Бөлім:

6. Қиял әлемі. Морфология

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты :

Күні:

Сынып: 5

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Қиял – адамға тән қасиет

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

5. 1. 5. 1 тыңдалған мәтін мазмұны негізінде сұрақтарға жауап беру, көтерілген мәселе бойынша өз ойын білдіру;

5. 4. 2. 2 зат есімдердің мағыналық түрлерін мәнмәтін аясында жалғаулар арқылы түрлендіріп қолдану

Сабақтың мақсаты

Тыңдалған мәтін мазмұны негізінде сұрақтарға жауап беріп, көтерілген мәселе бойынша өз ойын білдіреді. Зат есімдердің мағыналық түрлерін мәнмәтін аясында жалғаулар арқылы түрлендіріп қолдана алады.

Құндылықтарға баулу

Құндылық: әділдік және жауапкершілік

-өз әрекетін жоспарлау және ұйымдастыру;

-оқу тапсырмасын орындауда табандылық таныту;

Құндылық: заң және тәртіп

-тәртіп пен әділдік, нормалар мен ережелерді сақтау қажеттілігін түсіну;

Құндылық:жасампаздық және жаңашылдық

-тапсырмаларға шығармашылықпен қарай білу, өз шешімдері мен идеяларын ұсына білу;

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі//

уақыты

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басталуы

5 минут

Сабақтың ортасы

7 минут

8 минут

8 минут

5 минут

7 минут

Сабақтың соңы

5 минут

Оқушылармен амандасу, қатысуын түгендеу.

2.Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсатымен таныстыру;

Ой шақыру

1-тапсырма «Ассоциограмма»

Қиял дегенде есіңе не түседі?

Қиял

2-тапсырма

Сұрақтарға жауап бер

1.«Қиял», «қиялдау» сөздерінің мағынасы қандай?

2. .«Қиял» мен «арман» сөздерінің арасында қандай ұқсастық пен айырмашылық бар деп ойлайсың?

3.Кімді қиялшыл деп санайсың? Неге?

4.Қиял-ғажайып ертегі дегенді естідің бе? Егер естісең, оның кәдімгі ертегіден қандай айырмашылығы бар?

4-тапсырма

Мәтінді мұқият тыңдап, Тыңдалған мәтіннен адам бойындағы қасиеттерді білдіретін сөздерді жазып алыңдар.

Тыңдалым мәтіні

Қиял дегеніміз - адамның қоршаған ортадағы заттар мен құбылыстардың бейнесін ойда қайта жаңғыртып, өңдеу, ойша өзгерту, шындыққа өз жанынан басқа бір жаңа ой қосып, көзге елестету. Қиял –тек адамға ғана тән қасиет. Адамда қиял пайда болған кезде ми қабығында бұрын жасалған уақытша байланыстар өзгеріске ұшырап, жаңа нәрселердің бейнесі туып отырады. Уақытша байланыстарды ойша қайта жасап, өңдеу кезінде адамның ішкі ойы шешуші рөл атқарады.

Әр адамның қиялы әртүрлі болады. Ол адамның жасына, өмірден көрген-білгеніне, мақсаты мен қызығушылығына байланысты. Қиял шындыққа жақын болса, ол шығармашылыққа оң әсер етеді. Ал, мүмкін емес нәрсені қиялдаған адамның ойы айналасындағылар үшін күлкілі болып көрінуі мүмкін. Бірақ қиял қалай да адамның ойын дамытып, оны алға жетелейтінін жоққа шығаруға болмайды.

Қиял адам бойындағы ерік-жігерді де тәрбиелейді. Қиялы мен арманы сай келген бала өскенде мықты, ортасында сыйлы азамат болады. Өйткені қиял арқылы алдағы ісінің нәтижесін, өмір жолын дұрыс болжап, көре алады.

6-тапсырма

Тыңдалым мәтініне байланысты берілген сұрақтарға жауап беріңдер. Көтерілген мәселе бойынша ойларыңды білдіріңдер.

1.Мәтінде не туралы айтылады?

2.Мәтінге қандай ат қояр едің? Неліктен?

3. «Заттар мен құбылыстардың бейнесін ойда бейнесін ойда қайта жаңғыртып, өңдеу, ойша өзгерту» деген сөйлемнің мағынасын қалай таратып түсіндірер едің?

4.Қиял адамға ғана тән қасиет пе? Неге?

5. Адамның қиялы мен ерік-жігерінде қандай байланыс болуы мүмкін?

6. Мәтіннен өзің қалаған бір сөзді таңдап, оның айтылуы мен жазылуындағы айырмашылықты түсіндір.

Тілдік бағдар

Сөз таптары

Сөз табы – лексика-грамматикалық сипаттары мен белгілері ортақ болып келетін сөздер тобы. Қазақ тілінде 9 сөз табы бар.

 Сөздерді топтастырудың үш принципі бар: 1) лексикалық-семантикалық сипаты;

2) синтаксистік қызметі;

3) морфологиялық белгісі.

 Сөз таптарының лексика -семантикалық сипаты. Әр сөздің өзіндік ұғымы, мағынасы болады. Мысалы, зат есім заттың атын: адам, мектеп, табиғат; сын есім заттың сынын: жақсы, биік, қара, таза, үлкен; сан есім заттың санын: үш, жеті, елу, мың; етістік істің қимылын: бару, келу, айт білдіреді. Бұл тұжырымдар сөзді лексика-семантикалық жағынан сипаттайды.

 Сөз таптарының синтаксистік қызметі. Әр сөз табы белгілі бір сөйлем мүшесінің қызметін атқарады. Сөз таптарының сөйлемдегі бұл функциясы синтаксистік қызмет деп аталады.

 Сөз таптарының морфологиялық белгісі әр сөз табының сөз

Тудыру тәсілі мен түрленуіне, 

грамматикалық ерекшелігіне қатысты болады.

Жеке жұмыс

Мәтінді оқыңдар. «Броундық қозғалыс» әдісі арқылы мәтіннен

қандай жалғау арқылы түрленгенін анықтаңдар. Дәптерге зат есімдерді жазып, түрленуін түсіндіріңдер.

Қиялмен көмкерілген шындық

Көркем әдебиеттегі автордың қалауына сәйкес өмірлік шындықты соны тәсілдермен жаңғыртатын «магикалық кристалл» туралы Пушкин заманынан бері айтылып келеді. Өмірде болмаған, болмайтын жайларды көркем образдар арқылы жаңаша бейнелеп, дүние бейнесін қайта құрып, оған төтенше, оқырманға таныс емес түр беретін әдеби амал – көркемдік ойдан шығарудың бір түрі. Жалпы, көркемдік қиял, ойдан шығару – әдебиеттің ажырағысыз белгілерінің бірі десек, әдеттегіден бөлекше бейнелеу – осы көркемдік ойлаудың, көркем шарттылықтың ең жоғары сатысы, яғни «шындыққа сәйкеспейтін» құбылыстардың поэтикалық шындыққа айналуы.Қиял – шығармашылық еркіндік көрінісі – негізінен романтикалық ирония бастауларының бірі болып табылады. Онда, көбінесе, дүние қияли сипат алып, автордың қалауымен һәм қиялымен жаңа қырынан көрінеді, «екіге жарылып», «өңі айналдырылып» фантастикаға ұласып отырады, мұнда оқиға-құбылыстар «қияли көрінеді, қандай да бір нақтылықтан адаланады, …онда көптеген ғажайыптар орын алады».

Рефлексия

  «Бес саусақ» әдісі

Бас бармақ – өзімді қалай сезіндім? Балаң үйрек – басқаларға көмегім тиді ме?

Ортан терек – бүгінгі көңіл күйім қандай болды?

Шылдыр шүмек – бүгінгі сабақ ұнады ма? Кішкентай бөбек – бүгін не үйрендім?

Қиял туралы «Ассоциограмма» әдісімен білетін ақпараттарын жазады.

Сұрақтарға жауап береді.

Тыңдалған мәтіннен адам бойындағы қасиеттерді білдіретін сөздерді теріп жазады:

Үлгі:

Қиял, ерік-жігер, мықты, ортасында сыйлы т.б

Айтылуы мен жазылуындағы айырмашылығы бар сөздер:

Үлгі:

«Броундық қозғалыс» әдісі арқылы

Сынып ішіне мәтінде кездесетін зат есімдер мен жалғаулар орналастырылады. Оқушылар бүкіл сынып ішінде қозғала жүріп, берілген зат есімдер мен жалғауларды жинайды. Зат есімдерге қандай жалғау жалғанғанын анықтайы.

Үлгі: автор-дың ( ілік септігі жалғауы), өмір-де (жатыс септігінің жалғауы)

Шындық-ты (табыс септігінің жалғауы)

Ой-дан (шығыс септігінің жалғау)

«Бес саусақ» әдісі арқыы рефлексия жасайды.

Талқылау кезінде оқушылардың айтылған пікірлері мен көзқарастары ауызша

мадақтау арқылы бағаланып, сабақтың келесі кезеңінде белсенді қатысуына ынталандырады

Жарайсың!

Керемет шешім!
Ойлы шешім!

Мұндай ойлы пікірлерді ешқашан естімеппін!

Дескриптор

Білім алушы

-сұрақтарға жауап береді -1 балл

-көтерілген мәселе бойынша ойын білдіреді – 1 балл

-адами қасиеттерді білдіретін сөздерді теріп жазады – 2 балл

-айтылуы мен жазылуында айырмашылығы бар сөздерді анықтайды – 2 балл

Сабақты бекіту кезеңін бағалау

«Жапондық бағалау» әдісі бойынша үш топ бірін-бірі бағалайды. Осы бағалау арқылы келесі өзгелердің жауаптарымен келісетін тұстарын, толықтыруға қатысты өз көзқарастарын, өздерінің қоятын сұрақтарын жеткізеді.

Дұрыс,келісемін

Толықтырамын, басқа көзқарасым бар.

Менің сұрағым бар

Дескриптор

Білім алушы

- зат есімдерді теріп жазады -2 балл,

-түрленуін түсіндіреді – 2 балл

Оқулық

5-сынып

«Атамұра» баспасы

2017жыл

Қалыптастырушы бағалауға арналған

тапсырма

лар жинағы

5-сынып

ОҚЫТУДАҒЫ ЖАҢА ӘДІС-ТӘСІЛДЕР ҚОРЖЫНЫНАН ЕСБОСЫН НАҒИША ҚОЖАҚ

ҚЫЗЫ

Оқулық

5-сынып

«Атамұра» баспасы

2017жыл

Бөлім:

6. Қиял әлемі. Морфология

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты :

Күні:

Сынып: 5

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Қиял – адамға тән қасиет. Арман мен қиял.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

5. 2. 2. 1 лексиканың ауызекі сөйлеу және жазба стильдік айырмашылықтарын мәтіндер арқылы тану;
5. 4. 2. 2 зат есімдердің мағыналық түрлерін мәнмәтін аясында жалғаулар арқылы түрлендіріп қолдану

Сабақтың мақсаты

Лексиканың ауызекі сөйлеу және жазба стильдік айырмашылықтарын мәтіндер арқылы ажырата алады. Зат есімдердің мағыналық түрлерін мәнмәтін аясында жалғаулар арқылы түрлендіріп қолдана алады.

Құндылықтарға баулу

Құндылық: бірлік және ынтымақ

-бірлескен іс-әрекет пен өзара іс-әрекет кезінде басқалардың пікірлері мен сезімдерін құрметтей білу;

Құндылық: заң және тәртіп

-тәртіп пен әділдік, нормалар мен ережелерді сақтау қажеттілігін түсіну;

Құндылық:жасампаздық және жаңашылдық

-тапсырмаларға шығармашылықпен қарай білу, өз шешімдері мен идеяларын ұсына білу;

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі//

уақыты

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басталуы

5 минут

Сабақтың ортасы

10 минут

10 минут

10 минут

5 минут

Сабақтың соңы

5 минут

Оқушылармен амандасу, қатысуын түгендеу.

1.Психологиялық ахуал қалыптастыру

«Алма, шие, өрік, банан»

2.Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсатымен таныстыру;

8-тапсырма

Мәтінді түсініп оқы.

Жазба стиліне тіліне тән сөз тіркестері мен сөйлемдерді ата.

Үлгі: жазба стиліне тән сөздер мен сөз тіркестері:

Аңсап шөлдеген жолаушының, жолаушының қиялы, мұғалімнің көзіне түспей, көргені де, түйгені де көп,өмір тәжірибесі мол, дүниені тануға ұмтылған, жаратылыстың құшағында, меруерт себілген көк шатырдың астында, хош иісті жасыл кілем үстінде, күнмен бірге күліп, түнмен бірге түнеп, желмен бірге жүгіріп, сары сайран далада, қазақ баласының қиялы

10-тапсырма

Жұптық жұмыс

Оқыған мәтін мазмұны бойынша төмендегі кестеде берілген қиялдың ерекшелігі мен мысалының сәйкестігін тексер. Оларды сәйкестендіріп, себебін түсіндір. Қарамен жазылған сөздер мен сөз тіркестеріне сұрақ қой. Олардың қай сөз табына жататанын айт.

Жеке жұмыс

Берілген мәтінді мұқият оқып, ауызекі сөйлеу мен жазба стильдік айырмашылықтарына сараптама жаса.

- Мама, бүгін бес алдым, барлық сабақтан!..

Қырмызы өзінен бірер жас кіші сіңлісін ертіп, анасының берген байғазы ақшасына дәріханадан гематоген сатып алады. Дүкендегі кәмпиттерден гөрі осы қызыл-қоңыр тәттіні ерекше ұнататын-ды. Әпкесінің «Бестік» алған күндері кішкентай сіңлісі үшін де бір мереке еді...

Басына байлаған ақ бантиктері желкілдеп, өмірдің әр қалт еткен көрінісінен қуаныш көріп жүретін ол бір ғажап күндер еді-ау!.. Қырмызы әжесінің баласы еді. Ол кісінің сөз саптауы мен ой-пайымын бала Қырмызы аудыртпай қағып алатын-ды. Әжесінің әр сөзі оған саф алтындай қымбат және әруақытта орынды болып саналатын.

- Менің шешем өте көрікті кісі болған еді... Сен соған тартқансың.

Балапаным-ай, кейде осы көркіңнен де қорқам...

- Неге, әже? Сұлу болған жаман ба?

- Жарқыным-ай, жақсы ғой, тек... жамандығы да бар.

- Неге?..

- Болды, қазымыр болма, ол баланың ойыны емес!

- Айтшы, әже, сұлу болған неге жаман? Ұлдар бұрымыңнан көптартқаны үшін бе?

- Е, жалған-ай... Сенің екеу болғаныңды көріп, маңдайларыңнан сүйіп барып өлсем - арманым болмас еді...

- Әже, сіз ешқашан да өлмейсіз, егер өлсеңіз сізді мен жүрегіме салып ап ешкімге көрсетпей, өзіміз ғана өмір сүреміз.

- Балапаным менің, кішкентай ақымағым... Е, Аллам, тіл-көзден аман ете гөр, бұлардың көз-жасын көрсетпе маған...

12-тапсырма

Жұптық жұмыс

«Аквариум» әдісі

Оқылым мәтініндегі Мағжан Жұмабаевтың пікірін негізге алып, берілген диалогті әрі қарай жалғастырыңдар. Сынып қай жұптың диалогі қызықты , сәтті шыққанын анықтасын.

Рефлексия

Шығу парағы

1.Бүгін не үйрендің?

2.Сабақ бойынша қандай сұрақтарың бар?

3. Келесі сабақта қандай мәселелерге баса назар аудару керек?

Психологиялық ахуал

«Алма, шие, өрік, банан» Оқушылар орындықтарды шеңберлей орналастырып жайғасады. Мұғалім оқушыларды отырған ретімен жемістер атауымен санап шығады: «Алма, шие, өрік, банан» деп. Осыдан кейін мұғалім бір не бірнеше жемістің атын атайды (мысалы, «Шие!» деп, не «Алма,өрік!» деп, немесе « Алма, шие, өрік, банан!» деп), сол кезде жемісі аталған оқушылар орындарын алмастыру қажет. Ал мұғалім бір бос орынға отырады. Орын жетпей қалған оқушы жүргізуші болып, жемістердің атын атайды.

Мәтінді түсініп оқиды.

Жазба стиліне тіліне тән сөз тіркестері мен сөйлемдерді атайды.

Оқыған мәтін мазмұны бойынша кестеде берілген қиялдың ерекшелігі мен мысалының сәйкестігін тексереді. Оларды сәйкестендіріп, себебін түсіндіреді. Қарамен жазылған сөздер мен сөз тіркестеріне сұрақ қояды. Олардың қай сөз табына жататанын айтады.

Үлгі:

Қиялы (несі?) – зат есім,

Жас – (қандай?) – сын есім

Ұлттық (қандай?) – сын есім

Берілген мәтінді мұқият оқып, ауызекі сөйлеу мен жазба стильдік айырмашылықтарына сараптама жасайды.

Ауызекі сөйлеу стилінің ерекшеліктері:

1) лепті сөйлемдер, сұраулы сөйлемдердің кездесуі;.

2) қаратпа сөздердің қолданылуы;

3) көркемдегіш қралдардың кездесуі

Оқылым мәтініндегі Мағжан Жұмабаевтың пікірін негізге алып, берілген диалогті әрі қарай жалғастырады. Сынып қай жұптың диалогі қызықты , сәтті шыққанын анықтайды.

Талқылау кезінде оқушылардың айтылған пікірлері мен көзқарастары ауызша

мадақтау арқылы бағаланып, сабақтың келесі кезеңінде белсенді қатысуына ынталандырады

Жарайсың!

Керемет шешім!
Ойлы шешім!

Мұндай ойлы пікірлерді ешқашан естімеппін!

Дескриптор

Білім алушы

-мәтіндегі жазба стиліне тән сөз тіркестерін теріп жазады – 2 балл

- қиялдың ерекшелігі мен мысалының сәйкестігін тексереді -1 балл

- себебін түсіндіреді –

1 балл

-қарамен жазылған сөздердің қай сөз табына жататынын анықтайды –

2 балл

Дескриптор

Білім алушы

-мәтіндегі ауызекі сөйлеу стиліне тән сөз тіркестерін теріп жазады -2 балл,

-жұбының жұмысымен салыстырады – 1 балл;

-қажеттілігіне қарай өз кестесіне толықтырулар енгізеді – 1 балл.

Оқулық

5-сынып

«Атамұра» баспасы

2017жыл

Қалыптастырушы бағалауға арналған

тапсырма

лар жинағы

5-сынып

ОҚЫТУДАҒЫ ЖАҢА ӘДІС-ТӘСІЛДЕР ҚОРЖЫНЫНАН ЕСБОСЫН НАҒИША ҚОЖАҚ

ҚЫЗЫ

Оқулық

5-сынып

«Атамұра» баспасы

2017жыл

Бөлім:

6. Қиял әлемі. Морфология

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты :

Күні:

Сынып: 5

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Қиялдай алу – ерекше қабілет

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

5. 1. 1. 1 тірек сөздер мен ұсынылған иллюстрациялар арқылы тақырыпты болжау;

5. 4. 2. 2 зат есімдердің мағыналық түрлерін мәнмәтін аясында жалғаулар арқылы түрлендіріп қолдану

Сабақтың мақсаты

Тірек сөздер мен ұсынылған иллюстрациялар арқылы тақырыпты болжай алады; Зат есімдердің мағыналық түрлерін мәнмәтін аясында жалғаулар арқылы түрлендіріп қолдана алады.

Құндылықтарға баулу

Құндылық: бірлік және ынтымақ

-бірлескен іс-әрекет пен өзара іс-әрекет кезінде басқалардың пікірлері мен сезімдерін құрметтей білу;

Құндылық: заң және тәртіп

-тәртіп пен әділдік, нормалар мен ережелерді сақтау қажеттілігін түсіну;

Құндылық:жасампаздық және жаңашылдық

-тапсырмаларға шығармашылықпен қарай білу, өз шешімдері мен идеяларын ұсына білу;

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі//

уақыты

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басталуы

4 минут

4 минут

Сабақтың ортасы

7 минут

5 минут

7 минут

5 минут

8 минут

Сабақтың соңы

5 минут

Оқушылармен амандасу, қатысуын түгендеу.

1.Психологиялық ахуал қалыптастыру

«Айдаһар»

2.Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсатымен таныстыру;

3-тапсырма

Берілген тірек сөздерді оқыңдар.Осы тірек сөздер қамтылған мәтінде не туралы айтылуы мүмкін деп ойлайсың? Өз ойларыңды білдіріңдер

Тірек сөздер: қиял, таным-түсініктің дамуы, адам қажеттілігі, белсенді әрекет, шабыт беру, күш-жігер, өмір салты, адам әрекеті, танымды кеңейту, ойға ерекше әсер ету.

4-тапсырма

Мәтінді мұқият тыңдаңдар. Өз болжамдарыңды салыстырыңдар.

Тыңдалым мәтіні

Қиялда адамның дүние жөніндегі әртүрлі таным – түсінігі жаңа бір деңгейге көтеріледі. Қиял бейнелері адам қажеттігінен туып, соған тәуелді болса да, сол адамды белсенді болуға итермелейді.

Қиял адамның шығармашылық істеріне шабыт береді. Адамды құлшындырып, күш-жігер қосады. Қиял адамның бүкіл рухани өмірінде өте үлкен орын алады.

Адамның өмір жолын, жеке басының дамуын, дара қасиеттерінің, іс-әрекетінің, өмір салтының қалыптасуын қиялсыз көзге елестету мүмкін емес. Адамның жануардан басты айырмашылығы: адамда ойлаумен қатар қиял әрекетінің болуында.

Қиялдың адам әрекетінің қандай саласында болмасын зор маңызы бар. Қиялдың өзі де адам әрекеті арқылы өзгеріп, дамып отырады. Мысалы, сендердің қиялдарыңдағы фантастикалық образдар танымдарыңды кеңейтеді, өмір тәжірибесін меңгерулеріңе көмектеседі. Сөйтіп, сендердің ойлау қабілеттеріңнің дамуына ерекше әсер етеді.

Танымдық ақпарат:

Мәтіннің негізгі ақпаратына түсініксіз ұғымдарды автордың талқылауы, сипаттаулар, баяндаулар, логикалық тұжырымдар кіреді. Мағыналық бөліктің негізгі мәліметтерін көрсету үшін онда тезистер мен тұжырымдар қолданылады және олар көбінесе азатжолдың басты идеясы - бірінші және екінші сөйлемдер болады.

Қосымша (жанама) ақпарат түрлері мыналарды қамтиды: қосымша, суреттейтін және анықтайтын, қайталанатын, жинақтайтын ақпараттар. Қосымша ақпарат кеңейтеді, онда қарастырылатын құбылыстардың мәнін ашып түсіндіреді. Мәтіндегі нақты және суреттеуші ақпараттарды автор мынадай сөлемдер арқылы береді: 1) берілген идеяны нақтылайтын, растайтын немесе түсіндіретін нақты мысалдар келтіреді; 2) басқа ғалымдардың пікірлерін, дәйексөздерін келтіріп, өзінің ойларын растайды, көрсетеді.

Мұндай ақпарат мынадай қыстырма сөздер мен шылау сөздер арқылы енгізілуі мүмкін: мысалы; сондықтан; мәселен, сол сияқты; атап айтқанда; Мәтінде қайталанатын ақпарат болуы мүмкін, яғни, бұрын берілген ақпараттың қайталануы, олар түсініктің дәлдігін қамтамасыз етеді, айқындап тұрады. Олар мынадай қыстырма сөздермен енгізіледі: яғни, басқаша айтқанда, басқаша түсіндіре кетсек, , дәлірек айтқанда, дәлірек және т.б.

5-тапсырма

Тыңдалған мәтін мазмұны бойынша төмендегі тақырыптарды ретпен қойып жаз. Мәтіндегі негізгі және қосымша ақпараттарды анықта.

Қиял және белсенді әрекет

Қиял және бала психологиясы

Қиял және өмір салты

Қиял және шабыт

Тілдік бағдар

Зат есім – заттың, құбылыстың атауы болатын, заттың атын білдіретін сөздер. Сұрақтары: кім? не? кімдер? нелер?

 Мысалы, кім? – ана, ақын, етікші, жазушы, елші, оқушы, аспаз, кәсіпкер, зейнеткер, арбакеш, ұстаз, ақылгөй, жәрдемші, т.б.

Не? – ауыл, қағаз, жылқы, перде, теледидар, қарындаш, нөсер, нәтиже, өзен, жапырақ, торғай, кітап, дәптер, т.б.

Кімдер? – балалар, спортшылар, жүлдегерлер, әншілер, немерелер, аналар, орманшылар, ақсақалдар, әжелер, оқушылар, т.б.

Нелер? – журналдар, көгершіндер, орындықтар, бүркіттер, жылқылар, көлдер, таулар, дәптерлер, қаламдар, гүлдер, көліктер, т.б.

Зат есім түрленеді, яғни септеледі, көптеледі, жіктеледі, тәуелденеді.

11-тапсырма

Өлеңді мәнерлеп оқы. Ақынның суреттеуіндегі табиғат көрінісіне мән бер. Ақынның шығармашылық қиялы туралы айт.Мәтіннен зат есімдер және оның түрлерін тап.

Үлгі:

Зат есімдер: Күн- дара, жалпы

Түн –нің- дара, жалпы, -нің ілік септігінің жалғауы

Алау –ын- дара, жалпы, -ы –тәуелдік жалғауы, -н-табыс септігінің жалғауы

Таң-ның- жалпы, дара, -ның- ілік септігінің жалғауы

Қорытындылау

Ұсынылған сөз үлгісін сақтай отырып, ой бөлісіңдер.

«Егер мен ... болсам, қиял маған ... үшін керек болар еді. Себебі...»

Рефлексия

Психологиялық ахуал

«Айдаһар»

Оқушыларды сергітіп алу үшін бәрін бір-бірінің белінен ұстатып тұрғызады. 1-оқушы «айдаһардың басы», соңындағы оқушы «құйрығы». Басы құйрықты ұстап алу керек.

Берілген тірек сөздерді оқиды. Мәтін мазмұнына болжам жасайды. Өз ойларыңды білдіреді.

Мәтінді мұқият тыңдайды. Өз болжамдарын салыстырады.

Тыңдалған мәтін мазмұны бойынша төмендегі тақырыптарды ретпен қойып жазады. Мәтіндегі негізгі және қосымша ақпараттарды анықтайды.

1. Қиял және белсенді әрекет

2. Қиял және шабыт

3. Қиял және өмір салты

4. Қиял және бала психологиясы

Үлгі:

Негізгі ақпарат:

1)Қиялда адамның дүние жөніндегі әртүрлі таным – түсінігі жаңа бір деңгейге көтеріледі.

2) Қиял бейнелері адам қажеттігінен туып, соған тәуелді болса да, сол адамды белсенді болуға итермелейді.

3) Қиялдың өзі де адам әрекеті арқылы өзгеріп, дамып отырады

Қосымша ақпарат:

1)Адамның жануардан басты айырмашылығы: адамда ойлаумен қатар қиял әрекетінің болуында.

2) Мысалы, сендердің қиялдарыңдағы фантастикалық образдар танымдарыңды кеңейтеді, өмір тәжірибесін меңгерулеріңе көмектеседі.

Өлеңді мәнерлеп оқиды. Ақынның суреттеуіндегі табиғат көрінісіне мән береді. Ақынның шығармашылық қиялы туралы айтады.Мәтіннен зат есімдер және оның түрлерін табады.

Оқушылар смс жазу арқылы бүгінгі сабақтағы көңіл күйін, тақырыпты қаншалықты меңгергендігін жазады.

Талқылау кезінде оқушылардың айтылған пікірлері мен көзқарастары ауызша

мадақтау арқылы бағаланып, сабақтың келесі кезеңінде белсенді қатысуына ынталандырады

Жарайсың!

Керемет шешім!
Ойлы шешім!

Мұндай ойлы пікірлерді ешқашан естімеппін!

Дескриптор

Білім алушы

-өз болжамдарын салыстырады –

1 балл;

-тақырыптарды ретімен қояды – 1 балл;

-негізгі ақпараттарды анықтайды –

2 балл;

-қосымша

ақпараттарды анықтайды –

2 балл;

Бағалау

«Дарабоз»

1) сабаққа қатысуы;

2) оған даярлығы;

3) тапсырманы орындауы;

4) өзіндік жұмысы;

5) ынтасы;

6) сабақтағы жауабы.

Дескриптор

Білім алушы

-мәтін мазмұнына сай ақын қиялы туралы баяндайды –

1 балл;

-зат есімдерді табады – 2 балл;

-зат есімнің түрлерін анықтайды –

1 балл.

Оқулық

5-сынып

«Атамұра» баспасы

2017жыл

Қалыптастырушы бағалауға арналған

тапсырма

лар жинағы

5-сынып

ОҚЫТУДАҒЫ ЖАҢА ӘДІС-ТӘСІЛДЕР ҚОРЖЫНЫНАН ЕСБОСЫН НАҒИША ҚОЖАҚ

ҚЫЗЫ

Оқулық

5-сынып

«Атамұра» баспасы

2017жыл

Бөлім:

6. Қиял әлемі. Морфология

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты :

Күні:

Сынып: 5

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Қиялдай алу – ерекше қабілет. Қиялдың жеке адам өміріне әсері

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

5. 2. 5. 1 мәтін мазмұнын түсінуге, нақты ақпараттарды анықтауға бағытталған сұрақтар құрастыру;
5. 4. 2. 2 зат есімдердің мағыналық түрлерін мәнмәтін аясында жалғаулар арқылы түрлендіріп қолдану

Сабақтың мақсаты

Мәтін мазмұнын түсінуге, нақты ақпараттарды анықтауға бағытталған сұрақтар құрастыра алады. Зат есімдердің мағыналық түрлерін мәнмәтін аясында жалғаулар арқылы түрлендіріп қолдана алады.

Құндылықтарға баулу

Құндылық: әділдік және жауапкершілік

-өз әрекетін жоспарлау және ұйымдастыру;

-оқу тапсырмасын орындауда табандылық таныту;

Құндылық: заң және тәртіп

-тәртіп пен әділдік, нормалар мен ережелерді сақтау қажеттілігін түсіну;

Құндылық:жасампаздық және жаңашылдық

-тапсырмаларға шығармашылықпен қарай білу, өз шешімдері мен идеяларын ұсына білу;

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі//

уақыты

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басталуы

5 минут

Сабақтың ортасы

20 минут

10 минут

5 минут

Сабақтың соңы

5 минут

Оқушылармен амандасу, қатысуын түгендеу.

1.Психологиялық ахуал қалыптастыру

«Еден-төбе-мұрын» жаттығуы

2.Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсатымен таныстыру;

7-тапсырма

1) Мәтінді түсініп оқыңдар. «Серпілген сауал» әдісі арқылы

сұрақтарға жауап беріңдер.

1.Мәтінге қандай ат қояр едің?

2.Мәтіндегі ауызекі сөйлеуге қатысты берілген бөлікті тап. Ойыңды дәлелде. 3.Қиялдың жеке адам өміріне әсері мәтінде қалай баяндалған?

4.Мәтіндегі ұқсас жағдай басыңнан өтті ме?

5.Үлкендер саған өзің туралы ертегі айтып беріп пе еді?

6. Мәтіннен зат есімдерді ата . Зат есімдерге сұрақ қой.

2) Мәтіндегі негізгі ақпараттарды анықтап ал. Анықталған ақпараттар негізінде 3 сұрақ құрастыр. Сұрақтарыңа жұбыңнан жауап ал.

ЕББҚ оқушыға тапсырма

Берілген зат есімдерге сұрақ қой. Қай сөзге кім сұрағы қойылатынын, қай сөзге не сұрағы қойылатынын анықта.

Әңгіме, үй, шылым, мұрагер, ұлы, мемлекет, шал, бала, сөз, қиял, үстел, нәрселер, патша, шие, құс, бақша, қоңырау, терезе.

11-тапсырма

1)Өлеңді мәнерлеп оқы. Ақынның суреттеуіндегі табиғат көрінісіне мән бер. Суреттерге назар аудара отырып, ақынның шығармашылық қиялы туралы айтыңдар.

2) Мәтіннен зат есімдер мен оның

түрлерін табыңдар.

Қорытындылау

«Алфавит» әдісі

Оқушылар әрқайсысы алфавиттің бір-бір әрпін алып, өздеріне түскен әріпке сәйкес сөздерді бүгінгі сабаққа қатысты айтып шығады.

Мыс:

А- адам

Ә- әңгіме

З- зат есім,

Қ – қиял т.б

Психологиялық ахуал

«Еден-төбе-мұрын» жаттығуы

Жүргізуші сұқ саусағымен біресе төбені, біресе еденді, біресе мұрнын көрсетеді және «төбе», «еден», «мұрын» деп айтып тұрады. Жүргізуші кейде айтқан сөзі мен қимылын керісінше жасап, қатысушыларды жаңылыстыруғатырысады. Кім қателессе, орнына отырады. Соңында қалған үш адам жеңімпаз деп танылады.

Мәтінді түсініп оқиды.

Сұрақтарға жауап береді.

Мәтіндегі зат есімдер:

А.П. Чехов, әңгіме, үй, эпизод, шылым, бала, сөз, қиял, әке, патша, баласы, патшалық, ұлы,үстел, нәрсе, шал, мемлекет, сарай, бақша, шие, құстар, қоңырау, терезе.

Үлгі:

Негізгі ақпарат:

А.П.Чехов «Үйде» деген әңгімесінде ұтымды эпизод енгізген.

Қосымша ақпарат:

Шылым шегіп әдеттенген жеті жасар балаға ешбір сөз әсер етпей қойған.

Өлеңді мәнерлеп оқиды. Ақынның суреттеуіндегі табиғат көрінісіне мән береді. Суреттерге назар аудара отырып, ақынның шығармашылық қиялы туралы айтады.

Мәтіннен зат есімдер мен оның түрлерін табады.

Үлгі: Күн-зат есім, дара, жалпы, негізгі.

Түннің – зат есім, дара, жалпы, негізгі

Жұлдыздар - зат есім, дара, жалпы, негізгі

Талқылау кезінде оқушылардың айтылған пікірлері мен көзқарастары ауызша

мадақтау арқылы бағаланып, сабақтың келесі кезеңінде белсенді қатысуына ынталандырады

Жарайсың!

Керемет шешім!
Ойлы шешім!

Мұндай ойлы пікірлерді ешқашан естімеппін!

Дескриптор

Білім алушы

-мәтіндегі 3 нақты ақпараттарды анықтайды –

3 балл;

-анықталған ақпараттарға қатысты 3 сұрақ құрастырады –

3 балл;

Дескриптор

Білім алушы

-табиғат көріністерін сипаттайды –

1 балл;

- ақыннынң қиялы туралы айтады – 1 балл;

-зат есімдерді анықтайды – 2 балл;

-морфологиялық талдау

жасайды – 1 балл.

Жетон арқылы бағалау

Оқулық

5-сынып

«Атамұра» баспасы

2017жыл

Қалыптастырушы бағалауға арналған

тапсырма

лар жинағы

5-сынып

ОҚЫТУДАҒЫ ЖАҢА ӘДІС-ТӘСІЛДЕР ҚОРЖЫНЫНАН ЕСБОСЫН НАҒИША ҚОЖАҚ

ҚЫЗЫ

Оқулық

5-сынып

«Атамұра» баспасы

2017жыл

Бөлім:

6. Қиял әлемі. Морфология

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты :

Күні:

Сынып: 5

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Бала қиялы

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

5. 1. 1. 1 тірек сөздер мен ұсынылған иллюстрациялар арқылы тақырыпты болжау;

5. 4. 2. 2 зат есімдердің мағыналық түрлерін мәнмәтін аясында жалғаулар арқылы түрлендіріп қолдану

Сабақтың мақсаты

Тірек сөздер мен ұсынылған иллюстрациялар арқылы тақырыпты болжай алады. Зат есімдердің мағыналық түрлерін мәнмәтін аясында жалғаулар арқылы түрлендіріп қолдана алады.

Құндылықтарға баулу

Құндылық: әділдік және жауапкершілік

-өз әрекетін жоспарлау және ұйымдастыру;

-оқу тапсырмасын орындауда табандылық таныту;

Құндылық: заң және тәртіп

-тәртіп пен әділдік, нормалар мен ережелерді сақтау қажеттілігін түсіну;

Құндылық:жасампаздық және жаңашылдық

-тапсырмаларға шығармашылықпен қарай білу, өз шешімдері мен идеяларын ұсына білу;

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі//

уақыты

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басталуы

5 минут

Сабақтың ортасы

5 минут

7 минут

5 минут

8 минут

10 минут

Сабақтың соңы

5 минут

Оқушылармен амандасу, қатысуын түгендеу.

1.Психологиялық ахуал қалыптастыру

«Қорқыныштан арылу»

2.Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсатымен таныстыру;

Ойтүрткі

1.Әлемге танымал қандай суретшілерді білесің?

2.Қазақ суретшілерінен кімдерді білесің?

3.Олардың қандай картиналарын көрдің?

4.Қай өнер адамына қиял ерекше әсер етеді деп ойлайсың? Неге?

3-тапсырма

Мәтінде суретшілердің қайсысы таныс? Мәтінде не туралы айтылуы мүмкін?

4-тапсырма

Мәтінде мұқият тыңдаңдар. Мәтінде не туралы айтылған? Мәтіннен зат есімдерді атаңдар.

Тыңдалым мәтіні

Әр шығармашылық иесінің өмірде өшпес із қалдыратын өз жолы бар. Қасымбек ағаның балалық шағы сонау дүниежүзілік соғыс алапатымен тұстас болды. Ол алғаш мектеп табалдырығын аттағанда, қолына ұстаған қаруы – сиясауыт болатын. Бәлкім, қазір де суретті гуашьпен салғанды ұнататыны сондықтан болар?!

«Балалық шағым соғыстың қиыншылық кезеңіне тап болып, сурет салуға қылқалам таппайтынбыз. Сурет салуға ынтық болғанымыз сонша- есектің құйрығынан не аттың жалынан қылқалам жасап, сиясауыттағы сияға батырып бояйтынбыз», - деп Қасымбек аға алыста қалған жылдарды сағына еске алды. «Мектепте жүргенде қабырға газетін сиямен бояп көркемдедік. Ауылдан 7 шақырым жердегі Ақтам мектепке жаяу баратынмын. «Ақтам» деуіміздің себебі: мектеп күллі ауылдағы сырты әкпен ақталған жалғыз үй болатын. Ол кезде сағат деген атымен жоқ. Шамамен жобалап барамыз. Жаяудың қайбір жүрісі өнсін?! Кейде кешігіп барамын.Бірде кешіккеніме ашуланған мұғалім қатты жазалағаны әлі есімде. Сонда қазіргідей үйге жылап баруды білмейміз. Керісінше, білімге құштарлана түсеміз»,-деді ол.

ЕББҚ оқушыға тапсырма

5-тапсырма

Мәтінде айтылған ақпараттың дұрыстығын тексер. Қатесі болса, ойыңды дәлелде.