеп оқушылары «Біздің арамызды бөліп тұратын керегелер жоқ, әрі шаңырағымыз биік» дейді. Бұл сөздердің астарында үлкен философиялық мән жатыр. Оқушылар электронды кітаптар мен интернет мәліметтерін еркін пайдаланады. «Мектеп – жас ұрпақтың арманы мен мақсаттары өмір сүретін шеберхана, егер болашақта ел болам десең, осы шеберхананы мықтап ұста» деген Анри Барбюстің сөзі еске түседі. В мәтіні: Гуйчжоу провинциясының тұрғындары өте қарапайым. Осы қарапайымдылықтарының салдарынан ұзақ уақыт бойы білім ала алмай жүрген еді. Ең алғашқы мектептері 1984 жылы ашылған болатын. Заманауи мектеп ашуға қаражаттары болмағандықтан, оны үңгірден жасаған. Мұнда сынып, спорт алаңы және демалыс бағы бар. Ашылар кезде бір ғана сынып болады деп жоспарланған мектепте 186 бала оқиды. Әр бала мектепке 6 сағат бойы жол жүріп келеді. Осы сәтте армяндардың «Көп өмір сүрген білмейді, көп жүрген біледі» деген мақалдары еріксіз еске түседі. Мектеп қандай үлгіде салынса да, бірінші орында оның оқушыларға бере алатын тәрбиесі тұрады. 1. Өнер-білім бар жұрттар тастан сарай салғызды... 2. Шәкірттерге қойылған лақап ат білім ошағының орналасу жеріне байласты болды. 3. Білім алушыларды ортақтастырған ауыр тағдыр еді. 4. Мектеп – ел ертеңі. 5. Сырттағы келіп-кетушілер оқу үдерісіне еш кедергі жасамайды. 6. Нәтижесінде өзін-өзі қамтамасыз ететін мектеп салынды. 7. Сәулетімен де, оқушылардың оқу үлгерімімен де мақтанарлық мектептің бірі. 8. Саяхатшылардың созған қол ұшы өмірдің ащы тұстарын білдіртпеді. 9. Білім нәрін сусындаушылар заманауи өнертабыстарды қысылмай қолданады. 10. Бәрі бір үйдің баласындай тату-тәтті өмір кешеді. Дескрипторы: мәтін мазмұнын түсінеді: тұжырымдарды дұрыс сәйкестендіреді. Бағалау: Кілттер арқылы өздігінен бағалау (әр дұрыс жауапқа 1 балл) Жауап кілттері: 1-B 6-А 2-A7-Б 3-Ә 8-Ә 4-Б 9-Б 5-А 10-Б Кері байланыс: Толық балл жинақтауға не септігін тигізді/тигізбеді? Неге? Қорытынды кезең: Оқылымнан кейінгі тапсырма Топтық жұмыс. Дифференциациялық тапсырма
Қазақстан және әлем елдері білім саласындағы әлеуметтік теңсіздік мәселесін салыстыра отырып, өз көзқарасын білдіреді.Қорытынды жасайды. 1-рөл: Суретші – кесте, диаграмма, т.б. құрастырады 2-рөл: Сарапшы – ақпаратқа сараптама жасайды 3-рөл: Сыншы – ақпаратқа өз көзқарасын білдіреді 4-рөл: Қорытушы – ақпаратқа қорытынды жасайды 5-рөл: Бағалаушы – екінші топтың жауабын бағалайды
Дескрипторы: мәселені салыстырады; өз көзқарасын білдіреді; қорытынды жасайды. Бағалау:Кесте бойынша топтық бағалау
Кері байланыс: Ұжымдық. «Бір плюс, бір минус» стратегиясы. Тапсырмаларды орындау барысында сәтті шыққан бір кезең, сәтсіз шыққан бір кезең туралы айтады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
слайд https://www.youtube.com/watch?v=KNBtU-hHugk Асхат Аймағамбетов: Білім саласындағы теңсіздікті жоюымыз керек / ASHYQ ALAŃ (Ашық алаң) 3А парағы
|
||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Үйге тапсырма |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект
|
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-8
|
Бөлім: |
Жергілікті, жаһандық және мәдени маңызы мәселелерді зерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Әлеуметтік теңсіздік. Себептері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Әлеуметтік теңсіздіктің себептерін қосымша ақпарат көздерінен алынған мәліметтерден қорытынды жасау, өз көзқарасын білдіру. |
|
Бағалау критерийі |
|
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру: -оқушылардың сабаққа қатысын тексеру; - сабақ мақсатымен таныстыру; - жетістік критерийін ұсыну Сынып 2 топқа бөлінеді. Тақтадағы 2 бөлікті толтырады. 1-топ: Әлеуметтік теңсіздік. 2-топ: Әлеуметтік теңсіздік себептері Алдыңғы сабақпен байланыстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мағынаны тану кезеңі: Оқылымалды тапсырмасы. Жұптық жұмыс. «Ой толғау» стратегиясы 2 минуттық бейнебаянды тамашалап, мәселеге қатысты ақпаратты «INSERT» әдісі бойынша дәптерге түртіп алады. Мәліметтерге сүйене отыра, өзара оймен бөліседі.
Топтық жұмыс. Дифференциациялық тапсырма
Жергілікті, жаһандық түрлі саласындағы әлеуметтік теңсіздік мәселесін салыстыра отырып, өз көзқарасын білдіреді.Қорытынды жасайды. 1-рөл: Суретші – кесте, диаграмма, т.б. құрастырады 2-рөл: Сарапшы – ақпаратқа сараптама жасайды 3-рөл: Сыншы – ақпаратқа өз көзқарасын білдіреді 4-рөл: Қорытушы – ақпаратқа қорытынды жасайды ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. «Балықтың қаңқасы» топтарда қорғайды Мәтінді оқу / Әлеуметтік теңсіздік туралы қандай ақпарат береді/ «Қаңқаның басында» мәтінде қарастырылатын проблема белгіленеді Проблема Әлеуметтік теңсіздік болса дәлелдер келтіреміз Қорытынды жасаймыз
ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: мәселені салыстырады; өз көзқарасын білдіреді; қорытынды жасайды.
Дескриптор: Әлеуметтіктеңсіздіктің себептерін анықтайды; Әлеуметтіктеңсіздіктің ссалдарын жазады; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады Ұжымдық. «Бір плюс, бір минус» стратегиясы. Тапсырмаларды орындау барысында сәтті шыққан бір кезең, сәтсіз шыққан бір кезең туралы айтады. |
Ақпараттық мәтін
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс
Үйге тапсырма Әлеуметтік теңсіздік. Себептері |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Әлеуметтік теңсіздік - жеке индивидтер, әлеуметтік топтар, қабаттар, таптар тік әлеуметгік мобильділік иерархиясының әр-түрлі сатыларында тұратын, өмірлік тең емес және қажеттіліктерді қамтамасыз етудің мүмкіндіктерге ие әлеуметтік дифференциацияның ерекше түрі
Қосымша №2
леуметтік теңсіздік - бұл өткеннің қалдықтары және ұмытуға ұқсайды, бірақ қазіргі заманғы шындық - бүгінгі күні қоғамдағы бір немесе бірнеше стратификация, яғни әлеуметтік теңсіздіктен зардап шеккен адамдарға әділетсіздік сезімін тудырады.
Әлеуметтік теңсіздік - бұл не?
ad
Әлеуметтік сыныптың теңсіздігі адам эволюциясының ежелгі дәуірінен қалыптасты. Әртүрлі елдердің тарихы адамдарға қысымшылық пен құлдылыққа әкелетін нәрсенің айқын дәлелі болып табылады - бұл мутаулар, аштық тәртіпсіздіктер, соғыс және революция. Бірақ қан арқылы тағайындаған бұл тәжірибе ештеңе үйретпейді. Ия, қазір жұмсақ, жабық пішінді алды. Әлеуметтік теңсіздік дегеніміз не және оның бүгінгі күні қандай бейнесі бар?
Әлеуметтік теңсіздік - адамдардың мүмкіндіктерін, артықшылықтарын және құқықтарын тең емес пайдалануды білдіретін қоғамдағы өз ұстанымдарына сәйкес сыныптарды, қоғамдарды немесе топтарды бөлу немесе саралау. Егер әлеуметтік теңсіздік баспалдақ түрінде схемалық түрде ұсынылса, онда ең төменгі деңгейде қысымға ұшырайтын, кедей және зұлымдық үстіндегі және бай адамдар, қолында билік пен ақша бар адамдар болады. Бұл кедейлер мен байларға қоғамның стратификациясының негізгі белгісі. Әлеуметтік теңсіздіктің басқа да көрсеткіштері бар.
Әлеуметтік теңсіздіктің себептері
Әлеуметтік теңсіздіктің себептері қандай? Экономистер негізгі байлықты мүлікке тең емес қарым-қатынаста және тұтастай алғанда материалдық байлықтың таралуымен көреді. Р. Мишель (неміс социологы) сол адамдар таңдаған үкіметтік аппараттарға үлкен артықшылықтар мен өкілеттіктер берудің себебін көрді. Француз әлеуметтанушысы Э.Дюркхеймдің пікірінше әлеуметтік теңсіздіктің себептері:
-
Қоғамға ең жақсы пайда әкелетін адамдарды, олардың бизнестегі ең жақсы мүмкіндіктерін көтермелеу.
-
Жалпы қоғамнан бөлетін, адамның бірегей қасиеттері мен қабілеттері.
Әлеуметтік теңсіздіктің түрлері
Әлеуметтік теңсіздіктің формалары әртүрлі, сондықтан бірнеше классификация бар. Физиологиялық сипаттамалары бойынша әлеуметтік теңсіздіктің түрлері:
-
жасы - белгілі бір жас аралығындағы барлық адамдарға қолданылады, бұл жалдау кезінде байқалуы мүмкін, жастар тәжірибесі жетіспегендіктен қабылданбайды, қарт адамдар үлкен тәжірибесі бар, олардың орнына өздерінің басшыларының тұрғысынан болашағы зор;
-
әлеуметтік сексуалдық теңсіздік - мұнда әйелдердің кемсітуі сияқты мұндай құбылыстарды қарастыруға болады, ол елдің экономикалық өміріне қатысатын жауапты лауазымдарды атқаратын бірнеше әйелдің «күйеуі үшін» рөлін атқарады;
-
әлеуметтік этникалық теңсіздік - кіші этникалық топтар, «ақ расада» емес, ксенофобия мен нәсілшілдік сияқты құбылыстардың көбіне қысымға ұшырайды.
ad
Қоғамдағы мәртебеге қатысты әлеуметтік теңсіздік:
-
байлық болмауы / қолжетімділігі;
-
биліктің жақындығы.
Әлеуметтік теңсіздіктің көрінісі
Әлеуметтік теңсіздіктің басты белгілері еңбек құбылысы сияқты құбылыста байқалады. Адамның қызметі әртүрлі және әр адамға кейбір таланттары мен дағдылары, өсу қабілеті беріледі. Әлеуметтік теңсіздік қоғам үшін дарынды және болашағы бар адамдарға артықшылықтарды қайтару ретінде көрінеді. Қоғамның стратификациясы немесе стратификация («қабаттар» деген сөзден - геологиялық қабат) - иерархиялық баспалдақтың теңестірілуі, сыныптарға бөлінуі және бұған дейін олар құлдар мен құлдар, феодалдар мен қызметшілер болған болса, онда қазіргі кезеңде ол келесіге бөлінеді:
-
жоғары сыныпты;
-
орта тап;
-
кедей (әлеуметтік осал);
-
кедейлік шегінен тыс.
Әлеуметтік теңсіздіктің зардаптары
Әлеуметтік теңсіздік пен кедейлік, планетаның негізгі ресурстары тек таңдаулармен ғана пайдаланылуы мүмкін, себебі халық арасында қақтығыстар мен соғыс тудырады. Салдар біртіндеп дамып келеді және көптеген елдердің баяу дамуында көрініс табуда, бұл экономиканың прогресі де төмендейді, демократиялық жүйе өз ұстанымын жоғалтады, шиеленіс, қанағаттанбау, психологиялық қысым, қоғамда әлеуметтік дисгармония өсуде. БҰҰ деректері бойынша әлемдегі ресурстардың жартысы жоғары элита (әлемдік үстемдік) деп аталатын 1% -на ие.
Әлеуметтік теңсіздікті қамтамасыз ету
Қоғамдағы әлеуметтік теңсіздік құбылыс ретінде тек жағымсыз қасиеттерге ие болмайды, егер оң жағынан әлеуметтік теңсіздікті қарастырсақ, маңызды нәрселерді атап өтуге болады, оларға қарап, ойдың барлығы «Күн астында болуы керек» деген ой пайда болады. Адам үшін әлеуметтік теңсіздікті қамтамасыз ету:
ad
-
Сіздің бизнесіңіздегі ең жақсы болуға, таланттар мен қабілеттеріңізді арттыруға ынталандыру;
-
кедейліктен шығуды қалайтындарға ынталандыру;
-
экономикалық салада тапсырыс беруге, капиталды өндіретін ресурстарға иелік етуге, капиталы жоқ адамдарға ғана емес, сонымен қатар өздерін және өз отбасыларын тамақтандыруға қабілетті адамдар.
Тарихтағы әлеуметтік теңсіздіктің мысалдары
Әлеуметтік теңсіздіктер немесе стратификация жүйелерінің мысалдары:
-
Құлдық - құлдықтың төтенше дәрежесі, ертеден бері белгілі әлеуметтік теңсіздіктің өзіндік түрі.
-
Каст . Әлеуметтік теңсіздіктің каста байланысы арқылы анықталатын антикалықтан қалыптасқан әлеуметтік стратификация түрі бала туғаннан туған бала белгілі бір кастқа тиесілі болды. Үндістанда каста адамның туылуы өткен өмірдегі істеріне байланысты деп есептелді. Тек 4 каст: ең жоғары - брахмана, кшатрия - жауынгерлер, вайисия - сатушылар, саудагерлер, судрастар - шаруалар (төменгі каста).
-
Estates . Жоғарғы ғимараттар - дворянство мен дінбасылары мүлікті мұрагерлікпен беру құқығына ие болды. Артық емес сынып - қолөнершілер, шаруалар.
Әлеуметтік теңсіздіктің қазіргі заманғы нысандары
Қазіргі заманғы қоғамдағы әлеуметтік теңсіздік - бұл тән қасиет, сондықтан функционализмнің әлеуметтік теориясы стратификацияны жағымды түрде қарастырады. Американдық әлеуметтанушы Б. Барбер алты өлшемге негізделген әлеуметтік стратификацияның заманауи түрлерін бөлісті:
-
Престиж мамандығы.
-
Биліктің болуы.
-
Табыс және табыс.
-
Діни көзқарас.
-
Білімнің, білімнің болуы.
-
Бұл этникалық топқа, ұлтқа жатады.
ad
Әлемдегі әлеуметтік теңсіздік
Әлеуметтік теңсіздік мәселесі нәсілшілдікке, ксенофобияға және жынысына негізделген кемсітушілікке негізделген. Әлемдегі әлеуметтік теңсіздіктің ең индикативтік өлшемі - халықтың әртүрлі табысы. Көптеген жылдар бұрын бүкіл әлемдегі қоғамдағы стратификацияға әсер ететін факторлар өзгермейді:
-
қалалық немесе ауылдық жерлерде өмір сүру тәсілі - ауылда еңбекке ақы төлеу қалаға қарағанда аз, ал жағдай көбінесе нашар, ал жұмыс көп;
-
әлеуметтік рөлдер (анасы, әкесі, мұғалімі, лауазымды адамы) - мәртебесін, беделін, биліктің, мүліктің болуын анықтау;
-
еңбек бөлінісі - физикалық және зияткерлік еңбекті әртүрлі тәсілдермен төлейді.
Әлеуметтік теңсіздікті жою мүмкін бе?
Құжаттарда құжатталған тарих әлеуметтік теңсіздік болмайтын және қоғамның қабаттарына бөлінуі болмайтын уақытты білмейді. Бірақ кейде өте ауыр бұрмалаушылық бар, соның салдарынан адамдар зардап шегеді, демек, билік өкілдерінің міндеті қоғамның дамуына ұмтылу және экономикалық процестерді тоқтап қалмау және халық арасында кедейлікті жоғарылату емес. Әлеуметтік теңсіздікті жеңу жолдары:
-
әлеуметтік қызметтерді дамыту;
-
тегін жоғары сапалы медицина мен білімнің болуы;
-
кедейлер мен мүгедектерге көмек көрсету;
-
нормативтік актілерді, заңдарды, ақшалай өтемақыны, қоғамның қорғалмаған топтарын (ардагерлер, мүгедектер, жалғызбасты аналарды) қорғау;
-
мүгедектер үшін жұмыс орындарын қамтамасыз ету;
-
ерлерге де, әйелдерге де жалдау кезінде тең мүмкіндіктер беру.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-9
|
Бөлім: |
Жергілікті, жаһандық және мәдени маңызы мәселелерді зерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Әлеуметтік теңсіздікті жеңу жолдары |
|
Сабақтыңмақсаты |
- дәлелдерді, себептер мен мәлімдемелерді растау үшін дәлелдемелерді зерттеу және талдау. |
|
Бағалау критерийі |
Әлеуметтік теңсіздікті жеңу жолдарын анықтайды; Әлеуметтік теңсіздікті жеңу жолдарын сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі: Оқушылардың сабаққа қызығушылығын арттыру мақсатында ой шақыру -Қайырымдылық қорына ақша аударудан рекорд жасаған Билл Гейтс. 1994 - 2010 жылдар аралығында $28 млрд қайырымдылық қорына аударған екен. -Қалай ойлайсыздар әлеуметтік теңсіздікті болдырмау жолдары қандай? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Сөздік жұмысы ауқатты, қаржыгер, табыс, тиесілі, кедергі, тұрақ, әлеуметтік теңсіздік, жақын тұру, мәжбүр болу, әлеуметтік теңсіздік, кеңсе қызметі, кедейліктің шегі, зардап шегу, білім беру жүйесі (оқушылар мұғалім үстелінен 1-1-ден жаңа сөз алады\ берілген уақыт ішінде мағынасын\ аудармасын тауып, сыныпқа түсіндіреді). Топқа бөлу: сан ретімен Тыңдалым мәтінімен жұмыс. https://www.youtube.com/watch?v=CBk3etw4gC0 Т.Мәтінді тыңдау кезінде: 1)Ақпараттарды теріп жазыңыз (топпен). 2) мәтінде көтерілген мәселелер тізбегін жасаңыз. Мәтінді тыңдап болған соң: 1)Ақпараттар жарысы 2) Маңыздылық аймағы\ мәселелерді өзектілігіне қарай орналастыру\дайын кесте ұсынылады ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; Автор орындығы. Оқушы өз қалауы бойынша жетістік критерийіне сүйене отырып, Әлеуметтік теңсіздікті жеңу жолдары тақырыбында өзге пікірлерге коментарий жасайды және өз пікірін жеткізеді (жаңа сөздерді қолдану) Т. Бразилия мемлекетінің \ Зимбабе мемлекетінің білім министріне хат жазу\ресми стильде (көлемі 100-120 сөз) Хаттың құрылымы: - амандасу\жазу себебі\ көтерілген мәселе туралы нақты дерек келтіру\мәселені шешу жолдарын ұсыну\ қорытындылау\ аты –жөні, уақыты Хатты оқу дауыс ырғағы, мәнері жақсы оқушыға тапсырылады\ мұғалім таңдауы ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды
|
мәтінде қозғалған мәселелерді анықтай алады; көтерілген мәселе бойынша қорытынды ой ұсына алады. дескриптор: -мәселелерді тізбектеп жазады - өзектілігін анықтайды - қорытынды ой ұсынады Жетістік критерийі: түрлі тақырып бойынша айтылған пікірлерге баға бере алады; пікірін басқалардың көзқарасымен байланыстыра отырып жеткізеді. (А6) дескриптор: -пікірлерді сараптап жазып алады -пікірлерді талдап, баға береді -өзгенің көзқарасын анық түсінеді - өз көзқарасын өзгенің көзқарасымен байланыстырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Табыс сатысы» әдісі: сатының суреті, сатының 1 - баспалдағы Мен.............. БІЛЕМІН 2 - баспалдағы Мен.................. ТҮСІНЕМІН, 3 - баспалдағы Мен............. ЖАСАЙ АЛАМЫН Үйге тапсырма Ғаламдық тақырыптардағы көтерілген мәселелер |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Әлемдік картасы Адамның даму теңсіздігінің индексі 2014 жылы. Бұл индекс қоғамдағы орташа адамның Адами дамуын анықтайды.
Әлеуметтік теңсіздік белгілі бір қоғамдағы ресурстар біркелкі емес, әдетте арқылы бөлінген кезде пайда болады нормалар адамдардың әлеуметтік тұрғыдан анықталған санаттары бойынша нақты заңдылықтарды тудыратын бөлу. Бұл билік, дін, туыстық, бедел, нәсіл, этнос, жыныс, жас, жыныстық бағдар және таппен туындаған қоғамдағы әлеуметтік тауарларға қол жетімділікті саралау артықшылығы. Әлеуметтік теңсіздік, әдетте, нәтиженің теңдігінің жоқтығын білдіреді, бірақ баламалы түрде мүмкіндікке қол жетімділіктің теңдігінің болмауы тұрғысынан тұжырымдамалануы мүмкін.[1] Әлеуметтік құқықтарға еңбек нарығы, табыс көзі, денсаулық сақтау және сөз бостандығы, білім, саяси өкілдік және қатысу жатады.[2] Байланысты әлеуметтік теңсіздік экономикалық теңсіздік, әдетте негізінде сипатталады табыстың тең емес бөлінуі немесе байлық, әлеуметтік теңсіздіктің жиі зерттелетін түрі. Пәндері болғаны
Қосымша №2
Мен Ұлыбританияда дүниеге келдім, қазір де осында тұрамын. Мен 18 жасқа толғанға дейін мектеп пен колледжге барамын. Егер мен ауырып қалсам, ата-анам маған ақша төлемейді, себебі менің сақтандыру полюсім бар. Біздің үйдегі ауызсу таза және қауіпсіз. Не ішіп, не жеймін демеймін. Егер жұмысым болмаса, мемлекет ары қарай өмір сүруімді қамтамасыз етеді. Егер маған біреу қастандық жасаса, мен полицияға барып шағымданамын. Менің ойымша, мен 70 жасқа дейін өмір сүремін.
Мен Зимбабада дүниеге келдім. Менің әкем шетелдік компанияда жұмыс істейді. Біз Харарда жеке бассейні бар үлкен үйде тұрамыз. Мен халықаралық жеке мектепте оқимын. Ауырып қалсам, дәрігер үйге келеді. Біздің үйде тамақ жеткілікті. Біз арнайы бөтелкедегі суды ішеміз. Болашақта білімімді Еуропада жалғастарамын. Маған және отбасыма зұлымдық жасалса, полиция немесе қарулы күш көмектеседі. Мен өз елімдегі адамдарға қарағанда, ұзақ өмір сүремін деп ойлаймын.
Мен Зимбабада дүниеге келдім және сол жерде өмір сүремін. Менің ата-анам фермерлер. Олардың кішігірім жері бар. Мен мектепке бара алмаймын, себебі ата-анама су мен отын үшін жеткілікті ақша табуға көмектесемін. Біз күніне бір рет қана тамақтанамыз және суды өзеннен аламыз, сондықтан көп ауырамыз. Ауырып қалсам, дәрігер келмейді, біздің ақшамыз дәрігерге қаралуға жетпейді. Полиция бізге көмектеспейді, себебі олар бізді оппозициялық партияны қолдайды деп ойлайды. Мен 35 жастан артық өмір сүрмейтін шығармын.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-10
|
Бөлім: |
Жергілікті, жаһандық және мәдени маңызы мәселелерді зерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Қақтығыстар. Ұғымы. Түрлері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылар қақтығыстар ұғымын анықтап,оның түрлерін түсіндіреді; |
|
Бағалау критерийі |
Қақтығыстар ұғымын анықтайды; Қақтығыстар түрлерін ажыратады; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі Қызығушылықты ояту. «Қақтығыс» тақырыбына қатысты берілген сурет қиындыларын (пазл) таңдау арқылы топқа бөлінеді. «Пазл» әдісі Экранда көрсетілген 1-6 дейінгі бинго шарларын таңдай отырып, ондағы сұрақтарға жауап беріңдер. (Оқушылар өздері қалаған санды таңдап, ішіндегі жасырын сұрақтарға жауап береді
3 4 6 2 1
5 .)
Сабақтың тақырыбы мен мақсаты таныстырылады. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Топтық тапсырмасы Берілген мәтіндерді мұқият оқып, идеясын анықтап, ішінен негізгі ақпараттар мен деректерді анықтаңдар.
«Зерттеу кестесі» әдісі ҚБ.«Цукерман таяқшалары» әдісіарқылы оқушылар бір-бірінің кестелерін ауыстырып, тексеру арқылы бағалайды. ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. Жұптық тапсырма: «Қақтығыс тұрлері» Оқыған мәтіндерден жинақтаған негізгі ақпарат пен деректерді басшылыққа ала отырып, күрделі жоспар құраңдар.Құраған жоспарларыңызбен өзара алмасыңыздар. Жоспардың күрделілігіне назар аудара отырып, бір-бірлеріңізді тексеріңдер. «Пирамидалық талқылау» әдісі Жинақталған материалдар негізінде құрған жоспарларыңдынегізге ала отырып, аралас құрмалас сөйлемдіқолданып, «қақтығыс болдырмау жолдары» тақырыбында мақала жазыңыздар. Мақала жазу барысында критерийді басшылыққа алыңдар. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Дескриптор: Берілген мәтінді мұқият оқиды; Мәтіннің негізгі идеясын анықтайды; Мәтін ішінен негізгі ақпараттар мен деректерді табады. Оқушылар 4 бөлікке бөлінген флипчартқа әр оқушы жазылым алды кезінде іздестірген мәліметтерін басшылыққа ала отырып, күрделі жоспар жазады. |
ҚБ.«Цукерман таяқшалары» әдісіарқылы оқушылар бір-бірінің кестелерін ауыстырып, тексеру арқылы бағалайды. ҚБ. «Екі жұлдыз бір ұсыныс» әдісі арқылы оқушылар бір-бірінің жұмыстарын тексеру кезінде бағаламайды, екі оң сәтті анықтап, мадақтайды. Бір ұсыныс арқылы толықтыру жөнінде бағыт береді.
|
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс
Үйге тапсырма «Қақтығыс» туралы 5 мақал-мәтелдер іздеп, жазып келу; «Бейбітшілік – ел тілегі» тақырыбына кітапша, альбом жасау; «Бірлік пен бейбітшілік – біздің ортақ мүддеміз!» тақырыбында проблемалық мақала жазу; |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
"Қақтығыс" ұғымы әлеуметтік-саяси
күштердің, саяси қатынас субъектілерінің текетірестері өтетін
ерекше саяси жағдайды білдіреді. Бұның өзі әрекеттің тікелей
процесі, мұнда қарсы тұрушылықтың шынайы фактілері бар. "Дағдарыс"
және "қақтығыс" ұғымдары қоғамдық өмірде әлеуметтік практиканың
өзара байланысты кезеңдерін бейнелейді. Қақтығыстың негізі
жағдайдың дағдарыстығы болып табылады. Дағдарыс саяси қатынас
субъектілерін белсендіре түсіп, олардың текетірестеріне әкеліп
соқтырып, қақтығысты тудырды. Сондықтан да қақтығыстың өткірлігі
дағдарыстың дамуына, оның пісіп-жетілу дәрежесімен тікелей
байланысты.
Дағдарыстар тәрізді қақтығыстарды да көріну сфералары бойынша
жіктеуге болады: экономикалық, саяси, құқықтық, діни, этникааралық
және т.б. Дегенмен осылардың барлығы әлеуметтік қақтығыстардың
әрқилы формалары болып табылады, өйткені қақтығыстарда әрекет
етуші, қақтығысушы субъектілер өздерінің экономикалық, саяси,
құқықтық, діни, этникалық және басқа да мүдделерін түсінетін және
олардың үстемдігі мен жүзеге асуына ұмтылатын адамдар. Қақтығыстар
саяси қатынастар субъектілерінің іс-әрекеттері нәтижесінде
шешіледі.
Осы
ретте қақтығысқа қатысушы күштердің іс-қызметтерінің шынайы
түрткілерін айқындау аса маңызды саясаттанулық проблема. Өйткені
шынайы түрткілерде қақтығыстың себептері, өзіндік "құпиясы" бар.
Саясаттану ғылымы оны қақтығысушы субъектілердің мүдделерінің
иерархиялық принципінен шыға отырып анықтайды. Мүдделердің
иерархиялық жүйесінде материалдық, экономикалық мүдделер негізгі
мәнге ие. Алайда олар саяси қатынастарда таза күйінде көрінбейді,
себебі олар қажетті идеологиялық тартымдыққа ие емес. Осы мүдделер
қоғамдық өмірдің әрқилы сфераларында белгілі бір өзгерістерге
ұшырайды және осының нәтижесінде саяси қызметтің мотивациясы
жеткілікті тұрғыда күрделі мазмұнға ие болады.
Демек, саясаттану әдістемелік тұрғыда саяси акциялардың терең де
ақиқат негіздерін, "құпияларын" ашуға тиіс болса да, ол қақтығыстан
шығуды көздейтін ғылым ретінде сыртқы түрткілерге яғни өзекті,
шынайы өмірде әрекет ететін саяси қызметтің негіздеріне баса назар
аударады және осы негізде мүдделердің түйісуін қамтамасыз етуге
және келісім мен ынтымақтастық платформасын жасақтауға
ұмтылады.
Саяси қақтығыс әрекет үшін қажетті саяси қатынастардың шиеленісін
қамтамасыз ететін түрткілерді өзінде ұстайды. Саяси конфронтацияны
жасайтын осы түрткілерде әртүрлі шынайы әлеуметтік қағидалар
(меншікке, саяси жүйелерге, идеологиялық принциптерге, этникалық,
өнегелік, діни-конфессионалдық құндылықтарға және т.б. қатынас
болуы мүмкін. Бұл қағидалар саяси құмарлықты оятады,
қоздырады, өйткені олар өздерінің әлеуметтік мәні бойынша шынымен
фундаменталды және ұзақ жылдар бойы адамдардың тіршілік
әрекеттеріне ықпал етеді, себебі олар экономикалық, әлеуметтік,
саяси, рухани ортаны анықтайды. Тұтастай алғанда, қақтығысты саяси
жағдайлар үшін тән:
- біріншіден, оларға айырмашылық, қарама-қайшылық, кей жағдайларда
олардың антагонизміне алып келетін мүдделердің қайшылығы тән
қақтығысушы тараптардың, қақтығыс субъектілерінің болуы. Бірақ
мүдделер әрқилы болғанымен, олар әлеуметтік тұтастықтың ішінде
қызмет етеді, яғни ортақ базалық негізге ие, мәселен саяси
конфронтацияға дейін таптық күрес дамитындығы жалпыға мәлім, бірақ
осы жағдайда барлық күресуші таптар қол жеткізілген материалдық
және рухани мәдениетті, қоғамның өркениеттік деңгейін, тұтастығын
сақтауға мүдделі болады;
- екіншіден, қоғамдағы өмір сүріп отырған және қақтығысушы
тараптардың арасындағы саяси қатынастардың шиеленісу деңгейін
көрсететін қақтығыстың өткірлік дәрежесі. Қақтығыстық жағдайдың
өткірлігі, шиеленістің жоғары деңгейі қақтығыс субъектілерінен
қарастырылып отырған жағдайдан шығу үшін саяси құралдардың барлық
арсеналын жұмылдыруды талап етеді;
- үшіншіден, қоғам өмірінде пайда болған қақтығысты саяси жағдайдың
өзінің даму логикасы бар. Сондықтан, қақтығыстың пайда болуының
бастапқы кезеңін анықтап, оның дамуына жол бермеу өте маңызды.
Өйткені қақтығыс ұзақ уақыт өмір сүру нәтижесінде жеке әлеуметтік
мазмұнға ие бола бастайды, шынайы өмірге еніп, адамдардың дүниені
қабылдауының дағдылы элементіне айналып кетеді, қақтығысты саяси
мәдениетті қалыптастырады. Бұл кезде қақтығысты жағдайдан шығу өте
қиын болады;
- төртіншіден, қақтығысты саяси жағдайдың саяси қатынастар
субъектілеріне ықпалы маңызды әлеуметтік проблема болып
есептелінеді. Қақтығысқа қатысушы субъект өзінің санасында
қақтығысты саяси жағдай талап ететін әрекеттердің барлығын
бейнелеуге мәжбүр болады. Осы ретте оқиғаларды тым біржақты түсіну
үйреншікті сипат алады, субъект басқалардың да жеке позициялары мен
өтіп жатқан оқиғаларға бағасының бар екендігін ескеруден қалады
және адамдарды достар, жақтастар және дұшпандар деп бөледі.
Қақтығысты саяси жағдайлар адамдарды саяси бүліншілік ахуалына
дейін алып келуі мүмкін. Осы жағдайда саяси проблемалар тым
өткірленіп, олар өз кезегінде қарулы кақтығыстар, азаматтық соғыс,
лаңкестік әрекеттер және т.б. осы тәрізді антигуманды әрекеттерді
қолдануға арандатады.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-11
|
Бөлім: |
Жергілікті, жаһандық және мәдени маңызы мәселелерді зерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жанжалдарды шешу жолдары |
|
Сабақтыңмақсаты |
- дәлелдерді, себептер мен мәлімдемелерді растау үшін дәлелдемелерді зерттеу және талдау. |
|
Бағалау критерийі |
Жанжалдарды шешу жолдарын анықтайды; Жанжалдарды шешу жолдарын сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
С.Ұйымдастыру кезеңі. Психологиялық ахуал қалыптастыру: «Өзі туралы кластер» тренинг Ой шақыру
Суреттерде не көріп
отырсыздар? Тақырыпты болжап көріңіз.... Болжамдарын негіздейді |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау « 1-тапсырма. Мәтінмен танысып, тақтада берілген мәтін бойынша сұрақтарға жауап береді? 1. Мәдени жаһандану дегеніміз не? 2. Экономикалық жаһанданудың нақты сипаттарын ата? 3. Этникалық жаһанданудың нешеге бөлінеді? 4.Ақпараттық коммуникациялық жаһандану туралы не білесіз? 5. Аумақтық жаһандану дегенді қалай түсінесіз? 6.Не себепті өзіміздің рухани және материалдық құндылықтарымызды бағалау үшін жаһандану дәуірінде ұлттық ерекшеліктерімізді сақтау қажет деп ойлайсыз? ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды 2- тапсырма. «Екі жақты күнделік» әдісі арқылы төмендегі сөздерді қандай сөйлемде кіші әріппен, қандай сөйлемде бас әріппен жазуға болады деп өз ойларын дәлелдейді. Содан кейін осы сөздерді қатыстырып, жаһандық жанжалдарды шешу жолдары байланысты сөйлем құрап жазады
ЕББоқушыға тапсырма шығарылып беріледі. 3 тапсырма «Бір минут» әдісі Оқушылар Жанжалдар туралы мәлімдемелерді растау үшін дәлелдемелер кезек бойынша бір минут ішінде сабақ тақырыбы бойынша тоқтаусыз қайталаусыз, қатесіз сөйлейді. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: Жанжалдарды шешу жолдарындәлелдерді, себептер мен мәлімдемелерді растау үшін дәлелдемелерді зерттеу және талдайды; |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ. « 3 Ұ» әдісі: Ұнамды, ұтымды, ұсыныс. |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Не білдім? Не көрдім? Не түсіндім? Нені жетілдіруім керек? Үйге тапсырма Жанжалдарды шешу жолдары |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Қақтығыстарды шешу жолдары. әрбір қадамда Адам болуы ірі арандатқан жатуы проблемалық жағдайлардың түрлі жүреді. Осы жағдайлардың кейбір психикалық жай-күйі туралы халық теріс эмоциялар және зиянды әсер улану және теріс денсаулықтарын қозғайтын, әлеуеті мен уақытты босқа туындатады. Әлемнің қарсылық жағдайға ауланған мүмкін емес еді ешқандай жеке тұлғалар бар. Бұл психология өте жан-жақты екенін жанжалдарды шешу жолдарын зерттеу қажет болып табылады. Өйткені, келіспеушілік көп, өйткені темперамент және сипаты актерлер ерекшеліктерін бар. Сонымен қатар, жеке тұлғалардың саны, қақтығыстар туындатады коммуникативтік өзара іс-қимыл бар. Сондықтан зорлық-зомбылық немесе бұзатын әдістері шиеленістерді шешу байланысты, қақтығыс басқару мақсаты болып табылмайтын немесе санауыш, оларды жою және алдын алу елемеуге мінез-құлық, және өзара шешімдер қайшы қарсыластарын табуға бағыт.
халықаралық жанжалдарды шешу жолдары
Қазіргі заманғы өмір қақтығыстар түрлі шегінде толық болып табылады. Алайда, тіпті мұндай жағдайларда, мемлекеттің ауырлығы, дәрежеде және салдары туралы ұлтаралық жанжалдар мен қақтығыстар ерекше орны бар. және т.б. саяси айырмашылықтар, экономикалық қарсыластық,: Сонымен қатар, олар жиі қақтығыстар, атап айтқанда басқа түрлері, өрілген Жиі олар саяси және басқа да әскерлер төтеп ғана күшейткіштің түрі, ал кейде кедергі болып табылады.
оларды шешу жолдары этноәлеуметтік қақтығыстар. Этноәлеуметтік соқтығысты, сондай-ақ басқа да қақтығыстар қарсы жататын тартылған тараптар кезеңнен болуымен сипатталады.
оң лауазымына сәйкес этникалық қақтығыстар тақырыбы салдарынан этникалық топтар немесе Перепалки меншік немесе түрлі ұлт мүліктік емес сипаттағы арасындағы даудың, аумағы болуы мүмкін.Жиі, келіспеушіліктер меншік құқық, азаматтық құқық, әкімшілік және мәдени құқықтары мәселелері туындайды. әкімшілік және азаматтық кемсітушілік жиі автоматты түрде меншік және әлеуметтік құқықтарын кемсітушілікке оятады Алайда, көбінесе олар жеткілікті тығыз, ұштасып жатады.
Жанжалдың субъектілері – бір мемлекеттің аумағында тұратын түрлі ұлттық қоғамдар. орынбасары партиялық шенеуніктердің, мемлекеттік органдардың, экономикалық құрылымдардың, түрлі азаматтық бірлестіктердің, жеке тұлғалар мен олардың отбасы: заңды тұлғалар мен жеке тұлғалардың тікелей қатысушылары болып табылады неғұрлым егжей-тегжейлі қақтығыстар, салмағына үзілістер сияқты ұлтаралық қақтығыс жағдайды ескере құқықтық тұрғыдан алғанда. Этникалық қауымдастықтар, қысым топтары мен мүдделерін болып лобби түрі болып табылады.
Этносаралық қақтығыстар нөлден басталмайды. олардың пайда болуы үшін өмір әдеттегі жолынан белгілі бір ауытқу, абыржу, бұзылуы және жиі ыңғайсыздық сезімі, үмітсіздік сезімін, өмір сүру мағынасын тіпті жоғалуы жүреді мән жүйесінің бұзылуын қажет бейім.Мұндай жағдайларда, асқан филогенетикалық процестерді тобының тіршілік функцияларды жүзеге асыратын, сондай этникалық факторды утонченности қоғам mezhsotsialnyh қатынастарды реттеу.
Мұнда сипатталған психологиялық механизмнің әрекеті осылай жалғасады. қоғам біртұтас және тәуелсіз тұлға mezhsotsialnyh қарым-қатынастар ретінде болу үшін қауіп болған кезде, мән-жайлар қоғамдық қабылдау деңгейінде ұлттық негізде әлеуметтік сәйкестендіру бар, топ ішіндегі бірлігі түрінде көрінеді, әлеуметтік және психологиялық қорғаныс тетіктерін, бірлігі пайданы, «бастап» біз «, vneshnesotsialnoy кемсітуге және оқшаулаумен енгізілген біздің емес «. Мұндай құбылыстар қарсыластық ушығуы әкеледі.
ұлттық кемсітушілікке жинақталатын қақтығысын шешу жолдары мен құралдары. Мемлекеттер арасындағы қайшылықтарды талдау, «агрессорды» анықтау басталуы керек – қарсы кінәлі актер. дана «агрессорды» және оның елемеу түсіріп алу және факторлардың реферат сипаттағы түрлі таратылуы шын мәнінде «құрбаны» одан да осал болып табылады қабылдау, белсенді әрекеттерге «агрессорды» ынталандырады.Қарсыласуды шешу үшін елеулі кедергі билеуші элита мен қоғамдық қозғалыстардың үрдістік, бейтараптандырылмаған мемлекеттер, тоталитарлық режимге ие елдердің қатарында болуы.
Көптеген қарулы қақтығыстардың сараптамасы мыналарды жасауға мүмкіндік береді:
– этносаралық қақтығыстардың көпшілігі ұлттық-аумақтық құрылым мәртебесі, этникалық топтар арасында шекаралардың әділдігі туралы келіспеушіліктерге байланысты туындайды;
– этносаралық қақтығыстарда әскерилендірілген күштерді пайдалану саяси көзқарас пен заң ұстанымынан айрықша болуы керек, оларды қолданудың шекаралары заңнамада белгіленген болуы керек;
– әскерилендірілген қақтығыстармен, сондай-ақ әскери қақтығысымен, олар пайда болғанға дейін ұзақ уақыт шайқасу керек.
Ерекше себептер мен этникалық қақтығыстарды шешу жолдарын іздестірмес бұрын қарама-қарсы тараптар арасында туындаған кернеу деңгейін төмендетуге тырысу керек. Осыдан кейін байланыс арналары орнатылып, диалог басталады.Жиі, апат әкеледі келіссөздер арқылы дереу мәселені шешу үшін оппозициялық партиялар тырысады. Контактілерді құруға ықпал ететін маңызды фактор – барлық жанжалдағы тараптар арасында сенімнің болуы. атап айтқанда, кез келген қарсыластық, және қарулы қақтығысты болдырмау үшін негізгі шарты, елдегі этносаралық қатынастарды үйлестіру болып табылады. Бұл шараны іске асыру үшін этносаралық қақтығыстарды болдырмау және шешудің келесі жолдары қолданылуы тиіс:
әділ құқықтық базаны, және әрбір жеке лайықты өмір сүруге табыс бар қоғамның ұтымды ұйымдастыру негізінде күшті мемлекет;: – демократиялық мемлекет болуы (атап айтқанда, әлеуметтік бейбітшілік екі негізгі кепілі, анықталған
– елдің тұтастығын, мемлекеттің қорғау органдардың барлық өкілеттіктерін тану, қылмысқа қарсы күресті қамтамасыз ету;
– резидент азшылықтардың автономия және өз ісін шешімдер қабылдауға мүмкіндік қамтамасыз қамтитын және салықтар;
– орталықсыздандыру, яғни жергілікті деңгейде билік шешімдерін қабылдау өкілеттігін беру;
– қантөгіске тап болған жанжал жағдайларындағы түрлі айырмашылықтардың дамуын болдырмау саясатын жүргізу;
– мемлекеттер арасындағы қатынастарды демократияландыру, халықаралық құқықтың жалпы қабылданған нормаларын негізсіз түсіндіруден бас тарту;
– Барлық ұлттардың теңдігі, олардың лингвистикалық, ұлттық, мәдени-діни және басқа қажеттіліктерін қанағаттандыру.
Қақтығыстарды шешудің негізгі жолдары мен әдістері төменде берілген.
Бірінші кезекте, болдырмау әдісі қолданылады, ол мыналарды қамтиды:
– жауды елемеу, қарама-қарсы жақтың әрекеттеріне жауап болмауы;
– ұлттық көшбасшы саяси аренадан шығу;
– жеке этникалық топтардың өкілдерін көшіру.
Келесі әдіс – «қарызды кейінге қалдыру», яғни қарама-қайшылықты болдырмау және жағдайдың өзгеруін күту, қақтығысты бейбіт жолмен шешуге қолайлы жағдайлар жасау.
Үшінші әдіс – келіссөздер, онда қатысушылар өздері таңдаған әрекеттерді таңдайды.келіссөздер процесінде қатысатын саны қарсыластық тартылған тараптардың санына тең болуы міндетті емес. процеске қақтығыс үшінші тұлғаларға ерікті аудару болып табылады төрелік ету секілді әдісі, сондай-ақ бар. Бұл жағдайда, үшінші тараптың шешімі соғысушы тараптар үшін қажет.
бесінші әдісі соғысушы тараптар үшін нақты ұсыныстар жасауға болады фактiлердi анықтау немесе қақтығыстың арандата, немесе оларды тексеріп береді сұрау комитеттер, ұйымдастыру арқылы, немесе келісу комиссияларының қалыптастыру арқылы, не медиатордың көмегімен мүдделері мен жанжалдасушы тараптардың қатынастарының бір конвергенциясы болып табылады.
Саяси қақтығыстарды шешу жолдары
Саяси текетірестің саяси сала, құндылықтар мен ұстанымдарды олардың мүдделерін қарама-қарсы арандата, саяси актерлер арасында пікір оппозициялық, алшақтық деп аталады.
Саяси қарсылық термині кейбір саяси субъектілердің басқалармен күресуін білдіреді.олардың күрес тақырыбы құрылымы арасындағы саяси қарым-қатынастарда әсер үшін бәсекелестік, ресурстарды басқару, қоғамдық шешім қабылдау мүмкіндігі, өз мүдделері мен әлеуметтік қажеттіліктерін тану болуы мүмкін. Басқаша айтқанда, саяси қақтығыс саяси үстемдік үшін күрестен туындайды.
жоғары саяси билік, оның иелену, мемлекет негіздері және құқықтық органдар болып табылатын мемлекеттік мекемелер, қауымдастықтар, құндылықтар мен символдар, әлеуметтік және саяси жағдайына, құру – бұл барлық пән және саяси қақтығыстар объектісі болып табылады.
саяси мәртебесін иерархиясында табылған жеке пәндер мен қауымдастықтар енгізілген жүйесі және теңсіздікті ретінде қоғамның саяси текетіресі саяси қарсыластық көзі және негізі болып саналады.
бір немесе қақтығыстардың алдын алу және шешу, басқа тәсілмен артықшылықты жанжалдасушы тараптардың толығымен байланысты. Бұл жағдайда, дауды шешудегі шешуші рөл қақтығысын жүруі мән-жайлар ойнатуға болады.Мысалы, қақтығыс проблемасын шешудің бейбіт жолын таңдауы қоғамдағы гласность, биліктің тепе-теңдігі, тиісті тарихи тәжірибе, келіссөздер мен кеңестерге мүмкіндік беретін институционалдық жағдайларға байланысты болуы мүмкін.
Саяси салада қарама-қайшылықты бейбіт жолмен шешу мынадай жолдарды қамтиды:
– бастапқы көзқарасты сақтауға негізделген ымыраға қол жеткізу;
– өзара келісілген концессия негізінде келісім, келісім;
– әлеуетті әлсіреу, бір қатысушы партияның ресурстарын азайту немесе бірнеше, бұл қарсыласуды жалғастырудың мүмкін еместігіне әкеледі;
– қарсыластың мүдделерін түсіну және құқықтарды түсіну, қатысушылар тарапынан қарсыласу үрдісінде өзара құрметтеуді алу.
Сондай-ақ бірнеше жанжалдарды басқару стратегиясы бар:
– «күш» ұстанымының стратегиясы жауды биологиялық организм ретінде жоюға немесе өз іс-әрекеттерін және тиімді субъектіні таңдауда еркіндікке бағытталған бағдармен сипатталады;
– қарсыластың «жарақаттану» стратегиясы қарсыластың сәйкессіздік талаптарын жасағанын, басқаша айтқанда, бұл стратегия қарсыласқа қолайсыз жағдайға келтіретін жағдайды түрлендіруді болжайды;
– «жалтару» стратегиясы талаптарды орындау мақсатында мүмкіндікті күтуді білдіреді және екінші қатысушыға немесе адамға әсер етпейді;
«серіктестік» стратегиясы барлық қарсыластардың мүдделерін қанағаттандыруға мүмкіндік беретін жанжал жағдайын шешу жолдарын табу болып табылады.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-12
|
Бөлім: |
Жергілікті, жаһандық және мәдени маңызы мәселелерді зерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Экологиялық мәселелер |
|
Сабақтыңмақсаты |
Ғаламдық экологиялық проблемалардың пайда болу механизімін анықтайды.Ғаламдық зкологиялық аймақтардың таралу аймағын картадан көрсетеді.Ғаламдық экологиялық проблемалардың механизімін талдап, жоба ұсынады. |
|
Бағалау критерийі |
- Ғаламдық экологиялық проблемалардың пайда болу механизімін анықтай алады. - Ғаламдық экологиялық аймақтардың анықтап, таралуын картадан көрсете алады. - Ғаламдық экологиялық проблемалар пайда болу механизімін түсіндіріп жоба ұсына алады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Мәңгілік ел бағдарламасынан:Ұлттық қауіпсіздік және еліміздің бүкіләлемдік, өңірлік мәселелерді шешуге жаһандық тұрғыдан қатысуы, адамгершілік құндылықтарды дарыту, өмір бойы оқып үйрену. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі: Оқушылармен амандасып, көңіл-күйін сұрау. Психологиялық ахуал қалыптастыру: «Көрші» әдісі Мақсаты: әрбір қатысушының сол топтың бір мүшесі екендігін сезінуі, бір-біріне жылылық сыйлау. Нұсқаулық: Көршіңді оң жақтан құшақта, Көршіңді сол жақтан құшақта. Оң жақтағы көршіңе бір жымиып, Сол жақтағы көршіңе бір жымиып, Бүгінгі тренинг барысы, Біз үлкен отбасы. . «Сұрақ қою және талқылау» «Қағаздағы сұрақтар» әдісі Әрқайсысы қағаз қиындысына өзі білгісі келген немесе өзі жауап бергісі келген сұрақтарды жазып, қалташаға салады. Араластырылған сұрақтар еркін түрде қатысушыларға таратылып беріледі. Әркім өзіне түскен сұрақтарға жауап бере отырып үй тапсырмасы сұралады. Топқа бөлу «Асықтар» әдісі. (Асық түстеріне қарай топқа бөлінеді) Сары түс «Озон қабаты» тобы Қызыл түс «Жылыжай эффектісі» тобы Жасыл түс «Қышқыл жаңбыр» тобы |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі» ҚБ: «Мадақтау» әдісі арқылы
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
І.Жұптық жұмыс. «Кинометафера» әдісіБілім алушыларға «Озон қабатының жұқаруы» тақырыбында видео көрсетілім жасалады. (Ынтымақта бірлікте жұмыс жасауға, білгенін жолдастарымен бөлісуге, тақырыпты ортаға салып талқылауға, түйінді ойды саралауға жетелейді). Тапсырма: Видеодағы мәліметке сүйене отырып, жаныңыздағы оқушымен бірлесіп озон қабатының жұқаруы себебі және оның қоршаған ортаға әсері туралы жазыңыздар. ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. ІІ.Жеке жұмыс. «Ғажайып картаға саяхат» әдісі Тақтада ілінген картадан жасырын аймақтарды көрсетеді Тапсырма:Берілген ресурстарды пайдаланып ғаламдық экологиялық аймақтарды анықтап, таралу аймағын картадан көрсетіңіз. ІІІ. Топтық жұмыс: «Фишбоун» әдісі (постерде) Жапондық профессор Исикава бойынша Постерге балықтың қаңқасы суретін салып, басына тақырып жазылады. Денесінің жоғарғы жағындағы қанаттарға идеяның себептері, төменгі қанаттарға идеяның салдары жазылады. Түйінді ой құйрығына жазылады. Кейін ауызша, жазбаша кері байланыс беруге болады. (Берілген мәлімет бойынша өздері сұрақ қойып, жауабын топтық жұмыста талқылауға, ой қорытуға белгілі бір қорытындыға келуге жетелейді). Тапсырма: Экологиялық мәселелерден сақтану шараларына жоба ұсыныңыз. ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Бағалау критерийі - Озон қабатының жұқару себебін түсіндіреді Дескриптор -Видеоны көреді - Озон қабатының жұқаруы себебі және қоршаған ортаға әсері туралы жазады Бағалау критерийі -Ғаламда таралған экологиялық аймақтарды анықтайды,картадан көрсетеді. Дескриптор -Берілген қосымша материалдарды оқиды -Карта бойынша Ғаламда таралған экологиялық аймақтарды анықтап атайды; -Таралу аймақтарын картадан көрсетеді Бағалау критерийі Экологиялық мәселелерден сақтану шараларына жоба ұсынады Дескриптор - Ғаламдағы еліміздегі экологиялық мәселелерді атайды; -Себептерін түсіндіреді; -ҒЭМ нақты дәлелдер келтіреді; - Қорытынды тұжырым айтады -Жоба ұсынады |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ "Карусель" әдісі.Мұғалімнің сигналы бойынша жұмыстар сағат тілімен беріледі. Әр оқушы жазбаша кері байланыс береді өз жұмысын алғанға дейін қайталанбайды ҚБ. «Басбармақ» әдісі арқылы |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Шахмат» әдісі Саймон Браунхилл бойынша Шахмат тақтасының суретін пайдалану арқылы оқушылар бос ақ ұяшықтарға өз ойларын кезекпен жазады, кейін ой бөліседі. (Маңызды ақпарат туралы ой бөлісіп, жазылым, оқылым, тыңдалым мен айтылым дағдылары қалыптасады.) Кері байланыс Бүгінгі сабақ мазмұны түсінікті ме? Не түсініксіз? Нені білгіңіз келеді? Мақсатымызға жеттік пе? Үйге тапсырма «Менің едімнің экологиялық проблемалары» Ой түйін |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Ғаламдық проблемалар - әлемді тұтас қамтитын табиғи, табиғи-антропогендік немесе таза антропогендік құбылыстар. Осы құбылыстардың даму процесі жаһандану деп аталады. Қазіргі танда Халықаралық деңгейде мынадай ғаламдық проблемалар бар:
-
Ресурстар проблемасы;
-
Азық-түлік немесе ашаршылық проблемасы;
-
Энергетикалық проблема;
-
Демографиялық проблема;
-
Климаттың өзгеруі;
-
Экологиялық проблемалар;
-
«Үшінші әлем» елдерінің артта қалуын жою;
-
Қауіпті ауруларды жою;
-
Әлемдік мұхит пен космосты игеру;
-
Қылмыспен және терроризммен күрес;
-
Наркобизнеспен күрес.
Ғаламдық проблемаларды ерекше білім саласы - глобалистика зерттейді. Аталған ғаламдық проблемалар өзара тығыз байланысты және барлығы іс жүзінде жердегі экологиялық дағдарыстың даму процесімен қамтылады. Әрбір ғаламдық проблеманы міндетті түрде шешу қажет, өйтпесе оның дамуы апатқа - өркениеттің жойылуына дейін апарып соғады. Ғаламдық проблемаларды шешу үшін ғаламдық, аймақтық, ұлттық бағдарламалар жасалады, бірақ оларға келісушілік және үйлестірушілік жетіспейді. Ғаламдық проблемаларды шешуге жұмсалатын шығындардың жартысына жуығын экологиялық проблемаларды шешу шығындары құрайды. Өйткені басқа проблемалардың ішінде ғаламдық экологиялық проблемаларды ең артықтау проблема деп санайды.
Ғаламдық экологиялық проблемалар - ғаламдық, аймақтық және ұлттық деңгейлерде айқындалған экологиялық проблемалар кешені. Зор геосаяси проблеманың экологиялық қауіптілігінің мынадай көріністері бар: табиғи экожүйенің бүлінуі, озон қабатының жұқаруы, атмосфераның, Әлемдік мұхиттың ластануы, биологиялық әралуандылықтың азаюы және т.б. Олар тек қана барлық елдердің қатысуымен, БҰҰ-ның басқаруымен шешілуі мүмкін. Экологиялық проблемалардың ғаламдығы оны шешу үшін барлық елдердің жігерін жұмылдыру қажеттігін тудырып отыр; қарудың барлық түрлерін азайтпай экологиялық дағдарыстан айырылу мүмкін еместігі; биосфераның жалпыға ортақ ластануына қарай ядролық соғыс ғана емес, тіпті жай соғысты жүргізудің мәнсіздігі; қазіргі өркениеттің технологиялық құрылымын қайта құру, өмір негізі болатын табиғатпен өзара іс-әрекеттің жаңа сапалы әдістері мен құралдарын жасау; қоршаған ортаны қорғау проблемасы бойынша БҰҰ органдары жұмысының тиімділігін арттыру және оларга төтенше өкілеттік беру.
Озон қабатының (озоносфераның) бұзылуы.
Атмосферадағы озонның мөлшері бар болғаны 0,004%-ды құрайды. Стратосферада (10-50 км биіктіктегі) қалыңдығы 2-4 мм-ді құрайтын қабат. Атмосферада электр зарядтарының, Күннің ультракүлгін радиацияларының әсерінен оттегінің молекуласынан (02) озон молекуласы (О3) түзіледі. Озон қабаты биосфераның жоғарғы шекарасы болып есептеледі. Одан жоғары орналасқан қабаттарда тіршілік нышаны білінбейді. Жер бетіндегі барлық организмдердің тіршілігіне қауіпті Күннің өте қысқа ультракүлгін сәулелерін сіңіріп отыруына (6500 есе) байланысты озон қабатын «қорғаныш қабаты» деп те атайды. Озон қабатының 50%-ға бұзылуы ультракүлгін радиацияларды 10 есеге көбейтеді. Озон қабатынан күннің ұзын толқынды ультракүлгін сәулелері (290-380 нм) өтіп кетеді. Біраз мөлшерде тіпті бұл сәулелер адам үшін пайдалы да: терімізді қарайтып күйдіреді, организмнің қорғаныштық қызметі артады. Тал түсте ультракүлгін сәулелердің концентрациясы көп болғандықтан, күнге күйіп қыздырыну процесін шаңқай түске дейін жүргізген жөн.
Озоносфераның бұзылуы орны толмас жағдайларға, тері ісік ауруының күрт көбеюіне, көз катарактасына, жүйке жүйесінің әлсіреуіне, мұхиттағы планктонның жоғалуына, өсімдіктер мен жануарлар әлемінің мутациясына алып келеді.
1980 жылдары Антарктидадағы ғылыми жұмыс станцияларында жүргізілген зерттеулерден атмосферадағы озон құрамының төмендегені байқалған. Осы құбылыс- «озон тесігі» деген атау алды. 1987 жылдың көктемінде Антарктиданың үстіндегі «озон тесігі» барынша үлкейіп, оның ауданы шамамен 7 млн км² -ді құрады, яғни, ауадағы мөлшері қалыпты нормадан 30-50%-ға төмендеген. Антарктидадағы бұл құбылыс қыркүйек- қараша айларында байқалып, маусымның басқа кездерінде озонның мөлшері нормаға жақын болады. Кейін анықталғандай, атмосферадағы озонның мөлшері Солтүстік жарты шардың орта және жоғары ендіктерінде қыс-көктем (қаңтар-наурыз) айларында, әсіресе Еуропа, АҚШ, Тынық мұхит, Ресейдің еуропалық бөлігінде, Шығыс Сібір, Жапония үстінде жылдан- жылға азайып келеді. 1992 жылы Оңтүстік Америка құрылығы мен оған жақын кеңістіктерде озон құрамының айтарлықтай төмендегені (50%-ға) тіркелді. 1995 жылы көктемде Арктиканың озонды қабаты шамамен 40%-ға дейін азайған. Сонымен бірге Канаданың солтүстік аудандарында және Скандинавия түбегінің, Шотландия аралдарының, Қазақстанның, Якутияның үстінде «мини-тесіктер» қалыптасқаны тіркелген. Озон қабатының бұзылуы, яғни, «озон тесігінің» пайда болуы биосферада елеулі өзгерістер тудыруы мүмкін. Сондықтан бұл жағдай күрделі экологиялық мәселенің бірі. Озон қабатының бұзылу процесіне ғарыштық аппараттар, дыбыстан да жылдам ұшатын ұшақтар және ондағы толық жанып бітпеген отын өнімдері және ядролық жарылыстардан бөлінген заттар әсер етеді.
Алайда озон қабаты үшін ең қауіпті заттар - үй тұрмысы мен өнеркәсіпте пайдаланатын мұздатқыштар мен аэрозольді баллондарда пайдаланатын фреондар. Осы заттар атмосфераның жоғарғы қабаттарына көтерілгенде қарқынды түрде озонды бұзатын хлор немесе басқа галогендердің атомын түзетін фотохимиялық ыдырауға ұшырайды, ал олар әрі қарай озонның оттегіне айналу процесін жылдамдатады. Дүние жүзі бойынша шамамен 1,3 млн тонна озон ыдыратушы заттар өндіріліп отырған. Оның 35%-ын АҚШ, 40%-ын Еуропа елдері, 10-12%-ын Жапония, 7-10%- ын Ресей өндіреді.
Озон қабатының бұзылуы адам денсаулығы мен қоршаған ортаға өте зиян екендігі ресми түрде де айтылуда. Озон қабатын сақтау үшін халықаралық келісімдер қажет. 1987 ж. Монреаль хаттамасында фреондарды өндіру және пайдалануды бақылау жайында 70 мемлекет арасында келісім жасалды. Ол құжат бойынша озон қабатына қауіпті фреондарды өндіру 2010 жылға дейін тоқтатылуы керек болатын.
Қосымша №2
Парникті эффект (жылу эффекті).
Жанғыш қазбаларды өртеу және басқа да өнеркәсіптік процестер әсерінен бөлініп, атмосферада жинақталатын көмір қышқыл газ (С02 ), көмірсутектер, яғни, метан (СН4), этан (С2Н6) және т.б. (жоғары концентрациясы болмаса бұл заттар жекелей аса қауіпті емес) газдары парникті эффектінің пайда болуына алып келеді. Парникті эффектінің механизмі қарапайым. Бұлтсыз ауа райы ашық кезде күн сәулелері Жер бетіне оңай жетіп топырақ, өсімдіктер жамылғысымен сіңіріледі. Жер беті қызған соң жылу энергиясын ұзын толқынды сәулелену түрінде атмосфераға қайта береді. Алайда бұл жылу энергиясы атмосферада шашырамай жоғарыда айтылған газдардың молекулаларымен сіңіріліп (С02 жылу энергиясының 18%-ын сіңіреді), молекулалардың қарқынды қозғалысына және температураның көтерілуіне алып келеді. Атмосфералық газдар (азот, оттегі, су парлары) жылу сәулелерін сіңірмей, керісінше оларды шашыратады. С02-нің концентрациясы жыл сайын 0,8-1,5 мг/кг-ға көтерілуде. Зерттеулер бойынша СО2-нің мөлшері ауада екі есе көбейсе, орташа температура 3°С-5°С-қа көтеріледі. Бұл өз кезегінде климаттың ғаламдық жылуына, яғни, Антарктидадағы мұздықтардың жаппай еруіне, Әлемдік мұхиттың орташа деңгейінің көтерілуіне, көптеген жердің су астында қалуына және басқа да жағымсыз жағдайларға алып келеді.
Климаттың ғаламдық жылуы - биосфераның антропогендік ластануының бір көрінісі. Бұл климаттың және биотаның өзгеруі: экожүйедегі өнімділік процестерінің, өсімдіктер қауымдастықтары шекараларының, ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігінің өзгеруінен білінеді. Әсіресе климаттық өзгерістер Солтүстік жарты шардың жоғары және орта ендіктерінде қатты байқалады. Бұл аймақтардың табиғаты әртүрлі әсерлерді қабылдағыш келеді, сондықтан да оның қайта қалпына келуі өте баяу жүреді. Болжамдар бойынша, температураның көтерілуі дәл осы жерлерде жоғары болады. Тайганың аумағы кей жерлерде солтүстікке қарай 100-200 км-ге, кей жерлерде одан азырақ жылжиды. Температураның көтерілуіне байланысты мұхиттардың деңгейі 0,1- 0,2 м көтеріледі. Бұл өз кезегінде үлкен өзен аңғарларының (әсіресе Сібір өзендерінің) су астында қалуына алып келеді.
Мәліметтер бойынша келесі ғасырдың басына дейін Жер бетінің температурасы 1,4°С-қа көтеріледі. 1997 ж. Киото хаттамасына сәйкес, өнеркәсібі дамыған елдер 2008-2012 жылдары 1990 жылмен салыстырғанда парникті газдардың атмосфераға бөлінуін 55%-ға дейін азайту керек. Алайда бұл хаттаманың шешімдері әлі күнге дейін күшіне енген жоқ. Өйткені дамыған елдер бұл шешімнің дұрыстығына күмәнмен қарауда. 2000 жылы Гаага қаласында өткен конференцияда әрбір индустриалды елде зиянды заттарды атмосфераға бөлуді азайтудың ұлттық саясаты жүргізілу керектігі туралы шешім қабылданды. Өкінішке орай, көптеген елдер көміртегінің атмосферадағы азаюын ормандар мен топырақтың сіңіруінен емес өздерінің іс-әрекеттері арқасында деп көрсеткісі келеді. Қазақстан да 2006 жылға дейін 2008-2012 жылдар аралығында парникті газдарды атмосфераға шығаруды азайту бойынша міндеттеме алып, анықталуы керек еді. Бірақ іс жүзінде бұл мәселе тек қағаз жүзінде қалып отыр.
Қышқыл жаңбырлар.
Ғаламдық негізгі экологиялық проблемалардың бірі атмосферадағы ластаушы заттардың ұзақ қашықтықтарға тасымалдануы. Алғашында бұл проблема радиоактивті заттардың үлкен қашықтықтарға таралуына байланысты пайда болды. Негізінен күкірт диоксиді және оның қосылыстары, азот оксиді және оның қосылыстары, ауыр металдар (әсіресе сынап), пестицидтер, радиоактивті заттар сияқты улылығы жоғары заттардың таралуына баса назар аударған жөн.
Күкірт диоксиді мен азот оксидтерінің жуылуы күкірт жөне азотқышқылдарының түзілуіне әсер етеді. Бұл үлкен территориялардағы табиғи ортаның жалпы қышқылдануына, айтарлықтай экологиялық өзгерістерге алып келді. Түзілген қышқылда р және олардың қосылыстары жауған жауын- шашынның құрамында, қардың, жер бетіндегі су айдындарында және топырақтың құрамында кездесіп экожүйелерге жағымсыз әсер етуде. Күкірт диоксиді және азот оксидтерімен болатын қышқыл жаңбырлар орман биоценоздарына үлкен зиян әкелуде. Қышқыл жаңбырлардан жалпақ жапырақ ты ормандарға қарағанда қылқан жапырақты ормандар қатты зардап шегеді. Қышқыл жаңбырлар топырақ қышқылдығын тудырады. Нәтижесінде минералдық тыңайтқыштардың пайдасы азаяды. Әсіресе бұл шымды күлгін топырақтарда қатты байқалады. Адам организміндегі алғашқы жағымсыз реакциялар ауа құрамындағы сульфаттардың концентрациясы 6-10 мкг/м3, күкіртті газ - 50 мкг/м3 - ге жеткенде пайда болады. Бұл қосылыстарды әсіресе өсімдіктер өте сезгіш. Қыналардың кейбір түрлері күкірт қышқылының концентрациясы 10-30 мкг/м3, қылқан жапырақтылар - шекті мөлшерден бар болғаны 3-4 есе көбейгенде тіршілігін жояды. Тұщы сулардың қышқылдығы рН < 5,5 (табиғи суларда 5,6-ға жақын) көрсеткіште балықтардың көбеюі төмендеп, рН = 4,5 жағдайда көбею жүрмейді. Қазіргі таңда антропогендік әсерден бөлінетін күкірт диоксидінің мөлшері жылына 150 млн тоннаны құрайды. Көмірді пайдалану күкірттің көп бөлінуіне алып келеді. Жер шарының кейбір аудандарында, әсіресе Еуропада, Солтүстік Америкада антропогендік күкірттің түсуі көп мөлшерге жетті. Жер бетіне түскен қышқылдар мен сульфаттар топырақ құрамына (топырақтың қышқылдануы), өсімдіктер жабынына, су айдындарының қышқылдануына алып келуде.
Атмосфераны күкірт диоксидінен қорғау, оларды ауа бассейнінің жоғары қабаттарында шашырату арқылы жүзеге асыруға болады. Ол үшін жылу электр орталықтары мұржаларының биіктігі 180, 250, тіпті 370 м биіктікте болуы керек. Одан басқ а жолы - отынды пайдаланбас бұрын құрамындағы күкіртті отынды бөліп алу қажет.
Улы және фотохимиялық тұман. Үлкен қалаларға тән, жиі байқалатын құбылыс - улы туман (тұман мен түтіннің қосылысы). УЛЫ тұмандар үш түрлі - ылғалды, құрғақ және мұзды болып келеді. Ылғалды улы тұман (Лондондық тип) - газтәрізді ластаушы заттар, шаң және тұман тамшыларының қосылыстары. Бұл қосылыстағы заттар бір-бірімен химиялық реакцияға түсіп бастапқы түрлерінен әлдеқайда қауіпті қосылыстар түзеді. Атмосфералық ауаның 100-200 метр биіктігінде улы, сарғыш түсті лас, ылғалды улы тұман осылай пайда болады. Мұндай тұман теңізге жақын, тұманды, ауаның салыстырмалы ылғалдылығы жоғары елдерде түзіледі.
Құрғақ улы тұман (Лос-Анджелестік тип) - озонның пайда болуы кезінде химиялық реакциялардың әсерінен атмосфералық ауаның екінші рет ластануы. Құрғақ улы тұман Лос-Анджелесте (АҚШ) қалың тұман емес, көкшіл түтін түзеді. Улы тұманның үшінші түрі - мұзды улы тұман (Аляскалық тип). Ол Арктика мен Субарктикада антициклон кезінде төменгі температурада пайда болады. Мұндай ауа райында ластағыш заттардың аз мөлшерде бөлінуінің өзі мұздың майда кристалдарынан тұратын қалың тұманның пайда болуына алып келеді. Сондай-ақ улы тұман шұңқырлы жерлерде орналасқан қалаларға, мысалы, Алматы, Ереван, Кемерово, Новокузнецк, Братск, Мехико және т.б. тән. Улы тұман кезінде, жарықтың әсерінен зиянды заттардың ауа, ылғал компоненттерімен фотохимиялық реакциялары нәтижесінде қосымша улы өнімдер (альдегидтер, кетондар) түзіледі.
Атмосфералық ауаның тұмандануы қала микроклиматының нашарлауына - тұманды күндердің көбеюіне, атмосфераның тұнықтығына, мөлдірлігіне әсер етеді. Мысалы, 1948 жылы 26 қазанда Донора (АҚШ, Пенсильвания) қаласында қалың тұман мен түтіннің қосылуынан (улы тұман) жолдың көрінуі өте нашарлап қаланы қара күйе басып қалған. Адамдардың тыныс алуы қиындап, тамақтары ауырып, көздері ашып, құсқылары келген. Сөйтіп жаңбыр жауғанға дейін 3-4 күннің ішінде 14000 қала тұрғындарының 6000 тұрғын ауырып, 20 адам қайтыс болған. Сонымен қатар көптеген құстар, иттер мен мысықтар да өлген. 1952 жылы желтоқсанда Лондон қаласында улы тұманның әсерінен 3-4 күн ішінде 4000 адам қайтыс болды. Себебі ауасы лас қалада жел болмай, атмосфералық ауа құрамындағы күкіртті ангидридтің мөлшері қатты көбейіп кеткен. XX ғасырдың 30-шы жылдарынан бастап Лос-Анджелес қаласында да жылдың ЖЫЛЫ маусымында, әдетте жазда және ерте күзде ылғалдылығы 70% құрайтын тұман пайда бола бастады. Бұл тұманды фотохимиялык, тұман деп атайды. Улы тұман кезінде көріну қабілеттілігі нашарлап, үй жануарлары (ит, құс) еле бастайды. Адамдардың тыныс алуы қиындап, көздері жасаурап, тамақ пен мұрынның шырышты қабаттарының тітіркенуіне, өкпе және басқа да созылмалы аурулардың қозуына алып келеді. Улы тұман өсімдіктерге, әсіресе бұршақ, қызылша, астық тұқымдастар, жүзім және сәнді өсімдіктерге де зияны көп. Алдымен жапырақтары ісініп, біраз уақыттан кейін жапырақтың төменгі жағы ақшылданады және сарғаяды да, өсімдік қурай бастайды.
Әлемдік мұхит проблемалары.
Жер бетінің 2/3 бөлігін алып жатқан Әлемдік мұхит - суының салмағы 1,4-1021 кг-ды құрайтын үлкен резервуар. Мұхит суы планетадағы су қорының 97%-ын құрайды. Сондай-ақ Әлемдік мұхит планета халқының тағам ретінде пайдаланатын барлық жануарлар белоктарының 1/6 бөлігімен қамтамасыз етеді. Жер бетіндегі тіршілікті сақтауда негізгі роль мұхитқа, оның ішінде мұхиттың жағалаудағы аймақтарына жатады. Өйткені планета атмосферасына түсетін оттегінің 70% планктондарда жүретін фотосинтез процесінің нәтижесі. Әлемдік мұхит биосферадағы тепе-теңдікті сақтауда үлкен роль атқаратын болғандықтан, оны қорғау халықаралық экологиялық өзекті мәселелердің бірі.
Әлемдік мұхиттың зиянды және улы заттармен, мұнаймен және мұнай өнімдерімен, радиоактивті заттармен ластануы үлкен алаңдатушылық тудырып отыр. Ластанудың масштабын мына мәліметтерден көруге болады: жағалаудағы суларға жыл сайын 320 млн тонна темір, 6,5 млн тонна, фосфор, 2,3 млн тонна қорғасын бөлінуде. 1995 жылы тек Қара теңіз бен Азов теңіздерінің өзіне ғана 7,7 млрд/м3 лас тұрмыстық және өнеркәсіптік ағын сулар төгілген. Әсіресе Персия және Аден шығанақтарының сулары және Балтық теңізі мен Солтүстік теңіздің сулары да қатты ластанған. 1945-1947 жылдары кеңес, ағылшын және американдық команда басқармалары қолға түскен және өздерінің улы заттары бар (иприт, фосген) 300 мың тонна оқ-дәрілері суға батырылды. Суға батыру операциялары асығыс, экологиялық қауіпсіздік нормалары сақталмай жасалды. Судың әсерінен қазіргі кезде химиялық оқ - д ә р і л е р д ің корпустары қатты зақымдалды, ал мұның арты жақсылық қа апармайтыны белгілі.
Мұхитты қатты ластаушылардың бірі мұнай жоне мұнай өнімдері. Әлемдік мұхитқа жыл сайын орта есеппен 13-14 млн тонна мұнай өнімдері төгілуде. Мұнаймен ластанудың екі түрлі қаупі бар: біріншіден, су бетінде теңіз фаунасы мен флорасына қажетті оттегіні жібермейтін пленка түзіледі; екіншіден, мұнайдың өзі жартылай ыдырауы ұзақ уақытқа созылатын улы зат болып есептеледі. Судың құрамында мұнайдың мөлшері 10- 15 мг/кг жағдайда планктон мен майда шабақтар қырылып қалады. Үлкен танкерлердің апатқа ұшырауы кезінде мұнай өнімдерінің суға төгілуін нағыз экологиялық катастрофа деп айтуға болады.
Әсіресе радиоактивті қалдықтарды (РАҚ) көму кезіндегі радиоактивті ластану өте қауіпті болып табылады. Алғашында радиоактивті қоқыстардан арылудың жолы РАҚ-ды мұхиттар мен теңіздерде көму болды. Әдетте бұлар 200 литрлік бөшкелерге салынып, үстіне бетон құйып теңізге тастайтын белсенділігі төмен қалдықтар болды. Алғашқы РАҚ-ды АҚШ Калифорния қаласынан 80 км қашықтықта көмді. 1983 жылға дейін РАҚ-ды ашық теңіздерге көмуді 12 ел жүргізіп келді. Тынық мұхит суына 1949- 1970 жылдары арасында РАҚсалынған 560 261 контейнер көмілген.
Соңғы уақытта Әлемдік мұхитты қорғауға арналған бірнеше құжаттар қабылданды. 1972 жылы Лондонда жоғары және орташа деңгейдегі радиациялар қалдықтарымен теңіздерді ластауды тоқтату бойынша Конвенцияға қол қойылды. Орташа және төмен деңгейдегі радиоактивті қалдықтарды көму тек арнайы рұқсатпен жүргізілетін болды. 70-ші жылдардың басынан бері 10 теңізді бірге игеретін әлемнің 120 мемлекетін біріктіретін БҰҰ-ның «Аймақтық теңіз» экологиялық бағдарламасы жұмыс жасап келеді. Аймақтық көпжақты: Солтүстік-Шығыс Атлантика теңіз ортасын қорғау Конвенциясы (Париж, 1992 ж.); Қара теңізді ластану дан қорғау бойынша Конвенция (Бухарест, 1992 ж.) және бірқатар басқа да келісімдер жасалды.
Аймақтық экологиялық проблемалар
Ормандардың азаюы.
Жаңбырлы тропикалық ормандар оттегінің басты көзі және оттегі тепе-теңдігін сақтауда үлкен роль атқарады. Сондықтан тропикалық ормандарды «планетаның жасыл өкпесі» деп те атайды. Соңғы 50 жылда адамның қатысуымен Жер бетіндегі ормандардың 2/3 бөлігі, ал соңғы 100 жылда Жер бетіндегі орман массивтерінің 40% жойылған. Жыл сайын дүние жүзінде 15-20 млн гектар (Финляндия аумағындай) Спопикалы қ ормандар жойылуда. Соңғы 10 жыл ішінде ормандардың жойылу қарқыны 90%-ға өсіп, жылына 1,8%-ды құрайды. Ең көп шығынға ұшыр ап жатқан елдердің қатарына Бразилия , Мексика, Үндістан, Тайланд жатады. Егер тропикалық ормандар осындай қарқынмен жойыла берсе 30-40 жылдан соң Жер бетінде мұндай ормандар қалмайды. Тропикалық ормандар аумағының азаюы әсерінен атмосферадағы оттегінің мөлшері XX ғасырдың ортасымен салыстырғанда жыл сайын 10-12 млрд тоннаға азайып, ал көмір қышқыл газының мөлшері 10-12%-ға көбеюде, яғни, оттегі тепе- теңдігінің бұзылу қаупі бар.
Ормандардың жойылуының басты себептері: орман алқаптарының ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру үшін өңделуі, ағаш отындарға сұраныстың артуы, ормандарды өнеркәсіп қажеттігі үшін қырқу және дамудың үлкен масштабты жобаларының іске асуы.
Халықтың тропикалық аймақтарға көшуін мысалы, Бразилияда (Амазонияны колонизациялау жобасын іске асыру үшін) ауыл шаруашылығы үшін жаңа жерлерді игеру мақсатында кейде үкімет деңгейінде қолдайды. Латын Америкасы мен Кариб бассейні елдерінде экспортқа шығару үшін мал шаруашылығын дамыту саясаты тропикалық ормандарға үлкен зиянын тигізді. Дамушы елдердегі кедей халық санының өсуі энергетикалық кризиспен бірге ормандардың жойылуының тағы бір себебі болып табылады.
БҰҰ-ның мәліметтері бойынша, Азия, Африка және Латын Америкасы елдеріндегі ауыл тұрғындарының шамамен 90%, қала халқының 30% негізінен ағаш отындарды пайдаланады. Коммерциялық орман дайындау жұмыстары әдетте қырқылған ағаш орнына ағаш егілмей, экологиялық талаптар орындалмай жүргізіледі.
БҰҰ-ның Рио-де Жанейродағы конференциясынан (1992 ж.) соң дамушы елдер орман ресурстарын сақтау проблемасы бойынша халықаралық келісімге дайын екендіктерін растады. 1993 жылы Бандунг қаласындағы (Индонезия) кездесуде әлемнің барлық климаттық аймақтарында орман шаруашылығының дамуын қамтамасыз ететін бағдарламалар жасау және оны бақылау туралы халықаралық комитет құру жөнінде ойлар айтылды.
Қазақстан аумағының 3,2% ғана орманды алқап. Мамандардың пікірінше, еліміз орман қорғау ісі бойынша әлемдік тәжірибеден көп артта қалып қойған. Осы күнге дейін ұлттық орман саясаты қалыптасқан жоқ . Соңғы кездері ағашты заңсыз кесу әрекеті белен алды. Әсіресе еліміздің орман қорының 40%-ын құрайтын сексеуілді отау күшейіп барады. Ал сексеуілдің онсыз да эколоғиясы нашар, ылғалы аз, топырағы құнарсыз, құмды аймақтарда өсетіні бәрімізғе белгілі. Айта кетерлігі, 1992 жылы орман көшеттерін отырғызу ісі 80,7 мың гектар болса, он жылдан сон 2002 жылы бұл көрсеткіш 8,9 мың гектарға дейін қысқарған.
Су тапшылығын көптеген ғалымдар соңғы кездегі атмосферада көмір қышқыл газы мөлшерінің көбеюіне байланысты температураның көтерілуімен байланыстырады. Осыдан бірін-бірі тудыратын проблемалардың тізбегін жасау қиын емес: энергияның көп бөлінуі (энергетикалық проблемаларды шешу) - парникті эффект — су тапшылығы — азық-түліктің жетіспеуі (өнімнің болмауы). Соңғы 100 жылда температура шамамен 0,6°С-қа көтерілді. Әсіресе 1995-1998 жылдары температура қатты көтерілді. Көмір қышқыл газы, метан және басқа да газдар жылу сәулелерін сіңіріп парникті эффектіні (жылу эффектін) күшейтуде. Одан да маңызды фактор - тұрмыстық және өнеркәсіптік мақсатта су шығынының артуы. Осының әсерінен Үндістан, Қытай, АҚШ-тың кейбір аудандарында жер асты суларының деңгейі айтарлықтай төмендеді. Кейбір жерлерде суғару жұмыстары үшін жаңбыр суын емес, тереңде орналасқан қазба суларын пайдалануға мәжбүр.
Қытайдық ұлы өзендерінің бірі Хуанхэ бұрынғыдай Сары теңізге тек ылғалды жылдары ғана жетеді- АҚШ-тағы ірі Колорадо өзені де Тынық мұхитқа жылдағыдай құя бермейді. Амудария мен Сырдария өзендері де бұрынғыдай Арал теңізіне жете бермейді. Судың тапшылығы көптеген аймақтарда экологиялық ахуалды нашарлатып азық-түлік тапшылығына алып келуде.
Шөлейттену
Экожүйедегі тепе-теңдіктің бұзылуына және белгілі бір территориядағы органикалық тіршіліктің барлық формаларының деградацияға ұшырауына алып келетін табиғи және антропогендік процестердің жиынтығы, яғни, адамның қатысуынсыз табиғи экожүйенің орнына қайта келмейтіндей өсімдіктер жамылғысын жоғалтуы шөлейттену деп аталады. Шөлейттену негізінен ылғалы тапшы аудандарда табиғи және көбіне антропогендік факторлардың әсерінен (орман ағаштарын Қырқу, жайылымдарды үздіксіз пайдалану, суғару жұмыстары кезінде су ресурстарын үнемсіз пайдалану және т.б. пайда болады. Шөлейттену әлемнің барлық табиғи аймақтарында жүруде.
Қазіргі таңда әлемнің әртүрлі елдеріндегі шөлейттенудің басты себебі - табиғи ресурстарды шаруашылықта пайдалану құрылымының сол ландшафтың табиғи мүмкіншілігіне сәйкес болмауы, халық санының өсуі, антропогенді қысымның артуы, кейбір елдердің әлеуметтік-экономикалық жағдайының төмендігі. БҰҰ-ның 1985 жылғы мәліметтері бойынша, сол кездің өзінде антропогенді шөлейттенудің көлемі 9 млн км²-ге жеткен және жыл сайын 7 млн гектар жер пайдаланудан шығып қалуда. Шөлейттену процесі жалпы жер көлемінің Азияда - 19%, Африкада - 23%, Австралияда - 45%, Оңтүстік Америкада - 10%- ын құрайды. Сахара шөлі оңтүстікке қарай жылына орташа 6 км жылдамдықпен жылжуда.
Орта Азияның таулы аудандарында, Арал және Балқаш
төңірегінде, Орта Азия мен Оңтүстік Қазақстанның биік зоналы
геожүйелерін қоса (Тянь-Шань, Памир-Алай) шөлейттену процесі
қарқынды жүруде. Амудария мен Сырдария өзендерінің суларын ауыл
шаруашылығының қажетіне пайдалану Арал теңізінің сусыз жерлерінде
сортаң, тақыр жазықтықтардың пайда болуына алып келді. Сондай-ақ
Арал төңірегі ландшафтарының деградацияға ұшырауы көлді-батпақты
және тоғайлы табиғи кешендердің тұздың жиналуы молая түскен
гало-ксерофитті кешендерге алмасуда.
==Тұрмыстық және өнеркәсіптік қалдықтар==
Тұрмыстық және өнеркәсіптік
қалдықтар - түзілген жерлерінде пайдаланылмайтын,
ауыл шаруашылығының басқа салаларында өнім ретінде немесе қайта
өңдеу арқылы пайдалануға болатын өнеркәсіп, тұрмыс, транспорт және
т.б. қоқыстар тұрмыстық (коммуналдық) қалдықтар адам өміріндегі
заттарды (монша, кір жуу, асхана, емхана және т.б. қоса)
пайдаланғаннан кейін қалатын, тұрмыста пайдаға аспайтын қатты
(сондай-ақ ақпа сулардың қатты бөлігі - тұнбалары) қалдықтар.
Тұрмыстық қалдықтар әлемнің көптеген елдерінің проблемасы. Мысалы,
АҚШ-та жыл сайын 150 млн тоннадан аса, Жапонияда - 72 млн тоннадан
аса қалдықтар бөлінеді. Осыған байланысты қазіргі кезде көптеген
елдерде қоқыстарды өңдеу қондырғылары (тәулігіне 900 тоннаға дейін)
орнатыла бастады.
Соңғы жылдары тірі организмдердің улануына алып келетін қауіпті (улы) қалдықтардың мөлшері көбеюде. Бұл - ауыл шаруашылығында пайдаланылмай қалған улы химикаттар, құрамында канцерогенді және мутагенді заттары бар өндіріс орындарының қалдықтары. Бұрынғы КСРО территориясында химиялық «тұзақтар», яғни, кезінде көміліп ұмытылып кеткен, бертін келе тұрғын үйлер және басқа да обьектілер салынған көптеген қауіпті қалдықтардың орындары бар. Уақыт өте келе сол жердегі тұрғылықты халық әртүрлі ауруларға ұшырай бастайды. Мұндай қалдықтар көмілген жердің санақ бойынша АҚШ-та 32 мың жерде, Германияда - 50 ООО, Нидерландыда – 4000 кішкентай Данияның өзінде - 3200 көзі бар.
Өнеркәсіптік қалдықтар
Өнеркәсіптік (өндіріс орындары) қалдықтар - өнімдерді шығару және әртүрлі жұмыстарды орындау кезінде бастапқы тұтыну қабілетін толық немесе жарым-жартылай жоғалтқан шикізат, материалдар, жартылай фабрикаттар қалдықтары. Олар қайтымды және қайтымсыз (технологиялық шығындар: буға айналу, бықсық түтін, кеуіп кету) болуы мүмкін. Мәліметтер бойынша Еуропа одағы елдерінде жыл сайын: қайта өңдеу өнеркәсіп орындарында - 400 млн тонна, өндіріс орындарында - 160 млн тонна және т.б. қалдықтар түзіледі. 90-шы жылдардың бас кезінде барлық қалдықтардың (2,2 млрд тонна) жартысы ауыл шаруашылығындағы өндіріс орындарының еншісіне тиді.
Қала экологиясы
Урбанизация (адамның планета территориясын игеруі және өзіне қажетті обьектілерді салуы) табиғатқ а елеулі әсер етеді. Халықтың сапалы тіршілігін қамтамасыз ету үшін оның жолдарын, құралдарын, әдістері мен шешімдерін экологиялық негізделген жағдаймен шешуді Урбоэкология (қала салудағы экология) саласы қарастырады. Қалалардағы адам мен табиғат үшін қолайлы ортаны сол жерде өмір сүретін тұрғындардың психологиялық, әлеуметтік жайлылығы, қаланың үйлесімді, орнықты әлеуметтік және экономикалық дамуы қамтамасыз етеді. Қалалық орта сонда тұратын халық үшін жоғары дәрежеде және әрқалай әсер ететін табиғи, табиғи-антропогендік және әлеуметтік-экономикалық кешенді факторлар болып табылады. Адамның қаладағы өмірі - бұл пәтер ішіндегі ортаның, пәтерден тыс ортаның (өндіріс орыны, көше, транспорт және т.б), мәдени ландшафтар ортасының (бақтар, саябақтар), табиғи ортаның, сондай-ақ әлеуметтік-психолоғиялық және әлеуметтік-экономикалық орталардың жиынтығы.
Жер бетіндегі адамдардың көпшілігі күнделікті өз қажеттіліктерін қанағаттандыруға қолайлы қалада тұратыны мәлім. Алайда қалалар негізгі экологиялық мәселелердің де орталығы болып табылады. 2001 жылы тарихта алғаш рет қалалардағы тұратын халық саны планетадағы адамдардың 50%- нан асты. Болжамдар бойынша 2030 жылға қарай қалада тұратын адамдардың саны ауыл тұрғындарының санынан 2 еседей көп болады деп күтілуде. Соңғы ғасыр ішінде қалаларға байланысты ауқымды экологиялық қиыншылықтар байқала бастады, олар:
-
көптеген қалалардағы ластанудың өсуі, ластағыштардың
қоршаған орта мен адам организміне түсуі;
-
қала аумақтары мен қала халқы санының өсуі, халықтың
тығыз орналасуы, мегаполистердің халық саны ондаған миллионға жететін одан да ірі урбоареалдарға айналуы;
-
табиғатты ығыстыру, табиғи ландшафтардың жасанды
ландшафтарға ауысуы;
-
адамның табиғатпен тікелей байланысының (көзбен, иіс
сезу, түйсік, дыбыс арқылы) жоғала бастауы, табиғи сезім мүшелерінің жағымсыз жасандыға ауысуы және олардың қарқынды түрде өсуі;
-
адамның табиғи биологиялық ырғағына әсер (түннің шектен
тыс жарық болуы, шуыл, ұйықтау орнына түнде жұмыс істеу және т.б.).
Қалалық орта экологиясы - қалалық ортаның проблемалары және оларды жетілдіру жолдары туралы кешенді ғылым. Осындай кең көлемдегі мәселелерді шешу оған қатысы бар адамдардың (қала басқарушылары, инвесторлар, архитекторлар, құрылысшылар, қала халқы) экологиялық білім деңгейіне, ғылыми зерттеулерге, бөлінетін субсидияға, азаматтардың қатысуына және олардың ақпаратпен қамтамасыз етілуіне байланысты. Мұндағы басты міндеттер мыналар:
-
Қалалық ортаны құруда әлеуметтік, экономикалық және
экологиялық факторларды біріктіру;
-
Сапалы өмір сүру ортасы жоғары дәрежеде болу үшін
қаланы және оның маңайын жоғары сапалы экологиялық инфрақүрылыммен қамтамасыз ету;
-
Энергетиканы, өнеркәсіп орындарын, транспортты, суды
пайдалануды, қалдықтарды және т.б. экологияландыру;
-
Тұрғындар қажеттіліктерін экологияландыру және осы
қалалық ортаны құруға қатысы бар барлық адамдар санасында экологиялық этика негізін құру.
Қазірдің өзінде бірқатар елдерде қалалар алып жатқан территориялардың үлесі көп. Мысалы, Бельгияда - 28%, Англияда - 12%, Данияда - 11% ел территориясы қалалардың үлесіне тиеді. Мұндай үлкен урбанизацияланған аумақтарда қалалар мен табиғат арасындағы экологиялық тепе-теңдікті сақтау мүмкін емес. Әлеуметтік-экономикалық дамуы нашар басқарылатын қалалардың қоршаған ортаға тигізетін жағымсыз әсерлері көбейе түсті.
Урбанизация қазіргі кезде негізгі әлемдік
тенденция болып отыр. 1900-2000 жылдар аралығында қала халқы
шамамен 0,2-ден 2,9 млрд адамға көбейді. Ал осы уақыт ішінде халық
саны 1 миллионная асатын қалалар 17-ден 388-ге дейін көбейді.
Қалалар Құрылықтың аз ғана бөлігін алып жатыр, алайда мұнда бүкіл
халықтың жартысына жуығы тұрып жатыр.
Урбанизация процесінің дамуына байланысты қалалық ортаның көптеген
проблемалары (урбанистикалық, құрылыс- архитектуралық,
технологиялық, әлеуметтік, экологиялық) пайда болды. Оның ішінде
қала саны мен көлемінің өсуі, өнеркәсіп орындарының, транспорттың,
тұрғындар санының артуы да бар. Ауыл тұргындарының қалаға көшуіне
байланысты ауыл мен қала тұрғындарының саны үнемі өзгеріп отырады.
Қала халқының саны және қалалар саны мен көлемдері де өсуде. Қала
халқының сандық пайызы әлемнің әртүрлі аймақтарында әрқалай. Ең
үлкен көрсеткіштер әлемнің дамыған елдері - Солтүстік Америка мен
Еуропаның үлесінде (70%-дан жоғары), ал ең төменгі көрсеткіш - Азия
және Африка елдерінің еншісінде. Үлкен қалалар өздерінің маңайымен
және кішкене қалалармен қосылып, ұзындығы жүздеген километрге
жететін урбанизацияланған ареалдардың (мегаполистердің) түзілуіне
алып келді. Қазіргі кезде ең ұзын мегаполис «Босваш» (Бостон-
Вашингтон) 500-дей қаланы біріктірді. Мұнда АҚШ халқының 20% (45
млн адам) тұрады. Түнгі уақытта бұл территория Жер спутниктерінен
жарық дақ сияқты көрінеді. Мұндай урбоареалдардың саны әлемде
10-нан асты. Оның әрқайсысы 30- 40 агломерацияларды «жұтып
қойды».
Қалалардың демографиялык, және экономикалық тұрғыдан өсуі әсерінен экожүйеге техногенді әсердің артуы тек қала маңында ғана емес, олардан біршама қашықтықтарда да біліне бастады. Осыған байланысты қаланың экологиялық жағдайы көптеген өнеркәсіпті қалаларда нашарлап кетті. Қалалар планетамыздың азғана бөлігін алып жатуына байланысты, қалған табиғаттың бөлігін аман сақтап қалуға мүмкіндік бар. Қалалар - адамзаттың болашағы. Аристотель айтқандай - «Біз қалаларды тұрғызамыз, алқалалар бізді қалыптастырады». Урбанизацияның экожүйелер үшін жағымсыз болуы міндетті түрде емес, ал оны экологияландыру жағымды құбылыс. Қала және қалалық орта сонда өмір сүретін халықтың Қажеттіліктерін өтеуге, денсаулығына, өмір сапасына қатты әсер етеді. Сондықтан қазіргі таңда қалалық ортаны экологияландыру адамзат үшін өмірлік қажеттілік болып табылады.
Халық санының өсуі.
Жер үшін ең үлкен проблема - тез өсіп келе жатқан халық саны. Осы процесті азайту үшін жасалған көптеген әртүрлі әрекеттер іске аспай жатыр. Қазіргі таңда Африка, Азия, Оңтүстік Америка елдерінде «демографиялық жарылыс» орын алуда. Кезінде (XIX ғасырдың бас кезінде) экономист Мальтустың өзі халық санының бақылаусыз өсуі азық-түліктің тапшылығына алып келетінін айтқан болатын. Қазіргі таңда кейбір ғалымдардың айтуынша (мысалы, ағылшындық климатолог-ғалым Джеймс Лавлок) Жер үшін 1 млрд немесе соған жақын халық саны оптималды деп есептейді.
Климаттың өзгеруі бойынша үкімет аралық сарапшылар тобының (IPCC) болжамы бойынша - 2040 жылы Еуропада жаздың күндері 2003 жылдың жазғы күніндей температура 38°С- 48°С-ты құрайтын болады. Мұндағы негізгі мәселе адамдардың көптеп өлуі емес, өсімдіктер өспей Еуропада азық-түлікті өсіру тоқтаудың алдында болады - дейді. Бұл ұйым тобының есебінше, 2040 жылы Сахара шөлі Еуропаның ортасына, тіпті Берлинге дейін жылжиды.
Әлеуметтік-экономикалың проблемалар. Азық-түлік тапшылығы. Әлем бойынша астық, ет, балық және басқа тағам түрлерін адам басына шаққанда өндірілуі 1985 жылдан бері төмендеп келеді. Болжамдар бойынша, 2010 жылға қарай бидай мен күріштің бағасы екі еседен аса қымбаттайды деп күтілуде. Бұл кедей елдерде халықтың жаппай ашаршылыққа ұшырауына алып келуі мүмкін.
Азық-түлік тапшылығының басты себебі - 1956 жылдан бері адам басына шаққанда егістік жерлерінің көлемінің қысқарып, басқа мақсаттарға пайдаланылуы және топырақтың эрозияға ұшырауына байланысты. «Жасыл революцияға» байланысты 1970- ші жылдары жаңа сорттарды енгізу, суғару, тыңайтқыштар мен гербицидтерді пайдалану арқылы өнімнің төмендеуі тоқтатылды. Алайда суғару үшін судың тапшылығына байланысты Австралияда, Африкада бұл әрекеттер іске аспады. Қазіргі таңда суғару жұмыстары үшін судың тапшылығы Азияда, Америкада байқалуда. Сондай-ақ балық қоры да күрт азайды. 1950 жылдан 1989 жылға дейін әлем бойынша балық аулау 19 миллионнан 89 миллионға жетті
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-13
|
Бөлім: |
Жергілікті, жаһандық және мәдени маңызы мәселелерді зерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Климаттың өзгеруі |
|
Сабақтыңмақсаты |
жаһандық мәселе бойынша өз көзқарасыңызды және оның қалай дамығанын сипаттау; |
|
Бағалау критерийі |
жаһандық мәселе климаттың өзгеруін анықтайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Құрмет, ынтымақстастық, өмір бойы оқу, азаматтық жауапкершілік, ашықтық, жыл сайын, Адами құндылықтарды дәріптеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі «Бес қадам» стратегиясы. Сыныптан 4 оқушы шығады, бес қадам аттап жылдам жауап береді.
/мөлдір су, шалшық су, таза су т.б./
Сабақтың тақырыбы мен мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен жалдау «Түсін,талда,жеткіз»-топтық жұмыс Адамзаттың дамуындағы жаһандық мәселелер климаттың өзгеруін критерийлерін картадан талдайды; Тапсырма: Жаһандық мәселелердің аймақтық көрінісін бағалау.Оқулық мәтіні және картамен жұмыс.Ғаламшардың орман жамылғысы кестесін толтыру.Графикалық түрдегі ақпаратты талдау баға беру
ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; Жұптық жұмыс Климаттың өзгерулері- түгелдей жер бетінде немесе оның ірі аймақтарында климат жағдайларының ұзақ бағытты (он жылдан астам) немесе ырғақты (геологиялық уақытта, тарихи уақытта) өзгерулері. Палеогеографиялық зерттеулердің негізінде анықталған геологиялық климаттың өзгерулері Жер тарихында ұзаққа созылған жылы және суық кезендердің болғанын дәлелдейді. Көбінесе метеорологиялық байқаулардың негізінде, қазіргі Климаттың өзгерулері кейінгі ондаған (кейде жүздеген) жылды қамтиды және циклді сипатта болады. Әр түрлі себептерден туындаған ұзақтығы 11, 35, 80—90 жылдарға созылған, сондай-ақ ғасырдан асқан климаттык ырғақтар (мысалы, 1800—1900 жылдық ырғақтар) және т.б. анықталды. Климаттың Күн активтілігінің ғасырлық және ғасырдан ұзақ өзгерістерімен байланыстары туралы болжамдар бар. Климаттың өзгерулері әр түрлі дәрежеде табиғи ортаның барлық құрам- бөліктері мен ауыл шаруашылығы өндірісіне әсер етеді. Ауа-райының жылынуынан келесі өзгерістер туындауы мүмкін деген болжамдар бар:
1-тапсырма. Асты сызылған сөздерге түсініктеме беріңіз. 2-тапсырма:Жеке жұмыс Мәтінге сүйене отыра, 3 сұрақ құрастырыңыз. ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Дескриптор: -Адамзаттың дамуындағы жаһандық мәселелердің критерийлерін талдай біледі; - Адамзаттың дамуындағы жаһандық мәселелердің критерийлерін жіктеп ұсынады;
Дескриптор: 1.Орман жамылғысының азаюы байқалатын негізгі аймақтар мен елдерді атайды; 2. Орман жамылғысының қысқаруын анықтайтын түрткіжайттар; 3.Адамзат үшін орман жамылғысының азаюы мәселесінің шешу жолдарына баға береді;
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады . өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Оқушылар шеңберге тұрып, төмендегі сұрақтарға жауап береді.
«Екі түрлі түсініктеме
күнделігі» арқылы жүзеге
асады.
«Білім теңізіне кеме
жіберіңіз» әдісі арқылы кері
байланыс жүргіземін. Оқушыларға сабақ басында кеме пішінді жапсырма
қағаз беремін. Сабақ соңында оқушылар тақырыпты жақсы деген
оқушылар кемелерін теңізге орналастырады, өзіне сенімсіздер жағаның
шетінде қалады Үйге тапсырма Климаттың өзгеруі |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Климаттың өзгеруі[өңдеу | кодын өңдеу]
Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Соңғы 0,5 млн жылдардағы
Климаттың өзгерулері
Климат
индикаторлары:
көк
түспен — мұхиттың деңгейінің
өзгеруі,
жасыл
түспен — 18O-дің теңіз суларындағы
концентрациясы,
сарғылт
түспен —
CO2-нің антарктикалық
мұздарындағы концентрациясы (сарғылт)
Межелік
бірлігі — 20 000
жыл.
Климаттың өзгерулері[1] - түгелдей жер бетінде немесе оның ірі аймақтарында климат жағдайларының ұзақ бағытты (он жылдан астам) немесе ырғақты (геологиялық уақытта, тарихи уақытта) өзгерулері. Палеогеографиялық зерттеулердің негізінде анықталған геологиялық климаттың өзгерулері Жер тарихында ұзаққа созылған жылы және суық кезеңдердің болғанын дәлелдейді.
Көбінесе метеорологиялық байқаулардың негізінде, сондай-ақ дендрохронологиялық және т.б. әдістермен анықталатын қазіргі Климаттың өзгеруі кейінгі ондаған (кейде жүздеген) жылды қамтиды және циклді сипатта болады. Әр түрлі себептерден туындаған ұзақтығы 11, 35, 80—90 жылдарға созылған, сондай-ақ ғасырдан асқан климаттык ырғақтар (мысалы, 1800—1900 жылдық ырғақтар) және т.б. анықталды. Климаттың Күн активтілігінің ғасырлық және ғасырдан ұзақ өзгерістерімен байланыстары туралы болжамдар да бар. Климаттың өзгерулері әр түрлі дәрежеде табиғи ортаның барлық құрам- бөліктері мен ауыл шаруашылығы өндірісіне әсер етеді.
Ауа-райының жылынуынан келесі өзгерістер туындауы мүмкін деген болжамдар бар:
-
Антарктида мен Гренландияның мұздықтарының еруі.
-
Мұздықтар еруі барысында дүниежүзілік мұхит деңгейі 2300 жылдары 2,5 м. жоғарылауы мүмкін,
-
Мұздықтардың еруі барысында пайда болған тұщы су мөлшері [[]]Гольфстримнің жылу ағысын бұзып Еуропаның суытуына алып келеді.
-
Арктика мұздықтарының еруі ақ аюдың өліміне алып келуі мүмкін.
-
Ормандарға, көлдерге, қала инфраструктурасына кері әсерін тигізеді.
-
Дауылдар, су тасқындары жиілігі өседі.
-
Азық-түлікпен қамтамасыз ету нашарлайды.[2]
Климаттың антропогендік өзгеруі[өңдеу | кодын өңдеу]
Климаттың антропогендік өзгеруі — табиғи ортаға антропогендік өсердің (негізінен оның ластануы) артуынан климаттың көрсеткіштердің (ауа температурасы, оның қозғалысының заңдылықтары және т.б.) ұзақ уақыт (10 жылдан артық) өзгеруі. Дәлірек айтқанда, климаттық жүйені салыстырмалы тұрақты күйден шығару кезінде пайда болатын, геофизикалық процестердің (Жерге ғарыштық өсерлерді қосқанда) табиғи жүру барысында теориялық мүмкін шегінен шығып кететін климаттық ауытқу. Мысалы, 1977-1981 жылдары Солтүстік Америкадағы суық қыстар 10 мың жылда бір рет болатын жағдай деп есептеледі
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-14
|
Бөлім: |
Жергілікті, жаһандық және мәдени маңызы мәселелерді зерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Ауаның ластануы |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылардың ауа
туралы алған білімдерін жүйелеп,ауаны таза ұстаудың,таза ауамен
тыныс алудың маңызын ұғындыру.ауаны ластау көздері және оны
болдырмау туралы көзқарас
қалыптастыру. |
|
Бағалау критерийі |
ауаны таза ұстаудың,таза ауамен тыныс алудың маңызын анықтайды; ауаны ластау көздері және оны болдырмау жолдарын сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Адами құндылықтарды дәріптеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі «Ой қозғау» әдісі бойынша оқушылар жаңа тақырып туралы білетін ақпараттарымен бөліседі .
Осылайша жетекші сұрақтарға жауап бере отырып, сабақтың мақсаты мен жетістік критерийлері айқындалады. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау Топтық жұмыс1-тапсырма. Мәтінді оқыңдар. Мәтін құрылымын сақтай отырып, графиктік кестелерге «Ауаның ластануы» туралы мәліметтеріңізді жазыңыздар. (сурет, сызба) 2-тапсырма «Ойлан-жұптас-бөліс» «ПОПС» формуласы. «Попс формуласы»: «Ауаның ластануы-жаһандық мәселе» 1-қадам: «Менің ойымша...» 2-қадам: «Себебі мен оны былай түсіндіремін...» 3-қадам: «Оны мен мынадай фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын...» 4-қадам: «Осыған байланысты мен мынадай қорытындыға келдім...» ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; 3- тапсырма «File» әдісі «Ауаның ластануына жол бермеу өз қолымызда» пікіріне талдау жасаңыз
ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: ауаны таза ұстаудың,таза ауамен тыныс алудың маңызын анықтайды; ауаны ластау көздері және оны болдырмау жолдарын сипаттайды
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ. «Екі жұлдыз, бір ұсыныс» беру арқылы бағалау ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Үйге тапсырма |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
абиғи ортаның жаһандық өзгерістерінің маңызды экологиялық салдарларына жататындар:
-
Жер атмосферасында булы газдардың ұлғаюы есебінен болып жататын климаттың өзгеруі.
-
Азонды бұзатын заттар (АБЗ) шығындыларының есебінен Жердің азон қабатының бұзылуы.
-
Ормандардың жойылуы мен құлдырауы, топырақ эрозиясы, су қоймаларының ластануы, өсімдіктер мен жануарлар түрлерін дайындау есебінен биотүрліліктің жоғалуы.
-
Жердің топырақты-өсімдікті қабатының бұзылуы есебінен жерлердің шөлге айналуы және азып-тозуы.
Жаһандық экологиялық мәселелер атмосфералық ауаның ластануына байланысты. Атмосфера планетадағы өмірдің айқындаушы шарты болып табылады. 1 млн халқы бар қала жыл сайын атмосфераға 10 млн тонна су буын, 2 млн тонна газдар, 20 мың тонна шаң-тозаң мен 150 тонна ауыр металдар шығарады. Дүниежүзілік Денсаулық сақтау ұйымының деректері бойынша зерттелген елдердің жартысында 802 шоғырлануы стандартты нормалардан артық.
Жылыжай әсері және климаттың өзгеруі. Жылыжайдағы әйнек секілді, С02 атмосферада Күннің сәулелі энергиясын Жер бетіне өткізетіні мәлім, бірақ ол Жердің инфрақызыл (жылы) сәуле шығаруын ұстап қалады және осылайша жылыжай (бу) әсерін құрайды. Негізгі булы газ көміртектің диоксиді болып табылады (50-65% дейін). Бұдан басқа, оларға метан, азот оксиді, озон, фреон және басқа газдар, барлығы 30 газдың шамасында жатады. Жылыжай әсерінің, салдарынан Жердегі орта жылдық температура соңғы жүз жылдықта шамамен 0,3-0,6°С жылдамдығымен көтерілген. Атмосферадағы көміртек диоксидінің болуын жүйелі түрде бақылау оның өсуін көрсеткен.
Климаттың жаһандық өзгерістері атмосфераның өнеркәсіптік қалдықтармен және пайдаланылып болған газдармен ластануына тығыз байланысты. Жер климатына адам өркениетінің әсері анық, оның зардаптары қазірдің өзінде сезіледі. 1988 жылы АҚШ-та орын алған атмосфераға көмірқышқыл газының шығындысы жүретін көмір мен бензин сияқты отынды жағу және оны сіңіретін ормандарды шабудан, атмосферада оның болуының артуы нәтижесінде болған қатты ыстық пен құрғақшылық — жер атмосферасының жаһандық жылу әсері деп аталатын салдарлары.
Қазба отын тұтынудың өсуімен қатар, атмосферада С02 артуы жерүсті өсімдіктерінің азаюына байланысты болуы мүмкін. Әсіресе Оңтүстік Америка мен Африка елдеріндегі жоғары өнімді ормандардың шабылуының әсері айқын сезіледі. Планетамыздың өкпесі -ормандардың жойылу жылдамдығы өсуде, ғасыр аяғына таман осындай қарқынмен ормандардың көлемі 20-25% азаяды. Атмосферадағы С02-ның қазіргі деңгейінен 60% артуы жер беті температурасының 1,2-2,0°С көтерілуін тудыра алатыны болжанған.
Сол уақытта климат зерттеушілер орташа температураның 0,1°С өзгеруін елеулі, ал температураның 3,5°С өсуін қауіпті деп санайды. Жаһандық жылыну Солтүстік жартышардың негізгі географиялық аймақтарының жоғарырақ ендіктеріне елеулі орын ауыстыруына алып келеді. Атап айтқанда, тундра аймақтары ормандардың жоғарырақ ендіктеріне жылжу кезінде бірте-бірте жоғала бастайды. Жылыну континенталдық және теңіз мұздарына айтарлықтай әсер ететіні даусыз. Мәңгі тоң аймағының аумағы елеулі түрде қысқарады. Жылыжай әсері жауын-шашындар, жел, бұлттар қабаты, мұхит ағымдары мен полярлық мұзды төбелердің өлшемі сияқты, аса маңызды айнымалы шамаларды өзгерте отырып, планетаның климатын бұзады. Континенттердің ішкі аймақтары — құрғағырақ, ал жағалауы ылғалдырақ болады. Суық маусымдар — қысқа, ал жылысы ұзағырақ болады. Буланудың күшеюі кең ауқымдарда топырақтың құрғақ болып кетуіне алып келеді. Жылыжай әсерінің кеңінен талқыланатын және қорқыныш тудыратын салдарларының бірі — бұл температураның жоғарылауы нэтижесінде теңіз деңгейінің болжамды көтерілуі.
Атмосферадағы булы газдар оның пайда болу кезеңінен бастап шағын мөлшерлерде (шамамен 0,1%) болған. Жылыжай әсері есебінен Жердің жылу теңгерімін тіршілік етуге жарамды деңгейде ұстап тұру үшін, ол мөлшер жеткілікті болған. Бұл — осылай аталатын табиғи жылыжай, ол болмаса, Жер бетінің орташа температурасы 30°С төмен, яғни қазіргідей +14°С емес, -17 С болар еді.
Табиғи жылыжай әсері Жерге де, адамзатқа да қауіп-қатер тудырмайды, өйткені булы газдардың жалпы көлемі табиғат айналымы есебінен бір деңгейде ұсталып тұрған, оның үстіне, біз оған өміріміз үшін міндеттіміз. Бірақ атмосферада булы газдардың шоғырлануы жылыжай әсерінің күшеюіне және Жердің жылу теңгерімінің бұзылуына алып келеді. Өркениет дамуының соңғы екі жүзжылдығында нақ осындай жағдай орын алған.
Қышқыл жаңбырлар — бұл атмосфера, гидросфера және литосфера арасындағы зат алмасуының бұзылуы салдары. Міне, ондаған жылдар бойы Солтүстік Америка мен Еуропа үстінен нормадан ондаған, жүздеген, мыңдаған есе асатын қышқылдары бар жаңбырлар жауады. Жаңбырлардағы қышқылды күкірт пен азот оксидтерінің еруі және тиісті қышқылдардың түзілуі тудырған. Күкіртті газ көмірді, мұнайды, мазутты жаққан кезде және күкіртті кендерден түсті металдар өндіру кезінде пайда болады және атмосфераға шығарылады. Ал азот оксидтері жоғары температуралар кезінде азоттың ауа оттегісімен қосылуы барысында, ең бастысы, ішкі жану қозғалтқыштары мен қазандық қондырғыларында пайда болады. Энергия алу — өркениет пен өрлеудің негізі, бірақ қоршаған ортаның қышқылдануымен ілесе жүреді. Бұл жағдайды ЖЭС мұржаларының жоғары қарай өсуі қиындатады. Олардың биіктігі 250-300 және 500 м-ге дейін жеткен. Атмосфераға шығатын шығындылардың мөлшері азаймаған, бірақ енді олар ауқымды аумақтарға жайылып, үлкен қашықтықтардан асып, мемлекеттік шекаралардан өтеді. Күкіртті газ бен күкірт қышқылының әсерінен өсімдіктер жапырақтарындағы хлорофилдің бұзылуы жүреді, оның салдарынан фотосинтез бен тыныс алу қиындайды, өсу баяулайды, ағаш өскіндерінің сапасы мен ауылшаруашылық дақылдардың өнімділігі төмендейді, ал аталғандардың жоғарырақ және ұзағырақ мөлшерлерінің әсерінен өсімдіктер құриды. Қылқанды және жапырақты ормандардың табиғи жаңаруы жүрмейді. Күкіртті газ бен оның туындыларының адамға және жануарларға әсері әсіресе жоғарғы тыныс жолдарының ауруға шалдығуынан көрінеді. «Қышқыл» деп аталатын жаңбырлар топырақ қышқылдығының артуын тудырады, ол жыртылатын жерлерде қолданылатын минералдық тыңайтқыштардың тиімділігін төмендетеді, көпжылдық дақылды шабындықтар мен жайылымдардағы түрлі құрамның құнды бөлігінің түсіп қалуына алып келеді. Әсіресе қышқыл жауын-шашындардың әсеріне Еуропаның солтүстік бөлігінде кеңінен таралған шым жэне ақшыл сары түсті және торфты топырақтар көбірек үшырайды. Одан да үлкен зиян ауылшаруашылық дақылдарға тиюде. Өсімдіктердің беткі қабаттары құриды, клеткалардағы зат алмасуы өзгереді, өсімдіктердің өсуі мен дамуы бұзылады, аурулар мен паразиттерге қарсы түру төмендейді, дақылдар өнімділігінің құлдырауынан ауыл шаруашылығының табыстары азаяды.
Озон қабатының бұзылуы. Озон қабаты атмосфераның жоғарғы қабаттарында орналасқан және онда озонның үлкен мөлшері бар. Ол полюстер үстінде шамамен 8 шақырым және экватор үстінде 17 шақырым биіктікте басталады. Оның мақсаты — қысқа толқынды ультракүлгін сәулелерін сіңіру. Озонның төмен құрамды аймағы Арктикада табылғанын және ол оның шегінен тыс жерге дейін жайылып жатқанын, биіктігі бойынша 12-ден 24-ке дейінгі қабатты алатынын, яғни стратосфераның төменгі бөлігінің айтарлықтай бөлігін алатынын зерттеушілер анықтаған. Іс жүзінде бүл полярлық атмосферада «озон» тесігі бар екенін білдірген. Жерде орташа түрде 1979 жылдан бастап 1990 жылға дейін озонның болуы 5% төмендеген. Озонның бұзылуын хлорфты көміртектер (ХФК) тудыратынын ғалымдар анықтаған. Хлорфты көміртектер 60 жылдан бері тоңазытқыштар мен кондиционерлерде суытқыш агенттер, аэрозольды қоспалар үшін пропеленттер, отты сөндірушілерде көбік қүраушы агенттер, электронды құрылғылар үшін тазартқыштар ретінде, киімді химиялық тазарту кезіңде, көбік пластиктерін өндіруде пайдаланылады. Кезінде олар тәжірибелік қолдану үшін әбден лайық химиялық заттар ретінде қарастырылған, себебі олар өте тұрақты және белсенді емес, яғни улы емес. Ең қызығы, осы қосындылардың енжарлығы атмосфера озоны үшін оларды қауіпті етеді. ХФК азот оксидінің көпшілік бөліктері сияқты тропосферада (атмосфераның төменгі қабаты, ол жер бетінен 15 қаш. биіктікке дейін созылады) тез ыдырамайды және жоғарғы шегі шамамен 50 шақ. орналасқан стратосфераға сіңеді. ХФК молекулалары, озонның шоғырлануы ең көп, шамамен 25 қаш. биіктікке дейін көтерілген кезде, озонның экрандаушы әсерінен төменірек биіктіктерге өтпейтін ультракүлгін сәулелердің белсенді әсеріне ұшырайды. Ультракүлгін жоғары реакциялы қабілеті бар құрамдас бөлшектерге ыдырайтын, кәдімгі жағдайларда тұрақты болатын ХФК молекулаларын, әсіресе атомарлы хлорды бұзады. Қазіргі кезде атмосфераға ХФК шығындылары миллион тоннамен есептеледі, атмосфераға түскен ХФК әсерлері әлі бірнеше онжылдыққа жалғасады. 1987 жылы әлемнің 23 жетекші елі Монреальда оларды ХФК тұтынуын төмендетуге міндеттейтін конвенцияға қол қойды.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-15
|
Бөлім: |
Жергілікті, жаһандық және мәдени маңызы мәселелерді зерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Судың ластануы |
|
Сабақтыңмақсаты |
::Судың ластанусебептерін түсіндіре алады.Кермек су туралы біледі.Кермек судың түрлерін ажыратады. Оны жұмсартудың әдістерін біледі |
|
Бағалау критерийі |
Судың ластану себептерін және судың кермектігіне анықтама бере алады –Судың кермектігін тәжірибе жүзінде түсіндіре алады. Судың кермектігін жою әдісін реакция түрінде жаза алады |
|
Құндылықтарды дарыту |
«Мәңгілік ел» жалпыұлттық идеясының құндылықтарын қолдау мақсатында «Индустрияландыру мен инновацияларға негізделген экономикалық өсу – бұл біздің ең маңызды міндетіміз екендігін ескере келе ауыз су мәселесін шешудің пайдасын айқындау |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі Миға шабуыл
1.Су тіршілік көзі дегенді қалай түсінесің? 2. Табиғаттағы су айналымы 3. Судың адам үшін маңызы 4. Судың қасиеттері Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
«Кинометафора» әдісі «Судың ластануы» тақырыбында бейнематериал ұсыныңыз Мәтінмен жұмыс INSERT әдісі Жаңа материалмен таныса отырып, түртіп алу жүйесімен мәлімет жинайды, саралайды, бағалайды Тіршілік аясының су әлемін былғанудан сақтауды қамтамасыз етудің кешенді шараларына төмендегідей әрекеттер кіреді:
Бұрынғы кеңес одағындағы барлық өндірістік кәсіпорындарды сумен қамтамасыз ету үшін табиғи су көздеріненжылына 100 млд. текше метрге жуық су алынатын және оның әртүрлі дәрежеде былғанған 90 %-ы айналып келіп су қоймаларына қайтарылатын.
Дифференциалды тапсырма 1топ «Баяндауыш» Судың ластану себептері. Постер қорғау 2топ «Толықтауыш» Судың кермектігі. Оны жою әдістері. Тірек сызба арқылы көрсету 3топ «Анықтауыш» Уақытша, тұрақты кермектіктің құрамында қандай тұздар болады, оларды жұмсарту. ЕББ оқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; «Бірге ойлаймыз»-жұптық жұмыс 1жұп Кермек суды жұмсарту үшін, мына заттардың қайсысын қолданады. 2жұп Уақытша кермектік судың құрамында қандай тұздар болады, оны жою жолдарына мысал келтір. 3жұп Тұрақты кермектік судың құрамында қандай тұздар болады, оны жою жолдарына мысал келтір 4жұп Судың ластану себептері 5жұп Төменде берілген иондар ішінен кермек суда болатын иондар мен суды жұмсарту үшін қолданатын иондарды теріп жаз. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Критерий Судың ластану себептері анықтау Судың кермектігін қандай әдістермен жоюға болады Дескриптор Судың ластану себептерін біледі Судың кермектігі туралы мәлімет береді, оны жою әдістерін ұсынады Реакция теңдеулерін жазады өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Бейнематериал https://yandex.kz/video/preview/2549889024999610597 Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс « Білімді стикер». Мына сұрақтар бойынша жауап береді. - Не білдім? - Не білемін? - Не білгім келеді? Үйге тапсырма «қазақстандағы судың ластану мәселелері» |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Дүниежүзілік су қорларының ластануы бүкіл адамзат қауымын алаңдатып отыр. Бұл мәселе Қазақстанға да тән. Судың ластануы көп түрлі әрі ең соңында су экожүйесін бүлдірумен аяқталады.
Су айдындарының ластануын былайша топтайды:
-
биологиялық ластану: өсімдік, жануар, микроорганизмдер және аш бейімді заттар
-
химиялық ластану: уытты және су ортасының табиғи құрамын бүлдіретіндер
-
физикалық ластану: жылу-қызу, электр-магнитті өріс, радиоактивті заттар
Судың сапасы, ластану деңгейі үнемі бақылауға алынып отырады. Судың құрамындағы химиялық қоспалар, тұздық құрамы, еріген бөлшектер, температура әр түрлі болуы мүмкін.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ауыз судың 100-ден астам сапалық көрсеткішін ұсынған. Ал Қазақстанда ауыз су сапасы МемСТ 287482 бойынша 30 міндетті көрсеткішпен анықталады. Су бассейнінің ластануының негізгі себептері — тазартылмаған ағын суларды өзен-көлдерге жіберу. Бұған жол беретіндері:
-
тұрғын-үй коммуналдық шаруашылықтар;
-
өнеркәсіп орындары;
-
ауыл шаруашылығын химияландыру:
-
халық шаруашылығының басқа да салалары.
Ағын суларға құйылатын лас сулар да бірнеше топқа бөлінеді. Оларды қоспалар (ерімейтін, коллоидты, еритіндер), лас сулар (минералдық, органикалық, бактериалдық, биологиялық) деп жіктейді. Лас сулардың ішінде тұрмыстық сарқынды суларда органикалық заттар 58%, минералдық заттар 42 тей болады. Өнеркәсіпте пайдаланылатын сулар мен синтетикалық жуатын заттармен сулардың ластануы өте қауіпті. Бұлар –химиялық ластану көздері. Соның ішінде сулы экожүйелердің пестицид, гербицид және басқа да химиялық улы препараттармен ластануы Қазақстанда кең етек алған. Мәселен, мақта мен күріш, жеміс- жидек, бау-бақша, теплица (жылы жай) зиянкестеріне қарсы бұрынғы Кеңес үкіметі кезеңінде өте көп химиялық заттар пайдаланылған Нәтижесінде, су ластанып, оның сапасы мен микрфлорасы және микрофаунасы, ірі хайуанаттар, құстар зардап шеккен. өз кезегінде химиялық заттардың зиянды қосылыстары азық –түлікпен адам организмін кері әсерін тигізді. Қазіргі кезде ашық өзен, көл суларымен қатар жер асты сулары да сарқынды, шайынды сулармен және еріген зиянды заттармен ластанып отыр. Оның негізгі ластану көздері мыналар:
-
өнеркәсіп өнімдерін сақтайтын қоймалар;
-
химиялық заттар және тыңайтқыштар;
-
тұрмыстық қалдықтар;
-
жер асты суларымен жалғанатын құбырлар;
-
ірі құрылыс учаскелері;
-
күзгі алаңдар, бұрғы-скважиналары болып табылады.'
Жер асты суларында әртүрлі жұқпалы аурулар тарататын микробтар, вирустар кездеседі. Қазақстан жағдайында өзен-көлдердің ластануы көбіне өнеркәсіп шоғырланған аймақтарда, полигондар мен мұнай-газ өндіретін жерлерде жаппай сипат алуда.
Қазақстан Республикасының су ресурстары[өңдеу | кодын өңдеу]
Өзендердің ішінде Ертіс су алабы, Өскемен қорғасын –мырыш комбинаты, Ленинагор қорғасын зауыты, Березов кені, Зырьян зауыты секілді өндіріс орындарының сарқынды лас суларымен ластануда. Су құрамында қорғасын, мырыш, сынап, тағы басқа ауыр металдар шекті мөлшерден асып кетуі жиі байқалады.
Бұрынғы арал теңізінің орындары
Іле-Балқаш бассейні суының сапасы да мәз емес. Мұндағы ластағыш заттар – ауыр металлдар, мұнай өнімдері мен фенолдар. Әсіресе, «Балқашмыс» өндірістік бірлестігі, «Балқаш балық өнеркәсібі», «Сарышаған» ракета полигондары, т.б. кен рудаларын балқыту комбинаттары Балқаш көліне мыңдаған тонна зиянды заттарды төгуде. Іле өзенінің ортаңғы ағысы, жалпы өзен экожүйесі, күріш алқаптары және шеңгелді массивтерін игеруге байланысты минералды тыңайтқыштар мен химиялық препараттар өте көп қолданылып келеді. Нәтижесінде, өзен суының сапалық құрамы төмен. Оның үстіне Іле өзені арқылы мұнай тасымалдау, Қапшағай су қоймасы, Қытай жеріндегі судың ластануы ондағы экологиялық жағдайды қиындата түсуде. Сырдария, Шу, Талас, Қаратал, Ақсу, Лепсі, Тентек, Көксу өзендерінің сулары біршама таза деп есептелінеді. Соның ішінде Сырдария, Шу, Талас өзендері ауыл шаруашылығын химияландыру мен дренажды сулармен ластануда. Әсіресе, Арыс, Келес өзендері күріш пен мақта егіндісінде жиі қолданылатын пестицидтермен ластанып отыр.
Каспий теңізіндегі мұнайды бұрғылау
Соңғы жылдары Каспий теңізінде мұнай өндіруге байланысты және теңіз деңгейінің табиғи көтерілуі аймақтың экологиялық тыныс –тіршілігін шиенеленістіріп отыр. Теңіздің көтерілуі жүздеген мұнай бұрғы- скважиналырын, мұнай қоймалары мен өңдеу объектілерін істен шығарды. Қазір бұл жерлерде 6 мұнай газ кені, жүздеген елді мекендер, коммуникациялар, өнеркәсіп орындары су астында қалды. Нәтижесінде, теңізге көптеген мөлшерде лас заттар, мұнай өнімдері, органикалық қосылыстар, ауыр металдар суға араласуда. Оның үстіне Еділ мен Жайық өзендерінің лас сулары теңіз суын уландыра түсуде. Мәселен, 1995-2000 жылдар аралығындағы кәсіптік балықтар мен бағалы қара уылдырық және ет беретін бекіре тұқымдас балықтардың азайып кетуі тіркелді. Ал, 1999 жылы қырылып қалған 20-30 мың итбалықтың және жүздеген мың құстардың өлуі теңіз суының бүгінгі сапасының көрсеткіші – биоиндикаторы болса керек. Қазіргі Каспий мұнайын игеру бүкіл әлемді дүрліктіріп, шетелдік инвесторларды теңіз «қара алтынын» игеруге ұмтылдыруда. Ал, олардың судың сапасы мен ластануына көңіл бөлуі, экологиялық нормаларды сақтауы күмән туғызады. Атырау, Маңғыстау аймақтарында техниканың ескілігінен бұрғы-скважиналардың бүлінуі, мұнайдың жерге, суға төгілуі қоршаған ортаға зиянын тигізуде. Жерге сіңген мұнайдың қалыңдығы 10 метрге жетіп, жер асты суына қосылуда. Қазір мұнаймен ластану аймағы 200 мың га алып жатыр. Қоймаларда 200 мың т. Мұнай қалдығы, 40 мың т. Көмірсутегі жинақталған. Ақтөбе облысындағ су айдындардың да экологияның жайы нашар. Мәселен, Елек өзені амин өнеркәсібі есебінен және бормен ластануда. Қарағанды металлургия комбинатының және Теміртау қаласындағы «Карбид» өндірістік бірлестігінен шыққан сулар Нұра өзенін барынша ластауда. Жамбыл фосфор зауытының сарқыгнды лас сулары Талас, Асы өзендері мен оның алқаптарын фтор және сары фосформен ластап отыр. Оңтүстік Қазақстан облысында ең көп ластану Бадам-Сайран кен орындарында байқалуда. Әсіресе, Бадам өзені бойындағы қорғасын, фосфор,химия өнеркәсіптерінен бөлінетін қорғасын, мырыш, сынап кей жерлерде шекті мөлшерден 50 есеге дейін асып кететіні тіркелген. Су ресурстарының биологиялық ластануы Арал аймағы мен Батыс Қазақстанда жиірек ұшырасуда. Қазақстанның су ресурстарының сапасын жақсарту және қорғау шараларын жүзеге асыру бағытында мемлекет тарапынан көптеген игі істер жүргізілуде.
Су қорларын қорғау[өңдеу | кодын өңдеу]
Іле өзені
Биосфера мен адамның тіршілік етуі суды пайдалану арқылы өмір сүрді. Адамзат әрқашан суды пайдалануын ұлғайтып, гидросфераға үлкен әсер етті. Қазіргі кезде техносфераның дамуында, әлемде адамның биосфераға әсері күшті қарқынмен өсіп келе жатыр, ал табиғаттық жүйе өзінің қорғаныштық қасиетін жоғалта бастады, яғни қажетті жаңа жолдар тенденцияны іске асыратын нақтылықты сезіну болды, ол табиғат пен бүкіл әлемнің және оны құрайтын құбылыстарында пайда болды. Ал ол жамандыққа негізделді, яғни біздің уақытымыздағы жер үсті мен жер асты суларының бүлінуі. Су қабаттарының бүлінуі, ол биосфералық функциямен және экологияның мәніне ауыр әсерінің тигізуіне әкеліп соқтырады, нәтижесінде оған жаман заттардың түсуі болды. Судың ластануы органолептикалық күшінің қасиетінің өзгерісінде көрінеді, олардың үлкеюі және құрамында сульфат, хлоридтер, нитрат, уытты ауыр темірлер, азайып, еріп, ауаға араласып, тарап кетті де, соның әсерінен радиоактивтік элементтері, ауру туғызатын бактериларжәне т.б. ауыр лас заттар бар. Орта Азия мен Қазақстан жерлері суға кедей деп есептеледі. Ал көне замандарда бұл жерлердің көп бөлігін су басып жатқандығы белгілі. Оңтүстік теңіз ғайып болғаннан кейін оның орнында қазақ жерінде үш су айдыны қалды. Олар: Каспий, Арал, Балқаш. Каспий мұхиттармен жалғасып жатпағанмен оның Волга, Терек, Жайық, Сулақ, Самура сияқты жан-жақтан толықтырып тұратын өзендері көп. Каспийге құятын өзендер электр қуатын алуға бөгеліп, төңірегіндегі алқаптарды қолдан суғарып игеруге кіріскеннен кейін сырттай келетін су көлемі кеміп кетті. 1961 жылдың өзінде Каспий деңгейі230 смтөмен түскен. Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы құрғақ шөл даланың ортасында ірі көлдердің бірі — Балқаш көлі орналасқан. Су бетінің көлемі 19 мың шаршы километр. Бұл көлдің халық шаруашылық мәні ете күшті. Осы көл аркылы республикамызда таукен металлургия өндірістері дамыды. Көл жағалауларында балық және кәсіптік аң аулау шаруашылықтары жетілді. 1950 жылдан бастап үздіксіз жүргізілген бақылау көл суының минералдануының аса өзгермегенін көрсетті.
Арал теңізінің экологиялық жағдайы[өңдеу | кодын өңдеу]
Арал теңізі — ірі ішкі су алқаптарының бірі. Бұрынғы заманнан бері Арал теңізі балық байлығымен атағы шыққан. Амудария мен Сырдария өзен алқаптарында аңшылар бір миллионға дейін ондатр терісін алып тұрған. Кейінгі жылдары Арал теңізіне көптеген ғылыми мекемелер назар аударып отыр. Соңғы 10—15 жылдың ішінде судың гидрологиялық ырғағына айтарлықтай өзгеріс енді, су деңгейі төмендеп оңтүстік және шығыс жағалауындағы теңіздің таяз бөліктері кеуіп қалды. Теңіздің негізгі көзі Сырдария мен Амудариядан су көп мөлшерде кеміді. Бұрын, суармалы егістік дамымай тұрғанда Амудария мен Сырдария Аралға орташа есеппен жылына 62 текше километр су беріп тұратын болса, 1974 жылдан бері Сырдария суы Аралға құймайды, түгелдей жол-жөнекей шаруашылықтарға бұрылып алынады. Ал Амудария құятын судың 75 проценті кеміді, 1975—1978 жылдары Аралға бар болғаны 12 текше километр су берді. Сырдария мен Амудария алқабында барлығы 5,5 миллион гектар суармалы егістік бар, бұл мөлшерді 8—9 миллионға жеткізу жоспарланып отыр. Кейбір зерттеулер бойынша суармалы егістікке жарайтын жер көлемі 16 миллион гектарға жетеді. Су тек суармалы жерге жұмсалып қана қоймай, басқа жолдармен де көп ысырап болады. Күріш және мақта плантацияларында пайдаланылған сулар ойпаттарға ағады да, көп бөлігі топыраққа сіңіп, қалғаны буланып жоқ болады. Мысалы, аса ірі Арнасай және Сарықамыс ойпаттарына жылына 7—8 текше километр су құйылып қайтпастан жоғалады. Осының бәрі Арал теңізінің таяздауына әкеп соқты. 1960 жылдан бері жылма-жыл таяздаудан теңіз деңгейі 7 метртөмен түсті, теңіздің көлемі 14 мың шаршы километрге кеміді. Теңіздің кеуіп қалған бөлігі су басып жаткан белігінің көлемімен теңесті. Теңіз суының тұздылығы да көп артты Теңіз бен өзендерде болып жатқан мұндай құбылыстар балықтардың көбеюіне де кесірін тигізеді. Ауланатын балық көлемі де күрт төмендеді. Мысалы, 1963 жылы 480 мың центнер балық ауланған болса, 1978—1979 жылдары бар болғаны 40—50 мың центнер ауланды. Ондатр аулау мүлде тоқталды.
Еліміздегі су қорының азаюы[өңдеу | кодын өңдеу]
Балқаш
Республикамызда бүгінгі күні 2174 үлкенді-кішілі өзеннен жылына 120 миллиард текше метр су ағады. Бұлар суын 65 оңаша алқаптарға құйып жатады. Мұның ішінде Ертіс, Сырдария, Жайық т.б. Республика халқының жан басына шақсақ, күніне әр адамға 20 литрден келеді. Бұл өте көп мөлшер. Алайда осының бәрі колда болғанда республикада су мәселесі бүгінгідей алаңдатпас еді. Өйткені дүние жүзінде суға ең бай деген Нью-Иорк қаласының әр тұрғынына бір тәулікте келетін судан үш еседен де асады екен. Ал, көріп жүргеніміз кері құбылыс, себебі, даламыз шөлейт аймаққа жатады. Халқымыздың жан басына тәулігіне 100—120 литрден артық су келмейді (бір техника мұқтажына, тұрмыс қажетін өтеуге, егістікті суландыруға, қалаларды көгалдандыруға және ішуге арналған судың бәрі осы санның ішінде). Енді, соншама судың басым бөлігі қайда кетті? деген сұрақ туады. Мұның мынадай себептері бар. Картаға қарасақ ұлаң-ғайыр қазақ даласының оңтүстік-шығысы, батысы таумен қоршалып жатыр. Ол жақтардан ылғалды ауа өтпейді. Республиканың солтүстігі ғана ашық. Көкшетау облысынан басталатын мидай жазықтың бір шеті Мұзды мұхитқа барып бірақ тіреледі. Ол мұхиттан шығып қазақ даласына үш-ақ күнде жететін ауаның ылғалы аз. Басқа жақтардан там-тұмдап келетін ауа да ылғалсыз. Ол жазда аңызақ түрінде келіп оған күн қызуы қосылып, жердегі артық суды буландырып жібереді. Бұл республикамызда су қорының азаюының бір себебі. Екінші себебі республика жерінен өтетін негізгі өзендердің ішінде Ертіс, Есіл, Тобыл Солтүстік Мұзды мұхитқа кететіндігінде; үшінші себебі — Сырдария, Іле, Тентек, Ақсу, Қаратал, Нұра техникалық мұқтажды, не ауызсулық мұқтажды өтей алмайтын Каспий, Арал, Балқаш, Қорғалжын сияқты тұзды айдындарға құйылып жатуында; төртінші және ең негізгі себептердің бірі — әлгі айтқан өзен суларының шаруашылық мақсатта көп бөгеліп, қайрылмастан жоқ болуында. Осыдан келіп республикамыздың жылдық су қорын адам баласына шаққанда жиырма бөлігінің бір бөлігі ғана тиеді. Бүгінгі күні республикамызды сумен қамтамасыз етумен бірге Арал, Балқаш, Каспий сияқты ірі су айдындарын құрып кетуден сақтап қалу проблемасы тұр. Республика далаларын су мұқтаждығынан құтқару мақсатында айтарлықтай жұмыстар істелді. Қазақстан картасына сыйымдылығы миллиардтаған текше метр су жиналатын және ГЭС-і бар Шардара, Қапшағай су тораптары, Сырдария бойында Қазалы торабы, Бөген, Бадам, Тасөткел қоймалары мен Ертіс — Қарағанды каналы пайдалануға беріліп, жүздеген мың гектардан астам қолдан суарылатын жер игерілді. Ол жерлерде пайда болған мыңдаған жаңа шаруашылықтар қыруар пайда беріп отыр. Алайда мұның бәрі ірі су айдындарының күннен-күнге тартылуына себепші болып отыр. Сондықтан жерді суландыру мәселесін қоймалар жасау арқылы шеше отырып, су қорын қорғауды да естен шығаруға болмайды. Каспий, Арал, Балқаш сияқты табиғи айдындарды да жоғалтып алмау керек. Алайда жер асты суын көп пайдаланатын жерлерде бос воронкалар пайда болып, оларға бактериялар, кейбір химиялық элементтер еніп кететіндігі анықталды. Бұл табиғат қорғаудың ережелерін бұлжытпай сақтауды талап етеді. Су қорына аса қауіп-қатер туғызатындар: мұнай, пестицидтер, түсті металдардың, күрделі химиялық қосылыстары. Әсіресе, оның құрамында әртурлі зиянды заттар көп. Өнеркәсіптік өндіріс орындарымен қатар ауыл шаруашылығы өндіріс орындарының су қорына тигізетін әсері де молшылық. Ал лас суларды ауыл шаруашылығына пайдаланудыңда зияны өте көп. Мысалы, ауыл шаруашылығы дақылдарын ластаған сулармен суару, біріншіден олардың шығымдылығы өте төмен, ал екіншіден адам денсаулығына қауіпті болады. Сонымен қатар топырақтың тұздылығы көтеріледі, топыраққа биохимиялық процестердің жүруі төмендейді. Сулардың ластануы әсіресе балық қорына тікелей зиян келтіреді.
Каспий теңізі
Соңғы кездерде республикада суды ластандырудан қорғауды күшейтуге байланысты біршама маңызды шаралар қабылданды. Еліміздің көптеген ірі қалаларында ірі-ірі су тазалайтын құрылыстар салынады. өнеркәсіп салаларында суларды екінші қайтара пайдалану жұмыстарына көңіл бөліне бастады және өнеркәсіп мұқтаждарын қанағаттандыру үшін таза суларды жұмсау азайды. Алайда бұл мәселелер жөнінде кемшілік баршылық. Сондықтанда тұщы ауыз суларды таза ұстау, оларды ластамау, орынды пайдалану, үнемдеп жұмсау жұмыстары бүкіл халықтық көкейтесті мәселеге, актуалды проблемаға айналып отыр.
Су ластануының алдын - алу[өңдеу | кодын өңдеу]
1)Шаруашылық және ауыз су ретінде
пайдаланатын су тоғандарына құятын ағындардағы суды былғаушы зиянды
заттардың шептік мөлшері арнайы ережемен белгіленген және онда
зиянды заттар тізімінде 400- ден аса атау
тіркелген.
2)Өндірістік мақсатта пайдаланылатын судың
өзі жұмыс істеушілерге зиянсыз, құрал-жабдықтардың жемірілуін,
олардың түбіне тұз тұруын туғызбайтындар жәнеөнім сапасына кері
әсер етпейтіндей болуы тиіс.ауыл шаруашылығы алқаптарын суғаруға
жұмсалатын су өсімдікке зиянсыз және өнім,түсім мен топырақ сапасын
нашарлатпайтын болуы тиіс.
3)Су қоймалары да әр түрлі мақсатта
қолданылатындықтан, оларды былғанудан сақтау шараларын негіздеу
үшін зияндылық дегеннің, өзі не екені, оның қандай дәрежелері,
белгісі бар екенін анықтап алу керек болады. «Жерүсті суларын төгін
сулармен былғанудан сақтауережелері» бойынша судың былғнубелгісіне
оның дәм арқылыбілінетін қасиеттерінің өзгеруі құрамында адамға,
жан-жануарларға, құсқа, балыққа, жемдік және кәсіптік ағзалар
зиянды заттардың болуын жатқызады. Сондай-ақ су ағзаларының қалыпты
өмір сүру жағдайын күрт өзгертуі мүмкіндіктен, судың қызуыда
қалыпты өмір сүру жағдайын күрт өзгертуі мүмкіндіктен судың қызуыда
бақылауда болуы тиіс.
Соңғы жайт бүкіл әлемдік денсаулық сақтау ұйымының нұсқауында да
арнайы көрсетіледі, онда «егер су, оның құрамын немесе түбінің
бедерін өзгерту салдарынан су пайдаланудың кез келген түрінің бірі
үшін жарамсыздық танытса, оны былғанған деп есептеу керек» деп
жариялаған. Су сапасына қатысты жасалған «Тазалық ережесі және
жерүсті суларын былғанудан сақтау ережесінің су бөгендерін, олардың
тазалық дәрежесіне қарай екі топқа бөледі. Бірінші топқа ауызсу
және мәдени-тұрмыстық мақсаттағы су бөгендерін, (олардың ) екінші
топқа балық шаруашылығы мақсатындағы су тағамдары жатады. Ереже
бойынша су бөгендеріндегі қалқып жүрген ермелер мен жүзгіндер
мөлшері, судың иесі, дәмі, түсі, қызуы, РН мәні, құрамы және ондағы
минералдық ермелердің,суда еріген оттектің қойырлығы, судың оттекке
деген биологиялық сұранысы, улы және зиянды заттар мен ауру
таратқаш бактериялардың құрамы мен шектік жіберімдік қойырлығы
назарда ұсталып, тексерілуі тиіс. Төгін су мөлшері, соның ішінде
құрамында зиянды органикалық қосылыстар бар төгін су мөлшері
жылдан-жылға артып келеді. Сондықтан оларды тазартуға қоса басқа
кешенді шаралар жүйесін қолдану қажеттігі туады. Мысалы: сұйық
қалдықтарды сол өндірістің өзінде қандай да іске жарату, су
пайдалануды азайт, өндіріс ішінде су айналымын қалыптастыру, яғни
суды қата пайдалану, сусыз технологияларға көшу жолдарын ойластыру
қажет.
Қосымша №2
Әлемдік судың ластануына жол бермеу[өңдеу | кодын өңдеу]
Тіршілік аясының су әлемін былғанудан сақтауды қамтамасыз етудің кешенді шараларына төмендегідей әрекеттер кіреді:
-
Суы аз немесе қалдықсыз, оқшауланған суайналымдық және аралық тазалау немесе суды салқындатып, қайтадан іске жарату жүйесі бар технологияларға көшу.
Бұрынғы кеңес одағындағы барлық өндірістік кәсіпорындарды сумен қамтамасыз ету үшін табиғи су көздеріненжылына 100 млд. текше метрге жуық су алынатын және оның әртүрлі дәрежеде былғанған 90 %-ы айналып келіп су қоймаларына қайтарылатын.
-
қалдық көлемін азайтып, сусызданған қалдықты немесе былғауыштардың қойырланған ерітіндісін жер қойнына көму технологиясын жетілдіру.
-
Өндіріс және тұрмыс қалдықтармен былғанған сулардытазалау әдістерін жетілдіру.
-
Өсімдіктерді аурудан және түрлі зиянкестерден, егістіктерді арам шөптерден қорғауды қамтамасыз етуші биологиялық және басқа да агротехникалық шаралардың пәрменділігі мен қолданыс аясын кеңейте отырып, ауыл шаруашылығы өндірісі мен орман шаруашылығын шектен тыс химияландыруға тоқтау салу.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-16
|
Бөлім: |
Жергілікті, жаһандық және мәдени маңызы мәселелерді зерттеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Жердің ластануы |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жердің ластану денгейін анықтап себеп-салдарын талқылайды Жердің ластану денгейін зерттеуде тұжырым жасайды |
|
Бағалау критерийі |
Жердің ластану денгейін анықтап зерттеуде себеп-салдарын талдайды |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі. -Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу. -Сыныптың психологиялық ахуалын қалыптастыру «Жуан және жіңішке сұрақтар» әдісін қолдану арқылы оқушылардың алдыңғы білімін тексеру:
Суреттер мозайкасын құрастыра отырып, мағынасын ашу арқылы 3 топқа бөлу
|
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
1-сурет 2-сурет https://konspekta.net/mydocxru/baza8/1376908656.files/image170.png 3-сурет https://www.curriculumnacional.cl/614/articles-22958_recurso_jpg.jpg |
|||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Т:/(Топтық жұмыс) 1-тапсырма «Джигсо-2» әдісі арқылы топтарға шағын мәтін беру арқылы оқылым мен тыңдалым, сыни ойлау дағдысын қалыптастыру 1 топ Жерді құрайтын, құрамы мен тығыздығы әр түрлі, концентрлік (шамамен сфералық) қабаттар. Олар сыртқы және ішкі геосфералар болып бөлінеді. Атмосфера - газ массасынан және ылғалдан тұратын жердің ауа қабаты. Гидросфера — су қабаты, оның жоғ. шекарасы су алаптарының ашық беті арқылы өтеді. Талдау сұрағы: Сыртқы геосфераны қамтитын аралықты атап, сипаттама беріңіз.
2-топ Биосфера — жердің органик. өмір бар жоғарғы жағын құрайды.Ол гидросфераны, атмосфераның озон қабатынан төм. жағын және литосфераның жоғ. бөлігін қамтиды. Ядро — жердің орталық өзегін құрайтын өте тығыз қабат. Ол сыртқы сұйық және ішкі (орталық) субядродан тұрады. Мантия - жер қыртысы мен ядро аралығында орналасқан ең үлкен аралық қабат. Талдау сұрағы: ішкі геосфераға қамтитын аралықты атап, сипаттама беріңіз.
3 топ Геоэкологиятолық жер бетін емес, тек геосферамен қиылысатын, адам мекендейтін жер бетінің жұқа қабығын зерттейді. Барлық геосферада табиғи ресурстардың сарқылуы байқалады, табиғи нысандардың сапасы нашарлап, олар табиғи қасиетінен айырылады, барлық биосфера нысандарында өмір сүру жағдайлары тез нашарлайды. Талдау сұрағы: геосфералардың ластануының себеп-салдарынанықтаңыз.
ЕБҚ оқушы (есту, көру, ойлау қабілеті) тапсырманы саралау арқылы орындайды. 2- тапсырма С:/ (сыныптық жұмыс). «Кері дизайн» әдісінде оқушылар талдау сұрақтары жауап беріп, кескін картаны толтырады.
ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор:
Дескриптор:
өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
ақпарат көзі: https://kk.wikipedia.org/wiki/Геосфералар ақпарат көзі: https://www.opiq.kz/kit/51/chapter/4139
http://expert.mektep.kz/ru/shop/120670-10_klass_og/122219-geografija_10/1 Кескін карта: https://ds05.infourok.ru/uploads/ex/0595/0008df34-9ef74258/hello_html_m73b43de9.png |
|||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «ҚҚҚ» әдіс арқылы сабақты қорытындылау. Оқушыларға тапсырманы орындаудағы қызықты, қиын, құнды болған жерлерін жазуды ұсыну
Үйге тапсырма Жердің ластануы |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
|||||||||||||||||||||
Қосымша №1
Жалпы алғанда, ластану қоршаған ортаға қосылатын қосылыс ретінде сипатталады, бұл біз үшін маңызды мәселе тудырады және табиғатқа жағымсыз әсер етеді. Бүгінгі күні халықтың қарқынды өсуіне байланысты қалдықтардың саны қоршаған ортада үлкен. Адамның денсаулығына және басқа тіршілікке кері әсер ететін заттардың қоршаған ортаны ластауы ластануға әкеледі. Қоршаған ортаға әсер ететін заттар ластаушы заттар болып табылады. Биоразлагирующих қалдықтар табиғатқа әсер етпейді, бірақ ыдырайтын емес биоразbolированные қалдықтарға қарағанда, қоршаған ортаға қатер төндіреді.
Ластану экожүйеде теңгерімсіздікке және климаттың өзгеруіне әкеп соқтырады, ол біздің өмір салтымызға кері әсерін тигізеді. Технология мен жаңарудың өсуімен ластану адамның ауруына әкеліп соқтырды. Біздің өмірімізге қатты әсер еткен бірнеше орта бар.
3. Топырақтың ластануы:
Ластанудың көптеген басқа түрлерінің қатарында топырақтың ластануы немесе жердің ластануы келесі болып табылады. Топырақ маңызды табиғи ресурстардың бірі болып табылады. Топырақ көптеген жануарларға баспана береді және біздің негізгі қажеттіліктерімізді алатын өсімдіктердің өсуін қолдайды. Топырақ зиянды заттар топырақпен араласқан кезде зиянды және ластанған.
Топырақтың ластануының себептері мен көздері:
-
Топырақтың ластануына әкелетін көптеген ластаушылар бар. Тыңайтқыштардың шамадан тыс пайдаланылуы топырақты ластайды. Топырақтан азот қосындысы өсімдіктердің қоректік заттарды алуына жарамсыз етеді.
-
Өнеркәсіптік ағынды суларда зиянды химиялық заттар бар, олар топыраққа ағынды сулармен кіреді және топырақтың бедеулігін жасайды.
Топырақтың ластануының әсері:
Өндірістік қалдықтардың қоқыстары топырақтың сапасын төмендетеді және сол аймақта табиғи өсімдіктерге зиян келтіреді. Ағаштан аластату топыраққа әсер етеді және топырақ эрозиясына әкеледі.
Топырақтың ластануын болдырмау жолы:
Қатты қалдықтарды тиісті түрде қоқысқа тастау санитарлық полигондарда жасалуы керек. Өнеркәсіптік қалдықтарды дұрыс өңдеуден босату қажет емес. Көп ағаштарды отырғызу топырақ эрозиясына әкелмейді. Химиялық тыңайтқыштар немесе тыңайтқыштар орнына органикалық тыңайтқыштарды қолдану қажет.
4. Шудың ластануы:
Шуыл соңғы уақытта ластанудың тағы бір әдісін тудырады. Бұл негізінен қалалық ластану. Жаңғырту мен дамытудың арқасында елеулі экологиялық салдар туды. Шу - біздің ортаға жағымсыз дыбыс. Бұл адамға жағымсыз әсер етеді. Өнеркәсіп, техника және технологиялар дамуына байланысты қазіргі заманғы өмірге терең енген. Шу адам өмірінің тыныштығын бұзады. Үлкен дыбыстар мен шудар зауыттарда, жолдарда, ұшақтарда немесе базарда пайда болады. Дыбыс қарқындылығы дебелдер деп аталатын құрылғыда өлшенеді (дБ). Біздің жүйеміз үшін 80 дБ-тан артық дыбыс шуды ластайды.
Шуылдың ластану себептері:
Әртүрлі көздер табиғи немесе адам жасаған шудың ластануына әкелуі мүмкін.
-
Автокөліктердің моторы, авто мобилдер, ұшақтар, үндеткіштер, сиреналар, дауыс зорайтқыштар, тіпті дауыстап кетті деп аталатын техногенді көздер шуды ластайды. Гүлайым сияқты табиғи көздер, шудың ластануына әкеледі.
-
Ұшақ жол шуынан гөрі ыңғайсыздықты тудырады. Әуе қозғалысы әлдеқайда жоғары деңгейге көтерілді. Жоғары реактивті әуе кемелерін шығаратын биік шу, ол адамның байланысын бұзып қана қоймай, есту қабілетінің бұзылуына әкеліп соқтырады.
Шудың ластану әсері:
Елордалық қалаларда шу деңгейі өте жоғары, бұл бас ауыруы, жоғары қан қысымы және есту проблемалары. Шу-ақ стресс туғызады, алаңдаушылық, бұл жүрек соғу жылдамдығын арттырады. Шудың үздіксіз әсері ұйқысыздық пен гипертонияға әкеледі. Тіпті жоғары қарқынды дыбыстарға ұшыраған адамдар бұзылып, жара пайда болады. Тұрақты шудың ластануы жүйке бұзылуына және ауыр жүйке мәселелеріне себеп болады. Осының бәрі бізге әсер етеді және бізде үлкен әсер етеді.
Шудың ластануын болдырмау жолы:
Шудың ластануын төмендету үшін белгілі бір әрекеттерді жасауымыз қажет. Дауыс зорайтқыштарды түнгі және таңертең таңертеңгі уақытта қолдану кез-келген уақытта жасалмауы керек, сондай-ақ төмен дыбыс қарқындылығын сақтайды. Мүйіздерді қажетсіз пайдалану шектелуі керек.
Көлік құралдары тиісті дыбыс зорайтқыштарды қолдануы керек. Шулы көлік құралдарын тұрғын жайға кіргізуге болмайды. Терезелердегі қалың шыны панельдер шудың ластануын көп мөлшерде азайтады. Ағаштар шуды сіңіреді, сондықтан ағаш отырғызу шудың ластану деңгейін төмендетуге көмектеседі.
5. Радиоактивті ластану:
Ең қауіпті және қауіпті ластану түрлерінің бірі - радиоактивті ластану. Радиоактивті ластану атом электр станциясынан туындаған.
Радиоактивті ластану себептері:
-
Егер атом электр станциясында тиісті қорғаныс болмаса немесе қуатты шалбарда істен шықса, ол радиоактивті ластануды тудырады. Атом электр станциясында радиоактивті заттардың ядролық бөлінуі жасалады.
-
Радиоактивті металдар бета сәулелері және гамма сәулелері сияқты зиянды сәулелерді босату арқылы ыдырайды.
-
Радиоактивті ластану атом электр станцияларындағы реакторлардың зақымдануы нәтижесінде пайда болуы мүмкін, бұл ластануды тудырады және әсер жыл бойы немесе қалдықтарды зауыттың топырағына немесе су объектілеріне төгілуі мүмкін.
Адамға әсер ету:
Радиоактивті заттар біздің денсаулығымызға әсер етеді. Оның ластануы қатерлі ісікке, соқырлыққа, бедеулікке, топыраққа, су мен ауа ауруына, сондай-ақ туған кезіндегі ақауларға байланысты маңызды денсаулық мәселелерін тудырады.
Радиоактивті ластануды болдырмау әдісі:
-
Бұл электр станциялар тұрғын алаңдарынан алыс жерлерде және радиацияның сырттан келмеуі үшін, сондай-ақ дұрыс тастаудың маңызы зор қабырғаларды салу арқылы қорғауды қажет етеді.
-
Жазатайым оқиғалар болуы мүмкін, сондықтан осы зауыттарда жұмыс істейтін қызметкерлер қосымша қорғаныс қажет. Қалдықтар немесе түпкі өнім қорғасын түрінде келеді, оны дұрыс орналастыру керек, әйтпесе топырақта және суда араласады, бұл одан әрі ластайды.
6. Жеңіл ластану:
Бұл ластану қоршаған ортадағы қажетсіз жарықтан туындайды. Керек емес шамдар және жұмыс үшін минималды жеңіл энергияны пайдаланудың орнына жарықтың көбірек энергиясын қолдануы жеңіл ластануға себеп болуы керек.
Жеңіл ластану себептері:
-
Түнде аспанның жарқырауы жұлдызды және планеталарды дұрыс емес жарықпен көрсетеді. Бұл астрономиялық құбылыстардың байқалуына және көру қиынға түседі.
-
Көшелердің шамдары бір-бірімен біріктіріліп, екіншісі жарық энергиясының көлемін арттырады.
Бұл жарықтың ластануына әкеліп қана қоймайды, сонымен бірге энергия шығынын тудырады. Жарық шамдары негізінен елордалық қалаларда және арнайы функцияларда қолданылады. Ашық найзағай жарнамалық тақталарда және түнде кез-келген спорттық іс-шараларда көрінеді. Шектен тыс жарық біздің көзімізге, әсіресе біздің торшамызға әсер етеді.
Адамға әсер ету:
-
Мұндай жоғары вольт жарықтары бас миының және мигриннің туындауына әкеледі.
-
Адамның денсаулығы мен ұйқы циклдары осы ластанудың алдын алады.
Жеңіл ластануды болдырмау жолы:
-
Көше мен жолдардың жарықтандырылғанын қамтамасыз ете отырып, шамдарды минималды түрде пайдалану керек.
-
Жеңіл жарық жарығы артықшылығы болуы мүмкін.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспар-18
|
Бөлім: |
Әртүрлідүниетанымдарменкөзқарастардытүсінужәнеқұрметтеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Дүниетанымдық түсіну |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жаһандықмәселелербойыншакөзқарастардыанықтау, сипаттаужәнесынисалыстыру |
|
Бағалау критерийі |
жаһандық мәселелер бойынша көзқарастарды анықтайды; жаһандық мәселелер көзқарастарды салыстырады; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі. Амандасу.Топқа біріктіру Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Тақырыпқа шығу
Оқушылардың жауаптары арқылы сабақтың тақырыбына шығу. Оқушыларды сабақтың тақырыбымен, оқу мақсаттарымен және бағалау критерийлерімен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Деректермен жұмыс Тапсырма №1 Жаһандық мәселелер дегеніміз шешімі өркениеттің ары қарай өмір сүруіне әсер ететін мәлелердің жиынтығы болып табылады. Олар қазіргі заман адамының өмірінің дамуының әркелкілігі мен адамдардың әлеуметтік - экономикалық, саяси - идеологиялық арақатынасында пайда болатын қарама - қайшылықтардың себебінен туындайды. Бұл мәселелер жалпы адамзаттың өміріне әсер етеді. Адамзаттың жаһандық мәселелері - ғаламшарымыздың барлық тұрғындарының өмірлік қызығушылығын қозғайтын және бұл мәселелерді әлемнің барлық мемлекеттері ортақтасып шешетін мәселелер. Адамзаттың жаһандық мәселелеріне жататындар: Оңтүстік-Солтүстік мәселесі; азық-түлік мәселесі; кедейлік мәселесі; энергетика мәселесі; экология мен тұрақты даму әселесі; әлемдік мұхитты меңгеру мәселесі; демография мәселесі; АИВ инфекциясы және т.б. Бұл тізім тұрақты емес. Сонымен қатар, өркениеттің дамуымен бірге жаңа жаһандық мәселелер туып отырады (ғарыштық кеңістікті игеру, климатты қадағалау т.б.) Анықта. (жеке жұмыс)жаһандық мәселелер туралы бейнематериалмен танысып болған соң, ұсынылған шағын мәтіннің мазмұнына қарай сюжеттік кестені толтырады.
ЕБҚ оқушы жаһандық мәселелер туралыжазбаша түрде орындайды «Неге? Неге? Неге?» әдісі «жаһандық мәселелер бойынша көзқарастар» тақырыбына, ПТМС формуласын қолданып, эссе жазыңыз.
Позиция «Әр тұлғаның жаһандық
мәселелер бойынша көзқарастары ұқсас
деп санауға
болады/болмайды?» Мысал (мұны мынадай мысал арқылы дәлелдей аламын....) Салдар(қорытынды жасаймын....) ВЕНН диаграммасы Әл елдің жаһандық мәселелер бойынша көзқарастарын салыстыруды ұсыныңыз ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: жаһандық мәселелер бойынша көзқарастарды анықтайды; жаһандық мәселелер көзқарастарды салыстырады; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
ПТМС формуласы
Кесте ВЕНН диаграммасы
ҚБ парағы |
||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Кері байланыс
Нені білгім келеді? Үйге тапсырма Жаһандық проблеманы түсіне білу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Қазіргі заманның жаһандық
мәселелерін түсінуге және шешудегі философияның рөлі және
мүмкіндіктері
Жаһандану немесе глобализация (ағылш. Global - «әлемдік»,
«дүниежүзілік», «жалпы») -
жаңа жалпыәлемдік саяси, экономикалық, мәдени және ақпараттық
тұтастық құрылуының үрдісі. Терминді ғылыми айналымға алғаш рет
1983 жылы енгізген америкалық экономист Теодор Левитт. Жаһанданудың
жаңа сатысының түрлі аспектілерін 20 ғасырдың ортасынан бастап Уолт
Ростоу, Дэниел Белл, Алвин Тофлер, Питер Дракер, Джон
Нейсбитт, Лестер Туроу зерделеді. Олар ғылымға “интеллектуалдық
индустриялар экономикасы”, “ақпараттық қоғам”, “техникалық
революция”, “ақпараттық жарылыс”, “ғаламдық ауыл” деген ұғымдарды
енгізді.
«Жаһандану» деген терминді қазіргі таңда естімеген адам жоқ шығар. Бұл сөзді балабақшадағы балаға дейін біледі деген ойдамын. Бірақ «Жаһандану деген не?» деген сұраққа адамдардың көбісі нақты жауап бермейді. Елдің көп бөлігі бұл сөздің мағынасын түсінгенімен аталған сұраққа нақты жауап бере алмайды. Қазіргі таңда жаһандану, ең алдымен, бүгінгі орын алып отырған халықаралық экономикалық қатынастардың сипаты мен серпінді техникалық прогресті қамтамасыз ететін өндірістік күштердің (көлік, байланыс құралдары, әлемдік компьютерлік желілер және т.б.) даму деңгейіне қатысты болып келеді. Осы орасан ғылыми-техникалық прогресс әлемнің бейнесін түбірімен өзгертіп, жаһандануға алып келді, алуан түрлі халықтарды бір-біріне жақындата түсті. Дегенмен, қазіргі жаһандану бір жақты сипатқа ие емес. Өте ауқымды болып келетін өндірістік-қаржы ресурстарының трансұлттық корпорациялардың қолына шоғырлануы оларды, шындығында, әлемнің нағыз қожасына айналдырады. Нәтижесінде трансұлттық мемлекеттер өз егемендігінен айрылып, өз елдерінің нарықтарындағы қаржы-экономикалық жағдайды бақылау тізгінін босатып алады. Бұл жаһандық мәселелердің біреусі ғана болып табылады.
Жаһандық мәселелер дегеніміз шешімі өркениеттің ары қарай өмір сүруіне әсер ететін мәлелердің жиынтығы болып табылады. Олар қазіргі заман адамының өмірінің дамуының әркелкілігі мен адамдардың әлеуметтік - экономикалық, саяси - идеологиялық арақатынасында пайда болатын қарама - қайшылықтардың себебінен туындайды. Бұл мәселелер жалпы адамзаттың өміріне әсер етеді.
Адамзаттың жаһандық мәселелері - ғаламшарымыздың барлық тұрғындарының өмірлік қызығушылығын қозғайтын және бұл мәселелерді әлемнің барлық мемлекеттері ортақтасып шешетін мәселелер. Адамзаттың жаһандық мәселелеріне жататындар: Оңтүстік-Солтүстік мәселесі; азық-түлік мәселесі; кедейлік мәселесі; энергетика мәселесі; экология мен тұрақты даму әселесі; әлемдік мұхитты меңгеру мәселесі; демография мәселесі; АИВ инфекциясы және т.б. Бұл тізім тұрақты емес. Сонымен қатар, өркениеттің дамуымен бірге жаңа жаһандық мәселелер туып отырады (ғарыштық кеңістікті игеру, климатты қадағалау т.б.)
Иудаизм, христандық пен
исламдағы 4000 жылдық ізденіс: Құдайтану
баяны
Бұл еңбекте әр дінге деген, оны ұстанушылардың сенімене деген құрмет көрсетіліп қазіргі таңдағы қалыптасқан ой пікірлермен ұштастырып жазылған.Кітап тілі қарапайым тілде жазылмаған, Құран,Библия,Тәурат мазмұндарымен таныс емес адамға түсінуге өте қиын. Сондықтан, кітапты бастамас бұрын бұл қасиетті кітаптардың тым болмағанда жалпы мазмұнымен, кіріспесімен танысып алған жөн деп ойлаймын.
Кітап барысымен,тақырыбын,
мазмұнымен таныссақ ол жердегі ең басты тақырып ол «Құдай» болып
тұр. Оның қайдан туындағаның, тірі жан ба жоқ па, адамның, әр
діннің өміріндегі орны мен мақсатын, әр түрлі діндердегі құдайларды
және оның келешектегі қоғамда, адам өмірінде орны барма сол туралы
кеңірек талқыланып зерттеулер жазылған.
Сонымен қатар, қазіргі кездегі қате пікір Ислам дінініңдегі әйел
адамның ер адаммен салыстырғанда мүлде бағаланбауы және әйел адамды
кемсіту жайындағы қате
пікірге кітапта аяттармен, Мұхаммед(с.ғ.с) пайғамбардың
өмірімен байланыстырылған жауап жазылған. Оның мысалын мына
үзіндіден байқауымызға болады: «Мұхаммедтің көзі» тірісінде бұл
идеалдың ішіне ер мен әйелдің тең құқығы да кірген еді. Қазір Батыс
жұртында исламды бейне бір әйел затын бұрыннан жек көретін дін
сияқты сипаттайтын көзқарас орныққан. Бірақ Алланың діні де
христандық сияқты әуелде әйел затына жайлы
қараған.
Исламға дейінгі жәһилет (надандық) дәуірінде «Кіндік кезеңге» дейін салтанат құрған әйелдерге деген теріс көзқарастың тамыры Арабияда тереңге кеткен еді. Мысалы көп әйел алу кең тараған болатын. Тұрмысқа шыққан қыздың өзі әкесінің үйінде тұра беретін. Ақсүйек әйелдерде ғана біраз бедел мен билік болды. Мысалы, Мұхаммедтің әйелі Хадиша саудасы дөңгелеген кәсіпкер еді. Бірақ ол кезде көп әйел күңнің дәрежесінде күн кешетін. Олардың не саяси, не адами құқықтары болмады. Қала берді, қыз баланы нәресте кезінде өлтіру қалыпты ғұрып саналды. Мұхаммедтің ізінен ең бірінші ергеңдердің ішінде әйелдер де болды. Ер мен әйел құқықтарын теңестіру пайғамбардың арманы еді. Сәбилерді өлтіруге Құран сөзі қатаң тыйым салды және қыз бала туылғанда, бұлқан-талқан болатын арабтарды сөкті. Одан бөлек ажырасу мен мирас бөлісуде әйелдердің заңды құқықтарын орнықтырды. XIX ғасырдың аяғына дейін мұндай теңдік Батыс әйелдерінің түсіне де кірмеген еді. Мұхаммед үмбет ісін қалыпқа келтіруге әйелдерді белсенді болуға жігерлендірді. Әйелдер ой-пікір ұсыныстарының жерде қалмайтынына сенімді болғандықтан, пікірлерін ашық айтатын дәрежеге жетті (166 бет).
«Өкінішке қарай, христандықтар сияқты исламда да
еркектер дінді
өздеріне бейімдеп, жекешелендіріп алды. Олар Құран мәтіндерін
мұсылман әйелінің теңдігін жоққа шығаратын жолдармен тәпсірлеп
тастады. Құран бүкіл әйелге «жаппай бетіңді бүркеп жүр» деп
бұйырмаған. Ондай аят Мұхаммедтің әйелдеріне ғана қатысты енген
еді. Бұл олардың ерекше мәртебесін айқындап тұру үшін керек болған.
Алайда, ислам діні әлемдік өркениеттен орын алып, іргесі бекіген
соң, бұл дәстүрді бүкіл әлемге таратты. Соның кесірінен әйелдер
екінші дәрежедегі адамға айналып шыға келді. Арабтар әйелдердің
бет-әлпетін бүркеп, гаремдерге қамап қоюды парсы жұрты мен
христандық Византиядан «жұқтырған»
еді
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-19
|
Бөлім: |
Әртүрлідүниетанымдарменкөзқарастардытүсінужәнеқұрметтеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Басқа адамның көзқарасын қабылдау мүмкіндігі |
|
Сабақтыңмақсаты |
Бастапқыжәнеқайталама дереккөздердендәлелдемелердіжинау, жазужәнеталдау; |
|
Бағалау критерийі |
адамның көзқарасын қабылдау мүмкіндіктерін анықтайды; басқа адамның көзқарасын қабылдау мүмкіндігін сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Адами құндылықтарды дәріптеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
І. Ұйымдастыру кезеңі : 1.Сәлемдесу; 2.Психологиялық ахуал қалыптастыру. 3.Көңіл күйлерін тұрақтандыру,сабаққа шабыт тұдыру мақсатында көңіл күйді көрсететін карточкаларды тарату Тапсырма 1 «Миға шабуыл» әдісін пайдалана отырып. Әлемдік көзқарас тақырыбына салынған карикатураны көрсетіп, сұрақ қою арқылы тақырыпты бірге анықтау: · Бұл карикатурада кімдер бейнеленген? · Бұл сурет қандай оқиғамен байланысты болуы мүмкін? · Неліктен сіздер мұндай ойға келдіңіздер? · Сонымен, бүгінгі сабақтың тақырыбы не деп болжауға болады? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу және талдау І топ – Германия ІІ топ – Франция ІІІ топ – АҚШ Мәтінмен жұмыс. «Инсерт» арқылы Мәтінмен жұмыс істей отырып, оқулық мәтінді жекелей оқып, жұппен талқылайды. Тапсырма «Кезбе тілші» тәсілі. Мұғалім сыныптан 3 оқушыны таңдап, диктор, репортер-тілші ретінде қызмет атқаруды ұсынады. Мұғалім әр оқушыға олардың атқаратын міндеттерін түсіндіріп кетеді. ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. Тапсырма 1 Тақырыбындағы «Басқа адамның көзқарасын қабылдау мүмкіндігі» тақырыбында сұрау үшін теледидар бетіндегі хабар жүргізіп тұрған дикторға ұқсап өтілген сабақтың тақырыбы мен сол сабақтағы оқушылардың белсенділі жайлы қысқаша хабарлап өтеді 2-оқушы: Тілші оқиға орнынан ақпарат ұсынады. Яғни, оқушылардың өткен сабақтан не білгендіктерін анықтайды. 3-оқушы: Тілші оқушыларға тікелей келіп, өтілген сабақ бойынша сұрақтар қояды. Оқушылар жаңа түсіндірілген тақырыпты ой елегінен өткізу мақсатында 3-минуттық үзіліс стартегиясында төмендегідей фразалар ұсынылады.
ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушыларға тақырыпты түсіндіру барысында олардың осы тақырып төңірігенде қаншалықты өзінің түсінгеніне, жаңа өтілген тақырып бойынша өз тұжрымдамасына, пікіріне рефлексия жасай отырып, өзінің алдыңғы білімін және тәжрибесін байланыстырып, нақты түсінік табуына мүмкіндік білу үшін қолданылады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Аяқталмаған сөйлемдер» әдісі. Мен бүгін білдім... Мен бүгін сезіндім... Мен келесі сабақта білгім келеді ... Үйге тапсырма «Менің көзқарасым...» Ой түйін |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Әлеуметтік қабылдау
Адамдар арасындағы коммуникациялық өзара әрекеттестіктің пайда болуы және одан әрі дамуы тек процеске қатысушылар арасында өзара түсіністік болған жағдайда ғана мүмкін болады. субъектілері, сезімдері мен бір-біріне сапасын көрсетеді түсіну және басқа да қабылдауға, және өз тұлғасының көмегімен және негізінен байланыс процесін анықтайды дәрежесі, тараптар арасындағы қарым-қатынас қалыптасады, және олар бірлескен іс-шаралар жүзеге асыру, ол арқылы әдістері. Сондықтан басқа бір субъектінің тану және түсіну процесі коммуникацияның міндетті компоненті болып табылады. Мұндай компонент шартты түрде байланыстың перцептивті аспектісі деп аталуы мүмкін.
Әлеуметтік қабылдау – әлеуметтік психологияның ең маңызды және ең маңызды құбылыстарының бірі. Ол алғаш рет жататын тұлғаның қабылдау сапалы түрлі көзқарас қалыптастыру кейін әлеуметтік қабылдау Д. Брюнер анықтамасын енгізілді.
психология қабылдау бір-бірімен жеке тұлғалардың өзара іс-қимыл барысында туындайды және әлеуметтік нысандарды жеке қабылдау, өтуін, түсіну және бағалау біріктіретін іс-қимыл болып табылады.
Түсіну ұғымы өзіне біріктіреді:
-
байқалған әрекеттерді қабылдаудың жеке процесі;
-
іс-қимылдың болжамды себептері мен болжамды зардаптарын түсіндіру;
-
жеке мінез-құлық стратегиясын құру;
-
эмоциялық бағалау.
Қосымша №2
Дүниеге көэқарас, оның
құрылымы және негізгі үлгілері
(типтері).
Дүниеге көзқарас - бұл,
адамның Әлемге деген тұтас көзқарасы және оның осы Әлемге қатынасы
және сол көзқарастарға негізделген сенім, сезімдер және адам
өмірінің бағыт-бағдарын айқындайтын идеалдар, жүріс-тұрыстардың
қағидалары және
құндылықтары.
Көзқарастар дегеніміз
түсініктер мен ұғымдарда көрсетілген белгілі бір білімдер
жиынтығының жүйесі, олар дүниетанымның негізін құрайды. Бұл, адам
бойындағы толық білім емес, солардың ішіндегі ең жалпықтары мен
принциптері ғана, Олар нағыз сенімділікке айналғанда ғана дүниеге
көзқарастың құрамдас бөліктері болып саналады. Ал, адамдардың
дүниеге көзқарастарының түрлері - сол адам өмірінің ойы мен
қылықтарына органикалық түрде қосылатын белгілі бір нормалардың,
өлшемдердің жүйесі.
Дүниеге көзқарас өзінің
барлық құрамдас бөліктерінің бүтіндігімен, бірлігімен сипатталатын
күрделі рухани құбылыс. Оның құрылысындағы мына бөліктер маңызды
роль атқарады.
Жинақталған білім. Олар
дүниеге көзқарастың ең басты ақпараттық негізі болып келеді.
Белгілі бір халықтағы немесе белгілі бір адамдағы жинақталған
білімдер неғұрлым көбірек болса, дүниеге лайықталған көзқарас
соншалықты өзінің дәлелдерін негіздей алады. Әрине дүниеге деген
көзқарасқа білімнің барлығы бірдей жатпайды олардың ішінде тек қана
әрбір тарихи заманға сай туындайтын адам мен әлемнің өзара
қатынастарының практикалық және теориялық мәнін ашатын адам
тіршілігіне ең қажетті білімдер
жатады.
Сенімділік. Бұл
руханилықтың ілікі әлеуметтік - психологиялық бөліктері, ол арқылы
дүниеге көзқарастық білімдер қабылданады немесе керісінше алынып
тасталынады. Сенімділік - тек қана зерделіліктің тұрғысы емес,
сонымен қатар ол әсершең күй-жағдай, берік психологиялық
бағыталғандық, өзінің принциптерінің, идеяларының, көзқарастарының
әділеттілігіне деген көзі жеткендік. Сондықтан сенімділік дүниеге
көзқарастың құрылымындағы ең қажетті бөліктерінің бірі болып
табылады.
Құндыдықтар. Бұл белгілі
бір социумның, адамдардың қажеттідіктеріне, қызығушылығына
негізделген айналамыздағы қоршаған әлемге деген болымды не жағымсыз
қатынастар. Оларды адамдар өмір барысында ұғып алады. Өзінің мән
мағанасымен құндылықтар білімдерден өзгеше. Білімдерге нақты
шындыққа тырысу тән - олар объективті танымға ұмтылады, ал
құндылықтар өздерінің қажеттіліктеріне, қызығушылығына сәйкес
айналамыздағы қоршаған әлемге деген адамдардың ерекше
қатынасы.
Идеалдар. Бұл ең ақырғы
мақсатқа ұмтылдыратын ойдағы жетілгендік мөлшерлер үлгісі.
Идеалдардың маңызды ерекшелігіне оның ақиқатты бейнелеудегі
озықтылығы және ол өзімен өзіне де аксиологиялық қызметтерін
атқаратындығы жатады. Дүниеге көзқарастық құндылықтар - бұл
субъектінің барлық қарекеттерінің өрістеріндегі өмірлік бағдарын
айқындайтын мәдениеттің және өмірдің ең жоғары
құндылықтары.
Нанымдар. Бұл әлеуметтік
ақпараттарды, өлшемдерді, құндылықтарды және қоғамдық өмірдің
идеалдарын қабылдаудың тәсілі және түрі. Олар өзіндік тәжірибенің
немесе өзінің танымдық тәжірибесінің нәтижесіне байланыссыз
көптеген фактілерді немесе шындықтың объективті сипаттарын қабылдай
береді; өткен ұрпақтардың тәжірибесін игеру құралы; келешекке деген
үміттері.
Тіршілік нормалары. Бұл
тарихи қалыптасқан жүріс-тұрыстағы құлықтардың қажетті шарттарының
үлгілері, қызмет стандарттары, оларды орындау жеке адамдардың
немесе адамдар тобының қарекеттерін қоғамдық талаптарға
бағындырудың қажетті жағдайы болып
табылады.
Сонымен қатар дүниеге
көзқарастың бұл құрылымдық бөліктерінің астары екі деңгейге
бөлінетіндігін ескеруіміз керек: біріншісі, Әлемді сезім арқылы
білу (Әлемді сезіну, Әлемді қабылдау, Әлемді елестету, Әлеммен
әсерлену); екінші деңгей, Әлемді мифтік, діни, ғылыми ұғымдар
арқылы түсіну. Нақ осындай, дүниені ұғымдар арқылы түсінудің ерекше
түрін философия ұсынады. Философия - дүниеге көзқарастың еңжоғарғы
деңгейі және теориялық тұрғыда реттендіріліп, ұтымды - жүйеленген
көзқарастың түрі.
Дәл осы секілді
адамдардың дүниетануы да екі түрлі жолдар (немесе деңгейде) арқылы
қалыптасады. Ол жеке стихиялы түрде құрылуы мүмкін. Әркім жеке
өзінің өмір тәжірибелерінің негізінде, сонымен қатар аңыздар мен
ауыз-екі түсініктер және діни, немесе философиялық түсініктердің
үзінділерінің негізінде өзі үшін белгілі бір көзқарасты
қалыптастыра алады. Келесі жағынан кәсіпқой - идеологтар (шамандар,
теологтар, философтар) осындай көзқарастарды жүйеге келтіріп
адамдар арасына ендіруге
тырысады.
Дүниеге көзқарастың
негізгі түрлеріне: мифологиялық, күнделікті (немесе үйреншікті).
діни, көркемділік, табиғи жаратылыстың (патуралистік), философиялық
көзқарастар жатады. Бұлардың бәрі дерлік адамзаттың рухани дамуында
маңызды роль атқарды. Тарихи тұрғыда олардың негізгі үш түрін
ерекше көрсетуге болады: мифологиялық, діни және
философиялық.
Мифологиялық көзқарас -
ертедегі қоғамның даму сатыларының алғашқы кезеңдерінде қалыптасты
Ол дүниенің, жануарлардың, адамдар тегінің пайда болуы, әлемнің
жаратылысы, табиғат құбылыстарындағы апаттардың себептері туралы,
қоршаған әлемде өз орнын айқындау жәйлі алғашқы түсініктердің,
аңыз-әңгімелердің ең бірінші тарихи
үлгісі.
Адамзаттың қарапайым
тайпалары үшін айналасындағы аспан жұлдыздары, күн, тау мен
өзендер, өсімдіктер және т.б. - жанды болып көрінді, олар да адам,
не жануарлар сияқты өздеріне тән қызметін орындайды. Осылайша
адамдар өзін қоршаған ортаны өзіне ыңғайластырып жаңа болмыс -
мифтік болмысты орнатты. Бұл олардың алғашқы табиғат философиясы,
әрине дөрекі, бірақ шындап оймен толықтырылған және анық түсінуге
болады.
Ежелгі мифтер әртүрлі
жағдайларды басқаратын рухтың бейнелерін суреттейді. Ішіндегі ен
құдіреттілері мен күштілері кейін адамдар сиынатын Құдайға
айналады. Рух пен құдайлар адамдарға өте ұқсас, бірақ тек қана адам
бейнесінде болу шарт
емес.
Уақыт өткен сайын
мифтердің саны өсе түсті, олар азды-көпті біртұтас көзқарастарды
құрайтын үлкен мифологиялық жүйеге және алғашқы пұтқа табынатын
діндерге қосыла бастады. Кейінгі монотеистік діндер сол мифтердің
ауқымынан өсіп шығып және олардың көп жақтарын өздерінің бойына
ендірді.
Мифологиялық көзқарастың
негізгі сипаттары: 1. Антро-поморфтылық, яғни табиғат құбылыстарын
(мысалы, бұлттардың қозғалысын, жер сілкінулерді және т.б.) адаммен
ұқсастырып қарастыру; оларға адамға тән қасиеттердің барлығын:
түнсіктерді, келеңсіз факторларға деген реакцияны, тілектерді,
жеккөрушілікті, қайғы-қасіретті және т.б., тану. 2.
Дескриптитивтілік (ағылшын -суреттеме) - оқиғаларды, құбылыстарды
түсіндіру, әңгіме, аңыздар арқылы суреттеме түрінде бейнелеуге
ұмтылу; ал кейіпкерлері-ерекше адамдар түріндегі батырлар және
құдайлар (мыс. Мифтер Нептун Зевс, Меркурии, Алпамыс және т.б.
туралы аңыздар). 3. Объективтілі және субъективтілі Әлемдерді
синкретикалық (бір-тұтас, бөлінбейтін) бірлікте қарастыру. Бұл
мифологиялық көзқарастың барлық жағына тән. 4. Алғашқы-қауымдық
сананың толыққанды кезеңінде адамдар, жануарлар, өсімдіктер туралы
алғашқы мифтік білімдермен қаруланған бақсылардың әрекеттерінде
көрінетін сиқыршылықпен
байланысты.
Миф - бұл ауыз
әдебиетінің халық шығармашылығы, қоршаған ортаның мәнін түсіну
барысында тәжірибеде сақталған ойлау мен сезінудің түрі; бұл
тіршілік әдіснамасы. Осы типтес мифтердің түрлері Ежелгі Грекияның
да әртүрлі аймақтарында орын алды. Әр полистің өзі құрметтейтін
қамқоршы құдайы мен ержүрек батыры болды, олардың құрметіне храмдар
тұрғызылып, малдардан құрбандық
шалынды.
Енді осы мифтер қалай
жасалынады? Әрине оларды ойдан шығарылған мағұлматтармен толы десек
те, бірақ оны адамдар тек қана қиялдағы жәй елестің ойыны арқылы
жасамайды. Кез келген миф белгілі бір нақты деректерге арқа
сүйейді. Сол жағдайда ғана өмір сүре алады. Адамның қиялы, сезім
арқылы қабылданатын болмыстан қанша бір шарықтап кеткенмен,
ақиқаттан қол үзіп кетуі мүмкін емес. Яғни, мифтің мазмұнында
адамның сезім мүшелеріне байқалатын әйтеуір бір дерек болады және
мифтік қиял соған арқа сүйейді. Мыс, табиғаттың жыл мезгілінің
ауысуын ежелгі египеттің таңғажайып мифінде Озирис құдайының
өлуімен және тірілуімен байланыстырылған. Әрине, бұл жерде жыл
мезгілінің ауысуы құрғақ қиял емес, нақты дерек. Дәл осы секілді,
кілем күнделікті өмірдегі қарапайым зат. Алайда кілем - ұшақ,
мифологиялық бейне. Екеуінің арасында қандай айырмашылық бар?
Әрине, деректілігінде емес, кілем өзінің факт тұрғысында кілем
күйінше қалады. Оның айырмашылығы сол, ол тіптен басқа идеяға,
мағынаға ие болады: сол себептен оған басқаша өзге көзбен қарау
орын алады. Бұл жерде оларды бір бейнеге біріктіру, бірлестіру орын
алады (кілем белгілі бір зат және кейбір құстардың ұша алатындығы
да одан өзгеше), олардың табиғи - ерекшеліктеріне қарамастан оларды
қарапайым заттар әлемінен дербестендіріп басқа түсінік тудырады.
Мифологиялық қиялдың өзі айналамыздағы байқауға болатын
құбылыстарды түсіндіру үшін адамдардың ақыл-ойында пайда
болады.
Миф - ойдың ешқандайда
арнайы жұмысын қажет етпейді. Қарапайым заттар мен адамдармен өзара
сұхбаттасуға қаншалықты ой қажет болса, мифтегі ой жұмысы да
соншалықты. Ал, философияның дәлелденген тұжырымдарына, белгілі бір
жүйеге келтірідген қорытындылар, терминологиялық айқындылық
қажет.
Миф дегеніміз символ,
солай болғандықтан, ол өзін күрделенген символикалық қабаттармен
және аллегориямен, желі-сараптармен қамтамасыз ете алады. Мыс,
құдайға сиыну символикалы, өйткені адамдар бұл жерде сыйынуды жәй
бейнелемейді және белгілі бір қимылдар жәй бейне емес, ол шынында
өтеді.
Күнделікті, эмпирикалық
көзқарас. Бұл, дүниеге көзқарастың келесі тарихи үлгісі. Тіршілік
тәжірибесі мен эмпирикалық білімдерден құрыла отырып, бұл көзқарас
күнделікті қарекетке бағыт-бағдар береді. Әрине, олар күрделі
мәселелерде тиянақты білімдерді, ойлау мәдениетін қажет етеді және
адамдағы білімдер белгілі бір көлемде болып екі деңгейге
бөлінеді.
Біріншісі – кәдуілгі
(стихиялы - эмпирикалық) білім. Бұған еңбек дағдыларын, тұрмыс
дәстүрлерін, өнерге деген қарапайым көз-қарастарды және т.б.
жатқызуға болады. Бұл білімдер, адамдардың тіршілік тәжірибесінде,
еңбек барысында, басқа адамдармен қарым-қатынастарының негізінде
қалыптасады. Оларды адамдар өздерінің күнделікті тұрмыстарында
басшылыққа алады.
Білімнің екінші деңгейі -
ғылыми білім. Олар көпгеген ұрпақтар күшімен арнайы кәсіпкер
ғалымдар арқылы абстрактілі ұғымдармен қалыптасып, қисынды жүйелер
түрінде жасалынады. Ғылыми білім материалдық әлемнің, қоғамның,
адамның мәнін, заңдарын тануға
бағытталған.
Кәдуілгі және ғылыми
білімдер білімнің барлық көлемін қамтымайды. Өздерінің шешілуіне
байланысты даналық деп атайтын ерекше, «мәңгі» сұрақтар да бар.
Яғни даналық деп сол қарапайым, кәдуілгі және ғылыми білімдердің
жиынтығын айтпайды. Кез келген адамның бәрі бірдей дана бола
бермейді.
Дана адам - ол көп біліп
кана қоймай, негізінде әлем қалай құрылған, адам оған деген
қатынасын қалай жасайды. Яғни мифтік, діни, не философиялық
пайымдаулар арқылы адамның әлемдегі орны қаңдай, әлем мәңгілік не,
әлде жаратылған ба, жаратылғандардың бәрі жағдайлардың ырқынан тыс
жасалынып жатыр ма, адам дегеніміз не, жалпы таным арқылы біз оған
ықпал жасай аламыз ба, ақиқат дегеніміз не, жақсылық, жамандық
дегеніміз не деген сұрақтарға әрдайымда жауап іздеу барысында
болатын адам. Сонымен күнделікті эмпирикалық көзқарасқа бұлардан
өзге тіршілік барысында және қаракеттердің барлық түрлерінде жеке
сананың негізінде қалыптасатын белгілі бір тұрғыдағы түсініктер
жатады.
Философия дүниеге жаңа
сапалы үлгідегі көзқарас болып келеді. Әрине оның негізгі сипаттары
туралы жоғарьща айтыл өттік. Сондықтан былайша корытылдылауға
болады: Философия, мифология мен дінге қарағанда әлемді дұрыс
(рационалды) түсіндіруге бағытталған. Философияда табиғат, қоғам,
адам туралы жалпы ой-түсініктер - теориялық қарау мен логикалық
(қисынды) талдаудың пәніне айналады. Дүниеге философиялық көзқарас,
мифология мен дінге қарағанда логикалық реттелген білімдердің
жүйесі, өзінің жайлары мен принциптерін теориялық тұрғыда
негіздеуге тырысады. Дүниеге философиялық көзқарасқа сипаттама бере
отырып, оның мазмұнында өзіндік философаялық мәселелермен қатар
экономикалық, саяси, құқық және жаратылыстану түсініктері,
этикалық, эстетикалық, діни (немесе атеистік) принциптер,
көзқарастар, идеалдар жататындығын айта кету
керек.
Сондықтан дүниеге
философиялық көзқарасын философиямен толық телдестіруге болмайды.
Алайда бұл көзқарастың теориялық негізі мен түйіні философияда.
Яғни философия - тек қана дүниеге көзқарас емес, ол басқа да
қызметтер атқарады.
Жалпы көзқарастар жаллы
адамзаттық тұрғыда туындайды, ойдағыдай жағдайда ол кез келген
адамға тән. Сондықтан көзқарастың жіктелуінің өзіндік межелері бар,
оны көруге
болады...
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-20
|
Бөлім: |
Әртүрлідүниетанымдарменкөзқарастардытүсінужәнеқұрметтеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Өзге де мәдениеттерді білдіретін адамдарға құрмет көрсету |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға өзге де мәдениеттерді білдіретін адамдарға құрметпен қарауға дағдыландыру |
|
Бағалау критерийі |
Өзге де мәдениеттерді білдіретін адамдарға құрмет көрсетеді; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Сын-қатерлерге жауап: негізгі білім, білік, дағды және жеке қасиеттерді іргелі жұмылдыру |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі Ой шақыру
-Қазіргі заманның сын-қатерлері мәселелерді ата Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау «Ойлан,жұптас,бөліс»-топтық дұмыс Топтарға «Өзге де мәдениеттерді білдіретін адамдарға құрмет көрсету» тақырыбында мәтінмен жұмыс ұсыныңыз мәтінмен "Борт журналы" тәсілі арқылы топта жұмыс жасайды.
«Бірге ойлаймыз»-жұптық жұмыс «Фрейер моделі» әдісі Жұптар Өзге де мәдениеттерді білдіретін адамдарға құрмет көрсету жолдарын түсідіреді;
«Попс формуласы»:«Өзге де мәдениеттерді білдіретін адамдарға құрмет көрсету қажет» 1-қадам: «Менің ойымша...» 2-қадам: «Себебі мен оны былай түсіндіремін...» 3-қадам: «Оны мен мынадай фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын...» 4-қадам: «Осыған байланысты мен мынадай қорытындыға келдім...» |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: Өзге де мәдениеттерді білдіретін адамдарға құрмет көрсетеді; Өзге де мәдениеттерді білдіретін адамдарға құрмет көрсету жолдарын сипаттайды; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Шолиер табақшасы» Жасыл табақша – «Маған сабақ өте ұнады» Сары табақша – «Маған сабақ ұнады, бірақ 1-2 сұрағым бар»; Қызыл табақша – «Мен сабақта қиналдым» Үйге тапсырма «Өзге мәдениетке құрметпен қарау» |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Құрмет — жеке адамға өзге адамдар тарапынан көрсетілетін қошемет. Адамға құрмет көрсету оның жеке басы қасиеттеріне, ішкі құндылықтарына, кейде жас мөлшеріне, отбасы жағдайына, лауазымына орай орын алады. Ішкі жан дүниесінің байлығымен, әлеуметтік тәжірибесімен, жеке басы беделімен, кісілік қасиеттерімен көпшілік ортада көзге түскен адам құрметке ие болады. Құрмет өнегеліліктің негізгі талаптарының бірі бола тұра, адамның өзге біреулерге қадірін, жылы лебізін, ілтипатын көрсетеді. Қазақ дәстүрлі қоғамында жасы үлкен кісінісыйлау, оған сый-кұрмет көрсетіп, ардақтау әрбір адамның парызы саналған. Құрметке ие болу үшін адам өзінің кісілік, адамгершілік қасиеттерін жоғалтып алмауы қажет;
Құрмет — рухани құндылықтарды қастерлеу. Елге, жерге, тілге, адамзатқа, ұлтқа қатысты мәдени-тарихи құндылықтарды жоғары бағалайтын эстетикалық және этикалық көзқарастар жиынтығы.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-21
|
Бөлім: |
Әртүрлідүниетанымдарменкөзқарастардытүсінужәнеқұрметтеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Төзімділік: бір-бірімізді түсінуге үйрену |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушылар төзімділік: бір-бірімізді түсінуге дағдыландыру |
|
Бағалау критерийі |
Төзімділік: ұғымын анықтайды; Төзімділік қасиеттерін сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі Оқушылардың назарын сабаққа аудары Ой шақыру
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау «Джигсо» әдісі Топтарға «Төзімділік» тақырыбында мәтін ұсыныңыз, «Төзімділік» ұғымы алғаш рет 1953 жылы медицина саласында пайда болған. ХХ ғ. 80-ші жылдардың аяғында саяси термин ретінде ресімделген, ол «толеранттылық» ұғымының синонимі болып табылады [3, 143 б.]. Аталған ұғымды талдау нәтижесінде әлемдегі мәдениеттердің түрлі әралуандылығын қабылдау мен түсіну мағынасындағы «құрметтеу» ұғымы, адам даралығын білдіру әдістері мен өз өзін білдіру нысандары «төзімділік» ұғымының басты мағынасы мен негізі болып табылатындығы анықталды. «Төзімділік» ұғымының мәні қазақ тілінде өте терең; ол шыдамдылық, байсалдылық, кісілік, ізгілік, келісімді табу деген мағыналарды білдіреді. Төзімділікке, яғни толеранттылыққа қарсы «интолеранттылық» деген үғым бар; ол адам, әлеуметтік топтар, мемлекеттерге байланысты ымырасыздық, шыдамсыздық, тағатсызық, кейістілік, менмендік, оспадарлық, парықсыздық деген мағыналар пайдалынылады. Толерантты парасаттың үлгісі қазақ билерінде кеп кездескен. Мысалы, Қазыбек бидің қалмақ ханы Қоңтайшыға айтқан «біз қазақ деген мал баққан елміз» — деп басталып, «достығымызды сақтай білген елміз, дәм-тұзды ақтай білген елміз, асқақтаған хан болса, хан ордасын таптай білген елміз» деген сөздер өзара сыйластыққа шақырады. Топтар өзара “3 таяқша” әдісі
арқылы ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. Жұптық жұмыс GREАT кестесі өзге елдердің өзара қарым—қатынасындағы төзімділігі туралы деректердің маңыздылығына талдау жасайды
ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. Жеке жұмыс «Қарым—қатынасындағы төзімділік таныту жолдары» шағын әңгіме |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Дескриптор: Төзімділік: ұғымын анықтайды; Төзімділік қасиеттерін сипаттайды;
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпарат тық мәтін
Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс
Үйге тапсырма Төзімділік |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Төзімділік (қарсылық) — организмнің сыртқы ортадағы әртүрлі (химиялық, физикалық, биологиялық) әсеріне төзімділігі[1]. Ол әр организмнің ерекшелігіне, олардың өмір сүру жағдайына байланысты. Төзімділік тәнді және тәнсіз болып бөлінеді. Тәнсіз төзімділік — организмнің табиғаты әртүрлі ауру қоздырғыштарға, ал тәндісі тек белгілі бір агентке білдіретін қарсылығы. Төзімділік тууына көптеген торшалық, қандық, гендік зат алмасу, жұқпалы ауруларға қарсы табиғи және жасанды қарсылық факторлары катынасады
Қосымша №2
Әр істе табысқа кенелу төзімділік пен баяндылыққа байланысты болып келеді және төзім болмаса, табыс пен жеңіс қолға оңай түспейді. Ғылым мен білім жолында және табиғаттың құпияларын ашу үшін қажырлы еңбек етіп, қиындықтарға төзген данышпандар аз емес. Олар сол еңбегінің арқасында жоғары ғылыми дәрежелерге қол жеткізген. Сондай-ақ өзінің ұстамдылығы мен еңбек етуінің арқасында жағымсыз әдеттер мен сипаттар орнын игі сипаттармен ауыстырған адамдар да кездеседі. Мұндай кісілер нәпсі құмарлар мен азғындыққа бастайтын әулекі алдында төзімді болып, мықты және құнды адамдарға айналған. Қоғамдағы жағдайды жақсартуға талпыну да төзімділікті қажет етеді. Қоғамды түзетуде оң қадамдар жасап, оны бақытқа жетелейтін кісілер қарсыластардың бөгет жасаулары, мазасын алуы және былапыт сөздеріне қарап тұрып, түрлі қиындықтарға төзіп, түпкі жеңіске дейін қайсар болуы керек.
Негізінен төзімділік, яғни «толеранттылық» (лат. «tolerantia» — шыдам, төзім) терминіне шет тілдері сөздігінде «бір нәрсеге, біреуге төзімділік, төзу, шыдау» деген түсініктеме беріледі.
«Төзімділік» ұғымы алғаш рет 1953 жылы медицина саласында пайда болған. ХХ ғ. 80-ші жылдардың аяғында саяси термин ретінде ресімделген, ол «толеранттылық» ұғымының синонимі болып табылады [3, 143 б.].
Аталған ұғымды талдау нәтижесінде әлемдегі мәдениеттердің түрлі әралуандылығын қабылдау мен түсіну мағынасындағы «құрметтеу» ұғымы, адам даралығын білдіру әдістері мен өз өзін білдіру нысандары «төзімділік» ұғымының басты мағынасы мен негізі болып табылатындығы анықталды.
«Төзімділік» ұғымының мәні қазақ тілінде өте терең; ол шыдамдылық, байсалдылық, кісілік, ізгілік, келісімді табу деген мағыналарды білдіреді. Төзімділікке, яғни толеранттылыққа қарсы «интолеранттылық» деген үғым бар; ол адам, әлеуметтік топтар, мемлекеттерге байланысты ымырасыздық, шыдамсыздық, тағатсызық, кейістілік, менмендік, оспадарлық, парықсыздық деген мағыналар пайдалынылады. Толерантты парасаттың үлгісі қазақ билерінде кеп кездескен. Мысалы, Қазыбек бидің қалмақ ханы Қоңтайшыға айтқан «біз қазақ деген мал баққан елміз» — деп басталып, «достығымызды сақтай білген елміз, дәм-тұзды ақтай білген елміз, асқақтаған хан болса, хан ордасын таптай білген елміз» деген сөздер өзара сыйластыққа шақырады.
Төзімділік, толеранттылық, келісім тарихтың мәңгілік сыйы емес, себебі күнделікті дамудан туып отыратын қайшылықтар біржола шешілмейді, күніге, ай сайын, жылдар бойы, үздіксіз, барлық адамға шынайы жана шырлықпен, түсінік жүмыстарын жүргізе отырып, шешімді табуды талап етеді [4, 18 б.].
Төзімділіктің шарты плюрализм, яғни түрлі ойлар мен пікірлердің бар болуы. Жалпы алғанда, толеранттылықтың негізі – өзінің «басқаға, бөтенге» қатынасын бақылау болып табылады. Бұл күнделікті кездесетін, тұрмыстық деңгейден бастап кәсіби қарым-қатынас жасауға дейінгі аралықты қамтитын мәселе болып саналады. Төзімділіктің негізінде плюрализмнің бар болуына құрмет көрсету орын алады, осыған байланысты «төзімділік» ұғымы демок ратия қағидаттарының бірі ретінде танылады. «Төзімділік» ұғымы алғашында әлеуметтік ой саласында философиялық категория ретінде пайда болып, қатынас ретінде түсіндірілетін. ХХ ғ. бастап ол тәжірибе – саяси қызмет, технология ретінде көрініс табады, осыған байланысты ол жеке дара саяси ұғым ретінде танылады.
Төзімділіктің негізгі ережелері мен қағидаттары БҰҰ мен Біріккен Ұлттардың білім, ғылым мен мәдениет мәселелері жөніндегі ұйымының UNESCO – ның құжаттарында әзірленген, ал оның онан әрі талдау ғылыми және ғылыми және ғылыми – танымалды ақпарат көздерінде жүзеге асырыл ған. Аталған құжаттарды төменде атап өтілетін үш топқа бөлуге болады.
Біріншіден, төзімділіктің негіздері түсіндірілетін жарияланымдар (саяси мәдениет, адамның құқықтары мен бостандықтары, өзара түсінушілік, тілектестік және т.б.), оның дүниетанымды негіздері мен саяси басымдылық тарын анықтау, нормативтік — құқықтық базаны дамыту, мәдени – білім беру бағдарламасын әзірлеу мен жүзеге асыру, ағартушылық және насихаттаушы лық акцияларды жүргізу жөніндегі іс — әрекеттер орын алады;
— жалпы адамдық құндылықтарды, төзімділік мәдениетінің қайнар көздерін анықтау арқылы төзімділікті тұжырымдамалық негіздеу мақсатын көздейтін мақалалар;
— зерттеу тақырыбына сәйкес келетін немесе зерттеу тақырыбына ұқсас тақырыптар бойынша жазылған кандидаттық және докторлық диссерта циялар. Негізінен төзімділік мәселесіне қатысты зерттеулер өте аз. Қазақстандық саясаттанушылық ғылымның дамуына Г.О.Насимованың докторлық диссертациясы елеулі үлес қосқан, алайда ол жанжалды пара дигма шеңберінде жазылған, еңбекте төзімділік мәселесіне қатысты деректер аз.
Екіншіден, төзімділік мәселесінің кез келген аспектілері бар: діни, тарихи, философиялық, мәдениеттанушылық, педагогикалық, психологиялық, сасат танушылық, құқықтық, әлеуметтанушылық және т.б., олардың әзірлеушілік деңгейлері де әртүрлі. Төзімділік мәселесі саясаттанушылық шеңберінде өте аз зерттелген.
Төзімділік мәселесі теориялары шынайы классикалық теориялар болып табылатын Ағарту дәуірінде өмір сүрген ойшылдардың еңбектерінде зерт телген. Төзімділік ХVІІ – ХVІІІ ғасырлардың Дж. Локк, Ф.М.А.Вольтер, Ж.Ж.Руссо, И.Кант сынды ұлы либералды ойшылардың азаматтық қоғамның негізгі құндылықтарының бірі ретінде қарастырылған. ХІХ ғ. Дж.Ст.Милль төзімділік идеясын еркіндіктің басты шарты ретінде қарастырады, М.Вебер дінге еріктілік идеяларын қорғайды. ХХ ғасырдың 70-ші жылдары «бейтарап либерализмнің» теорияшылы Дж. Роулс төзімділікті әлеуметтік әділдіктің негізі ретінде қарастырады. Барлық атап өтілген еңбектерде төзімділік идеясы ой еркіндігі мен ар – намыс еркіндігі қағидаларының шиеленісуі ретінде қарастырылады, алайда онымен қоса соғыс пен бейбітшілік мәселесі мен де ұштастырыла бастады. А.А.Алиев, М.С.Стецкевич, В.М.Золотухин, В.В.Шалин, Б.Г.Капустин және т.б. діни төзімділік туралы ойлардың қалып тасу мен дамуының талдауына арналған монографиялық еңбектер мен жеке леген мақалалар жазған.
Саяси төзімділік жеке феномен ретінде оның саяси жүйеде қызмет етуі саяси тәртіпге (режимге) байланысты болғандықтан зерттелмеген. Саяси төзімділіктің талдауы азаматтық қоғам теорияларының ережелеріне негіз деледі (қазақстандық ғалымдардан төзімділік туралы Р.К.Қадыржанов, К.Г.Габдуллина, К. Ж. Нұғыманова жазған).
Әдеби көздерді талдау қазіргі заманға сай ғылыми әдебиетте негізінен саяси төзімділіктік тек белгілі бір тұстары мен көріністерінің зерттеулері қана кездесетіндігін көрсетті. Төзімділіктің анықтамалары саясаттанушылық энциклопедиялық сөздіктерде кездеседі, төзімділік мәселесінің кейбір аспек тілері ұжымдық монографияларда кездеседі. Қазақстандық саяси ғылымда саяси төзімділік теориясына арналған теориялық — әдіснамалық жұмыстар мүлде жоқ деуге де болады.
Қазіргі заманға сәйкес келетін демократиялық әлеуметтік – саяси ахуал жанжалды парадигмадан негізінде төзімділік қаланған парадигмаға көшуді талап етеді.
«Төзімділік» терминін саралау барысында ғалымдар арасында елеулі қайшылықтар туындайды. Біраз жағдайда оны тікелей «төзімділік» сөзімен байланыстырады. Қазақ тілінде «төзім» сөзі «шыдам», «сабыр», «тағат» мағынасында да қолданылады. Яғни, «төзімді болу» — басқаға, оның ісіне, құбылыстарға шексіз төзу, шыдау ұғымын білдіреді і [6, 28 б.].
Төзімділік қазіргі ғылымда әр түрлі аспектілерде қарастырылады: әлеуметтік, діни, саяси, жыныстық, этникалық, т.б. Осылардың ішінен біздің зерттеу пәнімізге байланысты этникалық толеранттылықты жеке бөліп қарастырайық. Этникалық толеранттылықтың философиялық негізі – басқаның, өзі нен айырмашылығы бардың өмір сүру фактісінің өзі болып табылады. Ал оның түпкі мәніне жету үшін ең алдымен «этникалық» түсінігіне тоқталып өткен жөн. «Этнос» терминін қарастырғанда көпшілік авторлар Ю.В.Бром лейдің анықтамасын негізге алады [7, 29 б.]. Оның айтуынша «этнос – бұл белгілі аумақта тарихи қалыптасқан, салыстырмалы түрде тұрақты тіл, мәдениет және психикалық ерекшеліктерге, сол сияқты өзіндік атауында көрінетін өзінің бірлігі мен өзгелерден ерекшелігін (өзіндік сана) түсінетін адамдардың тұрақты жиынтығы». Этнос табиғатын түсіндіруге арналған басқа да тұжырымдар көптеп жасалды. Л.Н.Гумилев этносты ең алдымен табиғи құбылыс ретінде қарастырды. Оның түсінігінде этнос – «бұл өзін басқа өзі сияқты ұжымдарға қарсы қоятын (біз – біз емес), ерекше ішкі құрылымға және мінез-құлық стереотипіне ие адамдар ұжымы (динамикалық жүйе)». Этномәдени білім беру мәселесін зерттеу барысында Ж.Ж.Наурызбай «этнос» ұғымын тайпадан жоғары қауым, ұлт ұғымдарын жалпылаушы термин ретінде қолданады. Сонымен, «этникалық» сөзінің мәні адамның белгілі бір этнос мүшесі ретінде сол этносқа тиістілігін, сәйкестілігін сезінуі деген қорытынды жасауға болады. Осы тұрғыдан алып қарағанда «этникалық толеранттылық» басқа ұлт өкілдерінің сыртқы түрін, ойлау жүйесін, өзіндік ұлттық, мәдени ерекшеліктерін, іс-әрекетін қабылдай алу қабілеті ретінде көрінеді. Әрине, оның шегі өзара сыйластық, ынтымақтастық деңгейінде болуы тиіс.
Ғылыми-зерттеулерге сүйенсек, дін – қоғамды біріктіруші де ыдыра-тушы да фактор болып қала береді. Қазіргі кезеңде діни төзімсіздік қоғамды тұрақсыздыққа, қақтығыстар мен жаппай кедейшілікке тірейтінін көз көріп отыр. Тарихқа сүйенсек, діни наным-сенімді сыйламаудың түбі қанды шайқастарға ұласып, бүтін бір мемлекеттің жойылып кетуіне де әкелген. Ғылымда діни төзімділіктің бірнеше белгісі көрсетілген. Олар мыналар: бірінші – өзге діндегі азаматтардың сеніміне төзімділік (мұсылман-христиан, мұсылман-буддист т.б.); екіншісі – өзге конфессиялардың өкілдеріне деген төзімділік (сунниттер-шииттер, католиктер-протестанттар); үшіншісі – дәстүрлі емес діндер мен олардың өкілдеріне төзімділік; төртіншісі – Құдайға мойынсұнғандар мен атеистер арасындағы төзімділік. Діни төзімділіктің классификациясына қарайтын болсақ, бұл төртеуі Қазақстанда сақталған. Бір сөзбен айтқанда, татулықты ту еткен Тәуелсіз Қазақстанда діни төзімділіктің барлық түрі сақталған. Оған дәлелдер де жоқ емес. ҚР Конституциясы 1-бабының 1-тармақшасында: «Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады, оның ең қымбат қазынасы — адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары», – деп жазылған. Яғни демократия құндылықтарымен жүретін біздің ел – сонымен қатар зайырлы мемлекет. Православие, буддизм және ислам әлемінің ортасында орналасқан Қазақстан «Өркениеттер қақтығысы» атты әйгілі мақала жарияланған жылдары азаттық алды. Барынша жариялылықты, географиялық факторларды ескеру аса маңызды болды. Дін сияқты өте нәзік мәселеге екі шоқып бір қараған еліміз бүгінде діни төзімділіктің үлгісін көрсетіп келеді. Халықаралық ұйымдар мен әлемдік сарапшылардың пікірінше, Қазақстан әлемдегі бейбітшілік пен тұрақтылықты нығайтуға қомақты үлес қосуда. Оның бір айқын дәлелі – дүние жүзінде тұңғыш рет қазақ жерінде ұйымдастырылған әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының 2003 жылы алғаш рет Астанада өткізілген форум әрбір үш жыл сайын ұйымдастырылатын болып, 2006 және 2009 жылдары елордада өз жалғасын тапты. Қазақстан Президенті Н.Назарбаевтың әлемдік және дәстүрлі дін лидерлерінің съезін өткізу туралы идеясын ислам, православие, католицизм, протестантизм, буддизм, индуизм, конфуциандық, иудаизм және басқа да көптеген діндердің өкілдері қолдап отыр. Осы бір бастама арқылы қанды қақтығысқа дейін барған діндер арасындағы келіспеушіліктер бір үстелдің басында мәселе етіп көтеріліп, күн тәртібіне шығарылды і [8, 18 б.].
Этникалық толеранттылықтың мәні – басқа ұлт өкілдерінің сыртқы түрін, ойлау жүйесін, өзіндік ұлттық, мәдени ерекшеліктерін, іс-әрекетін қабылдау. Этникалық толеранттылық адамның тұлғалық қасиеті болып табылады, сонымен бірге ол қалыптасу барысында маманның кәсіби қажетті қасиетіне трансформацияланады. Этникалық толеранттылық әлеумет тік-мәдени және прагматикалық құзыреттіліктердің (дүние туралы білімдер, жағдаятты түсіну) даму деңгейімен анықталады. Осы құзыреттіліктерді бөліп көрсету арқы лы оларға сәйкес кәсіби міндеттерді анықтау мүмкін болады. Басқаша айтқанда міндеттердің екі тобын (әлеуметтік-мәдени құзыреттіліктерді дамыту бойынша кәсіби міндеттер, прагматикалық құзыреттіліктерді дамыту бойынша кәсіби міндеттер). Қойыл ған мақсатқа жету үшін, яғни этникалық төзімділікті қалыптастыру үшін бұл міндеттер өз деңгейінде іске асырылуы тиіс [9, 18 б.].
Қазақстан елімізде төзімділік саясатының орнап, өркедей алғанға байла нысты осындай іс – шараларға бастамашы бола алды. Біздің еліміз төзімділік тің ерекше үлгісін көрсетуде, оның дәлелі біз Батыспен де, Мұсылман әлемі мен де саяси-мәдени байланыстамыз. Қазақстан Республикасы – елдегі көпші лік халықтың ұқсас құндылық бағдарларын қалыптастыруға, этникааралық және конфессияаралық келісім мен өзара сыйластықтың төзімді атмосфе расын құруға мүмкіндік туғызатын түрлі мәдениеттер мен өркениеттердің бейбіт өмір сүруінің бай, тарихи тәжірибесі жинақталған теңдессіз мемлекет [18].
1995 жылы қабылданған толеранттылық принциптерінің декларация сына сəйкес, төзімділік (толеранттылық) ұымын адамзат қоғамында алуан түрлі мəде ниетті түсіну, құрметтеу жəне дұрыс қабыл алу ретінде түсінуге болады. Декларацияда төзімділік «алуан түрліліктегі үйлесімділік» ретінде айқын далады. Мəдени алуан түрлілік адамзат қоғамында тең бейбіт қатар өмір сүруші мəдени топтардың көптүрлілігі ретінде қабылданады. Осыған орай, төзімділік қағидаты ұлттық, нəсілдік, діни, тілдік, əлеуметтік, жыныс тық белгілеріне қарамастан адам баласына төзімді қатынасты, құрметті талап етеді. Қазақстанда дін — мемлекет идеологиясының ажырамас бір бөлігі, халықтың өміршең тəрбие көзі, ел тірегі болып табылады.
Саяси жүйедегі саяси төзімділіктің қызмет етуі мемлекеттегі саяси тәртіпке (саяси режимге) байланысты болып табылады. Мысалы, елдегі тоталитарлы (авторитарлы) тәртіп интолерантты болса, демократиялық тәртіп – толерантты болуы заңдылық. Демократиялық мемлекет болып табы латын Қазақстан Республикасында саяси саладағы төзімді көріністердің негіздері қаланған. Алайда олардың дамуы азаматтармен және саяси күштермен аталған құндылықтарды дұрыс түсінуге байланысты болып табылады.
Қазақстандық қоғамда төзімділіктің дамуы саяси мәдениеттің ерекше ліктеріне байланысты, сондықтан да төзімділік мәселесін демократиялық саяси мәдениет шеңберінде қарастыру керек. Тәжірибе көрсеткендей, қазақс тандық қоғамда төзімді қарым – қатынастардың орнатылуы на саяси ерік – жігердің жетіспеушілігі, заңнаманың жетілмегендігі, аза маттардың заң алдында тек формальді негізде қана тең болуы, тиісті стра тегия мен мемлекет тарапынан нақты іс — әрекеттердің жоқ болуы, жағымсыз стереотиптердің сақталуы кедергі туғызады [19].
Қазақстан Республикасының билік органдары тарапынан өз азамат тарына төзімділік көрсету Ата заңымызда – Конституцияда көрініс тапты. Ол халықаралық құқықтық нормаларға, демократиялық қағидаларға сәйкес келеді және саяси төзімділік үшін негіз береді. Тұрғын халықтың саяси төзім ділігінің деңгейі көптеген жағдайларда елдің бірінші тұлғасына – Қазақстан Республикасының Президентіне деген сенімге негізделген.
Саяси төзімділіктің тағы да бір маңызды көрсеткіші – билік пен азамат тық қоғам арасындағы өзара қарым – қатынасында.
. Қазіргі кезде мемлекеттік деңгейде қарастырылып, мемлекеттің ішкі саясат мәселелерінің біріне айналған мемлекеттік қызметшілердің төзімділігін арттыру мәселесі Қазақстанның мемлекет пен құқық тарихында алғаш рет қозғалып отырған мәселе емес. Төзімділікке қатысты ой – пікірлер, төзімділік қасиетінің қажеттілігі әрі маңыздылығы адамның басқа да рухани қасиеттері мен қатар Алаш зиялыларының еңбектерінде де көрініс тапқан.
Негізінен, толеранттылық, немесе төзімділік ауқымындағы ұлттық мінез, ұлттық намыс, ұлттық дәстүр, әдет-ғұрып, салт-сананың жойыла бастауы сөз жоқ, ұлттык тіл мен ділдің тоқырауына әкеліпсоғатыны сөзсіз, сондықтан мемлекеттік қызметшінің мәдениетін арттыру үшін рух мәдениетін арттыру керек. Рух мәдениеті -күрделі әлеуметтік құбылыс, ол өз заңдылығымен, даралығымендамиды. Кезінде ұлы қазақ ойшылы Жүісіпбек Аймауытов «ерінбей еңбек етуге таудай үміт, табанды кайрат, шамдай мұрат, жалынды жүрек, терең білім керек», — деп жазған. Қазак халқының сана мәдениеті, рух мәдениеті, тіл мәдениеті — үлкен тарих, ұзак ғасырлар көшпелі елдің қилы — килы асуларынан туған күрделі үрдіс. «Күн көру тәсілін сырттан жұқтырып, үйрене беруге болады. Рух мәдениетін бөтеннен қарызға ала беруге болмайды. Алса да, халықтың көкейіне көпке дейін қонбайды. Ендеше өзімізде де бар дәулетті жарыққашығарып, іскежарауға талпыпу керек», — деген Жүсіпбек Аймауытовтың сөздерінде ағартушылык, танымдық сарын басым [10, 24 б.].
Теңдік, еркіндік ұғымдарының әлеуметтік-саяси, моральдік мәні аса зор, түркілер үшін ол ынсап, канағат, сабырлылык, біліктілік білімділік, ерлік, төзімділік түсініктерімен айкын далып отырады. Төзімділік қабілеті – адамның табиғи қасиеті, ол әрбір адамға тән және барлық адамдарға жалпы. Алаш ағартушыларының экзистенциалдық тақырыптағы шығармалары адамға сабырлылықтың, төзімділіктің, кішіпейіл діліктің жолын, мәні мен құндылығын түсіндірумен мәңгі. Олардың сабырлылық, қажымас қайрат, жігерлілік пен төзімділік жөніндегі түсінігі мен көзқарастары — мәнін жоймайтын құндылық. «Адам өзінің әрбір ойына, әрбір ісіне ішінен баға беріп отырады. Ізгі ой, ізгі іс адамда жағымды сезім туғызады. Адамға қалайда болса, қашан да пайда келтіретін Ой һәм ізгілік. Ізгілікке ұмтылу, жауыздықтан безу — адамнын жаратылысының өзінде бар нарсе», — деп жазды Мағжан Жұмабаев. Ойшыл Мағжанның түсінігінше, адамның жан дүниесінің іздейтіні — руханият, ал оны болашаққа жеткізу үшін әрбір заманда, қоғамда рухты сабақ тастырушы,жалғастырушы адамдар болады, олар өздерінің дұрыс өмір сүре білуін өзгелерге де ұсынады.Ал, дұрыс өмір сүру әрекетінің басты шарттары адамгершілік,өзгені өзіндей түсіну, бірлік, ынтымақ, жанашыршылдық, сабырлылық, қанағатшылдық. Егер адамныңіс-әрекетін бағалауда жасандылық, әділетсіздік болса,ол сенімге дақ түсіреді, рухтыжасытады. Мағжан ақынның түсініктері әлеуметтікмаңызға ие. Алаш зиялылары өз өмірінде болып жатқан түрлі оқнғалар мен әралуан жағдайға халық тағдыры үшін де жауаптымын деп санап, мұндай жәйттіңорын алуын өз мінез-кұлқымен, болмысымен,кабілетінің деңгейімен түсіндірді.
Қазақ ағартушылары, атап көрсеткеніміздей адам пайда болғаннап бастап, онынбойында бар төзімділік касиетті оның негізгі армандарымен қамти отырып, шығармаларынааркау етті. Нақтырақ айтқанда, шығармаларынан түсінетін адам бойындағы басқа касиеттермен тұтас өзара ықпал ету нәтижесінде төзімділік касиеті жаксылыққа,парасаттылыкка жетелейді. Егер, төзімділік жеке дара болса, адам құрсаулы, амалсыз, ыктиярсыз, көнбіс деңгейде калып, ол кері жағымсыз мінез — құлықты берер еді. Ынжық, жігерсіз, одан келіп, жауапкершілікті сырты күштерге арта салу, қалыптас кан тіршілігін бәз баяғыша жалғастыра беруге дәрменсіздік — міне, осының бәрі шыдамдылық, төзімділік, сабырлылықтың әлсіреуінен келіп шығады. Төзімділік күбылысы — үлггык көріністерді бейнелейтін адамныңды түрлі өмірінің этно-мәдени, әлеуметтік ортада рухани жетілу деңгейі мен бағытын өзгені тану, түсіну, кішіпейілдік, адамның рухани өмірін жетілдіретін тұтас түсінік, белсенді көзқарас.
Жалпы төзімділік өркениетті қоғамға тән құбылыс. Мұндай қасиет тұтас ұлттың басына бір күнде орнай салмайтыны белгілі. Бұл – халықтың сана-сезімінің, дәстүрінің, рухани байлығының кемелденгенінің айқын көрі нісі. Осы тұрғыдан алып қарасақ, Қазақстандағы қоғамдық қарым-қатынастар дың белгілі бір дәрежеге көтерілгенін байқаймыз.
Адам баласының бір-біріне деген сыйы мен құрметі сұйылып, оның үстіне бір-біріне деген сенімсіздіктері ұлғая түсіп, ол келіп тұтас бір мемлекеттердің арасындағы қырғи-қабақ соғысқа ұласып, дүниені үрей мен қауіп билеген сәтте біздің елімізде көне тарих бұрын-соңды естіп те, көріп те білмеген конфессияларалық және ұлтаралық төзімділік пен үйлесімділіктің белгісі болып табылатын әлемдік маңызы бар форум өткізілді; оны енді жалпы адамзат баласының өзара түсінушілік және бірін-бірі құрметтеу, бірінің уәжін бірі төзімділікпен тыңдай білуі арқылы бейбіт қатар өмір сүру бағытында жасалған қадам деп түсінуге болады.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-23
|
Бөлім: |
Мәдениеттерарасындағыашықжәнетиімдіөзараіс-қимылғақатысу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Мәдени сәйкестікті қалыптастыру |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға мәдени сәйкестікті қалыптастыру туралы түсінік беру |
|
Бағалау критерийі |
Мәдени сәйкестікті анықтайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Құрмет, ынтымақстастық, өмір бойы оқу, азаматтық жауапкершілік, ашықтық, жыл сайын, |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі Ой шақыру
Суреттерде не көріп
отырсыздар? Тақырыпты болжап көріңіз.... Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
1. «Мәдени сәйкестік» тақырыбына байланысты бейнебаян көрсетеді. Мұғалім көрсетілген бейнебаян бойынша оқушыларға «3 сұрақ» әдісі арқылы сұрақтарға жауап беруді ұсынады.
Зерттеу мен талдау Тапсырма №1 «Ортадағы қаламсап» әдісі «Түсін,талда,жеткіз» әдісі арқылы түсінік қалыптастырады Мұғалімнің кері байланысы ЕБҚ:оқушыға суреттер/иллюстрация-лар ұсынылады; Тапсырма №2 «Дейін/кейін»-жұптық жұмыс Мәдени сәйкестікті қалыптастыру жолдары мысалдар арқылы өзіндік түсіндірме жазады
ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. Тапсырма №3 Үш жақты түсіндірме күнделігі
ЕББҚ: Көру қабілеті төмен оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастарынан және мұғалімнің көмегімен қолдау көрсетіледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: Мәдени сәйкестікті анықтайды; Мәдени сәйкестікті сипаттайды, өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс
Үйге тапсырма Мәдени сәйкестікті қалыптастыру |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
||||||||||||||
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-24
|
Бөлім: |
Мәдениеттерарасындағыашықжәнетиімдіөзараіс-қимылғақатысу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Өзін, мәдениетін және басқа мәдениеттерді тану және қабылдау |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға өзін, мәдениетін және басқа мәдениеттерді танып-білуді түсіндіру |
|
Бағалау критерийі |
Мәдениет ұғымын анықтайды; басқа мәдениеттерді таниды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту 1-тапсырма. Төмендегі сұрақтарға жауап бер. * Мәдениет дегенді қалай түсінесің? *Сен үшін не құнды? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мағынаны тану: 2-тапсырма. Мәтінді мұқият тыңда. Төмендегі сұраққа жауап бер. 3-тапсырма. Ауызша орындау. Мәтінді дауыс ырғағына салып оқу. ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. Топтық жұмыс: INSERT әдісі
І топ – "Адам іс-әрекеті", Өзін-өзін ұстау мәдениеті туралы ІІ топ – іс-әрекетқұрылымы мен мотиві, іс-әрекет көп түрлілігі Басқа мәдениеттерді тану және қабылдау туралы Таңдауға берілетін тапсырмалар: «Өзін, мәдениетін және басқа мәдениеттерді тану және қабылдау»
Ескерткіш макеттерін жасау ЕБҚ оқушы (есту, көру, ойлау қабілеті) тапсырманы саралау арқылы орындайды. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: Дәйексөздерге сүйеніп, мәселені анықтау Сұраққа дәлелді әрі дұрыс жауап беру Сөйлеу мәдениеті
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс « Білімді стикер». Мына сұрақтар бойынша жауап береді. - Не білдім? - Не білемін? - Не білгім келеді? Үйге тапсырма «Мәдениетті адам» Эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-25
|
Бөлім: |
Мәдениеттерарасындағыашықжәнетиімдіөзараіс-қимылғақатысу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Әр түрлі мәдениеттердің құндылықтар жүйесі |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға әр түрлі мәдениеттердің құндылықтар жүйесін түсіндіру; |
|
Бағалау критерийі |
мәдениеттердің құндылықтар жүйесін түсінеді; мәдениеттердің құндылықтар жүйесін сипаттайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
1. С. Ұйымдастыру кезеңі 2. С. Қызығушылығын ояту Тақырып төңірегіндегі «ескерткіш», «ортағасырлық қала», «ұлттық құндылық» сөздері үш топқа бөліп беріледі. Оқушылар топ болып бірігіп сөздердің анықтамасын, бір-бірімен байланысын, мағынасын ашып, басқа топтарға түсіндіреді. «Түйінді сөздер» әдісі Сабақ тақырыбына болжау жасайды. Оқушылардың жауабын тыңдап болған соң сабақтың тақырыбы мен мақсаты таныстырылады. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мағынаны тану Мәтінмен жұмыс Инсерт әдісі
-Жалпы адамгершілік
құндылықтар ежелгі дәуірден бастап бүгінгі күнге дейін аса маңызды
мәнге ие өзекті тақырыптардың
бірі....... ЕБҚ оқушылар маңызды тірек
сөздерді жазып алады;
Үлгі: |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
Дескриптор: мәдениеттердің құндылықтар жүйесін түсінеді; мәдениеттердің құндылықтар жүйесін сипаттайды; өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс
Үйге тапсырма Әр түрлі мәдениеттердің құндылықтар жүйесі |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Мәдениет (латын. Cultura - өңдеу, егу деген сөзінен шыққан) – табиғат объектісіндегі адамның әрекеті арқылы жасалатын өзгерістер. Бұл сөзде адам еңбегінің ерекшелігі, оның адамның іс-әрекетімен байланыстылығы, адамның және оның қызметінің бірлігі негізделген. Кейіннен «мәдениет» деген сөз жалпылық маңыз алды, адам жасағанның бәрін де «мәдениет» деп атады. Осы ұғымда мәдениеттің мазмұнды белгілері, түсінігі көрсетілді. Мәдениет – адам жасаған «екінші табиғат». Мәдениет – жеке адамның өмір сүру мақсаты мен құндылық жүйесі, адамның өмір сүрген ортамен қарым-қатынасы. Ол - өзара қарым-қатынас нәтижесінде қалыптасатын ерекше құбылыс. Адамдар өздерін қоршаған ортаға, оның әлеуметтік және мәдени қатынасына әсер етеді, өзгертеді. Олар оны өз мақсатына пайдаланады. Болашақ қоғамға, ұрпаққа мұра етіп қалдырады, ал ол мұра белгілі жағдайда үнемі дамуда болады. Мәдениет әр түрлі әлеуметтік құрылымдардың, топтардың, таптардың, жіктердің, ұлттардың, жеке адамдардың өмір сүру жағдайына, талабына сәйкес пайда болып, қалыптасады. Мысалы: аң аулау, еңбек құралдарын жасау, от жағу, тамақ пісіру, киіну, жарасымды өмір сүру, екінші біреуге ұнау, ортамен қатынаста болу, т.б. Бұл талап-тілектер қоғамдық прогреске, өрлеуге тікелей байланыста. әр қоғамдық кезеңде жаңа талап, тілектер пайда болады, өндіріс құралдары дамиды. Мәселен, бір кездерде жазба әдебиеті болмады соның нәтижесінде фольклор қалыптасты, кейінірек те білімнің қалыптасып, жазудың шығуы жаңа талап қойды. Бүкіл құндылықты, мифті жазып қалдыру талабы пайда болды. Информатика дамыды, оларды микрофон, магнитофон, компьютерге түсіру арқылы мәңгі ету қажеттігі туды. Сөйтіп, мәдениет әлеуметтік құрылымдардың, жеке адамның тілегіне, талабына сәкес қалыптасты. Қоғамда адам тілегінен тыс мәдениет қалыптаспайды. Мәдениет - әлеуметтік фактор, қоғамның қозғаушы күші. Мәдениеттің дамуы қоғамды ілгері жылжытады. Жеке адам мәдениеті мен қоғам талабы тікелей байланысты.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-26
|
Бөлім: |
Мәдениеттерарасындағыашықжәнетиімдіөзараіс-қимылғақатысу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Мәдениетаралық коммуникация |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға мәдениетаралық коммуникация туралы ақпараттар беру |
|
Бағалау критерийі |
Мәдениетаралық коммуникация түсінік біледі; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі Оқушылардың сабаққа дайындығын қадағалай Ой шақыру https://yandex.kz/video/preview/10801246774805330490 1.Бейнеде е не көріп
отырсыздар? Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық бейне материал https://yandex.kz/video/preview/10801246774805330490
|
||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Мағынаны тану Мәдениаралық коммуникация - мәдениаралық өзара ықпалдасу негізінде субъектілер (жеке тұлғалар, әлеуметтік топтар, қауымдастықтар, мәдениеттер, өркениеттер) арасындағы байланыстар негізінде пайда болған құндылықтармен және құндылықты ұстанымдармен өзара алмасу процесі. Кейде мәдениаралық коммуникация жайлы сөз еткенде "мәдениеттер диалоги" және "өркениеттер диалогы" ұғымдарын қолданады. мәтінмен "Борт журналы" тәсілі арқылы топта жұмыс жасайды.
1 тапсырма «Попс формуласы»: Мәдениетаралық коммуникация - бүгінде кез келген салада қызмет ететін маманға, әр адамға қажет. 1-қадам: «Менің ойымша...» 2-қадам: «Себебі мен оны былай түсіндіремін...» 3-қадам: «Оны мен мынадай фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын...» 4-қадам: «Осыған байланысты мен мынадай қорытындыға келдім...» ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. 2 тапсырма IDEA әдісі бойынша «Түсініспеушілік, қақтығыстық жағдайлар.» тақырыбында топтар жұмыс жасай отырып,өз ұстанымдарын қорғайды
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Дескриптор: Мәдениетаралық коммуникациятуралы анықтайды; Мәдениетаралық коммуникация туралы сипаттайды;
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Дескриптор:
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Жалғастырыңыз: Маған ... қызықты болды Бұл ... қиындық туғызды Осы ... мені ойландырды Үйге тапсырма Мәдениетаралық коммуникация |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-27
|
Бөлім: |
Мәдениеттерарасындағыашықжәнетиімдіөзараіс-қимылғақатысу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Мәдениетаралық коммуникациядағы стереотиптер |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға мәдениетаралық коммуникациядағы стереотиптер туралы ақпараттар беру |
|
Бағалау критерийі |
Мәдениетаралық коммуникациядағы стереотиптер |
|
Құндылықтарды дарыту |
«Мәңгілік ел» жалпыұлттық идеясының құндылықтарын қолдау мақсатында «Индустрияландыру мен инновацияларға негізделген экономикалық өсу – бұл біздің ең маңызды міндетіміз екендігін ескере келе ауыз су мәселесін шешудің пайдасын айқындау |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||
|
Сабақтың басы |
Сәлемдесу. Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. «Ой салу» әдісі арқылы оқушылардың назарына суреттерін ұсынылады. Келесі сұрақтар төңірегінде сұрақтарға жауап береді:
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? Болжамдарын негіздейді Оқушылардың жауаптары арқылы сабақтың тақырыбына шығу. Оқушыларды сабақтың тақырыбымен, оқу мақсаттарымен және бағалау критерийлерімен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау Тапсырма №1 «Детальдарын қосу» әдісі Мәдениетаралық қарым-қатынастағы стереотиптену үдерісі. Мақала антропоөзекті тенденция арналарындағы тіл мен мәдениет арақатынасы негіздерін сондай-ақ стереотиптердің және әлемнің ұлттық тілдік бейнесін қалыптастыруда атқаратын қызметін зерттеуге арналған. Дүниенің тілдік бейнесін қалыптастырушы элементтердің бірі — стереотип. «Детальдарын қосу» әдісі арқылы түсінік қалыптастырады ЕББҚ: Көру қабілеті нашар оқушыға суреттермен жұмыс ұсынылады; Тапсырма №2 GREАT кестесі «Мәдениетаралық коммуникациядағы стереотиптер» деректердің маңыздылығына талдау жасайды
ЕББҚ: көру қабілеті нашар оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастарынан және мұғалімнің көмегімен қолдау көрсетіледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс ««Бағдаршам» әдісі -Мен барлығын түсіндім-жасыл -Мен орташа түсіндім-сары -Ешнәрсе түсінбедім-қызыл Үйге тапсырма Мәдениетаралық коммуникациядағы стереотиптер |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
Мәдениетаралық қарым-қатынастағы стереотиптену үдерісі
Мәдениетаралық қарым-қатынастағы стереотиптену үдерісі. Мақала антропоөзекті тенденция арналарындағы тіл мен мәдениет арақатынасы негіздерін сондай-ақ стереотиптердің және әлемнің ұлттық тілдік бейнесін қалыптастыруда атқаратын қызметін зерттеуге арналған. Дүниенің тілдік бейнесін қалыптастырушы элементтердің бірі — стереотип.
СТЕРЕОТИПТЕНГЕН ТІЛДІК ОБРАЗДАРДЫҢ
ҰЛТТЫҚ-МӘДЕНИ СИПАТЫ
Мақалада тіл білімінің когнитивті лингвистика
және лингвомәдениеттану салаларында өзекті мәселеге айналған
стереотиптер қарастырылады. Қазіргі тіл білімінде «стереотип»
ұғымын зерттеп жүрген отандық және шетелдік ғалымдардың еңбектеріне
шолу жасалады. Стереотиптердің тілдік жүйеде өзіндік мәні бар екені
анықталады. Олардың ұлттық-мәдени құндылықтарды таныта алатындығы
туралы және ұлттық діл, ұлттық мінезбен байланысы туралы сөз
болады. Сондай-ақ, мәдениетаралық қатысымды дұрыс жүзеге асыруға
мүмкіндік беретіні туралы деректер келтіріледі. Қазақ, орыс,
ағылшын халықтарының тілдік санасында жүйеленген стереотиптер
айқындалады. Үш халықтың ұлттық-мәдени ерекшеліктері
көрсетіледі.
Түйін сөздер: стереотип, ұлттық мәдениет,
лингвомәдениеттану, мәдени семантикалық код, ұлттық таным, ұлттық
діл.
Қазіргі кезде тіл білімінің
лингвомәдениеттану, когнитивтік лингвистика, психолингвистика
сияқты салалары адамның тілдік санасында таным процесі арқылы
қалыптасатын образдарды тың ғылыми түсініктермен айқындауға
бағытталған. Осындай түсініктердің бірі – «стереотип» феноменімен
тікелей байланысты.
«Стереотип» (грек. stereos – тұрақты, typos –
із) термині ғылыми кеңістікке 1922 жылы американдық әлеуметтанушы
У. Липпманның «Public Opinion» деген еңбегі арқылы енді. Ғалым
стереотипті «the pictures in our heads», яғни «біздің санамыздағы
образдар» деп түсіндіреді [1, 81]. У.Липпманның осы идеясын қуаттай
отырып, Р.Бинклей стереотипті «жалпыға ортақ нәрселердің ұлы
бөлімі» деп атады [2, 393]. Д. Кац пен К. Брейли: «адамға тән
қасиеттерден туындайтын тұрақты түсінік» деп қарастырды [3,
289].
«Стереотип» ұғымы алғашқы кезде әлеуметтану
мектебінде қарастырылса, бертін келе психология, мәдениеттану,
саясаттану, этнология, тарих, лингвистика сияқты гуманитарлық
ғылымдардың зерттеу нысанына айналды. Осыған байланысты, әлеуметтік
стереотип, мәдени стереотип, этникалық стереотип, ойлау стереотипі,
сана стереотипі, саяси стереотип, тілдік стереотип, ділдік
стереотип, тілдесім стереотипі т.б. деген түрлері
қалыптасты.
Қазіргі тіл білімінде осы ұғымға арналған
іргелі зерттеулерді И.С. Кон, Ж.
Коллен,
Ю.Д. Апресян, Ю.А. Сорокин, В.А. Рыжков, Ю.Е.
Прохоров, В.В. Красных, П.Н. Шихирев, С.М. Толстая, Е. Бартминский,
А.К. Байбурин, Д.Б. Гудкова, И.Ю. Марковина, Н.В. Уфимцева, А.В.
Павловская, О.Ю. Семендяев, В.А. Маслова, М.В. Пименова, Н. Уәли,
Б. Хасанұлы, А.С. Әлметова, Г. Смағұлова, Ж. Манкеева, Г.И. Исина,
А.Б. Әмірбекова, К.А. Құсманова, т.б. отандық және шетелдік
лингвист ғалымдардың еңбектерінен кездестіруге
болады.
Ғалымдардың пайымдауынша, ««белгілі
әлеуметтік құбылыс пен объектіге берілген стандартты образдар» [4,
90], «стереотип – дүние туралы таным-түсініктің қайталануынан
тұрақталған әрекеттер мен құндылықтар шаблоны»[5, 16], «стереотип –
бір жағынан, сол мәдениеттің кейбір доминантты құрамаларын сақтауға
және трансформациялауға, екінші жағынан, «өзімдікін» тануға
мүмкіндік беретін тұрақтандырушы фактор, тіл мен сөз құбылысы» [6,
138], «обобщенное представление о каких-либо чертах,
характеризующих какой-либо народ» является не просто стереотипом, а
национально-культурным стереотипом, представляющим собой устойчивый
образ о культуре, традициях, образе жизни, верованиях, убеждениях,
характеризующих духовную жизнь определенной
нации»
[7,
135].
Демек, стереотип дегеніміз – белгілі бір
халықтың ұлттық мәдени көрсеткіші, әрі сол халықтың ұжымдық
санасында ұлттық тілі арқылы зерделеніп, ұрпақтан-ұрпаққа жеткен
тұрақты ұлттық-мәдени
бейнесі.
Отбасы – тәрбиенің бастау көзі, қайнар
бұлағы, қоғамның негізгі іргетасын қалайтын түп қазық. Ол – әр
халықтың ұлттық бейнесін танытатын әмбебап атау болса да, оны әр
мәдениет өкілі өзінше қабылдап, өзінше түсінеді. Осыған орай,
қазақ, орыс, ағылшын халықтарының паремиялогиялық қорында сақталған
стереотиптерге салғастырмалы талдау жүргізуге болады. Бұл
дәстүрлі-ұлттық санада қатталып, тұрақталған стереотиптердің
ұлттық-мәдени сипатын айқындауға мүмкіндік
береді.
Қазақ тіліндегі «отбасы» сөзін «от, ошақ»
ұғымдарымен тығыз байланысты деуге болады. Мұны тілші ғалымдардың
пікірі де растайды. Мәселен, А.Салқынбай: «Отбасы сөзі – «От»
тұлғасы арқылы жасалған. Бұл сөз «Ұд» тұлғасының фоно-сема варианты
бола отырып, «Күн» ұғымымен тікелей байланысты болады, яғни Күн мен
Оттың функциясы ұқсас: Күн – жылу береді, жарық береді; От – жылу
береді, жарық береді»,- десе, [8, 135] Н.Атжанова: «Ошақ – үйдің
негізгі элементі. Ол – жылулық пен берекенің символы. Қазақ халқы
үшін ошақ ұғымы отбасы туралы түсінікпен тікелей байланысты», —
дейді [9, 58]. Сондай-ақ, тілімізде кездесетін бірқатар «отау
көтеру», «отаға», «отана», «ошағыңның отын өшірме», «ошағының оты
маздап тұру», «отқа май құю», «қазаны оттан түспеу», «өзіне қарай
қосағы, қосағына қарай ошағы» т.б. секілді лингвомәдени
бірліктерден де байқауға болады. Бұл мысалдардан біріншіден, қазақ
халқының отбасы ұғымына көзқарасы, ер азамат пен жұбайының
міндеттері, екіншіден, тұрмыс-тіршілігі мен өмір сүру салты,
үшіншіден, бір нәрсеге наным-сенімі туралы түсініктері көрініс
береді. Басқаша айтқанда, мұның бәрі жинақталып келіп, халқымыздың
ұлттық-мәдени стереотиптерін
көрсетеді.
Қазақ тіліндегі «ошақ» сөзінің баламасы
ретінде орыс тілінде кездесетін «семейный очаг» (отбасы ошағы)
деген сөз тіркесін айтуға болады. Бірақ, қазақ тіліндегі «ошақ»
сөзі – «отбасы, әулет» деген тұтас ұғымды білдірсе, орыс тіліндегі
баламасы «отбасындағы махаббат пен сыйластық» деген мағынаны
білдіреді. Осыған байланысты орыс халқының «зажжение семейного
очага»(отбасы ошағын жағу) деп аталатын дәстүрін де атауға болады.
Аталған дәстүр бойынша, күйеу жігіттің анасы той күні келініне өз
қолымен жаққан шырағданды береді. Бұдан отбасылық дәстүр жалғастығы
туралы мәдени ақпаратты түсінуге
болады.
Ағылшын тілінде де отбасы ұғымын бейнелейтін
«fire»(от) сөзі негіз болған фраземалар бар. Мысалы, «keep the home
fires burning» (сөзбе-сөз аудармасы: үй ішінде отты сақтау;
мағынасы: отбасын сақтау), «near the fire» (сөзбе-сөз аудармасы:
оттың жаны; мағынасы: үй, үй іші)
[10].
Демек, әр мәдениет өкілі қалыптастырған
отбасы ұғымының от сөзімен тікелей сабақтастығын көруге
болады.
Қазақ тіліндегі: «Отан – отбасынан
басталады», «Отбасы – алтын бесік», «Өнегелі отаудың өрісі кең»,
«ата көрсеткен жолы бір, ана тіккен тоны бір» [11], «қара шаңырақ»,
«шаңырағы берік отбасы», «айрандай ұйыған отбасы», «қазаны бүтін»,
т.б. секілді мақалмәтелдер мен фраземаларда «отбасы» – тәрбиенің
қайнар көзі, отанның ұйытқысы, татулық пен бірліктің символы
ретінде бейнеленген. Мұндай образдың қалыптасуына халқымыздың
рухани және материалдық құндылықтары негіз болған. Мысалы, бесік,
отау, ата жолы, тон, шаңырақ, айран, қазан дегендер халық жадындағы
мәдени дүниелер. Бұлар тек заттық атаулар ғана емес, сонымен бірге
мәдени коннотацияға ие тілдік бірліктер. Мәселен, қазақ халқы үшін
«бесік» – балалы отбасын, өнегелі отбасын бейнелесе (тал бесіктен,
жер бесікке дейін), «отау» – шаңырақ көтеріп, өз алдына жеке үй
болған отбасын білдіреді. «Шаңырақ»(қара шаңырақ, шаңырағы берік) –
үлкен әулет пен ұрпақ жалғастығын, «қазан» (қазаны бүтін) – отбасы
мен ағайын-туыстың татулығын, бірлігін бейнелейді. Сондай-ақ,
тіліміздегі «айрандай ұйыған» деген фразема да тату отбасы туралы
түсінікті білдіреді. Ал «ата көрсеткен жолы бір, ана тіккен тоны
бір» деген фразема – бір отбасынан шыққан және ата-баба салған
ізбен дәстүр жалғастырған өнегелі отбасы жайлы ақпарат
береді.
Орыс тіліндегі:
«Семья – опора счастья», «В семье и каша гуще», «Из одной каши»,
«Семья вместе – душа на месте», «душа в душу», «Семья в куче, не
страшна и туча», «Согласную семью и горе не берет», «Где мир и лад,
там и божья благодать», «Семья – печка: как холодно – все кней
собираются», [12] т.б. секілді мақал-мәтелдер мен фраземаларда
«семья» (отбасы) – бақыттың, тыныштықтың, татулықтың символы
ретінде көрініс береді. Осы мысалдардағы: каша, душа, куча, мир,
божья благодать, печка дегендерді орыс халқының ұлттық мәдениетін
танытатын лексемалар деуге болады. Мысалы, «каша» – ұлттық
тағамдарының бірі, «душа» – жан дүниесі, «куча» – ұлттық мөлшер
атауы, «мир» – өмірге көзқарасы, «божья благодать» – діни түсінігі,
«печка» – ұлттық мүлкі. Бұлар келтірілген мақал-мәтелдер мен
фраземаларға қосымша мән жүктей отырып, «бір отбасынан шыққан», «өз
отбасыңда бәрі жақсы», «бірлігі, ынтымағы жарасқан, тату отбасы»
деген ұғымдарды көрсетеді. Әрі мифологиялық, діни, психологиялық
көзқарасын, тұрмыс тіршілігін
сипаттайды.
Ағылшын
тілінде: «Family tree» (отбасы ағашы), «family Bible» (отбасы
інжілі), «Home is where the heart is» (сөзбе-сөз ауд. жүрегің қайда
болса, сол жер үйің), «Every bird likes its own nest best»
(сөзбе-сөз ауд. әр құс өзінің ұясын жақсы көреді), «Birds in their
little nests agree» (сөзбе-сөз ауд. құстар өздерінің ұясында тату)
секілді фразема мен мақалмәтелдерде «family»(отбасы) ұғымы –
ағылшын халқының ұлттық таным-түсінігімен сабақтасып жатыр.
Мәселен, «family tree» – ағылшындардың «баланың өмірге келуі,
мектепке баруы, үйлену тойы» сияқты айтулы күндерде бақшаға ағаш
отырғызу салты мен отбасылық шежіре туралы түсінігінен хабар берсе,
«family Bible» – діни сенімімен қатар, адамның таза параққа
туылған, отбасын құрған және қайтыс болған күндері жазылатын
отбасылық өмір дәптерін білдіреді. Ал «home» (үй) лексемасы –
ағылшын танымында отбасы туралы ұғыммен астасып жатыр. Олар үшін
«home» (үй) – отбасы тыныштығын сақтайтын берік қамалдың қызметін
атқарады. Мұны жоғарыда берілген мысалдардан да байқауға
болады.
«Отбасын құру»,
«жар таңдау» ісі – адам өміріндегі маңызды кезеңдердің бірі. Осыған
байланысты қазақ тілінде: «жалғыздық тек құдайға ғана жарасады»,
«бас екеу болмай, мал екеу болмайды», «шаңырақ көтеру», «отау үй,
оңаша бас», «ақ босағаны аттау», «отау тігіп, түтін түтету»,
«үйлену оңай, үй болу қиын», «есік көргенді алма, бесік көргенді
ал», «адам болар жігіттің, жары өзіне лайық» [11] т.б. паремияларды
кездестіруге болады. Бұл паремияларда халқымыздың діни түсінігімен
қатар, ұжымдық мәдениет жайлы түсінігі, тұрмыс-тіршілігі,
салт-дәстүрі және өмірден түйген тәжірибесі туралы деректер
берілген. Орыс тіліндегі: «замуж выйти не напасть, как бы замужем
не пропасть», «женишься раз, а плачешь век», «выбирай жену не в
хороводе, а в огороде», «выбирай жену не по наряду, а по уму»,
«равные обычаи – крепкая любовь» [12] деген мысалдарды алайық.
Бұлардың мағыналарын интерпретациялайтын болсақ, «асығыстық
танытамын деп, аяғыңды шалыс басып қалма», «еңбекқор жанға үйлен»,
«өзіңе лайық қалыңдық таңда» дегендерге саяды. Осы паремиялардағы
«хоровод», «огород», «обычаи» лексемалары – орыс халқының
салтдәстүрі, шаруашылығы, ұлттық ойыны туралы мәдени
коннотацияларды құрайды. Ал ағылшын тілінде: «Marriages are made in
heaven» (неке аспанда қиылады), «choose your wife on a Saturday
rather than on Sunday» (сөзбе-сөз аудармасы: жарыңды жексенбіден
гөрі сенбіде таңда), «choose a wife rather than by your ear than
your eyes» (сөзбе-сөз аудармасы: жарыңды көзіңмен емес, құлағыңмен
естіп таңда) [13] сияқты паремиялар кездеседі. Бұлардан ағылшын
халқының ұлттық өзгешелігі байқалады. Мәселен, ағылшындардың «неке
– құдайдың қалауымен аспанда қиылады» деген түсінігі діни танымымен
байланысты болса, ал қалыңдық таңдау туралы түсінігі апта күндеріне
байланысты қалыптасқан нанымсенімдерімен сабақтасып
жатыр.
Отбасын құрған
ер мен әйелдің өзіне лайық міндеттері болады. Бұған ата-баба
аманатын жалғастыру, шаңырақты шайқалтпау, ынтымақ пен берекені
нығайту секілді міндеттер жатады. Осыған сәйкес қазақ тілінде:
«дәм-тұзы жарасу» – ер мен әйелдің сыйластығын, татулығын,
«қазан-ошаққа иелік ету», «ас-су ұстау», «от басы, ошақ қасында
жүру» – әйелдің үй шаруасындағы қызметін, «бесік жанында отыру» –
әйел адамның бала тәрбиелеу ісін, «түз адамы» – ер адамды,
«қабырғамен кеңесу» – бірлесіп ақылдасуын, «Үйді қырық еркек
толтыра алмайды, бір әйел толтырады», «Әйел – үйдің көркі, еркек –
түздің көркі» – әйелдің үйдегі, еркектің сырттағы шаруасын, «Жар
қадірін білмесең, жалғыздық берер басыңды», «Жарың – жан жолдасың»
– сыйластық, ауызбіршілігін, «Әйелдің қырық жаны бар» – әйел
адамның шыдамдылығын білдіретін фраземалар мен мақал-мәтелдер бар.
Осыларға ұқсас орыс тілінде де: «Жена за три угла избу держит, а
муж за один» (әйелі үйдің үш бұрышын, ал күйеуі бір бұрышын
ұстайды) – ер мен әйелдің үй шаруасындағы қызметтерін, «Муж и жена
– одно дело»(ері мен әйелі – бір іс) – ер мен әйелдің
ауызбіршілігін, «Жена не гусли, поиграв, на стенку не повесишь»
(жарың гусли емес, шертіп болған соң қабырғаға іліп қоятын), «Жена
– вторая душа» (жарың екінші жаның) – сыйластық, қамқорлығын,
«Хозяйка в дому, что оладышек в меду» [12] – әйелдің үй
шаруасындағы орнын, ағылшын тілінде де: «A women’s place is in the
home»(сөзбе-сөз аудармасы: әйел адамның орны – үй) – әйелдің орны,
«The wife is the key to the house» (сөзбе-сөз аудармасы: әйел –
үйге кіретін кілт) «Men make houses, women make homes» (сөзбе-сөз
аудармасы: ерлер үй жасаса, әйелдер ішін жасайды) – ер мен әйелдің
үйдегі міндеттерін, «A woman has nine lives like a cat» (сөзбе-сөз
аудармасы: мысықтың өміріндей, әйелдің де тоғыз өмірі бар) – әйел
адамның шыдамдылығын, «The husband is the head at the house, but
the wife is the neck moves the head»(сөзбе-сөз аудармасы:еркек –
үйдің басы, әйел – басты бұратын мойын) [13] – үй шаруашылығын
басқаруды білідіретін мақалмәтелдер бар. Үш тілде келтірілген
мысалдардың мағыналары бір-біріне жуық болғанымен, олардың өздеріне
тән ұлттық-мәдени сипаты бар. Мәселен, қазақтар үшін «дәм-тұз»,
«қазан-ошақ», «бесік», «қырық жан» лексемалары, орыстар үшін «угл»,
«изба», «гусли»(көне музыкалық аспап), «душа», «хозяйка», «олади»,
«мед» лексемалары, ағылшындар үшін «key», «house», «nine live»
лексемалары – мәдени мазмұнға бай таным көрсеткіштерін
құрайды.
Демек, мұның
барлығы қазақ, орыс, ағылшын халықтарының дәстүрлі санасындағы
«отбасын құру» туралы танымын бейнелейтін ұлттық-мәдени мазмұндағы
стереотиптенген тілдік образдар болып
саналады.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары-29
|
Бөлім: |
Ұжымдықигіліккежәрдемдесужәнетұрақтыдаму |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
Ұжымдық әл-ауқат пен Тұрақты дамудың маңыздылығы |
|
Сабақтыңмақсаты |
Оқушыларға ұжымдық әл-ауқат пен тұрақты дамудың маңыздылығы туралы түсіндіру |
|
Бағалау критерийі |
Ұжымдық әл-ауқат пен Тұрақты дамудың маңыздылығыгн анықтайды; |
|
Құндылықтарды дарыту |
|
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Үйге тапсырма |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
11 сынып ҚМЖ лары
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.1 Кәсіпкерлік негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.1.1 Кәсіпкерлікке кіріспе |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жоспарлы экономиканы нарықтық.экономикаға трансформациялаудың жалпы траекториясын түсінеді. Нарықтық экономика негіздерін біледі. Экономика саласындағы оқиғалар мен құбылыстарды талдай және сыни бағалай алады.Тақырып аясында зерттелген терминдер мен ұғымдарды қолдана алады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жас кәсіпкерлердің рөлін түсіну мен олардың қоғамдағы оң имиджін қалыптастыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Сәлемдесу, тілек білдіру. Оқушыларды топқа бөлу: 1.Бизнес 2.Экономика 3. Кәсіпкер «Қажеттілік», «Игілік», «Жеке кәсіпкер», «Бизнесмен» ұғымдарын қалай түсінуге болады? /пікір алмасу/ Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
1. Топтық жұмыс. «INSERT» әдісімен «Кәсіпкерліктің нысаны, мақаттары және міндеттері» тақырыбын ашу: 1.Бизнес 2.Экономика 3. Кәсіпкер 2. Топта «Кәсіпкерлік туралы экономистердің көсқарастары». Р.Кантильон, К.Маркс, Й.Шумпетер www. bibliotekar.ru 3. Карточкамен жұмыс. Кәсіпкер болуға өздеріңіздің мүмкіндіктеріңізді бағалау үшін кестеден өздеріңіз игеріп кете алатын кәсіпкерліктің артықшылықтары мен кешшіліктерін белгілеңіздер. 4. Ойланайық, талқылайық , әр топқа сұрақ-жауап. «Бизнес» тобы: -қауіп-қатер (тәуекел, қиындық) -өз қаражатыңның есебінен қызмет ету; «Экономика» тобы: -тәуелсіздік; -өнертапқыштық; «Кәсіпкерлік» тобы: -жауапкершілік -белсенді іздену. 5. А.Маслоу теориясы негізінде қажеттіліктерді толықтырыңыз. Адамның қажеттіліктері неге үнемі өсіп отырады? Түсіндіріңіз. ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://yandex.kz/images/search?pos=9&from=tabbar&img_url=http%3A%2F%2 %D0%B6&rpt=simage&lr=10295 Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Бағалау Оқушылардың аяқталған жұмыстарын бір жерге жинаңыз. Оқушылар өздерінің жауаптарымен сыныптастарының жауаптарының дескрипторлар бойынша бағалайды: «жеке кәсіпкер» ұғымдарына мысалдар келтіреді; «бизнесмен» ұғымдарына мысалдар келтіреді; «жеке кәсіпкер» мен «бизнесмен» ұғымдарының айырмашылығын түсінеді; қажеттіліктер пирамидасын толық толтырады; қажеттіліктер пирамидасы негізінде адамның қажеттіліктері артыуының себебін түсіндіреді; «жеке» және «қоғамдық» игіліктерге кем дегенде 3 мысал келтіреді; Кері байланыс Сабақ соңында оқушылар рефлексия жүргізеді: - нені білдім, нені үйрендім? - нені толық түсінбедім? - немен жұмысты жалғастыру қажет? Үйге тапсырма Кәсіпкерлікке кіріспе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.1Кәсіпкерлік негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.1.2 Нарықтың жұмыс істеу тетіктері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Нарықтың жұмыс істеуінің негізгі тетіктерін түсінеді. Нарықтық қатынастардың заңдары мен ережелерін біледі. Алған білімдерін түсіндіре алады. Алған білімдерін тәжірибеде қолданады. |
|
Бағалау критерийі |
-нарықтың жұмыс істеуінің негізгі тетіктерін анықтайды; нарықтық қатынастардың заңдары мен ережелерін біледі; |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі: Оқушылармен амандасу, түгендеу Ынтымақтастықатмосферасын қалыптастыру Топтың атауларымен 4 топқа бөлінеді: «Кинометафора» әдісі.Нарықтың жұмыс істеу тетіктері туралы бейне материал ұсынылады. -Бейне материалда нені көре аламыз? -Бүгінгі сабақтын тақырыбы қандай болуы мүмкін? Оқушылардың жауаптары арқылы сабақтың тақырыбына шығу. Оқушыларды сабақтың тақырыбымен, оқу мақсаттарымен және бағалау критерийлерімен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер https://yandex.kz/video/preview/2178264786107094124 сілтемеде Нарықтың жұмыс істеу тетіктері туралы бейне материал |
||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Зерттеу мен талдау Тапсырма №1 «Ортадағы қаламсап» әдісі- топтық мәтінмен жұмыс 1 топ: Нарықтың жұмыс істеуінің негізгі тетіктері. 2- топ: Нарықтық қатынастардың заңдары 3- топ: Нарықтық қатынстардың ережелері ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; Тапсырма №1 Мұғалім ақпаратты жинақтау үшін кесте таратып береді. Тапсырманы орындау алгоритімін таныстырады. Оқу мақсатымен байланыстырады. Нарықтың жұмыс істеуінің негізгі тетіктері анықтайды
Ойлан! Нарықтың тетіктері немен ерекше? Тапсырма №2
Н
Н
т ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: -Нарықтың жұмыс істеуінің негізгі тетіктерін түсінеді. -Нарықтық қатынастардың заңдары мен -ережелерін біледі. Алған білімдерін түсіндіре алады. -Алған білімдерін тәжірибеде қолданады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі» ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Ашық микрофон» әдісі Неліктен нарық мәселені шеше алмаған салаларға мемлекеттің араласу қажеттілігі туындайды? Кері байланыс
Нeні білгім кeлeді? Үйге тапсырма Нарық тетіктерінің сақталуы, оның дұрыс жұмыс істеуіне жағдай жасалуы қандай дәрежеде? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Қосымша №1
1.3. Нарық, оның
тетіктері мен қызметтері
Нарық – бұл сатушылар мен
сатып алушылар бір біріне қарсы келуге ықпал ететін «тетік».
Алайда, нарықты үлкен алаң деп түсінудің қажеті жоқ. Белгілі бір
нарықты алайық, мысалы бала күтушілер қызметінің нарығы. Бұл
нарықты нәтижесінде ата-аналары балаларын кіммен қалдыратындағын
табатындай барлық шарттары деп ұғынуға
болады.
Яғни, нарық – бұл тауарды сату және сатып алу мәмілелерінің жиынтығы.
Нарықтың субъектілері: сатушылар мен сатып алушылар. Сатушылар мен сатып алушылар ретінде үй шаруашылықтары, фирмалар (кәсіпорындар), мемлекет бола алады. Нарық субъектілерінің көбісі бір мезетте сатып алушалар да болып, сатушылар да болып қызмет ете алады. Барлық шаруашылық субъектілері нарықта тығыз өзара әрекеттесіп, өзара байланысқан сату-сатып алу «ағынын» құрады.
Нарық объектісі тауарлар мен ақша болып табылады.
Алғашқыда салыстырмалы түрде күнделікті сұраныстың игіліктері жүзеге асырылатын қарапайым нарық туындайды. Тауарлық айналым саласы кеңейген кезде, тұтынушылық тауарлар мен өндіріс құралдары, адамның еңбек күші мен инвестициялар (құрылыс пен машина, құрылғыларды сатып алу үшін ақша қаражаттары), бағалы қағаздар (акция, облигациялар) мен шетелдік валюта, ғылыми-техникалық әзірлемелер және т.б. сатылатын және сатып алынатын нарықтар жүйесі дами түседі.
Нарық дербес құрылым ретінде үш негізгі элементтен тұрады: тауарлар мен қызметтер нарығы, еңбек нарығы және капитал нарығы. Үш нарықтың барлығы да тығыз байланысты және бір біріне әсер етеді.
Заманауи нарық бай және күрделі құрылыммен сипатталады. Оларды түрлі сипаттамалар бойынша жіктеуге болады (кесте 1).
Жалпы алғанда, нарықты жіктеудің басқа да белгілері өте көп. Сонымен бірге, бір нарық бірнеше белгілерді қамтитындығын ескеру қажет. Осылайша, жергілікті нарық бір мезгілде көтерме де, бөлшек сауда нарығы болып, ал жетілмеген бәсеке нарығы – мемлекеттік немесе жеке болуы мүмкін. Сондықтан да нарықты түрлерге жіктеу шартты болып келеді.
Қосымша №2
|
Нарық белгісі |
Нарықтардың түрі |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Қосымша №3
Нарықтың тетіктері немен ерекше?
Бұл сұраққа жауап беру үшін оның қандай қызметтерді атқаратындығын анықтау қажет. Қысқаша айтқанда, нарық тетіктері экономиканы адамға қарай бұрып, бәсекелестік үдеріске қатысушылардың барлығын сұраныс арқылы бейнеленетін қажеттіліктерін қанағаттандыруға материалдық тұрғыдан мүдделі еткізеді. Сондай‑ақ, тәжірибе көрсеткендей, ол ғылыми‑техникалық үдерістің жетістіктерін меңгеруді, шығындарды азайтуды, сапаны арттыруды, тауарлар мен қызметтердің ассортиментінің кеңеюін ынталандыру арқылы капитал салу үшін белгі бере тұрып (бағалар арқылы) тиімді жұмыс жасайды.
Қосымша №4
Нарық артықшылықтары келесідей:
-
Ресурстарды тиімді үлестіру.
-
Икемділік, ауыспалы жағдайларға бейімділігі.
-
Өндірушілер мен тұтынушылардың таңдау мен іс-әрекет еркіндігі.
-
ҒТП жетістіктерін жоғары деңгейде пайдалану.
-
Түрлі қажеттіліктерді қанағаттандыруға, тауарлар мен қызметтердің сапасын жақсартуға қабілетті болу.
Нарықтың теріс жақтары:
-
Ұдайы қалпына келмейтін ресурстардың сақталуына мүмкіндік бермейді.
-
Қабылданатын шешімдердің ықтымал теріс нәтижелерін елемейді.
-
Ұжымдық пайдалану тауарлары мен қызметтерін өндіру үшін түрткі болмайды.
-
Толық жұмысбастылық пен тұрақты баға деңгейін қамтамасыз ете алмайды.
-
Ғылымда іргермелі зерттеулерді ынталандыруға жағдай жасамайды.
-
Рецессиялық және инфляциялық үдерістерге байланысты тұрақсыз дамиды.
Жоғарыда аталған нарықтың жағымсыз жақтарынан нарық тетіктерінің
мүмкіндектерінің шектеусіз еместігін көруге болады. Ол қазіргі
қоғамның барлық әлеуметтік-экономикалық мәселелердің шешілуіне
кеплдік бере алмайды. Біздің айтып отырғанымыз нарықтың кемшілігі
емес, оның шектеулі екендігі. Әрине, нарық мәселені шеше алмаған
салаларға мемлекеттің араласу қажеттілігі
туындайды.
Мемлекеттің экономикалық қызметінің негізгі бағыттары қандай?
Мемлекеттің экономикалық қызметінің негізгі үш бағытын бөліп көрсетуге болады:
-
Шаруашылық заңнаманы әзірлеу, қабылдау және орындалуын ұйымдастыру. Яғни, бұл нарықтың экономикаға сәйкес кәсіпкерліктің, салық салудың, банк қызметінің және т.б. құқықтық негіздері.
-
Нарық тетіктерінің сақталуы, оның дұрыс жұмыс істеуіне жағдай жасауын қамтамасыз ету.
-
Бұл бағытқа нарықтан бос шаруашылық аймақтарды толтыру, нарықтық механизм әлсіз немесе тиімсіз болатын экономикалық мәселелерді шешуге арналған мемлекеттің қызметтерін жатқызуға болады.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.1Кәсіпкерлік негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.1.3 Нарықтық тепе-теңдік |
|
Сабақтыңмақсаты |
Нарықтық тепе-теңдікке қол жеткізу шарттарын түсінеді. Нарықтық тепе-теңдік шарттары туралы біледі. Олар нарықтық тепе-теңдік жағдайларына қатысты өз ұстанымдарын білдіре алады. Тапсырмадағы сұрақтарға жауап беру барысында пәндік терминологияны қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру
1. Нарықтық тепе-теңдік дегеніміз не? 2. Экономикалық теорияда нарықтық тепе-теңдікті қарастыратын қандай тәсілдер бар? 3. Икемділік дегеніміз не? 4. Икемділік коэффициенті дегніміз не? 5. Икемділіктің қандай түрлері бар? 6. Ұсыныс икемділігінің қандай негізгі түрлері бар? 7. Пайда бойынша сұраныс икемділігінің негізгі түрлері қандай? 8. Дефицит деген не? 9. Профицит деген не? |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Нарықтық тепе- теңдік
1.Неліктен икемділікті түрлерге бөлу айтарлықтай шартты болып табылады? 2. Неліктен бұрынғы экономистер нарықтық тепе-теңдікті өздігінен теңдік нүктесіне келе алатын жағдай ретінде қарастырған? 3. Неліктен Леон Вальрас нарықтық тепе-теңдікті сандық бағалаумен байланыстыра қарастырды? 4. Неліктен Маршалл бойынша баға сұраныс және ұсыныс көлемінің қызметі болып табылады? 5. Неліктен профицит өнімнің бағасын төмендетуге себеп болады? 6. Вальрас және Маршалл бойынша нарықтық тепе-теңдікті орнату тәсілдерінің айырмашылығы неде? 7. Вальрас және Маршалл бойынша нарықтық тепе-теңдікті орнату тәсілдерінің ұқсастығы неде? 8. Дефицит пен профицит арасындағы айырмашылықтар мен ұқсастықтарды анықтаңыздар ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F% %82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Нарықтық тепе- теңдік Тауардың ұсынысы сұранысымен сәйкес болғанда және нарықтық бағаны өзгерту тенденциясы жоқ болғанда байқалады. Кері байланыс Сабақ соңында оқушылар рефлексия жүргізеді: - нені білдім, нені үйрендім? - нені толық түсінбедім? - немен жұмысты жалғастыру қажет? Үйге тапсырма Нарықтық тепе- теңдік |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.1Кәсіпкерлік негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.1.4 Табысты кәсіпкердің дағдылары |
|
Сабақтыңмақсаты |
Табысты кәсіпкерлік қызмет үшін қандай дағдылар қажет екенін түсінеді. Табысты кәсіпкердің дағдыларын қалай қалыптастыру керектігін біледі. Табысты кәсіпкердің дағдыларын талдай алады. Алған білімдерін сабақ тапсырмаларының сұрақтарына жауап беру барысында қолданады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушыларымыздың оқуға деген құштарлығын оятып, тәрбиемен ұштастырып білім беру керек. Себебі, білім беру мен тәрбие бірге жүріп отырады. Оқушыларды бір-біріне деген құрмет көрсетуіне, адамгершілікке, сыпайылыққа тәрбиелеу. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру 1. Оқушылармен амандасу. Мұғалім сыныпта жағымды ахуал орнату үшін «Досыңа тілек» тренингін ұйымдастырады. Оқушылар бір-біріне бұрылып, алдында тұрңан оқушыңа сәттілік тілейді. 2. Оқулық және дидактикалық материалдар мен танысу: олардың мазмұны, мақсаты, ерекшеліктері 3. Сыныпты топқа бөлу. Сынып үш топқа бөлінеді. Әр топ өздерінің басшысын және топтың атауын таңдайды. Мысалы, 1-топ: «Бизнес»; 2-топ: «Экономика»; 3-топ: «Кәсіпорын». 4. Тақырыпқа деген қызығушылықты ояту, проблемалық жағдай туғызу. Мұғалімнің сөзі: Балалар сіздер 10-11 сыныптарда «Кәсіпкерлік және бизнес негіздері» пәнін оқисыздар. Сендер «кәсіпкерлік», «бизнес», «экономика», «менеджмент», және маркетинг негіздерін меңгеретін боласыздар. Қазіргі нарық жағдайында қажет практикалық дағдыларды қалыптастыра аласыздар. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
. Сұраққтарға жауап берейік дағдысы. Оқулықтан төмендегі сұрақтардың жауаптарын табыңыздар, негізгі идеяларды талқылаңыздар және дәптерлеріңе жазыңыздар (жеке жұмыс) 2. Кәсіпкерлік дегеніміз не? 3. Кәсіпкер ең кемі қандай дағдылар жиынтығына ие болуы керек? 4. Кәсіпкердің мақсаты қандай? 5. Жеке кәсіпкер өандай тәуекелдерге барады? Оқушылар сұрақтарға жауап береді, мұғаліммен бірге талқылайды, дәптеріне негізге идеяларды жазады. ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды Карточкалармен жұмыс. Кәсіпкер болудағы өздеріңіздің мүмкіндіктеріңізді бағалау үшін кестеден (карточкалардан) өзіңіз игеріп кете алатын кәсіпкерліктің кемшіліктерімен артықшылыұтарын белгілеңіздер. Кәсіпкерліктің артықшылықтары · Жеке бизнес нені және қашан жасайтыныңызды өзіңіз шешуіне, бақылауға мүмкіндік береді · Сіз отбасылық өміріңізге, қызығушылықтарыңмен ұйқы қажеттілігіне уақыт бөле алатын икемді жұмыс кестесімен өмір сүретін болсыз. · Егер бизнесіңіз мүмкіндік берсе, қала сыртына, теңізге кетіп қалып, паркте немесе пойызда жұмыс жасай аласыз. · Кәсіпкердің өмірі қызықты. Көптеген кәсіпкердің айтуынша, олар тіпті өз қызметтерін жұмыс деп есептемейді, бұл көбірек қызыққа толы оқиға секілді. · Кәсіп иесі ретінде сіз өзіңіз шешім қабылдайсыз және белгілі бір идеяны жүзеге асыру немесе сынықтан өткізу үшін біреудің рұқсатын күтпейсіз. · Кәсіпкер ретінде сіз жасампаз және жаңашыл адам бола аласыз. Кәсіпкерліктің кемшіліктері · Жауапкершілік көп болған сайын күйзеліс көп. Табыстылық пен жеңіліс тек өзіңізге байланысты. · Кәсіпкердің өмірі тұрақсыз болуы мүмкін. Тапсырыстар көлемі мен оларға кететін уақыт, соған сәйкес жұмыс күнінің ұзақтығы мен табыс қубылып тұрады. · Күніне 24 сағат кәсіпкер болу керек, яғни жұмыс пен бос уақыт арасындағы шекара жойылып кетеді. · Алғашқы уақыттарда табыс көлемі жалдамалы жұмыспен салыстырғанда төмен болуы мүмкін. · Кәсіпке өзі салық, ақылы демалыс жалақыларын төлеп, басқа да пайда болатын көптеген шығындарды есептеуі керек.
Бизнес тобы: 1) Неліктен кәсіпкердің басқа жұмыс жасауына мүмкіндігі жоқ? 2) Неліктен кәсіпкерлерді өзін-өзі жұмыспен қамтығандар деп айтады? Экономика тобы: 1) Кәсіпкердің бизнесменнен маңызды ерекшелігі неде? Кәсіпорын тобы: 1) Неліктен кәсіпкерлік жұмыстарды орындаудың дұрыс жолы болып табылады? 2. Кітапта берілген танымал бизнес-тренер Роберт Киийосакидің пікіріне қосымша ретінде болашақ кәсіпкерге тағы қандай әрекеттер керек екендігін талқылаңдар |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fmybusiness.kz% Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Жеке бизнес нені және қашан жасайтыныңызды өзіңіз шешуіне, бақылауға мүмкіндік береді · Сіз отбасылық өміріңізге, қызығушылықтарыңмен ұйқы қажеттілігіне уақыт бөле алатын икемді жұмыс кестесімен өмір сүретін болсыз. · Егер бизнесіңіз мүмкіндік берсе, қала сыртына, теңізге кетіп қалып, паркте немесе пойызда жұмыс жасай аласыз. · Кәсіпкердің өмірі қызықты. Көптеген кәсіпкердің айтуынша, олар тіпті өз қызметтерін жұмыс деп есептемейді, бұл көбірек қызыққа толы оқиға секілді. Кері байланыс a. Өз мінезіңіздің бес күшті және бес әлсіз тұсын атаңыз (сіздің кәсіпкер болуыңызқа көмектесетін және кедергі келтіретін қасиеттер) b. Әлсіз тұстарыңызды талдап, күшті тұстарыңызды пайдаланып, олардың орнын қалай толтыруға болатынын жазыңыздар. Үйге тапсырма Табысты кәсіпкердің дағдылары |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.1Кәсіпкерлік негіздері |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.1.5 Бизнестегі заманауи технологиялар |
|
Сабақтыңмақсаты |
Табысты бизнес жүргізу үшін заманауи технологиялардың маңыздылығын түсінеді. Заманауи бизнес-технологиялардыңмүмкіндіктерін біледі. Олар бизнестегі заманауи технологиялар туралы ақпаратты іздей алады. Өз бизнес-идеяларын жүзеге асыру үшін заманауи технологиялар туралы білім негіздерін қолданады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру 1-меңгеру деңгейі. Барлық оқушы кәсіпкерлікті өзін-өзі таныту мен жеке ынталандырудың формасы ретінде түсінеді (өнімсіз деңгей) 2-меңгеру деңгейі. Олардың ішінен көбісі: Идея қалыптастырудың маңызын кәсіпкерліктің құзіреттілігі ретінде бағалай алады. Оқушылар алған білімін тереңдетеді.(конструктивті деңгей) |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Бизнеске арналған технология Компьютерлік және электронды инновациялық технологиялар экономиканың әрбір секторында барған сайын берік орнығып, кәсіпкерлер үшін бизнесті жүргізуге тиімді әсер етуде, ал пайдаланушылар сапалы тауарлар мен қызметтерді жылдам алу мүмкіндігін ашуда. Бір жағынан, бизнеске арналған жаңа технологиялар күшті және икемді бола түсуде, ал екінші жағынан, олар бизнес экономикасының әртүрлі салаларына көбірек таралуда. Табысты болу үшін дамушы елдер өндірістік процестер икемділік пен орталықсыздандыру принциптеріне бағынатын жаһандық экономикада бәсекеге қабілетті болуы керек. Дәл осы жерде компьютерлік технология іс жүргізуге тиімді өзгерістер енгізе отырып, даму қарқынын ынталандырып, жеделдете бастайды. Ақпаратқа еркін қол жеткізуді, оны өңдеу мен сақтауды қамтамасыз ететін озық технологияларды пайдалана отырып, бизнесмендер үлкенірек және тиімдірек жұмыс өнімділігін, сондай-ақ индустриялық елдердің бәсекелестігіне қарсы тұруды белгілейді.Бизнеске арналған жаңа компьютерлік технологиялар Тіпті шағын бизнес үшін жобаны жүзеге асыру үшін көбірек орын бар. Олар компьютерлік технологияны мыналар үшін пайдалана алады: ірі корпорациялармен жаңа серіктестік орнату; акцияларды ұйымдастыру және тарату; электрондық коммерциямен айналысу және т.б. Веб-сайттарды бөлшек саудамен айналысатын кәсіпкерлер ғана емес, сонымен қатар өз тауарлары мен қызметтерін заманауи үлгіде ілгерілету, сондай-ақ сату географиясын арттыру мақсатында өнімдерін интернет кеңістігіне көшіргісі келетін көреген бизнесмендер жасайды. . Барған сайын көбірек пайдаланушылар Интернетте қажетті өнімдерді іздеуді жөн көреді. Сондықтан, бизнеске электрониканы енгізу мүмкіндіктерін елемей, сіз өзіңіздің бизнесіңіздің нарықта лайықты орнын алуына кедергі жасай аласыз. Жоғары технологиялық ортаның дамуы, бәсекелестердің қысымының күшеюі, бизнеске арналған жетілдірілген жаңа технологиялар компанияларды ақпараттық жүйелер мен технологияларды пайдалануға өз көзқарастарын қайта қарауға итермелейді. Тәжірибеде қазіргі заманғы инновациялар дүние жүзіндегі кәсіпорындарда бөлімдерді қайта құруға және басқару жұмыстарына пайдалы әсер ететіні белгілі болды. «Сұрақтарға жауап берейік» дағдысы «Сұрақтарға жылдам жауап беру» әдісін пайдаланып, сұақтардың толық жауаптарын дайындаңыздар (жұптық жұмыс) 1. Кәсіпкерлер дегеніміз кім? 2. Кәсіпкерлік идея қандай факторларға негізделуі керек? 3. Сұраныс дегеніміз не? 4. Технология дегеніміз не? ЕББоқушыға суреттер/иллюстрациялар ұсынылады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2 Тірек-сызбалар Кесте
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Табысты болу үшін дамушы елдер өндірістік процестер икемділік пен орталықсыздандыру принциптеріне бағынатын жаһандық экономикада бәсекеге қабілетті болуы керек. Кері байланыс 1. Кәсіпкердің жалдамалы жұмысшыдан айырмашылығы неде? 2.Кеңес берушілер жас кәсіпкерлерге қабылдаған ақпараттың дұрыстығын анықтаудың қандай әдісін ұсынады? Үйге тапсырма Бизнестегі заманауи технологиялар |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.2 Қазіргіжағдайдағы кәсіпкерлік |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.2.1 Бизнес неден басталады? |
|
Сабақтыңмақсаты |
Бизнес-жобаны құру алгоритмін түсінеді. Негізгі бизнес-процестер туралы біледі. Болашақ бизнес-процестерді модельдеуді біледі. Жеке бизнес-идеяларды іске асыру үшін бизнес процестер туралы білімді қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Бизнес неден
басталады? |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Сонымен, кәсіпкерлік экономикалық құбылыс ретінде нарықтың қолданыстағы экономикалық заңдары негізінде кәсіпкердің басқа шаруашылық жүргізуші субъектілерімен қарым-қатынасының тауарлық сипатын көрсетеді, ол: - сұраныс пен ұсыныс; - бәсекелестік; - баға стратегиясы; - тауар өндірісі мен алмасудың барлық құрамдас бөліктері. Келесі ең күрделі міндет клиенттерді іздеу және сіз үшін қолайлы баға бойынша өз тауарыңызды сату болады. Егер сізде белгілі бір
бизнеске құлшыныс (мотивация) және дайын идея болса, сіз ол
бизнесті бастау үшін қандай кірістер, шығыстар, пайда болатынын
есептеп және сауатты бизнес-жоспар құруыңыз қажет. Егер сіз
бизнесіңіздің табысты екеніне көз жеткізсеңіз, онда сіз
кәсіпкерліктің ұйымдық-құқықтық нысанын таңдап және өз
компанияңызды құру туралы шешім қабылдай аласыз. Алдымен сіз
өнімдеріңізге деген сұраныс бар ма, жоқ па екеніне сенімді болу
үшін өз өнімдеріңізді таныстарыңызға, достарыңызға немесе
туыстарыңызға сатып тексере аласыз. - өз күштері мен бастапқы мүмкіндіктерін бағалау; - бизнес-идеялар генерациясы; - бизнес моделінің гипотезасы мен сынағын құру; - бизнес-жоспар құру; - бизнесті құру туралы шешім; - бастапқы капиталды іздеу; - кәсіпорын нысанын таңдау; - компания құру (бизнесті мемлекеттік тіркеу). Бизнесті құру тәсілдері Әдетте, кәсіпкерлердің негізгі бөлігі нөлден
бастайды, бұл қызықты, бірақ өте қиын жол — бәрін өзі жасауға тура
келеді. Бұл бизнесті ұйымдастырудың ең қауіпсіз тәсілдерінің бірі.
Сәтсіз болған жағдайда сіз бизнесті ұйымдастыруға жұмсалған күш пен
уақыттан басқа ештеңе жоғалтпайсыз. Бірақ, сәтсіздіктің пайызы
жоғары болатыны рас: жаңадан құрылған кәсіпорындардың 80% - ы үш
жылдан артық өмір сүре алмайды. Бастапқы капиталды тарту тәсілдері әртүрлі болуы
мүмкін, бірақ олардың барлығына ортақ бір қағида бар – егер сіз
бизнесті салымдармен бастауды шешсеңіз, онда бұл салымдарды
жоғалтуға дайын болуыңыз керек. Әрекеттегі бизнесті сату бүгін бөлек индустрияға
айналды. Табысты кәсіпорындар құруда тәжірибесі бар адамдар
бизнесті құрады, сосын оны айналдырады, онда белгілі бір табыстарға
қол жеткізгеннен соң оны сата бастайды. ТАПСЫРМАОйланыңыз және сұрақ тарға жауап беріңіз . Қазақстан аумағында қандай ежелгі монеталар табылды? ХХ ғасырға дейін Қазақстан аумағында ежелгі монеталар қандай қызмет терді атқарды? Ата-аналарыңыздан 1993 жылы шығарылған Қазақстан Республикасының алғашқы банкноталарында 1 теңге, 5 теңге, 10 теңге, 20 теңге, 50 теңге, 100 теңге номиналдарында кім бейнеленген деп сұраңыздарбизнес-жүйе. ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fi.ytimg.com%2Fvi%2 Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Бизнесті ашу тәсілдері 1) Нөлден бастау 2) Бастапқы капиталды тарту 3) Жұмыс істеп тұрған фирманы сатып алу 4) Франшизаны сатып алу Кері байланыс Бизнесті ұйымдастыру тәсілдерін салыстырыңыз. Олардың әрқайсысы үшін артықшылықтары мен кемшіліктерін жазыңыз. Үйге тапсырма Бизнес неден басталады? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.2 Қазіргіжағдайдағы кәсіпкерлік |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.2.2 Стартап-мәдениет |
|
Сабақтыңмақсаты |
«Стартап-мәдениет» құбылысының мәнін түсінеді. Стартап-мәдениеттің пайда болу тарихын біледі. Өз стартап-идеяларын іске асыруда ақылға қонымды тәуекел қағидатын іске асыра алады. Стартап-жобаларды талқылауда тиісті терминологияны қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Қолайлы жағдай туғызу. Оқушылардың өздігінен: Стартап түсінігін суреттейді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Сәлемдесу Мұғаліп сыныпта жағымды ахуал орнату үшін «Қиял әлемі!» тренингін ұйымдастырады. Сыныпты топтарға бөлу. Тақырыпқа деген қызығушылықты ояту, проблемалық жағдаят тудыру. Қолайлы психологиялық ахуалдықұру үшін оқушыларды «Досыңды сезін» ойынына шақырады. Мұғалім әр оыншыға кезек-кезек оның ішкі сезімін білдіретін іс-қимылдар жасауын сұрайды. Мұғалім оқушылардың жауаптарын тыңдайды, оларды толықтырады. Жеке оқушылардың жауаптарына ауызша түрде пікірін айтады немесе түзетеді. Мұғалім оқушылармен бірге сабақтың тақырыбын нақтылайды. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Топтықтапсырма беру: 1. «Сұрақтарға жауап берейік» тапсырмасы. 1) «Сұрақтарға жылдам жауап беру» әдісін қолдану. Сұрақтар тізімі тақтада көрсетіледі. Оқушылар ұсынылғын сұрақтарға толық жауап дайындайды (жұптық жұмыс): 1. Стартап дегеніміз не? 2. Қазіргі Қазақстандағы стартап мәениеті қандай? 3. Батыста стартаптың тиімділігі қалай анықталады? 4. Стартаптардың рейтингтерінде қандай көрсеткіштер жарияланады? 5. Стартаптардың рейтингтік көрсеткіштерін кім бағалайды? 6. Классикалық стартапқа қандай мысалдар келтіре аласыздар? 7. Стартап авторларының негізгі міндеті қандай болу керек? 8. Ағымдағы бизнес деген не? 2) Кестені толтырыңыздар.
ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fi.y
Тірек-сызбалар |
||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Стартап деген не? Стартап бұл бизнесті дамытудың жаңа әдісі, жолы, тәсілі. Мысалы Убер стартапын (Яндекс Такси) алайық. Убер компаниясы ашылмағанға дейін адамдар таксиді таксопарктерден шақырған не жолда қолын көтеріп тоқтатқан. Қазір бұндайды көру қиын, барлығы ірі қалаларда такисді онлайн қосымша арқылы шақырады. Сіз телефоныңызға арнайы мобильді қосымшаны жүктейсіз де таксиді шақырасыз. Бағасын да алдын ала біле аласыз. Бұны қосымшадан көре аласыз. Кейін Уберден өзге бұндай стартаптар пайда болған, мысалы Қазақстанда Яндекс Такси зор сұранысқа ие. Кері байланыс
Сөйлемдерді аяқтаңыздар: Бүгін мен ... білдім. Мен ... үйрендім. Мені ... таңғалдырды. Менде .. жақсы шықты. Маған ... қиын болды. Мен ... жасай алар едім. Енді мен ... түсіндім. Мен ... жасап көремін. Енді мен ... жасай аламын. Менің ... жасағым келеді. Маған ... қызық Үйге тапсырма Стартап-мәдениет |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.2 Қазіргіжағдайдағы кәсіпкерлік |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.2.3 3 Бизнес-періштелер мен инвесторлар.Ұқсастықтармен айырмашылықтар |
|
Сабақтыңмақсаты |
«Бизнес-періштелер» құбылысының мәнін түсінеді. Олар бизнес-періштелерінің классикалық инвесторлардан негізгі айырмашылықтарын біледі. Олар бизнес-періште және классикалық инвестор ұғымдарын салыстыру кезінде өз ұстанымдарын дәлелдей алады. Тапсырмаларды орындау барысында алған білімдерін қолдана алады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
|
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Бизнес-періштелер – бұл өз қаражатының бір бөлігін дамудың ең ерте сатысындағы – «тұқым» (тұқым) және «бастапқы» (стартап) инновациялық компанияларға салатын жеке және заңды тұлғалар. Жобаны әзірлеу кезеңдері Seed – бұл тек бизнес-жоспар, идея болатын кезең. Әзірге нарыққа шығу туралы әңгіме де жоқ. Капитал қажет. Start-up – компания өз қызметін енді бастады. Early Stage - компанияның алғашқы тұтынушылары бар. Өнім бұрыннан бар және дұрыс сатылуда. Сатылым өсуде. Expansion - бірақ бұл кезең қызықты, себебі компания қарқынды дами бастады және бұл үшін қосымша инвестициялар қажет; Exit - бұл бизнес-періште өз ақшасын жинау үшін жобадан шығатын кезең. Іскерлік періштелерге венчурлық қорға немесе банкке несие алу әлі де мүлдем мағынасыз болған кезде жақындайды. Көбінесе бизнес-періштелер - бұл өз бизнесінде лайықты ақша таба алған және болашақта олардан пайда табу үшін оны жас компанияларға салуға дайын бұрынғы кәсіпкерлер. Бүгінгі таңда технологиялық индустрия тәуелсіз инвесторлар үшін ең белсенді қызмет саласы болып табылады және мұның бәрі бизнес-инвестор тұжырымдамасының өзі Силикон алқабында пайда болғандықтан. Іскерлік періште инвестицияларының мақсаты жоғары технологиялық өнімдерді дамыту және нарыққа жылжыту арқылы олар инвестициялаған компаниялардың құнын арттыру болып табылады. Іскерлік періште «шығуда» негізгі табысты өзінің үлесін (акциялар блогын) бастапқы инвестициядан айтарлықтай асатын құнға сату арқылы алады. Іскерлік періштелер қарапайым инвесторлардан қалай ерекшеленеді Инвестор болудың көптеген жолдары бар. Мысалы, акцияларды сатып алу және акционер болу - инвестордың компанияның дамуына қалай инвестиция салғаны, бірақ оның құқықтары мен мүмкіндіктері компаниядағы қатысу үлесіне байланысты шектеледі. Басқа әдіс - қорды инвестициялау, онда менеджерлер инвесторлар үшін пайда күтумен активтерді таңдайды. Венчурлық қорлар да осыған ұқсас жұмыс істейді, тек олар бастауға немесе дамудың келесі кезеңіне қаражат қажет ететін компанияларға инвестиция салады. Маңызды айырмашылық – венчурлық қор қандай компания түріне және қандай шарттармен инвестиция салатынын алдын ала анықтайды. Ал бизнес-періштелер өз бетінше инвестиция сала алады, стартапты өз қалауы бойынша таңдап, өз шарттарын қоя алады. Компания үшін бұл плюс - жеке инвесторлармен қарым-қатынас ережелері мен қатаң шарттары бар венчурлық қорларға қарағанда икемді. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fcf2.ppt-online.org%2Ffi Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс Үйге тапсырма |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.2 Қазіргі жағдайдағы кәсіпкерлік |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.2.4 Бизнес-инкубаторлар |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жаңа бастаған кәсіпкерлер үшін бизнес-инкубаторлардың артықшылықтарын түсінеді. Қазақстан мен әлемдегі бизнес-инкубаторлардың негізгі тізімін біледі. Инкубатор мен бизнес-инкубатор арасында ұқсастықтар жасай алады. Өмірдің түрлі салаларында бизнес-инкубаторлардың жұмыс істеу принциптерін қолданады |
|
Құндылықтарды дарыту |
|
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Сәлемдесу. Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру Тақырыпқа шығу:
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? Болжамдарын негіздейді Оқушыларды сабақтың тақырыбымен,мақсаттарымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
«Бизнес-инкубатор» сөзі біздің тұрмысымызға «business», «incubator» деген ағылшынның екі сөзінен келген. Бізде «инкубатор» түсінігі дəстүрлі түрде құс өсіру жəне жылы түрде балапан өсірумен байланыстырылады. Жаңадан бастаушы кəсіпорындармен үйлестірсек, бұл сөз жаңадан құрылушы кəсіпорындардың тəжірибе алатын жəне одан əрі өсіру мен нарықтағы өз ұстанымдарын нығайтуға көмек алатын орнын сипаттайды. Дамудың белгілі бір деңгейіне жеткен соң, əдетте үш жылдан соң, фирма бизнес-инкубатордан шығады жəне дербес өмір сүре бастайды. Бұл кезде оның қолында бар айтарлықтай тəжірибесі мен əлеуеті бірінші кезеңде өте жиі орын алатын банкротқа ұшыраудан құтылуға ғана емес, сонымен бірге əрі қарай дамуына да мүмкіндік береді. Ал оның босаған орнына бизнесті нөлден бастайтын жаңа фирмалар келеді. Бизнес-инкубатордың əр түрлі мағынасы бар. Біреулер бизнес-инкубаторды шағын кəсіпорындарға төмен бағада жалға беретін ғимарат деп есептеуді ұсынады. Басқалар оны шағын бизнесті дамыту мен кəсіпкерлікті белсендетуді негізгі мақсат етіп ұстанатын құрал ретінде қарастырады. Біздің ойымызша, бизнес-инкубаторды ғимараттың жай ғана бірлесе пайдалануы деп түсіну теріс болады. Ол кəсіпкерлерге тек алғашқы жылдары кездесетін қиындықтарды жеңуге ғана емес, сондай-ақ кəсіпорынның əрі қарай сəтті жұмыс істеуіне мүмкіндік беретін менеджмент пен қаржы саласында жақсы тəртіпке келтірілген қолдауларды көрсетеді. «Бизнес-инкубатор» сөзі кəсіпорын кұрудың икемді əдістер жүйесі деген мағынаны білдіреді. Бизнес-инкубаторлар тек АҚШ-та ғана емес, сондай-ақ Франция, Германия, Швеция, Англия, Жапо- ния, Қытай сияқты елдерде де кеңінен тараған. Əр түрлі елдерде бизнес-инкубаторлар инновациялық орталық, технология жəне бизнес орталығы деп əр түрлі аталады. АҚШ-тағы бизнес-инкубаторлар саны соңғы жылдары теңдесі жоқ қарқынмен көбейді: 1980 жылы 10-ан 1994 жылы 500-ге дейін, əр аптада бір бизнес-инкубатор пайда болды. Ұлттық биз- нес-инкубаторлардың арқасында 82000-ға жуық жұмыс орындары құрылған, яғни бір бизнес- инкубаторға орташа 140-қа дейін жұмыс орны келеді екен. Бизнес-инкубаторлардың арқасында банкротқа ұшырайтын кəсіпорындар санын азайту мүмкіндігі пайда болды. АҚШ-тың Адвокаттық кеңесінің мəліметтері бойынша, алғашқы 4–6 жылда 55 %-дан 65 %-ға дейін кəсіпорындар сəтсіздікке ұшырайды екен. Бұл көрсеткіш барлық əр түрлі бизнес-инкубаторларда 20-% ға дейін төмендетіледі. Бизнес-инкубатордың негізгі қорларына мыналар жатады:
ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fwww.gd.ru%2Fimages%2Farticles%2F4335% Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Кері байланыс «Бірге ойлаймыз» әдісі арқылы сынып оқушыларына қорытынды сұрақтар ұсынылады: Үйге тапсырма Бизнес-инкубаторлар |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады |
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.2 Қазіргіжағдайдағы кәсіпкерлік |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.2.5 Қазіргі жағдайда бәсекелестікті дамыту |
|
Сабақтыңмақсаты |
Бизнестегі және жалпы өмірдегі бәсекелестіктің пайдасын түсінеді.Табысты бәсекелестік күрес тәсілдерін біледі. Жеке өсу үшін бәсекелестік ортаны қолдана алады. Алынған білімді жеке бәсекеге қабілеттілікті арттыру үшін қолданады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ынтымақтастық атмосферасын құру Ой шақыру
1.Суреттерде не көріп
отырсыздар? Болжамдарын негіздейді |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Бәсеке әр түрлі болады бірулер бір-бірімен бәсекелесу, білім жағынан бәсекелесу тағы сол сияқты. Бірақ бүгінгі тақырып эканомикадағы бәсекелестік туралы болмақ. Бәсеке дегеніміз бір немесе бірнеше тұлғаның бір-бірін басып озуға негізделген әрекеттері. Бизнесте бәсеке қатар жүреді. Мысалы: бір көшеде екі дүкен қатар орналасқан. Бұлардың арасында міндетті түрде бәсеке болады. Енді сұрақ қалай? мысалы бірінші дүкенде тауарлар арзан бірақ екіншісінде сәл қымбаттау, екінші дүкен бәсекелесіп тауарларын одан да арзанырақ сатуға тырысады немесе бғасын бірдей қылып қояды. Олай олмаса банкрот болуы мүмкін. Бұл әрине бәсекенің шағын түрі. Бизнесте ірі компаниялар әлемдік деңгеде де бәсекелесіп жатады. Мысалы: Apple мен Samsung компаниялары. Бұлар электроника өндіру жағынан бәсекелеседі. Бәсекенің болғаны тұтынушылар үшін тиімді, себебі баға төмен болады және сапа жақсарады бірақ өндірушілерге қиындық туғызады. Ал керісінше бәсекенің болмауы өндірушілерге пайдалы, бәсекелесі болмағандықтан бағаны қалағанынша қоя алады. Кейбір жағдайда өндірушілер ұсынатын өнімінің бағасын келісіп алады. Бұл эканомикалық қылмыс болып есептеледі. Эканомикада бұны әділ емес бәсеке деп атайды. Қорыта айтатын болсақ бәсекенің болуы тиімді бұл ел эканомикасының өсуіне ықпыл жасайды, сонымен қоса өндірісті сапалы және халыққа тиімді ете түседі. Бәсекелестік принциптері Бәсекелестіктің негізгі принциптері: 1) жарыспалылық; 2) адалдық; 3) заңдылық; 4) тұтынушылардың құқықтарын сақтау болып табылады.
ЕБҚ: оқушыға жеке жұмыс кезінде қасындағы сыныптастары және мұғалім диалог арқылы қолдау жасайды |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды
Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды.
Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Flusana.ru%2Ffil
Тірек-сызбалар
|
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Бәсеке әр түрлі болады бірулер бір-бірімен бәсекелесу, білім жағынан бәсекелесу тағы сол сияқты. Бірақ бүгінгі тақырып эканомикадағы бәсекелестік туралы болмақ. Бәсеке дегеніміз бір немесе бірнеше тұлғаның бір-бірін басып озуға негізделген әрекеттері. Бизнесте бәсеке қатар жүреді. Кері байланыс Шабадан, ет тартқыш, себет» Шабадан – болашақта қажет болатын ақпараттар Ет тартқыш - ақпаратты өңдеудемін Себет – барлығын себетке тастаймын Үйге тапсырма Қазіргі жағдайда бәсекелестікті дамыту |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.3 Маркетинг |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.3.1 Маркетингке кіріспе |
|
Сабақтыңмақсаты |
«Маркетинг» ұғымының мәнін түсінеді. Маркетингтің негізгі заңдарын біледі. Өз бизнес-идеялары мен жобаларын іске асыру үшін маркетингтік әрекеттерді қолдана алады. Маркетингтік стратегияларды қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Экономикалық өсу жағдайына оқушылардың ой жүйесін жетілдіру. Өз жеке пікірі бар ашық ойлы азамат етіп тәрбиелеу. Сапалы жұмыс жасауға бейімдеу. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру - білім алушылармен сәлемдесу; - аудиторияның тазалығын қадағалау; - білім алушыларды журнал бойынша түгендеп, әр балаға үлестірмелі қағаздар беру 1 минуттық эссе. (1-3 тапсырмасын орындайды) 1 мин. Мен бүгінгі сабақтан не күтемін! ________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||
|
Сабақтың ортасы |
Маркетингті жопарлау: рөлі, түрлері, кезеңдері Іс жүзінде маркетингтік жоспарлау — бұл жетістікке жеткен көптеген компаниялардың қолданатын танымал жолы. Жоспарлау сатып алушылардың қажеттілігін, бәсекелестер туралы мәліметті әрдайым біліп, қорларды тиімді пайдаланып және күтпеген жағдайда дұрыс шешім қабылдауға көмектеседі. Маркетингті жоспарлаудың рөлі және артыкшылықтары төмендегідей болады:
ЕҚБ маңызды кездесетін термин сөздерді атайды не жазып көрсетеді |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fi.ytimg.com%2Fvi%2
Кесте
|
||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Стратегиялық жоспар маркетингтің жылдық жоспарына ықпал етеді. Мысалы, маркетингтің жылдық жоспарын анықтау стратегиялық жоспарда көрсетілген кәсіпорынның мақсаттарының бес жылға қойылған мақсаттарынан шығады. Маркетинг жоспарын әзірлеуде әр түрлі жолдар қолданылады. Кері байланыс
Үйге тапсырма Маркетинг |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.3 Маркетинг |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.3.2 Диджитал-маркетинг |
|
Сабақтыңмақсаты |
Маркетингті классикалықтан сандыққа ауыстыру процесінің заңдылығын түсінеді. Сандық маркетингтің негізгі құралдарын біледі. «Диджитал-маркетинг» ұғымының мәнін түсіндіре алады. Агрессивті сандық маркетингтен қорғау әдістерін қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру
2.Өткен сабақтарды бір шолып шығу
Сабақтың тақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Педагог бүгінгі сабақтың мақсаттарымен таныстырады: ü Диджитал-маркетинг; ü Диджитал-маркетингінің жұмыс істеу қағидалары; ü Диджитал-маркетингінің даму болашағы туралы білетін боласыңдар. «Өзара оқу» стратегиясы. Әр топқа жаңа тақырыптың белгілі бір фрагменті көрсетіледі. Оқушылар топтағы рөлдерін бөледі. Бастапқыда әркім өз бетінше мәтінді оқиды. Содан кейін топтың біреуі не туралы білгенін түсіндіреді, екіншісі оқылған мәтін бойынша сұрақтар қояды, Мұғалім қорытындылайды. Жаңа топтарда әркім алдыңғы топта не білгенін кезекпен айтады. Диджитал-маркетинг Диджитал-маркетинг – тұтынушылармен өзара әрекеттесудің барлық кезеңдерінде қолданылатын цифрлық технологияларды пайдалана отырып, қызметтер мен тауарларды жылжытуды көздейтін маркетингтік бағыт. Оның интернет-маркетингтен айырмашылығы - ол бүкіләлемдік желіні ғана емес, сонымен қатар офлайн құралдарын (ақылды гаджеттер, POS терминалдар және т.б.) пайдаланады. Берілген суретке өз анықтамасын жазады
ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fwww.likeni.ru Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Бір сөйлеммен түйіндеу» әдісі. Оқушылар олардың тақырып бойынша білімдерін түйіндейтін бір сөйлем ауызша айтады . Сөйлемдер кім, не, қашан, неліктен, қалай, қай жерде және т.б. сөздерден тұруы мүмкін. Содан кейін сөйлемдерді сыныптастар бағалайды. Мақсаты: Оқушы алған білімін саралай білуге дағдыланады. Тиімділігі: Тақырып бойынша оқушылардың пікірін анықтайды. Жинақталған деректердің құнды болуын қадағалайды. Кері байланыс «Бір сөйлеммен түйіндеу» әдісі. Оқушылар олардың тақырып бойынша білімдерін түйіндейтін бір сөйлем ауызша айтады . Сөйлемдер кім, не, қашан, неліктен, қалай, қай жерде және т.б. сөздерден тұруы мүмкін. Содан кейін сөйлемдерді сыныптастар бағалайды. Үйге тапсырма Диджитал-маркетинг |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.3 Маркетинг |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.3.3 Маркетингтік соғыстар |
|
Сабақтыңмақсаты |
Маркетингтік соғыстардың мәні мен себептерін түсінеді. Маркетингтік соғыстардың негізгі стратегияларын біледі. Өз бизнес-жобаларын іске асыруда маркетингтік стратегия туралы білімді қолдана алады. Алынған білімді маркетингтік соғыстардың салдарынан қорғану үшін қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
|
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру - білім алушылармен сәлемдесу; - аудиторияның тазалығын қадағалау; |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Маркетингтік бәсекелестік Құқық және экономика тұрғысынан не істеу керек, қандай да бір шамада амбицияны қанағаттандыруға тырысу керек пе, мәселені тікелей жанжалға келтіру керек пе, жоқ па - бұл мәселе және кәсіпкерлер-кәсіпкерлердің шешімі. Маркетинг тұрғысынан «жазалау» әрқашан қате шешім болып табылады. Істің мәні мұнда: Экономика және бизнес
тұрғысынан бәсекелестік дегеніміз фирмалардың қол
жетімді нарық сегменттерінде қолданылатын төлем қабілетті
тұтынушылық сұранысының шектеулі мөлшері үшін фирмалардың
күресі. Бұл сайыстың мақсаты ықпал ету.
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=http%3AARAs
Тірек-сызбалар
Кесте
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Бәріне қарсы соғысқа емес, нарықтың дамуына және оның нарықта болуына әкелетін бірнеше бәсекеге қабілетті стратегия бар. Барлық осы стратегиялар жұмыс істемейді! Немесе жұмыс жасаңыз!Мұның бәрі нарықтық жағдайға, компанияның ішкі мүмкіндіктеріне және, әрине, бизнес иелерінің өздерінің компаниялары нарыққа не үшін қажет екендігімен бизнесті қалай байланыстыратынын түсінуіне байланысты. Кері байланыс
Жұмыс барысында қарым - қатынас жасаудың қай
стилі басым болды? Үйге тапсырма Маркетингтік соғыстар |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.3 Маркетинг |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.3.4 SWOT талдау-маркетингтік жоспарлау құралы |
|
Сабақтыңмақсаты |
«SWOT-талдау» құралының мәнін түсінеді. SWOT талдауы қалай жасалатынын біледі. SWOT талдау деректерін талдай алады және олардың негізінде қорытынды жасай алады. Жеке бизнес-жобаларды іске асыруда SWOT-талдауды қолдана алады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру
Сыныпты топқа бөлу. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Қолданылу аясы:
SWOT-талдау барысында төмендегі нәтижелер анықталды:
ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=http%3A%2F%2Faulieagash-panfilov.mektebi.kz%2Fuploads%2F Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау
Кері байланыс Сұрақтарға жауап беріңіз: 1.Сабақ, оқу мақсаттары шынайы ма? 2.Бүгін оқушылар не білді? 3.Сыныптағы ахуал қандай болды? 4.Мен берілген уақыт ішінде үлгердім бе? 5.Мен жоспарлаған саралау шаралары тиімді болды ма? Үйге тапсырма SWOT талдау-маркетингтік жоспарлау құралы |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.3 Маркетинг |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.3.5 Бренд қосымша құндылық ретінде |
|
Сабақтыңмақсаты |
Брендтің бизнестегі маңыздылығын түсінеді. Өнімнің немесе қызметтің бағасын қалыптастырудағы брендтің рөлін біледі. Брендтің белгілерін тізімдей алады. Жеке шығындарды басқарудағы брендтің рөлі туралы білімді қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|||||||||
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Амандасу; Сынып оқушыларын түгелдеу; Керекті құрал-жабдықтарды алдырып, зейіндерін сабаққа аударту Оқылым алды тапсырма: Жаһандық брендке айналған өнімдердің логотипі бар суреттерді таратамын. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Нарық әлемі - бұл тұтыну әлемі, мұнда қатаң бәсекелестік және өнімдердің өмірлік циклінің қысқаруы күшті бренд үшін өмірлік желіні дамыта алмаған өнімдер мен компаниялардың күйреуіне әкеледі. Брендті ойластырылған басқару күшті бренд пен тұтынушымен берік қарым-қатынас орнатуға көмектеседі. Брендті басқару - бұл брендтің әсері мен көрінісін және оны тұтынушылар қалай қабылдайтынын бақылауға тырысу процесі. Ұлы брендтер дәуірі: 1980 жылдардың аяғынан бастап «ұлы» брендтер дәуірі басталды. Бұл кезең жоғары сапалы брендтік тауарларға өте жоғары сұраныспен сипатталады. Нарықтың әртүрлі сегменттерінің қажеттіліктеріне назар аударыңыз. Бренд құнын білу: Брендтер дұрыс жасалған, дамыған және басқарылған кезде әсерлі қаржылық нәтижелерге қол жеткізе алады. Осының салдарынан брендтер жиі қымбат бағамен сатып алынады және сатылады. Берілген мәтіндерді қолданып кестесін толтырыңдар. Құрылымы мен тілдік ерекшелігі
ЕҚБ маңызды кездесетін термин сөздерді атайды не жазып көрсетеді |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі» ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fmassaget.kz%
Кесте
|
|||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Брендті ойластырылған басқару күшті бренд пен тұтынушымен берік қарым-қатынас орнатуға көмектеседі. Кері байланыс «3Қ» әдісі Құнды – Қызық – Қиын – Үйге тапсырма Бренд қосымша құндылық ретінде |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады |
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.4 Қаржылық жоспарлау және модельдеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.4.1 Қаржы моделі және оны құру әдістері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жеке бизнесті құру үшін қаржылық модельдің маңыздылығын түсінеді. Қаржы моделін құру алгоритмдерін біледі. Қаржы моделінің негізгі көрсеткіштерін талдай алады. Қаржы моделін құру дағдыларын қолданады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Ұйымдастыру кезеңі, жағымды психологиялық ахуал тудыру.Оқушылар шеңбер бойына орналысады. Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу. |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Ой қозғау Халықаралық қаржы-қаражат жүйесі туралы не білесіздер? (жаңа тақырыптың мақсатымен таныстыру) Жаңа тақырып. Халықаралық экономикалық қатынастардың маңызды буындарының бірі – халықаралық қаржы-қаражат жүйесі. Олар валюталық, несиелік, инвестициялық болып бөлінеді. Әр елдің ұлттық ақша бірлігі ұлттық шекараның сыртына шықса, ол жаңа сапаға ие болады, яғни валютаға айналады.Қазіргі кезде жасалатын операциялар төлемі бойынша үш орталық – Лондон, Нью-Йорк, Токио ерекше айқындалады. Халықаралық банктер – Азия даму банкі, Африка даму банкі, Дүниежүзілік банк, Еуропа қайта құру және даму банкі, халықаралық аймақтық даму банкілері бар. Қолдану (Әр топқа әр түрлі тапсырмалар беріледі. 1-топтағы оқушылар өз тапсырмалары арқылы 2-топқа валюта береді, 2-топ несие алу немесе инвестиция беру үшін валютаны пайдаланып, халықаралық банкке (3-топқа) барады) Топтық тапсырма 1-топ: Валюта және оның түрлері 2-топ: Халықаралық несие және инвестиция нарығы Топтар бір-біріне электронды (интернет-банкинг) ұялы телефонның ватсап желісі арқылы сұрақтар қояды) жасайды ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі» ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау «Қаржы жүйесі» ұғымы қаржы ұғымының одан ары дамуы және нақтылана түсуі болып табылады және тиісті ақшалай қорлар құрылып, пайдаланылатын қатынастардың, сонымен бірге бұл қатынастарды ұйымдастыратын органдардың жиынтығын қамтиды. Қаржы жүйесінің ұғымы кейде тар мағынада, тек мемлекеттің қаржы мекемелерінің жиынтығы ретінде қолданылады, бұл жеткіліксіз. Кері байланыс «Білім жәрмеңкесі» Оқушыларға жаңа тақырыпқа байланысты сұрақтар қойылады Үйге тапсырма Қаржы моделі және оны құру әдістері |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.4 Қаржылық жоспарлау және модельдеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.4.2 Бюджеттеу |
|
Сабақтыңмақсаты |
«Бюджеттеу»терминінің мағынасын түсінеді.Бюджет ережелерін біледі. «Бюджеттеу» ұғымын түсіндіре алады. Өмірлік жағдайларда бюджеттеу дағдыларын қолданады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру Дағдыларды қайталау және бекіту: өндіріс факторларына, факторлық табысқа мысалдар келтіру; экономика, мемлекет, отбасы, фирма, нарық, еңбек, капитал, кәсіпкерлік қабілеттер, рента, жалақы, пайыз, пайда, таңдау бағасы, жеке меншік, нарықтық экономикалық жүйе, әміршіл-жоспарлы терминдерге анықтама бере білуді бекіту. экономикалық жүйе. Жаңа білім алу: отбасы бюджетінің құрылымы, отбасы табысының негізгі түрлері, өндіріс факторлары және олардан алынатын табыстар туралы. Жаңа сабақтың шарттары: Бюджет, Отбасы кірісі, Тұрақты шығындар, Айнымалы шығындар, Жалақы, Дивиденд, Әлеуметтік трансферттер, Кәсіпкерлік, Балансталған бюджет, Профицит бюджет, Бюджет тапшылығы. Дағдыларды бекіту: нақты жағдайларда экономикалық ұтымды мінез-құлық пен тәртіпті, әрекеттерді анықтау үшін алған білімдерін қолдану бойынша; студенттік бюджеттеу. 1. Сіздің қолыңызда жеке ақшаңыз бар ма? Оларды қайда апарасың? (көбінесе ата-аналар береді деп айтады) Ата-аналар бұл ақшаны қайдан алады? |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Бюджеттік бақылау. Қорлардың деңгейін жоспарлау және бақылау. Жедел бақылау және сметаның орындалуын бағалау. Нормативтік шығындар бойынша өзіндік құнды калькуляциялау және ауытқуларды талдау. Басқару шешімдерін қабылдаудағы өндіріс шығындары динпмикасын талдау. Өнімді өндіру және сату деңгейін талдау. Трансферттік бағаның құрылуы. Бюджеттік жоспарлаудың сатыларына мыналар кіреді барлық жауапты орталықтарды жоспарлау; қызметті бағалауда пайдаланатын көрсеткіштерді анықтау; Жаңа ахуалға байланысты жоспардағы ықтимал өзгерістерді талқыға салу; ұсынылған түзетпелерді ескеру арқылы жоспарды түзету. Бюджет қызметіне мыналар жатады: көзделген мақсатқа жетуді қамтамасыз ететін операцияларды жоспарлайды; әр түрлі қызметтерді және жеке бөлімшелерді үйлестіреді; өз мақсаттарына ұмтылатын жауапты орталықтардың басшыларын ынталандырады; жауапты орталықтардың жоспарды калай орындағанын бағалаудың негізі болады. Бас бюджет - барлык бөлімшелерге немесе тұтас ұйымның жұмыс жоспарының функцияларына үйлестірілген. Ол екі негізгі бюджеттен тұрады: • оперативті (ағымдағы) - мүнда сегментке немесе ұйымның жеке қызметтеріне кірістер мен шығыстар туралы болжанған есеп беру) жоспарланған операциялар аударылады; * қаржылық - мұнда ұйғарылған қаржы көздері және оларды жоспарлы кезеңде пайдаланылатын бағыттар (күрделі шығындар бойынша шығын, ақша қаражатының жоспары, жоспар балансы және ақшаның қозғалысы туралы есеп беру) көрініс табады. Бюджеттің орындалуын бағалау нақты қол жеткен нәтижеден жоспарланған нәтиженің арасындағы алшақтық, яғни жоспардан ауытқуды талдауға негізделеді. Бас бюджетті жасау процесінің жөнелту нүктесіне (отправной точки) бюджетті сатуға әзірлеу жатады, өйткені түсім нақты нарықта өткізудің негізгі мүмкіндіктерімен, яғни сыртқы факторлармен анықталады. Ақшалай қаражат бюджеті - бұл ақша, төлем түсімі мен алдала кезең уақытына төлеу жоспары. Бұл жоспар жоспарлы кезең аяғында ақшалай каражат шотындағы болжалды ақырғы сальдоны және жоспар құрылатын бір жылдағы әрбір айдың қаржылык жағдайын көрсетеді. Жоспар екі бөлімнен тұрады: болжалды ақша түсімі мен болжалды төлемдер мен төлеулер, ол жоспарлы кезеңнің соңында ақшалай каражат шотындағы ақырғы сальдоны көрсетеді әрі жоспарлы кезең ішіндегі әрбір айдың аяғында ақша қаражаттың калдығын болжайды, қаржы ресурстарының артық немесе кем болат кезеңдерін анықтайды. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Finbusiness.kz%2Fuploads%2F55%2Fimages%2FP2 Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Бюджет - бұл сөз Англиядан аудармада (ақша қапшығы) келген. Ол белгілі бір кезеңдегі кірістер мен шығыстардың тізімін білдіреді. Кері байланыс «Таңдау» әдісінде бес пікір жазылған парақ беріледі. 1.Мен сабақ қызықты, қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: көп нәрсені, үйрендім, үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі сирек қатыстым. 5.Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын риза емеспін. Үйге тапсырма Бюджеттеу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.4 Қаржылық жоспарлау және модельдеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.4.3 Баға саясаты |
|
Сабақтыңмақсаты |
Баға саясатын қалыптастыру принциптерін түсінеді. Бизнес үшін баға саясатының экономикалық әсерін біледі. Баға саясатын қалыптастыруға әсер ететін факторларды тізімдей алады. Тауарлар мен қызметтердің құнын түсіндіру үшін баға саясаты туралы білімді қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі. Оқушылардың сабаққа қатысуын түгелдеу, аудиторияның дайындығын тексеру. Оқушылар назарын сабаққа аудару, психологиялық даярлау Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Баға өзінің макpo-микроэкономикалық мағынасында объективті нарықтық факторлармен, өндірістің белгілі бір шарттарымен, нарықта тауарды өткізу жағдайларымен анықталады және мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатын бейнелейді. Баға белгілеудің маңызды қызметі – барлық шыққан шығындарды жаба отырып, пайда табу. 3 Баға - нарық реттеушісі, ол тауарлардьң нақты түрлерін өндіруге мумкіндік береді немесе тежейді, сұранысты шектейді немесе ұлғайтады, осылайша белгілі бір өнімніц өндірісі мен тұтынуына тікелей немесе жанама әcep етеді. 4 Бағаға деген маркетингтік көзқарастың классикалық теориядан айырмашылығы тұтынушының сұранысына, мұқтаждықтарына және талғамына, сонымен қатap, нарықтың құбылмалы жағдайына байланысты бағаның икемділігінен көрінеді. Тұтынушыны өндіріc шығыны емес, оның нәтижесі, тауардың пайдасы мен сапасы, қажеттілігін қанағаттандыру деңгейі қызықтырады. 5 Баға - шығындарды талап етпейтін, ерекше кушжігерсіз кіpіc әкелетін маркетинг-микстің ең икемді элементі. Өндірістің бәсекеге қабілеттілігі, сату көлемі, рентабельділік және тағы басқа экономикалық көрсеткіштер көбінесе баға қою бойынша дұрыс шешім қабылдауға байланысты. Баға жөніндегі маркетингтік шешімдерге мыналар жатады: бaғаның төменгі және жоғары деңгейін, олардың фирма мақсаттарына, тауар сапасына, cұpaснысқa, бәсекелестердің баға саясатына, тауардың өмірлік кезеңі мен басқа факторларға байланысты өзгеруін анықтау, оңтайлы өткізу бағаларын белгілеу және жеңілдіктер жүйесін жасау.
1.Сізде жалғыз тал сіріңке бар. Сіз қараңғы үйге кірдіңіз, онда май шам, керосин шамы және ошақта құрғақ отын бар. Қайсысын бірінші жағасыз?(Сіріңкені жағамын) 2.Алты дөңгелек шығуы үшін бөренені неше рет кесу керек? (5 рет кесу керек ) 3. Дәрігер сізге үш түйір дәрі берді және оларды әрбір жарты сағат сайын ішуді ұсынды, дәрі қанша уақытқа жетеді? (Дәрі бір сағатқа жетеді) 4.Төртбұрышты үстелдің бір бұрышын кесіп тастаса, неше бұрыш қалады? (5 бұрыш болады) 5.Кейбір айда 31 күн, кейбір айда 30 күн бар, ал қанша айда 28 күн бар? (барлық айда) 6.10.30-ды 2/1-ге бөліңіз, оған 10-ды қосыңыз, неше шығады? (Жетпіс) ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2F7kun.kz%2Fwp-content%2Fuplo Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Сабаққа барысында оқушылардың берген жауаптарына сәйкес, үй тапсырмасын орындаған оқушыларды бағалау. Уақытты тиімді, ұтымды пайдалана отырып сабақ барысына қорытынды жасау. Кері байланыс «Аяқталмаған сөйлемдер» әдісінде: Мен бүгін білдім.... Мен бүгін сезіндім.. Мен келесі сабақта білгім келеді..............- Үйге тапсырма Баға саясаты |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.4 Қаржылық жоспарлау және модельдеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.4.4 Шығындарды басқару |
|
Сабақтыңмақсаты |
Шығындарды басқарудың негізгі принциптерін түсінеді. Бизнестегі шығындарды сауатты басқарудың рөлін біледі. Шығындарды басқару Ережелері туралы сөйлесе алады. Өмірлік жағдайларда шығындарды басқару туралы білімді қолданады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың басы |
- Аудитория дайындығын тексеру. - Білімгерлерді түгендеу. - Білімгерлерді сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. Интерактивті тақта бағдарламасы Power Point бағдарламасы 3 мин. 2.Өткен тақырыпты жалпылама қайталау 1. Сұрақ-жауап 2. Өткен тақырыптар бойынша Термин сөздіктер Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||||||||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Кез-келген кәсіпорын (фирма) өнім өндірісін бастамас бұрын, ол қандай пайда ала-алатынын анықтап алады. Кәсіпорынның өндірістік шешімдері, жұмыстары нарық жағдайлары мен өндірістік шығындар арқылы анықталады. Жалпы түрде өндіріс шығындары және өткізу (өнімнің, жұмыстың, қызметтің өзіндік құны) өнім өндірісі процесінде қолданылатын (жұмыс, қызмет) табиғи ресурстар, шикізат, материал, жанармай, энергия, негізгі қор, еңбек ресурстары және басқа да өнім өндірісіне және өткізуге шығындарды бағалық талдау болып табылады. Материалдық құндылықтар өндірісі, тауар саудасы, сонымен қатар қызмет көрсету адамдық, материалдық, ақшалай ресурс шығындарын қажет етеді. Бұл қолданылған ресурстар соңында әртүрлі нысанда және көлемде өзіндік құнға негізделеді. Сонымен экономикалық шығындар – бухгалерлік және балама шығындардан тұрады. Бухгалтерлік шығындар = нақты шығындар. Экономикалық шығындар = бухгалтерлік шығындар + балама шығындар Қысқа мерзім кезеңінде өндірістің жалпы, тұрақты және айнымалы шығындары анықталады. Жалпы шығындар (ТС) – бұл өндіріске кеткен барлық шығындар және тұрақты, айнымалы шығындардан тұрады. ТС = ҒС + VС Тұрақты шығындар (ҒС) - өнім шығару көлемінің өзгеруіне байланысты өзгермейтін шығындар. Бұларға салықтар, жалға беру, төлемдер, сақтандыру, амортизация және т.б. Айнымалы шығындар (VС) – бұлар өнім көлемі өзгерсе бірге өзгеретін шығындар. Олар шикізатқа, жалақыға, энегияға, транпортқа, материалдарға кеткен шығындар. Өндірістік шығындарды талдағанда жалпы шығындармен қатар орташа және шекті шығындарды талдаймыз. Өндірістің орташа жалпы шығындары (АТС) өнімнің бір данасын шығаруға кеткен жалпы шығындарды көрсетеді. Тікелей шығындар 1.Шикізат және материалдар Нанның бірлігін өндіруге қажетті шикізат пен материалдардың калькуляциясы кезінде онымен байланысты шығындардың барлығы есепке алынады; мүмкін болатын жоғалтулар мен бүлінулер, сонымен қатар сәйкес көліктік дайындау шығындары.
ЕБҚ оқушыға қолдау көрсету мақсатында суреттің үлкен нұсқасын ұсынамын. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fwww.zharar.com%2Fuploads%2Fposts%2F2020-06%
|
||||||||||||||||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Өнімнің өзіндік құны-бұл кәсіпорынның өнімді өндірумен және өткізумен байланысты барлық шығындарын ақшалай нысанда білдіретін, өнеркәсіптік кәсіпорындар мен бірлестіктердің қызметінің маңызды экономикалық көрсеткіштерінің бірі. Өнімнің өзіндік құны кәсіпорынға олардың шығаратын өнімі қаншаға түсетінін көрсетеді. Кері байланыс Топтағы қарым-қатынас әсіресе қай дәрежеде көбірек іске асты?
Үйге тапсырма Шығындарды басқару |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
1.4 Қаржылық жоспарлау және модельдеу |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
1.4.5 Таза пайда және дивидендтер |
|
Сабақтыңмақсаты |
Пайда мен таза пайда арасындағы айырмашылықты түсінеді. Таза пайданы есептеу алгоритмін біледі. Пайда мен таза пайда арасындағы айырмашылықты талдай алады. Дивидендтерді бөлу кезінде таза пайданы есептеу туралы білімді қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Оқушылармен сәлемдесу Психологиялық ахуал қалыптастыру. Білім алушылар бір біріне гүл сыйлау арқылы жақсы тілектерін айтады. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Пайда дегеніміз — тауар өткізуден және қызмет көрсетуден алынған ақшалай кіріс пен оны өндіруге және сатуға жұмсалған шығындардың айырмасы. Пайда — бұл өндірістің қаржылық қорытындысын білдіретін кәсіпорын қызметінің нәтижелі экономикалық, көрсеткіші. Кәсіпорынның қаржылық нәтижелері келесі көрсеткіштер жүйесімен сипатталады: Жалпы кәсіпорынның ақшалай түсімі : Түсім =Ц х Q (1) Түсім = Днег + Дбасқ + Дтыс (2) Мұнда Днег – негізгі қызметтен түскен табыс; Дбасқ–кәсіпорынның басқадай коммерциялық қызметінен түскен табыс; Дтыс - өнім өткізуден тыс операциялар бойынша табыс. Кәсіпорынның негізгі қызметі бойынша салық салынатын табысы : Д сс = Днег – В (3) мұнда В – ҚР кодексіне сәйкес алымдар. Таза табыс мөлшері мына түрде есептеледі: Дтаза = Дсал –ПН (4) Дсал – кәсіпорынның салық салынатын табысы; ПН – табысқа салынатын салық, 20%. Таза табыс кәсіпорын жұмысының тиімділігін сипаттайды. Есептер 1) Баға 600 тг, шығарылған өндіріс көлемі – 1200 дана, сұраныс көлемі -1100 дана болса, фирманың тауар өткізуден түскен түсімі қанша болады? 2) Кәсіпорын негізгі капиталы 760 мың тг, айналым капиталы 480 мың тг қорымен 645 мың тенге таза пайда алған болса өндірістік рентабельділік неге тең ? |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі» ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fbakertilly.ua%2Fwp-content%2Fuploads%2F2019
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Таза пайда – кәсіпорында (фирмада) салықтар мен басқа да төлемдерді төлегеннен кейін қалатын пайда. Кері байланыс «Таңдау» әдісінде бес пікір жазылған парақ беріледі. 1.Мен сабақ қызықты, қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: көп нәрсені, үйрендім, үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі сирек қатыстым. 5.Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын риза емеспін. Үйге тапсырма Таза пайда және дивидендтер |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады |
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
2.1 Жеке кірістерді басқару |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.1.1 Жеке табыс түрлері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жеке кіріс түрлері бойынша бөлу принципін түсінеді. Жеке табыстың қандай түрлері бар екенін біледі. Тақырыпты талқылау барысында пәндік терминологияны қолдана алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Білім алушылармен амандасып, түгендеу. Жағымды ахуал қалыптастыру Оқушыларды сандар бойынша төрт топқа бөлу Сабақты ширату жаттығуынан бастау үшін, қысқаша немесе ойша орындалатын жаттығу арқылы суретпен жұмыс жүргізуді ұсынады Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Ай сайын жұмыс беруші жалақы сомасынан болашақ зейнетақы шотына міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ) және жеке табыс салығы (ЖТС) шегерілетінін атап өтеміз. Сонымен бірінші кезекте жалақыдан «Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы» ҚР Заңының 25-бабы негізінде 10% мөлшерінде шегеріледі. Алайда, 50 ең төменгі жалақы мөлшеріне тең (50 ЕТЖМ (2021 жылға 2 125 000 тнг)) міндетті зейнетақы жарналарын есептеу үшін ең жоғары ықтимал табыс түрінде шектеулер бар. Жеке табыс салығы (ЖТС) сондай-ақ МЗЖ шегергеннен кейінгі қалған сомадан 10% құрайды (ҚР Салық кодексінің 320-бабына сәйкес), бірақ ол сәл басқаша есептеледі. Салық кодексінде мөлшері 1 ЕТЖ (2021 жылға 42 500 теңге) табыс салығы салынбайтын сомма көзделген, ол жыл сайын үлкен жаққа қарай өзгеріп отырады. Салық төлеушінің төлем көзінен салық салынатын табыстары жеке тұлғалардың ақшалай түрде алған барлық табыстарының жиыны болып табылады және оның құрамына жататындар: 1) қызметкердің табысы; 2) біржолғы төлемдерден алынған табыс; 3) жинақтаушы зейнетақы қорларынан берілетін зейнетақы төлемдері; 4) дивидендтер, сыйақылар, ұтыстар түріндегі табыс; 5) стипендиялар; 6) жинақтаушы сақтандыру шарттары бойынша табысы жатады, Салықты есептеу және төлеу тәртібі. Салық агенттері жеке табыс салығын есептеу мен ұстап қалуды төлем кезінен салық салынатын табыс төленетін күннен кешіктірмей жүргізеді. Салық агенттері, төленген кірістер бойынша салықты аударуды төлем төленетін айдан кейінгі айдың 15-іне дейін өзінің орналасқан жері бойынша жүзеге асырады. Салық агенттері тиісті бюджеттерге құрылымдық бөлімшелер бойынша салық төлеуді Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен жүзеге асырады. Салық агенттері жеке табыс салығы бойынша есеп-қисапты салық органына салық төленетін жер бойынша есепті тоқсаннан кейінгі айдың 15-нен кешіктірмей табыс етеді. Енді салық төлеушінің төлем көзінен салық салынатын табыстарына тоқталайық: 1. Қызметкердің табысы. Қызметкердің жұмыс беруші есептеген, көзделген салық шегерімдері сомасына азайтылған табыстары төлем көзінен салық салынатын табысы болып табылады. Сонымен қатар қызметкердің табыстарына: • жұмыс беруші материалдық, әлеуметтік игіліктер немесе өзге де материалдық пайда түрінде берген табыстар; • жұмыс беруші төлейтін ақшалай немесе заттай нысандағы кез келген табыстар жатады. Қызметкердің заттай нысандағы табыстарына жататындар: 1) заттай нысандағы еңбекақы; 2) қызметкер алған тауарлар, қызметкердің мүддесін көздеп орындалған жұмыстар, қызметкерге өтеусіз негізде көрсетілген қызметтер; 3) қызметкердің үшінші тұлғалардан алған тауарлар (орындалған жұмыстар, көрсетілген қызметтер) құнын жұмыс берушінің төлеуі; 4) қосылған құн салығы мен акциздердің тиісті сомасын қоса алғанда, заттай нысандағы тауарлардың (жұмыстардың, қызметтердің) құны. Қызметкердің материалдық пайда түріндегі табыстары: 1) қызметкерге сатылатын тауарлардың (жұмыстардың, қызмет көрсетулердің) құны мен осы тауарларды (жұмыстарды, қызмет көрсетулерді) сатып алу бағасы немесе олардың өзіндік құны арасындағы теріс айырманы; 2) жұмыс берушінің шешімі бойынша қызметкердің оның алдындағы қарызының немесе міндеттемесінің сомасын есептен шығаруды; 3) жұмыс берушінің өз қызметкерлерінің сақтандыру шарттары бойынша сақтандыру сыйлық ақыларын төлеуге жұмсаған шығыстары; 4) жұмыс берушінің қызметкердің өз қызметіне байланысты емес шығындарының орнын толтыруға жұмсаған шығыстарды құрайды. Қызметкердің төлем көзінен салық салынатын табысын анықтау кезінде салық жылы ішіндегі әрбір ай үшін шегерімге мыналар жатқызылады: 1) Қазақстан Республикасының заң актісінде табысты есептеудің тиісті айға белгіленген бір айлық есептік көрсеткіш мөлшеріндегі сома; 2) асырауындағы адам пайда болған айдан бастап қызметкердің асырауындағы отбасының әрбір мүшесіне айлық есептік көрсеткіш мөлшеріндегі сома. Аталған шегерімдер бір салық төлеушінің табысына — отбасы мүшесіне қолданылады. 3) жинақтаушы зейнетақы қорларына Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген мөлшерде төленетін міндетті зейнетақы жарналары; 4) Қазақстан Республикасының тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы заңында айлық есептік көрсеткіштің 10 еселенген сомасынан аспайтын мөлшерде өз пайдасына енгізген ерікті зейнетақы жарналары; 5) жеке тұлғаның жинақтаушы сақтандыру шарттары өз пайдасына енгізетін сақтандыру сыйлықақылары; 6) Тұрғын үй құрылыс жинақ банктерінде Қазақстан Республикасының резиденті - жеке тұлға Қазақстан Республикасының аумағында тұрғын үйді жөндеу, салу немесе сатып алу үшін алған тұрғын үй қарыздары бойынша сыйақыны өтеуге бағытталған сомалар. Бірге тұратын және ортақ шаруашылық жүргізетін ерлі-зайыптылар, балалары мен ата-анасы (оның ішінде уақытша болмағандар) отбасы деп танылады. Асырауындағы адам, салық төлеушінің табысы есебінен өмір сүретін және айына бір айлық есептік көрсеткіш мөлшерінен асатын жеке табыс көзі жоқ, салық төлеушінің отбасы мүшесі. Қызметкердің табысы бойынша жеке табыс салығының сомасы қызметкердің салық жылы ішінде төлем көзінен салық салынатын табысына 4.1-кестеде белгіленген ставкаларды қолдану жолымен есептеледі. Жеке табыс салығын есептеу және ұстап қалу уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген тәртіппен ұлғаю нәтижесімен ай сайын жүргізіледі. Салық жылы аяқталғанға дейін қызметкерді жұмыстан шығару кезінде салық агенті нақты жұмыс істелген кезең үшін алынған табысты негізге ала отырып, жеке табыс салығын қайта есептеуді жүргізуге және қызметкерге алынған табыс пен төленген салық туралы есеп-қисап беруге міндетті. Жұмыс орнын өзгерткен кезде жеке тұлға жаңа жұмыс орны бойынша салық агентіне жұмыс істеген кезеңде алған табысы мен төленген салық туралы бұрынғы жұмыс орнынан есеп-қисап беруге тиіс. ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар
|
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Жеке табыс салығы (ЖТС) сондай-ақ МЗЖ шегергеннен кейінгі қалған сомадан 10% құрайды Кері байланыс ««Бағдаршам» әдісі -Мен барлығын түсіндім-жасыл -Мен орташа түсіндім-сары -Ешнәрсе түсінбедім-қызыл Үйге тапсырма Жеке табыс түрлері |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Жеке табыс дегеніміз не?
Жеке табыс дегеніміз - елдегі барлық жеке адамдар немесе үй шаруашылықтары бірлесіп алған барлық кірістер. Жеке табыс бірқатар көздерден өтемақыны, соның ішінде жалақы, жалақы және жұмыспен қамтылудан немесе өзін-өзі жұмыспен қамтудан алынған сыйлықақыларды, инвестициялардан алынған дивидендтер мен үлестерді, жылжымайтын мүлікке салынған инвестициялардан жалға алуға және кәсіпкерлерден түскен пайданы бөлуді қамтиды.
Негізгі өнімдер
-
Жеке табыс - бұл елдің тұрғындары ұжымдық түрде алған ақша мөлшері.
-
Жеке табыс көздеріне еңбек қызметі, дивидендтер және инвестициялар төлеген бөлу, мүлікке меншіктен алынған жалдау ақысы және кәсіпкерлерден түскен пайданы бөлу кіреді.
-
Жеке табыс, әдетте, салық салуға жатады.
Жеке кірісті түсіну
«Жеке табыс» термині кейде жеке тұлға алған жалпы өтемақыға қатысты қолданылады, бірақ бұл орынды түрде «жеке табыс» деп аталады. Көптеген юрисдикцияларда «жалпы табыс» деп аталатын жеке табыс белгілі бір базалық мөлшерден жоғары салық салуға жатады. Жеке табыс тұтынушылардың тұтынуына үлкен әсер етеді. Тұтыну шығындары экономиканың көп бөлігін жүргізетін болғандықтан, ұлттық статистикалық ұйымдар, экономистер мен талдаушылар жеке кірістерді тоқсан сайын немесе жыл сайын қадағалайды. Америка Құрама Штаттарында экономикалық талдау бюросы (BEA) ай сайын жеке кірістер статистикасын бақылайды және оларды алдыңғы айдағы сандармен салыстырады. Агенттік сондай-ақ сандарды санаттарға бөледі, мысалы, жалақы, жалдау ақысы, шаруа қожалықтары және жеке кәсіпкерлердің жеке табысы. Бұл агенттікке кірістердің өзгеру тенденциясы туралы талдаулар жасауға мүмкіндік береді.
Жеке табыс экономикалық кеңею кезеңінде өсуге бейім, ал құлдырау кезеңінде біршама тоқырауға немесе төмендеуге мүмкіндік береді. Қытай, Үндістан, Бразилия сияқты елдердегі 1980 жылдардан кейінгі жедел экономикалық өсу олардың миллиондаған азаматтары үшін жеке кірістерінің едәуір өсуіне ықпал етті.
Жеке табыс және бір реттік жеке табыс
Қолда бар жеке табыс (ӨС) дегеніміз - салық төленгеннен кейін халықтың қалдырған ақшасының мөлшері. Оның жеке табыстан айырмашылығы - салықты есепке алу. Алайда, жеке табысты есептеу кезінде мемлекеттік әлеуметтік сақтандыруға аударымдар есепке алынбайтынын ескеру маңызды. Нәтижесінде қолда бар жеке кірісті есептеу кезінде жеке табыс көрсеткішінен тек табыс салығы алынады.
Жеке табыс пен жеке тұтыну шығындарына қарсы
Жеке табыс көбінесе жеке тұтыну шығындарымен (PCE) салыстырылады. PCE тұтыну тауарлары мен қызметтері бағасының өзгеруін өлшейді. Осы өзгерістерді ескере отырып, сарапшылар жеке табыстың өзгеруі шығындарға қалай әсер ететіндігін анықтай алады. Мысал ретінде, егер жеке табыс бір айда айтарлықтай өссе және PCE ұлғаятын болса, тұтынушылардың қалталарында қолма-қол ақша көп болуы мүмкін, бірақ негізгі тауарлар мен қызметтерге көп ақша жұмсауға тура келеді.
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
2.1 Жеке кірістерді басқару |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.1.2 Жеке табысты арттыру стратегиясы |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жеке табысты арттыру философиясын түсінеді. Жеке табысты арттыру жолдарын біледі. Жеке табысты арттыру стратегиясын жасай алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушылардыбір-бірінедегенқұрметкөрсетуіне, ынтымақтастыққа баулу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
1.Оқушылармен амандасу, түгендеу. Сынып реттілігін қадағалау. 2.Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру: «Аялы алақан» әдісі арқылы оқушылардың жылылық, сенімділік деңгейін дамыту Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
№1- ең төмен бағаланатын бизнес Желілік маркетингтің бірегей артықшылықтары: Маржиналдылық 60% жоғары Өнімдер арасында баға бәсекелестігі жоқ MLM-де инновациялық әлеует 5%-дан азырақ ашылды Пайданың жоғары деңгейі Нарықтағы жаңа ойыншылардың саны үнемі өсіп келеді 90-00-шы жылдардағы әдістер енді жұмыс істемейді Өршіл кәсіпкерлерге сұраныстың артуы Кәсіби шешімдерге сұраныстың артуы MLM бірте-бірте заң саласына енуде №3- негізгі трендтері Цифрландыру (сауатты онлайн стратегияға ие болу ұзақ мерзімді артықшылыққа кепілдік береді) технологияландыру ( бизнестің заманауи әдістерінің рөлі желілік компаниялар мен команда лардағы табыс пен кірістің өсуіне барған сайын әсер етуде №4 Қабырғаның себептері және төмен кіріс Жұмыста айқын тенденцияларды қолданбау Бизнеске ескірген көзқарас Кәсіпкерлік дағдылардың болмауы Жүйелі жүйелі тәсілдің болмауы Нәтижесінде сетевойшылардың 56%-дан астамы өз әлеуетін ашпай, тоқырауға ұшырайды, ал 32%-ы нарықты мүлдем тастап кетеді. №5 Табыстың кілті – «бизнес жүйесі» «Кәсіпкерлік жүйенің» негізгі элементтері: Талдау және жоспарлау мақсат қою Бизнес-процестерді ұйымдастыру Мақсатқа жету үшін мотивация Бизнес-процестердің жұмысын бақылау «Машинадағы бизнес» - алаяқтардың ұрысы «Бизнес жүйесі» – әмбебап қуатты механизм #7 Миллионға апаратын жол белгілі Бірте-бірте: қаржылық мақсаттарыңызды анықтаңыз мүмкіндіктеріңізді анықтаңыз (уақыт, қаржы) Іс-әрекет жоспарын іске қосыңыз Жеке өсу жоспарын іске қосыңыз жеке бренд құруды бастаңыз «Сұраққа жылдам жауап» әдісі Менің ойымша, менің болжауымша, менің пікірімше сөздерін қолданамыз 1. Еліміздің еңбек нарығы қандай? 2. Елімізде жұмыссыздық көрсеткіші қандай? 3. Еңбек нарығында қандай жағымды тенденциялар байқалуда? 4. Елімізде қандай жеке табысы мол мамандықтар тапшы? 5. Еліміздің жақсы табысты жұмысшы маманы тапшы? ЕБҚ оқушы (есту, көру, ойлау қабілеті) тапсырманы саралау арқылы орындайды. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fcdn-images-1.list Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Цифрландыру (сауатты онлайн стратегияға ие болу ұзақ мерзімді артықшылыққа кепілдік береді) Кері байланыс «Екі жұлдыз, бір тілек» әдісі бойынша сабақтың қызықты болған екі тұсы, алдағы уақытта «орындасақ» деген бір әрекет түріне ұсыныс білдіреді. Үйге тапсырма Жеке табысты арттыру стратегиясы |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
2.1 Жеке кірістерді басқару |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.1.3 Отбасы бюджетіндегі белсенді табыстың рөлі |
|
Сабақтыңмақсаты |
«Белсенді табыс» ұғымының мәнін түсінеді. Белсенді табыс алу тәсілдерін біледі. Белсенді кірісті құрайтын ақшаны тиімді басқара алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
Ассоциация құру: 1 – топ «Жоспар» сөзіне, 2 топ – «Бюджет» сөзіне ассоциацияларыңды жазыңдар. (жеке, жұппен пікір алмасып, ортақ пікірлерін ортаға салады. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||
|
Сабақтың ортасы |
Отбасы бюджеті − отбасы кірісі мен шығысын есептей отырып жасалған қаржылық жоспар. Қаржы жоспарын дұрыс құру мен нақты орындау отбасы мүшелеріне тікелей қатысты. Мамандар отбасының қаржылық жоспарын құру сіз таңдаған бюджет түріне байланысты екенін айтады, яғни алдымен бюджет түрін анықтап алған дұрыс. Оған төмендегі 3 категория кіреді: 1.Бірлескен отбасылық бюджет; 2.Бөлек отбасылық бюджет; 3.Араласқан отбасылық бюджет. Бірлескен отбасылық бюджет деп − ерлі-зайыптылардың кірістерін бірге жинақтап, қаражатты барлық отбасы шығыны мен жеке шығындарға жоспарлы түрде жұмсауын айтамыз. Көп отбасылар осы тәсілді қолданады. Бөлек отбасылық бюджетте әр отбасы мүшесі өз табысына жеке иелік етеді. Мұндай отбасылар батыс мемлекетінде жиі кездеседі. Олар бір-бірне қаржы жағынан тәуелді болғысы келмегендіктен, отбасы шығынын жеке төлейді, тек аса көп қаражат қажет шығындарда ғана бірлесіп шешім қабылдайды. Араласқан отбасылық бюджет − бірлескен және бөлек отбасылық бюджет сипатына ие қаржылық жоспар. Бұл жерде отбасы мүшелері бірлесіп ақша жинайды, алайда оған барлық табысын бермейді, алдын-ала келісіп жоспарланған соманы ғана жинап отырады. Ал табыстың қалған бөлігін өз қалауынша жұмсайды. Әдетте отбасылық бюджетті есептеу барысында келесі айда жұмсалатын шығын мен кіріс назарда болады. Осы орайда барлық отбасы шығыны, балаларды қамтамасыз ету, отағасының және әйелінің жеке шығынынан бөлек, жуық арада болуы мүмкін тосын жағдайға қаржы қарастырған дұрыс. Жаттығу жұмыстары Біз отбасы бюджетін жоспарлаймыз» мәтінін оқып, ББҮ кестенің 3 бағанын толтырамыз, сұрақтарға жауап береміз. Әр топқа 3 сұрақтан, ойланбай тез арада жауап береміз. (үлестірмелі кәртішкелер беріледі) Кестенің 1, 2 бағанын толтырады, ортақ пікірді айтады. (жеке, жұптық, топтық жұмыс)
|
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады.
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер https://www.google.kz/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fmassaget.kz%2Fuserdata%2Fnews%2Fnews_478
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Өзіңіз ойлағандай өмір сүру үшін қомақты қаражат табудың жолын қарастырған жөн. Болмаса ақшаны барынша үнемдеудің тәсілін табыңыз, мысалы бір айдағы шығын көлемін барынша азайту. Кері байланыс «Таңдау» әдісінде бес пікір жазылған парақ беріледі. 1.Мен сабақ қызықты, қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: көп нәрсені, үйрендім, үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі сирек қатыстым. 5.Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын риза емеспін. Үйге тапсырма Отбасы бюджетіндегі белсенді табыстың рөлі |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
Қаржы сауаттылығы |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.1.4 Пассивті кірісті қалай құруға болады |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отбасы бюджетіндегі пассивті табыстың мәнін түсінеді. Пассивті кіріс көздерін құру алгоритмін біледі. Белсенді және пассивті кіріс арасындағы айырмашылықтарды түсіндіре алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру
Суретке қарап не айтамыз Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Табыс дегеніміз – бұл адам немесе кәсіпкерлік субъектісі қызмет көрсету үшін немесе инвестиция салу кезінде алатын ақшаны білдіреді. Пассивті кіріс және қалдық табыс екі санаты бар табыс. Бұл терминдер жиі бір-бірінің орнына қолданылғанымен, олар бір-бірінен түбегейлі ерекшеленеді. Қалдық табыс пассивті болуы мүмкін, ал пассивті кіріс әрдайым қалдық болып табылмайды. Пассивті табыс – бұл аз күш жұмсайтын немесе мүлдем жұмсамайтын кәсіпорында алынған ақша. Қалдық кіріс дегеніміз – бұл нақты кірістің түрі емес, жеке тұлғаның немесе заңды тұлғаның шоттарын төлегеннен және қаржылық міндеттемелерін орындағаннан кейін қанша қалауынша ақша жұмсай алатынын анықтайтын есеп. Белсенді кіріс - бұл бір
қызмет нәтижесінде ай сайын сіздің шотыңызға тұрақты түрде түсуі
мүмкін ақша сомасы. Бұл жалақы, сіздің бизнесіңіздің кірісі болуы
мүмкін. Пассивті кіріс дегеніміз
не? «Неге? Неге? Неге?» әдісі «Страбонныңтарихи материалдары» тақырыбына, ПТМС формуласын қолданып, эссе жазыңыз. ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Пассивті табыс дегеніміз – бұл аз күш жұмсайтын немесе мүлдем жұмсамайтын кәсіпорында алынған ақша, бірақ, мүмкін, пассивті кіріс ағынының алдын-ала инвестициялауы уақыт пен ақшаны қажет етеді. Кері байланыс «Таңдау» әдісінде бес пікір жазылған парақ беріледі. 1.Мен сабақ қызықты, қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: көп нәрсені, үйрендім, үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі сирек қатыстым. 5.Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын риза емеспін. Үйге тапсырма Пассивті кірісті қалай құруға болады? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
Қаржы сауаттылығы. |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.2.1 Жеке қаражатты тиімді пайдалану |
|
Сабақтыңмақсаты |
Қаржылық байлыққа қол жеткізу үшін жеке қаражатты тиімді пайдалану дағдыларының мәнін түсінеді. Жеке қаражатты тиімді пайдаланудың негізгі ережелерін біледі. Қалтадағы ақшаны тиімді пайдалана алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Сабақтың тақырыбы
мен мақсаттарын бірлесіп ашу Топтарға бөлу - пассивті және белсенді тасымалдау сызбаларының бейнесі бар көп түсті карталарды таратады. Балалар топтарға бөлу түстерге негізделген деп, қателесіп, шын мәнінде көрсетілген диаграммаларға сәйкес деп санайды. Бұл команда құруда өз үлесін қосады. Ой шақыру Жинақ дегеніміз не? Қағазды үнемдеп қолдансақ, ағаштарды құтқара аламыз ба? Нарықта не себепті әділ баға болмайды? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
«Бюджет» сөзі күн сайын бізге жиі естіледі. Бұл не? «Бюджет» сөзі ескі норвеж тілінен алынған әмиян, сөмке, былғары қап, ақша қаптамасы дегенді білдіреді. «Бюджет» ұғымы белгілі бір уақыт кезеңінде құрылған белгілі бір тұлғаның (отбасы, бизнес, ұйым, мемлекет және т.б.) табыстары мен шығыстар схемасымен сәйкестендіру үшін. Жеке бюджет - бұл белгілі бір мерзімге - ай, тоқсан, жыл үшін кіріс пен шығыс бойынша жеке жоспар. Бюджет қаржыны сауатты басқару үшін қажет. Бюджет көмегімен сіз өзіңіздің кірісіңізді жоспарлай аласыз, қанша ақша жұмсайсыз және ең бастысы, үнемдеу мен инвестицияларды құру үшін не үлкен сатып алулар жасау үшін қанша ақша жұмсай алатыныңызды анықтайсыз. Бюджеттеудің мақсаттары кірістерді шығындармен салыстыру, отбасылық бюджетке тапсырыс беру, шығыстарды оңтайландыру, тұрақты әл-ауқатқа қол жеткізу, мақсатты қаржыландыруды бөлу және т.б. Бюджет мақсаттары бюджет профициті - бюджет тапшылығын тиімді пайдалану - тапшылықпен - шығыстарды азайту, кірістерді ұлғайту және теңгерімді біреуі бар болған жағдайда шығындарды азайту. Бюджетке ие болу сіздің қаржылық мақсаттарыңыз бен жоспарларыңызға жету үшін қаржыңызды басқаруға көмектеседі. Сіз теориялық емес, нақты әрекет жоспарын басшылыққа ала бастайсыз. Бұл сізге елеулі қаржылық шешімдер қабылдағанда және күнделікті жұмсау үшін басымдықтарды белгілеу кезінде көмектеседі. «Эйлер шеңбері» әдісі Тақырып бойынша негізгі идеяларды жинақтап, саралау. Идеялар жинақталып, сараланады А-4 параққа, шағын постерге Эйлер шеңбері сызылып, кезекпен идеялар талқыланып, жазылады. Не?Қалай? Неге? Нәтиже? деген Мәселер бойынша идеялар сараланады.
Не? Қайда? Қашан? Неге? Нәтиже ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Ұзақ мерзімді қаржы мақсаттарының болуы. Кірістер шығындардан негұрлым көбірек болуы тиіс. Табыстыңбірнеше көздерін құрыңыз. Шығынды бөлу принциптері. Кері байланыс «Аяқталмаған сөйлемдер» әдісінде: Мен бүгін білдім.... Мен бүгін сезіндім.. Мен келесі сабақта білгім келеді.............. Үйге тапсырма «Жеке қаражаттытиімді пайдалану» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
Қаржы сауаттылығы |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.2.2 Ірі сатып алулар |
|
Сабақтыңмақсаты |
Қандай сатып алулар үлкен деп санайтынын түсінеді. Ірі сатып алулар үшін қор жинау алгоритмдерін біледі. Ірі сатып алуды жоспарлай алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Оқушыларды бір-біріне деген құрме ткөрсетуіне, ынтымақтастыққа баулу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Топқа бөлінеміз Жұмыс ережесін келісу Сабақта бір-бірімізді сыйлаймыз, тыңдаймыз! Уақытты үнемдейміз! Нақты,дәл жауап береміз! Сабақта өзіміздің шапшаңдығымызды, тапқырлығымызды көрсетеміз! Сабаққа белсене қатысып, жақсы баға аламыз! Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Кез келген кәсіпкер қаржыландыру немесе ұйымдастыру бойынша көптеген қиындықтармен кездеседі.Бизнесте жаңа бастама жасап жатқан кәсіпкердің көптеген күмәндары мен қорқыныштары болады, дегенмен өзнің бизнесінен табыс табатынына да үмітін үзбейді. Кеңсе жұмыстарын жеңілірек атқару үшін немесе бизнестен айнып қалмай тұрғанда мемлекеттен көмек алуға болады. Мемлекет бастама үшін қаржылай көмек береді және бизнесті жүргізу бойынша кеңес береді. Кеңсе жұмыстарын жеңілірек атқару үшін немесе бизнестен айнып қалмай тұрғанда мемлекеттен көмек алуға болады. Мемлекет бастама үшін қаржылай көмек береді және бизнесті жүргізу бойынша кеңес береді. Қазақстанның қор нарығы биыл қыз-қыз қайнайын деп тұр. Еліміздегі аса ірі ұлттық компаниялардың бірі «ҚазМұнайГаз» АҚ акциялары IPO-ға шығарылмақ. Яғни акцияны қарапайым азаматтар да иеленіп, жыл сайын дивиденд алып отыра алады. IPO «акцияларды бастапқы жария орналастыру» деп тәржімаланады. Бұл кездегі акция құны қолжетімді болады және осы арқылы компаниялардың да ел алдындағы жауапкершілігін ұштай түсу көзделеді. Алдын ала жоспар бойынша биыл қор биржаларында «Эйр Астана» АҚ және «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ, 2023 жылы – «KEGOC» АҚ және «QazaqGaz» ҰК АҚ акцияларын орналастыру жоспарланған. Осылардың ішінен жыл соңына дейін «ҚазМұнайГаз» акциялары IPO-ға шығарылады. Бұл туралы бірер апта бұрын ресми түрде жарияланды. Енді нақты қашан және компанияның қанша пайыз акциясы жеке инвесторларға ұсынылатыны алдағы уақытта қосымша хабарланбақ. Ал «Эйр Астананың» IPO-ға биыл шығуы тиімсіз болмақ. Мұны «Самұрық-Қазына» басқарма төрағасы Алмасадам Сатқалиев айтты. «Портфелді компаниялар ішінде бәрінен бұрын Air Astana IPO-ға дайын. Бірақ құрлықтың еуропалық бөлігіндегі қақтығыстарға байланысты туындаған жағдайды бақылай отырып, екінші акционер – BAE Systems-пен бірге Air Astana-ны IPO-ға биыл шығарудың тиімді бола қоймасын түсіндік. Біз келесі инвестициялық терезені күтеміз», дейді А.Сатқалиев. « Түсін,талда, жеткіз» «Попс формуласы»: 1-қадам: «Менің ойымша...» 2-қадам: «Себебі мен оны былай түсіндіремін...» 3-қадам: «Оны мен мынадай фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын...» 4-қадам: «Осыған байланысты мен мынадай қорытындыға келдім...» ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Бір қарағанда жай ғана қаржылық құбылыс, қор нарығының кезекті шарасы секілді көрінуі мүмкін. Шындап келгенде, бұл – ұлттық компаниялардың етек-жеңін жиып, ел алдындағы мақсаты мен мүддесін есіне түсірер, құр түсіріп қоймай, соны орындауға күш салар сәті. Кері байланыс Таңдау» әдісінде бес пікір жазылған парақ беріледі. 1.Мен сабақ қызықты, қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: көп нәрсені, үйрендім, үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі сирек қатыстым. 5.Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын риза емеспін. Үйге тапсырма Ірі сатып алулар жайлы біліп келу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
Қаржы сауаттылығы |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.2.3 Эмоционалды сатып алу |
|
Сабақтыңмақсаты |
«Ірі сатып алулар» терминінің мағынасын түсінеді. Эмоционалды сатып алудан қорғау әдістерін біледі. Ақшаны ұтымды пайдалана алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Қызығушылықты ояту кезеңі: Дәл ашкөздік үшін «1 бағасына 2», «1 + 1 = 3» акциялары, жеңілдіктер, тауарлардың баға белгілеріндегі сызылған бағалар және үлкен баспада төменірек құнның көрсеткіші жасалған. Уақыт шектеулері де жақсы жұмыс істейді (науқанның аяқталуына дейінгі уақытты көрсететін таймерлер, «тек ... сағатқа дейін немесе ... сандарына дейін» міндетті белгісі бар акциялар). Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Сатып алушының эмоцияларына әсер ететін және оны бастапқыда мүлдем жоспарламаған сатып алуды жасауға ынталандыратын көптеген жолдар бар. Оның үстіне мінез-құлық факторлары әрқашан бірдей, яғни мұндай әдістер офлайн режимінде де, онлайн саудада да жұмыс істейді. Бұл күндері жақсы маркетолог болу үшін сіз біршама психолог болуыңыз керек. Сатып алушыны итермелейтін түйсіктер мен сезімдерді түсініп, адамды сатып алуға ынталандыру үшін оларды пайдалана білу керек. Осы мақсатта тәжірибелі маркетологтар триггерлерді – белгілі бір әрекетті ынталандыратын арнайы элементтерді пайдаланады. Ағылшын тілінен «триггер» триггер деп аударылады, «зәкір» синонимі жиі қолданылады, яғни дәл осы жерде пайдаланушының назары жасалған ұсынысқа «ұсталады». Триггер санаттары Триггерлер тұтынушының терең эмоцияларына, сезімдері мен тілектеріне әсер етіп, оны белгілі бір түйсіктердің әсерінен сатып алуды итермелейді. Шартты түрде олар эмоционалды әсерлердің әртүрлі түрлеріне арналған төрт санатқа бөлінеді: Сатып алуға, тапсырыс беруге немесе сату бөліміне қоңырау шалуға тікелей ынталандыратын соңғы әрекет. Ақпараттық бюллетеньге жазылуға немесе байланыс ақпаратын қалдыруға шақыратын аралық әрекет. Қосымша қызметтерге тапсырыс беруге, қосымша сатып алулар жасауға немесе қалаған өнімге алдын ала тапсырыс беруге шақыратын қайталанатын әрекеттер. Пайдаланушыны достарымен компания туралы ақпаратты бөлісуге шақыратын вирустық әрекет. Триггерлердің әрқайсысы сатып алушылардың белгілі бір эмоциялары мен бейнеқосылғыларына әсер етуге арналған. Шартты түрде бұл инстинкттерді үш негізгі топқа бөлуге болады. “3 таяқша”
әдісі ЕБҚ: оқушыға тапсырманың нақты бір бөлігін ерекшелеп көрсетіп беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБМұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Тұтынушымен қарым-қатынас, өнімдерді бағалау мүмкіндігі, пайдаланушының пікіріне назар аудару, сауда-саттық процесінде сатып алулар - бұл барлық «чиптер» пайдаланушының сайт пен компанияға деген адалдығын арттыра алады. Сонымен қатар, компания пайдаланушыға өнім каталогынан басқа қызықты ақпаратты – қызықты жаңалықтарды, күлкілі бейнелерді, ойындарды ұсынса, бұл веб-сайт трафигін және келушілердің өзіне деген сенім деңгейін арттырады. Кері байланыс «Аяқталмаған сөйлемдер» әдісінде: Мен бүгін білдім.... Мен бүгін сезіндім.. Мен келесі сабақта білгім келеді............ Үйге тапсырма Эмоционалды сатып алу жайлы қызықты оқиғалар |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
Қаржы сауаттылығы |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.2.4 Банк кредиттері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Банктік несие деген не екенін түсінеді. Банктік қарыз беру шарттарын біледі. Олар пайыздық мөлшерлемені ескере отырып, ай сайынғы төлемдер сомасын есептей алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ұйымдастыру кезеңі: 1) Амандасу 2)Оқушыларды сабаққа әзірлеу, сабақтың тақырыбы және мақсатымен танысу 3) Ынта-зейіндерін сабаққа аудару Үй тапсырмасын тексеру: 1. Банк ұғымы 2. Банк жүйесіне анықтама 3. ҚР-да қалыптасқан банк жүйесі және қызметтері Жаңа білімді меңгеру 1. Банк қызметтері түсінігі 2. Банк атқаратын функциялары 3. Банк операциялары Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
1) Банктер уақытша пайдаланылмай тұрған бос ақша қаражаттарын өзіне жинақтау, клиенттерге есепшот ашып, кассалық қызмет көрсету, қысқа және ұзақ мерзімге несие беру, кредит бөлу, инвестициялық қызмет атқару (ұзақ мерзімді күрделі шығындарды қаржыландыру, құнды қағаздар шығару) т.с.с. өзіндік арнаулы қызметтерге қоса, нарықтық экономика жағдайында лизингтік, факторингтік, трастық, кеңесшілік, ақпараттық, т.б. қызметтерді де атқарады. Банк жүргізетін операциялар пассивті (ресурстарды банктегі есепшотқа енгізу) және активті (Банк ресурстарын орналастыру) болып бөлінеді. Негізгі пассивті операциялардың қатарына Банктің өзіндік капиталы (жарғылық қор, резервтік қор), депозиттер қабылдау және банкаралық ақша пиасасынан (рыногынан) қосымша ресурстар алу жатса, ал, негізгі активті операцияларға банкаралық кредит беру, инвестициялық (тікелей және портфельді) қаржы бөлу, т.б. жатады. 2) Банктердіңфункциялары: 1. Есепайырысу мен несиеберудеделдалдыққызметатқару. 2. Ақшалайтабыстар мен жинақтардыңбірбөлігікапиталғаайналдыру. 3. Айналымғанесиеқұрылымдарыншығару (вексель, чек, банкнот) 4. Уақытшабосақшақаражаттарынтарту, жинақтаужәне оны қарызкапиталынаайналдыру; 5. Кәсіпорынға, мемлекетке, жекеадамдарғанесие беру, бағалықағаздармен операция жүргізу; 6. Ақша айналымын реттеу. Банк ─ әртүрлішаруашылықсубъектілердіңтөлемайналымыжүретінорталық. Банк өзініңесепайырысужүйесіарқылыклиенттерінеайырбас, капитал жәнеақшаайналымынжүргізугемүмкіндіктуғызады; 7. Айналымғанесиеқұралдарыншығару. Банк клиентін тек жинағануақытшабосақшақаражатыменнесиелепқанақоймай, соныменқатардепозиттікчектерді, вексельдердішығарумен де несиелейді; 8. Экономикалықжәнеқаржылықкеңес беру. Функцияларжәне операция жүргізусипатыбойыншабанктербөлінеді: - орталықэмиссиялық,эмиссиялықемес; - коммерциялықдепозиттік, инвестициялық; - жинақ; - арнайыбағытағыбанктер. 3) Нарықтық экономика жағдайындаекіншідәрежелібанктердіңбарлықоперацияларынүшнегізгітопқабөлугеболады: · Пассивтікоперациялар (қаржыжұмылдыру); · Активтікоперациялар (қаржыныорналастыру); · Активтік-пассивтікоперациялар (делдалдықжәнебасқа да қызметтер). Пассивтік операциялар. Бұл операциялардың басты мақсаты, банктің ресурстарын қалыптастыру және оны ұлғайту. Сондықтан, бұл операцыялардың банктің өзінің, несиелік мекеме ретінде жұмыс жасауы үшін төтенше маңызы бар. Пассивтік операциялар қатарына мыналар жатады: -Заңды немесе жеке тұлғалардың есеп, немесе ағым шоттарына қаржы жұмылдыру (талап етілмелі депозиттер); -Басқа банктерден қарыз алу (банкаралық несие); -Заңды және жеке тұлғалардың қаржыларын мерзімді салымға жұмылдыру; -Құнды қағаздарды шығарып, оларды орналастыру; -Орталық (Ұлттық) банктен орталықтандырылған несие алу т.б. «Экономист» ойыны Оқышыларды 2 топқа бөліп, жарыс ұйымдастыру. Ұяшықтарды таңдап отыру арқылы сұрақтарға жауап береді. Әр ұяшықтың өзінде белгіленген балдар жазылған. Қай топ көп сұрақтарға жауап беріп, көп балл жинаса, сол жеңімпаз атанады.
ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау
Кері байланыс 1.Мен сабақ қызықты, қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: көп нәрсені, үйрендім, үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі сирек қатыстым. 5.Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын риза емеспін. Үйге тапсырма Барлық тақырыпты қайталау. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
2.3 Отбасы бюджеті |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.3.1 Отбасы бюджеттің түрлері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отбасылық бюджеттің қандай түрлері бар екенін түсінеді. Отбасы бюджетінің әр түрінің құрылымын біледі. Отбасының белгілі бір бюджет түрін таңдау себептерін талдай алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру Суретке қарап тақырыпқа болжам жасаңыз.
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Ой шақыру.Үнемшіл адам тиыннан теңге құрайды, ысырапшыл табыс тапқанмен тақырға отырады. Қаржыгерлер тұлғаның табысты болуы тікелей өзіне байланысты екенін айтады, яғни басты мәселе − жоспарда. Мәтінме жұмыс Отбасы бюджеті − отбасы кірісі
мен шығысын есептей отырып жасалған қаржылық жоспар. Қаржы жоспарын
дұрыс құру мен нақты орындауотбасы мүшелеріне тікелей қатысты.
Мамандар отбасының қаржылық жоспарын құру сіз таңдаған бюджет
түріне байланысты екенін айтады, яғни алдымен бюджет түрін анықтап
алған дұрыс. Оған төмендегі 3 категория кіреді: ЕБҚ оқушылар негізгі термин сөздерді мәтіннен анықтайды; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Отбасы шаруашылығын, әсіресе, отбасылық бюджетті жоспарлау және басқару істерінің дұрыс және үйлесімді тұрғыда үздіксіз жұмыс жасауын қамтамасыз етудің сол отбасы үшін де, тұтастай еліміз үшін де маңызы аса зор. Кері байланыс «Таңдау» әдісі. Үйге тапсырма Отбасылық бюджеттің түрлері |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
2.3 Отбасы бюджеті |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.3.2 Отбасылық бюджетті жоспарлау |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отбасылық бюджетті жоспарлаудың маңыздылығын түсінеді. Отбасылық бюджетті жоспарлау әдістерін біледі. Отбасылық бюджетті жоспарлай алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Топқа бөл: 1) «Ахметовтар» отбасы 2) «Оспановтар» отбасы 3) «Асқаровтар» отбасы Жұмыс ережесін келісу Сабақта бір-бірімізді сыйлаймыз, тыңдаймыз! Уақытты үнемдейміз! Нақты,дәл жауап береміз! Сабақта өзіміздің шапшаңдығымызды, тапқырлығымызды көрсетеміз! Сабаққа белсене қатысып, жақсы баға аламыз! Топ ережесі: Бір-бірімізді тыңдаймыз десек 1 рет шапалақтаймыз! Ұйымшыл боламыз десек 2 рет шапалақтаймыз! Белсенділік танытамыз десек 3 рет шапалақтаймыз! Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
«Ойластыр» айдары Мұғалім тақтадағы суретті көрсетеді. Оқушылар осы суретті көргенде ойларына не түсті,соны 1 минут ішінде жазады. Сосын сол сөзді не үшін жазды түсіндіреді. Егер оқушылар сөздерінің ішінде ерекше сөздер болса, сол сөзді не үшін жазды, бұл тақырыпқа (не айтылған сөзге қандай қатысы бар) соны айтып беруі керек «Ақшаны сыйласаң ол да сені жақсы көреді»немесе «Тиыннан сом құралады» деген мақалдар біздің бүгінгі сабағымызға қатысты айтылғандай. Отбасы бюджеті дегеніміз – бұл әдетте кесте түрінде бір айға жасалатын отбасылық кірістер мен шығыстардың есебі, отбасылық баланс
Біздің барлығымыздың отбасымыз бар.Біз онда тәрбиеленеміз,демаламыз,еңбек етеміз,барлық қуаныш пен қиыншылықты бірге бөлісеміз.Барлығының ортақ ісі – отбасын дұрыс ұстап,әр мүшенің дамуына мүмкіндік туғызу.Отбасындағы шаруа ақылдасып шешіледі.Отбасы табысты да барлығына ортақ.Оның мүшелерінің керегіне жұмсалады.Жұмыс істеп табыс табу арқылы отбасы қоры жиналады.олай болса «Отбасы бюджеті»біздің отбасымыздың экономикасы - Қалай ойлайсыздар, отбасы бюджеті де болуы мүмкін бе? - Отбасы бюджетін кімдер құрайды? - Қалай құрайды? - Бұл отбасына келіп жатқан кірістер болып саналады. - Отбасы бюджеті қалай жұмсалады? Қайда жұмсаймыз? Бұл отбасынан кетіп жатқан шығыстар. Бір сөзбен айтқанда, отбасы бюджеті кіріс пен шығыстан құралады. ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Отбасылық бюджетті жоспарлау дегеніміз отбасы кірістері мен шығыстарын есептей отырып жасалған қаржылық жоспар. Ал осы қаржы жоспарының дұрыс құрылғаны мен дұрыс орындалуы отбасы мүшелеріне де байланысты екенін ескерген жөн. Кері байланыс Рефлексия (жеке,жұпта,топта, ұжымда)
Үйге тапсырма Өз отбасыңның бір айлық отбасылық бюджетін есептеп келесіңдер. |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
2.3 Отбасы бюджеті |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.3.3 Отбасылық бюджетті жүргізу ережелері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отбасылық бюджетті жүргізу ережелерін қолданудың негізділігін түсінеді. Отбасылық бюджетті жүргізудің қандай ережелері бар екенін біледі. Отбасылық бюджетті жүргізе алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Еңбек және шығармашылық, тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын ұғыну |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Амандасу Түгелдеу Осыдан кейін ғана, мына категорияларға жұмсалатын отбасы шығындарын жазасыздар:
Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Отбасылық бюджетті қадағалаудың және оның қаншалықты отбасы мен балалардың болашағына маңызды екені белгілі. Ал осы маңыздылықты дұрыс қадағалай алып жүрміз ме? назарларыңызға отбасылық бюджетті қалай құру керек және отбасылық бюджеттің кестесі нені білдіретінін толықтай түсіндіретін болады. Отбасылық бюджетті жоспарлау дегеніміз отбасы кірістері мен шығыстарын есептей отырып жасалған қаржылық жоспар. Ал осы қаржы жоспарының дұрыс құрылғаны мен дұрыс орындалуы отбасы мүшелеріне де байланысты екенін ескерген жөн. Бірден айта кетейік, отбасылық бюджетті құру сіздің отбасыңызда қолданылатын отбасылық бюджет түріне байланысты. Сондықтан отбасылық бюджет жоспарын құрмай тұрып осыны анықтап алған дұрыс. Сіздің отбасыңыз қай типке жатады? Негізінен барлық отбасылық бюджеттер 3 категорияға бөлінеді:
Бірлескен отбасылық бюджет — ерлі-зайыптылардың кірістерін бірге жинақтауы. Сол қаражатты барлық отбасы шығындары мен жеке шығындарына жұмсау. Көп отбасылар осы тәсілді қолданады. Бөлек отбасылық бюджет — әр отбасы мүшесі өз табыстарына жеке иелік етеді. Бұл категориядағы отбасылар негізінен батыс мемлекеттерінде жиі кездеседі. Олар бір-бірне қаржы жағынан тәуелді болғылары келмейды. Отбасы шығындарын да жеке төлейді, тек қаражат мол кететін шығындарға келгенде ғана бірлесіп шешім қабылдайды. Араласқан (іскерлік) отбасылық бюджет — бірлескен және бөлек отбаслық бюджет типтерінде сипаттарға ие болған бюджет. Бұл жерде отбасы мүшелерінің бірлесіп ақшаларын жинайды, алайда барлық табысын емес, алдын-ала келісіліп жоспарланған соманы бірлесіп жинап отырады. Ал қалған табысының бөлігін өздері қалағандарына жұмсайды.
ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Ерлі-зайыптылар ең бірінші жеке шығыстарын алдын-ала келісілген көлемде (мысалы, отбасының барлық табысының, не жеке табысының пайызынан) есептеп алып, қалған бөлігін отбасының қажеттіліктеріне береді. Кері байланыс «Аяқталмаған сөйлемдер» әдісінде: Мен бүгін білдім.... Мен бүгін сезіндім.. Мен келесі сабақта білгім келеді...... Үйге тапсырма Өз отбасыңның бюджетті жүргізу ережелері |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
2.3 Отбасы бюджеті |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.3.4 Отбасылық бюджетті үнемдеу |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отбасылық бюджетті жүргізу ережелерін қолданудың негізділігін түсінеді. Отбасылық бюджетті жүргізудің қандай ережелері бар екенін біледі. Отбасылық бюджетті жүргізе алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру Жинақ дегеніміз не? Отбасылық жинақ дегеніміз не? Қағазды үнемдеп қолдансақ, ағаштарды құтқара аламыз ба? Нарықта не себепті әділ баға болмайды? Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Отбасылық жинақтың пайдасы мен зияны туралы бейнебаян көрсетіледі Мәтінмен жұмыс Жинақ салым – бұл теңгелік депозиттер ішінде ең жоғары сыйақы мөлшерлемесі бар, қайтарып алынбайтын салым.
Мөлшерлемелер нарықта өзгеруі
мүмкін. Алайда жинақ салымдар бойынша олар қашанда жоғары деңгейде.
Бұл осы салымдар бойынша ең қатал шектеулердің орнын толтыруға
арналған өтемақы: жинақ салымды мерзімінен бұрын алу үшін алдымен
сұрау салу керек. Әрі қарай оны 30 күн өткен соң алуға мүмкіндік
бар. Бұл ретте есептелген бүкіл сыйақы сомасының барлығы дерлік
жойылады.
Толықтыруға болмайтын салымдардың мерзімі ұлғайған сайын сыйақы мөлшерлемесі арта түседі. Толықтыруға болатын және болмайтын жинақ салымдарды бір айдан үш жылға дейінгі мерзімділігін таңдай отырып, ашуға болады. Мерзімдерге қатысты кез келген банктің стандартты ұсынысы - бір, екі және үш жыл. Алайда бірнеше айлық мерзім бойынша да ұсыныстар жетерлік. Есіңізде болсын: жинақ салымнан мерзімінен бұрын ақша алудың еш жөні жоқ. Өйткені бұл жағдайда есептелген табыстан айырыласыз. Жинақ салымдар бойынша ең жоғары жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемелерін Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры есептеп шығарады. Ақпарат ай сайын жаңартылады. 1 Егер ұсынылған ең жоғары мөлшерлеме әрі қарай өсетін болса, әрбір банк жаңа депозиттер бойынша мөлшерлемелерді көтеру немесе бұрынғы деңгейінде қалдыру жағын өзі шешеді. Бұл нарықтағы жағдайға, банктің депозиттік саясатына және әрбір банктің депозиттерге деген қажеттілігіне тікелей байланысты. 2 Егер ұсынылған ең жоғары мөлшерлемелер төмендейтін болса, ең жоғары мөлшерлемеге тең мөлшерлемемен депозит ашатын банктер келесі айда депозиттер бойынша мөлшерлемелерді азайтады. Мақсат – оларды ұсынылған шектен асырмау. ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Ақша жинаңыз. Тек ақшаны тойға, жақсылыққа, оқуға, жаңа дүние сатып алуға, саяхатқа шығуға, жақсы демалуға жинайтын болыңыз. Ақшаны «қара күнге» деп жинамаңыз. Кері байланыс -Сабақтың қызықты тұстары......... -Сабақта қиын болған тұстары......... Үйге тапсырма «Отбасылық жинақтарды қалай сақтауға болады» эссе |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
2.4 Жинақ және жинақтау |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.4.1 Қаржылық қауіпсіздік жастығы |
|
Сабақтыңмақсаты |
Қаржылық қауіпсіздік жастығын құрудың маңыздылығын түсінеді. Қаржылық қауіпсіздік жастығын құру әдістерін біледі. Қаржылық қауіпсіздік жастығын құра алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өмір бойы білім алу: өзіне қажетті білім алу кезінде білімнің қажеттілігін түсінуге тәрбиелеу |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||||
|
Сабақтың басы |
Қауіпсіздік торы дегеніміз не? Қаржылық қауіпсіздік жастығы - бұл белгілі бір себептермен сіз немесе сіздің жақындарыңыз ақша (жалақы, жалақы) ала алмайтын кезде («қараңғы күндер») кірістерден бөлінетін және сізді немесе сіздің отбасыңызды қамтамасыз етуге арналған белгілі бір ақша сомасы. әлеуметтік төлемдер, зейнетақылар, стипендиялар және т.б.). Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Қауіпсіз ақша резервін құруға сізге не қажет:
Мұндай соманы есептеу кезінде сіз бір айдың орташа шығындарын (тұрғын үй-коммуналдық қызметтер, тамақтану, барлық кішігірім шығыстарды ескеріп) есептеп, бұл санды кем дегенде алтыға көбейтуіңіз керек (қанша бөлсеңіз, сол сізге жақсы болады). Мұндай жинақ сізге қандай да бір себептермен табыс таба алмайтын болсаңыз да, қалыпты өмір сүруге мүмкіндік береді. Сіздердің көпшілігіңіз: Мен қаржылық қауіпсіздік жастығын жинай алмаймын, не істеу керек және оны қалай өшіруге болатындығын қалай білуге болады? Материалдық әл-ауқатты қалыптастыру үнемі шығындармен жұмыс жасауды талап етеді. Жеке қаржылық қауіпсіздік ақша үнемдеуді бастау үшін жақсы ынталандыру болып табылады.
«Жастықты» қалай толтыру керек
GREАT кестесі ежелгі тайпалар туралы деректердің маңыздылығына талдау жасайды
ЕБҚ оқушыларына (есту, көру, қабылдау деңгейі төмен)қосымша қолдау көрсету мақсатында үлестірме материал беріледі. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: Қаржылық қауіпсіздік жастығын құрудың маңыздылығын түсінеді. Қаржылық қауіпсіздік жастығын құру әдістерін біледі. Қаржылық қауіпсіздік жастығын құра алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБМұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау
Кері байланыс 1.Мен сабақ қызықты, қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: көп нәрсені, үйрендім, үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі сирек қатыстым. 5.Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын риза емеспін. Үйге тапсырма Қаржылық қауіпсіздік жастығы сенде брма? |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
2.4 Жинақ және жинақтау |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.4.2 Жинақтарды құру тәсілдері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Ақша жинақтарының маңыздылығын түсінеді. Өмірлік жағдайларда алған білімдерін құру әдістерін біледі. Ақша жинақтарын тиімді басқара алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||||
|
Сабақтың басы |
Жоспар: ІІ Негізгі
бөлім ІІІ Қорытынды. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||||
|
Сабақтың ортасы |
Ақша ежелгі заманда пайда болды. Олар тауар өндірісінің бірден-бір шарт және өнім болып табылады. Тауар –бұл сату немесе айырбастау үшін жасалған еңбек қнімі. Адам еңбегінің өнімі зат, оны өндірушілердің белгілі қоғамдық қатынастарын тудырта отырып , тауар формасынқабылдайды. Заттардың тауарға айналуы ақшаның пайда болудағы обьективті алғы шарттарды құрайды. Бірақ кез келген зат тауар бола алмайды. Егер тұтынушы өз сатып алушысын таппаса немесе қоғам тарапынан мойындалмаса,онда оны дайындауға кеткен уақытың рәсуа болғаны,мұндай бұйым тауарлық формаға ие емес қоғамға қажеті шамалы. Сондықтанда әр бір тауар қажетті тұтыну құныналу құраоы бола отырып ,өзінің өндірушісіне қатынасы бойынша айырбас құны ретінде көрінеді. Ақша қауымдық құрылыс кезінде бір тауардың басқа бір тауарға кездейсоқ айырбасталуы барысында , айырбас құнның жай немесе кездейсоқ формалары қолданылады.(1балта- 5құмыра,1қой 1-қап бидай және т.б. ).Ақша қорлану және қазына жинау құралы ретінде. Аөша төлем және айналыс құралы қызметтері ақшалай қорлардың құрылуын талап етеді. Ақшаның қорлануының қажеттігі Т-А-Т айналымының екі актілерге Т-А және А-Т айырылуымен байланысты. Ақша айналымы туралы ұғым жөне оның құрылымы. Көптеген шетел басылымдарында ақша айналымы деген ұғым кездеспейді. 90- жылдың орта шеніне дейін ТМД елдердің басылымдарында ақша айналымы және ақша айналысы деген ұғымдарға анықтама берілген. Ақша айналымы деп- колма- кол ақша мен колма-кол емес ақшаның қозғалысын айтады. Экономиканың әр үлгісі бұл үғымдардың мәні мен кұрылымын өзгертпей кейбір ерекшеліктер енгізді: Жоспарлы-орталықтанған экономика жағдайында ақша айналымының ерекшеліктері: — қолма-кол ақша да, қолма-қол емес ақша да кәсіпорындардьң шығаратын өнімдерін алдын-ала бөлуге қызмет атқаратын. Барлық коғамдық енім өндіріс кұралдары және тұтыну заттары (өнімдер мен кызмет көрсету) түрінде, яғни бірінші жағдайда материалды-техникалық жабдықтау жүйесі арқылы, ал екінші жағдайда коғам мүшелерінің табысына (жалақы, зейнетакы және т.с.с.) сәйкес мемлекетгік сауда жүйесі аркылы бөлінеді. — мемлекет заңмен ақша айналымьн: колма-кол ақша және колма-кол емес ақшаға бөліп, ақша айнамының қай түрі кандай бөлу жүйесіне кызмет атқаратын белгіледі. Сөйтіп қолма-қол ақша козғалысы халыктың акшалай табысын бөлуді көрсетсе, ал колма-кол емес акша қозғаласы өндіріс кұрал-жабдыктарын бөлуді көрсетеді; Ақша айналыс заңының мәні — ақшанын айналыс кұралы қызметін орындауы үшін кажетті ақша мөлшері сатылуға тиіс тауарлар бағасының косьшдысын бір аттас ақша төлшемінін айналым санына бөлгенге теңесуі керек. PETT формуласы. Тарихи оқиғаның өзгерісі мен сабақтастығын талдайық!
ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: Ақша жинақтарының маңыздылығын түсінеді. Өмірлік жағдайларда алған білімдерін құру әдістерін біледі. Ақша жинақтарын тиімді басқара алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Ақшаның өмір сүрудегі обьективті қажеттілік ол тауар өндірісі және тауар айналысының болуына негізделеді. Кез келген тауар айналысында ақша айырбас құралы болып табылды. Тауар және ақша бір –бірінен бөлінбеді. Ақша айналысы болмаса ,онда тауар айналысыда болмайды. Кері байланыс 1-ші баспалдағы Мен............. БІЛЕМІН, 2-ші баспалдағы Мен ............ ТҮСІНЕМІН, 3-ші баспалдағы Мен ............... ЖАСАЙ АЛАМЫН. Үйге тапсырма Жинақтарды құру тәсілдері |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
2.4 Жинақ және жинақтау |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.4.3 Жинақ түрлері |
|
Сабақтыңмақсаты |
Жинақтардың түрлері бір-бірінен қалай ерекшеленетінін түсінеді. Жинақтардың қандай түрлері бар екенін біледі. Жинақтардың әртүрлі түрлері үшін қаржылық тәуекелдерді анықтай алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады |
|
Құндылықтарды дарыту |
Өзіне және айналадағыларға құрметпен қарау, пәнге деген қызығушылығын арттыру. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||||||
|
Сабақтың басы |
Ой шақыру
Суретке қарап не айтамыз Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу Оқушы өз болжамдарын айтып, талқылау жүргізеді |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
||||||
|
Сабақтың ортасы |
Ақшаны тез жинаудың 3 тәсілі
Шығындарды қалай бақылау керек? Әр адамға сай келетін біз ұсынған тізім: Жинақтау қорына тым болмағанда ең төменгі мөлшерді, табысыңыздың 10%-ын, қарастырыңыз. Бұл сомада ақша БІРДЕН тиісті орнына жіберілуі керек. Пәтерақы, телефон, Интернетке кететін шығын. Қаласаңыз да, қаламасаңыз да бұл — төлеуіңіз қажет шығындар. Айлық түскенде, бірден осы қажеттіліктерге ақша бөліп қойыңыз. Ас-ауқатқа жұмсалатын шығын. Бұл да бірден есептелуі қажет. Әр күн сайын тамаққа шығарған шығынды жазып отырыңыз. Мейлінше, пайдалы әрі көлемі тым артық емес тағамдар алуға тырысыңыз. Түскі асты жұмысыңызға үйден алып келсеңіз, тіптен керемет. Себебі шығынның басты көзінің бірі — аста. Үйде дайындалған тамақ әлдеқайда арзан әрі үнемді болады.Киімдерге шығарылатын шығын. Гардеробыңызға қарап, тізім жасауға қысылмаңыз. Сатып алынуы керек қажетті киім, оның орташа бағасы және қанша уақытқа киілетіндігін жазып қойыңыз. Бұл тізім бір жылға жазылуы керек. Тұрмыстық заттарға арналған шығын. Күнделікті сабын, жуатын ұнтақ, тіс пастасы және т.б. — еріксіз қалтаңыздан белгілі сомада ақша бөлуді талап ететін шығын түрі. Оларды да есептеуді естен шығармаңыз. Жол, көлік қозғалысына кететін шығын. Көлікті сақтандыруға, жөндеуге кететін шығындарды алдын ала есептеп, бөліп қойған тиімді. Сондай-ақ бір айға шығатын шығынды жазып қойыңыз. Демалыс пен көңіл көтеруге арналған шығындар. Ақшаны тезірек жинау керек болса да, көңіл көтеруден түбегейлі бас тартпаңыз! Бұл күйзеліске алып келуі мүмкін. Сондай-ақ сіздің ақша жинауға деген мотивацияңызды солдыртып тастауы да ғажап емес. Жеткілікті түрде шығын шығаруға қорықпаңыз. Үш жақты түсіндірме күнделігі
ЕБҚ оқушы (көру және есту қабілеті төмен) сұрақтарға жауапты жазбаша ұсынады. |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: Жинақтардың түрлері бір-бірінен қалай ерекшеленетінін түсінеді. Жинақтардың қандай түрлері бар екенін біледі. Жинақтардың әртүрлі түрлері үшін қаржылық тәуекелдерді анықтай алады. Алған білі өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін
Үлестірмелі қағаздар
Суреттер
Тірек-сызбалар
Кесте
ҚБ парағы |
||||||
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау Егер ақшаны тез жинақтауды қаласаңыз, не нәрсеге қатысты үнемдеу керек екендігін анықтау қажет. Кері байланыс 1.Мен сабақ қызықты, қызықсыз болды деп ойлаймын. 2. Мен сабақта: көп нәрсені, үйрендім, үйренгенім аз болды. 3. Мен басқаларды мұқият зейінсіз тыңдадым. 4. Мен пікірсайыстарға жиі сирек қатыстым. 5.Мен сабақтағы өз жетістіктеріме ризамын риза емеспін. Үйге тапсырма Жинақ түрлерін біліп келу |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
___________________________________________
(білім беру
ұйымыныңатауы)
Қысқамерзімді (сабақ)
жоспары
|
Бөлім: |
2.4 Жинақ және жинақтау |
|
Педагогтің Т.А.Ә. (болғанжағдайда) |
|
|
Күні: |
|
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтыңтақырыбы |
2.4.4 Отбасының қаржылық байлығы |
|
Сабақтыңмақсаты |
Отбасының қаржылық байлығы деген сөз тіркесінің мағынасын түсінеді. Қаржылық байлыққа қалай қол жеткізуге болатынын біледі. Қаржылық байлыққа қол жеткізу жолдары туралы ойлана алады. Алған білімдерін өмірлік жағдайларда қолданады. |
|
Құндылықтарды дарыту |
Жалпыға бірдей еңбек қоғамы: Еңбек өнімділігін арттыру, қоғам, мемлекет еңбек арқылы дамитынын түсіндіреді. |
Сабақтыңбарысы
|
Сабақтыңкезеңі/ уақыт |
Педагогтіңәрекеті |
Оқушыныңәрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы |
Ынтымақтастық атмосферасын және өздеріне деген сенімділік қалыптастыру мақсатында бір – біріне сәттілік тілейді. 2. «Таңдау» әдісімен «Жоспарлау», «Кірістер» «Шығыстар», «Қажеттіліктер» сөздерінің бірін таңдап топтарға бөлінеді. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру |
Оқушы өз ойларын ортаға салады. Оқушы жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу |
ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
|
Тақырыптық суреттер сілтемеде суреттер |
|
Сабақтың ортасы |
Отбасының қаржылық жоспары неден тұрады? Шын мәнінде жоспарлау – ұзақ мерзімді перспективада ақша ағынын жорамалау. Мұндай жорамалдау жоспарлауға, қашан және қандай соманы жинауға, қаражатты қалай жұмсауға болатындығын анықтауға мүмкіндік береді. Адамдар арасында қаржылық жоспардың мақсаты шығын көлемін азайтуда деген пікір қалыптасқан. Бұл әрқашан шындыққа жата бермейді. Практикада жоспарлау күтпеген шығындардан арылуға, келесі шығындарды (мүлік салығы, көлікті сақтандыру және т.с.с.) уақытылы төлеуге мүмкіндік береді. Қаржылық жоспар қай кезде пайдалы? Әрқашан Мысалы, сіз ескі көлігіңізді сатып, жаңа көлік сатып алуды жоспарладыңыз делік. Көлік құралын алдағы 6 ай ішінде ауыстырамын деп шешім қабылдадыңыз. Ол үшін сізге қосымша сома қажет. Бұл жерде жетіспейтін қаражатты қайдан алуға болады деген сұрақ туындайды. Қарыз алу, жинау немесе кредит алу? Алты ай ішінде қаражат жинау мүмкін бе әлде қосымша уақыт талап етіледі ме? Егер сізде қаржылық жоспар болса, сіз әрқашан табысты/шығынды қалай басқаруға, белгіленген уақытта қалай қалай ақша жинауға болатындығын, кредит бойынша тұрақты төлемдер сізге қалай әсер ететіндігін білесіз. Қаржылық қиындықтары жоқ тұлғалар үшін де жоспарлау маңызды. Оның артықшылығы – ұзақ мерзімді стратегиялық мақсатты (мысалы, білім алу, қартайған шақта қаражатты жинау немесе бюджетті арттыру) ұстану. Жоспарлау кезінде нені есепке алу қажет? Жоспарды әзірлеген кезде отбасы мүшелерінің мүдделерін ескеріңіз. Балалар есейген сайын тұрақты негізде киім-кешекті, аяқ-киімді және т.с.с. сатып алу талап етіледі. Ал ата-аналар демалысты қалайды. Ортақ жалпы мақсаттарды білу және оларға қол жеткізуге мүдделі болу отбасының барлық мүшелеріне қатысты. Бұл қаржымен байланысты отбасы ішіндегі конфронтацияны азайтуға мүмкіндік береді. Тағы бір маңызды жайтқа инфляция жатады, себебі жоспарға тауарларға/қызметтерге бағаның жалпы өсуі әсер етеді. Егер жылдың басында белгілі бір табысқа (мысалы, жалақыңызға) сіз тауарлардың бір көлемін сатып алуға мүмкіндігіңіз болса, жылдың соңында бұл көлем инфляцияның арту есебінен төмендейді. Инфляция ескерілген жоспарға өзгерістерді енгізуді жоспарлаған кезде нақты ситуация ескерілетін болады. Қаржылық жоспарлауды неден бастауға болатындығы туралы ақпаратты келесі материалдан оқыңыз. «Попс формуласы»: 1-қадам: «Менің ойымша...» 2-қадам: «Себебі мен оны былай түсіндіремін...» 3-қадам: «Оны мен мынадай фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын...» 4-қадам: «Осыған байланысты мен мынадай қорытындыға келдім...» ЕБҚ оқушылар маңызды тірек сөздерді жазып алады; |
Оқушы ақпараттық мәтінмен жұмыс жасайды Оқушы өз жұмыстарының қорытындыларын сынып алдында қорғайды. Оқушы бір-біріне қосымша сұрақтар, қойып, бір-бірін толықтырады. Дескриптор: өзгерістерін жіктейді |
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Мадақтау сэндвичі»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады ҚБ «Өзін-өзі бағалау» |
Ақпараттық мәтін Үлестірмелі қағаздар Суреттер Тірек-сызбалар Кесте ҚБ парағы |
|
Сабақ тың соңы |
Сабақты қорытындылау - Отбасының табыстары ата-ананың еңбекақысынан құралатынын айтады. - Ақша түрлі қажеттіліктерді өтеу үшін керектігін әңгімелейді. - Отбасылық қаржының жұмсалу жолдарын айтады. - Табыс пен шығыс дегенді ажыратып айтады. - Өз отбасының ақшаны қандай қажеттіліктерге жұмсайтынын әңгімелейді Кері байланыс «Аяқталмаған сөйлемдер» әдісі: Мен бүгін білдім.... Мен бүгін сезіндім.. Мен келесі сабақта білгім келеді........... Үйге тапсырма Өз отбасыңның қаржылық байлығы жайлы айтамыз |
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды |
А4, конспект |
Жүктеу Бөлісу
ЖИ арқылы жасау
Файл форматы:
docx
26.01.2025
105
Жүктеу
ЖИ арқылы жасау
Жариялаған:
Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз,
шағым қалдыра аласыз
шағым қалдыра аласыз
