5 сынып Жансыз табиғатта жүретін үдерістердің себептері мен салдары

Сабақ: 5

Мектеп: №36

Күні:

Мұғалімнің аты – Анарбекова А.Б.

Сабақ тақырыбы:

Жансыз табиғатта жүретін үдерістердің себептері мен салдары

Сабақ типі

Жаңа сабақ

Сабақ: 5

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Осы сабақ арқылы жүзеге асырылатын оқу мақсаттары:

Оқушылар орындай алады:

1. өлі табиғатта болатын үдерістерді атау (табиғатта заттардың айналымы, тау түзілу, үгілу, климаттық үдерістер)

2. өлі табиғаттағы болып жатқан үдерістердің себеп-салдарларын түсіндіру

Сабақ мақсаты

Өлі табиғаттағы болып жатқан үдерістердің себеп-салдарларын түсіндіреді

Сабақ оқытудың мақсаттары

Барлық оқушылар: Өлі табиғатта болатын үдерістерді атайды (табиғатта заттардың айналымы, тау түзілу, үгілу, климаттық үдерістер);

Оқушылардың көбі: Өлі табиғаттағы болып жатқан үдерістердің себеп-салдарларын түсіндіреді;

Кейбір оқушылар: Өлі табиғатта болатын үдерістерінің байланысын анықтайды, қорытынды жасайды.

Бағалау критерийлері:

Өлі табиғатта болатын үдерістерді атайды;

Өлі табиғаттағы болып жатқан үдерістердің себеп-салдарларын түсіндіреді.

Табиғаттағы заттардың айналымын түсінеді;

Тау түзілу, үгілу процесстерін анықтайды;

Климаттық үдерістерді сипаттайды;

Табиғаттағы үдерістердің байланысын қорытындылайды

Тілдік мақсаттар:

Оқушылар орындай алады:

Өлі табиғаттағы болып жатқан үдерістердің себеп-салдарларын түсіндіреді

Пәнге қатысты лексика мен терминология

«Өлі табиғат», « үдерістер», «табиғатта заттардың айналымы», «тау түзілу», «үгілу», «климаттық үдерістер», «себеп-салдарлар»

Диалог құруға / жазылымға қажетті сөздер топтамасы

Өлі табиғатта болатын үдерістерге жатады.....

Тау түзілу үдерісі ......., оның себебі..............

Үгілу үдерісі....., ..............себептен пайда болады.

Климаттық үдерістерге ...жатады.

Өлі табиғаттағы болып жатқан үдерістердің себеп-салдарлары:...............

Құндылықтарды дарыту

«Мәңгілік ел» құндылығы: жалпы әлемдік және аймақтық мәселелерді шешудегі ұлттық қауіпсіздік пен біздің еліміздің жаһандық қатысуы

Мектеп құндылығы: ынтамақтастық, сыйластық, еңбек және шығармашылық

Пәнаралық дамыту

Тақырыпқа байланысты кей түсініктерді анықтау барысында физика, география пәндерімен байланыстыруға болады.

АКТ

қолдану дағдылары

Презентация көрсетуде, оқушылардың өзіндік іздеу жұмыстарында АКТ қолданылады

Бастапқы білім

Бұл бөлім бастауыш мектепте енгізілген: Жердің табиғаты мен табиғаттағы тірі және өлі үдерістер туралы білімдердің жалғасы болып табылады. Оқушылар «табиғат үдерістері», «таудың түзілуі», «ауа райы» туралы түсініктері қалыптасқан. Оқушылар кейбір табиғат үдерістеріне сипаттама бере алады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Сабақта орындалуы тиіс іс – әрекеттер

Оқыту ресурстары

Басы

0 – 3 мин

4-10 мин

11– 21 мин

22-24 мин

25-35 мин

Сабақ соңы

36-40 минут

Ынтымақтастыру атмосферасын құру. Оқушылармен амандасып, көңіл – күйлерін қалыптастыру.

Бүгінгі сабақтың тақырыбын және мақсатын анықтау үшін өткен тақырыпты еске салу мақсатында жалпылама сұрақтар қою.

Өлі табиғат үдерістерінің себептерін болжап көруге оқушыларға мүмкіндік беру.

Ой қозғау» әдісі

Оқушылар табиғатта болатын үдерістер туралы білімдерін ортаға салады. Ол үшін «Түрткі сұрақтар» қойылады:

• Табиғатта қандай өзгерістер болады?

• Қандай табиғат құбылыстарын білесіздер?

• Жер сілкінісі, су тасқыны туралы білесің бе?

• Олардың табиғатқа зардабы қандай?

• Таулар қалай пайда болады?

(Т) Оқушылар табиғатта заттардың айналымы туралы бейнеақпаратпен танысып, олардың бір-бірімен байланысын ашады:

1

2) топ -тау үгілу,

3) топ - климаттық үдерістер.

Оқушылар табиғаттағы болып жатқан үдерістердің себеп-салдарларын түрлі суреттер арқылы анықтайды:

1.Жердің орбитасы

2. Күн мен түн/жыл маусымдары

3. Климаттық құбылыстар(жауын-шашын, дауыл мен құмды желдер, қар, мұз)

4. Жер бедерлерінің суреттері(таулар, каньондар, жанартаулар,жазықтықтар, шөлдер)

Видео бойынша оқушылардың табиғат үдерістерінің себептері мен салдарын дұрыс түсінетіндігін анықтау.

(Табиғат үдерістері туралы мәтіндер таратып берілсе де болады)

Сергіту сәті. https://www.youtube.com/watch?v=mxSdpn3KHbI

Тапсырма 1:

3 топ жоғарыда аталған үдерістердің қандай табиғат заңдылықтарымен байланысты екенін айтып, не болмаса графиктік әдіспен сызып көрсетуі қажет. Мысалы:

(Ж) Тапсырманы аяқтаған соң, оқушылар табиғаттағы үдерістердің өзара байланысы туралы ой қорытындылайды.

(М) Мұғалім оқушыларға түрлі табиғат үдерістерін бейнелейтін суреттер таратып береді .

Оқушылар табиғат көріністері жайлы әңгімелейді

(М) Презентация арқылы түсіндіру

Өлі табиғат – табиғаттың жансыз бөлігі, мысалы, жер қыртысын құрайтын ауа, су және тау жыныстары. Өлі табиғат өзгеріссіз тұрғандай көрінеді. Алайда, зер салып қарасаңыз, онда үнемі өзгерістер болып тұратынын байқай аласыз. Мәселен, су мен ауа қозғалады, қыста су мұзға айналады, тастар түйіршіктеліп үгітіліп жатады.

Видео және суреттер бойынша оқушылардың табиғат үдерістерінің себептері мен салдарын дұрыс түсінетіндігін анықтау.

Тапсырма 2:

(Жж) 1) Оқушылар табиғаттағы болып жатқан үдерістердің себеп-салдарларын түрлі суреттер арқылы анықтайды:

1.Жердің орбитасы

2. Күн мен түн/жыл маусымдары

3. Климаттық құбылыстар(жауын-шашын, дауыл мен құмды желдер, қар, мұз)

4. Жер бедерлерінің суреттері(таулар, каньондар, жанартаулар,жазықтықтар, шөлдер)

Тапсырма 3:

Ж Кесте толтыру:

Тапсырманы орындау критерийлері:

1. Табиғат үдерісінің пайда болуының негізгі себебі

2. Ол үдерістің қоршаған орта мен адам өміріне әсері

3. Жұптық жұмысты орындаудағы әр оқушының тапсырманы орындау үлесі.

(М) Оқушылардың кесте толтыруын бақылап кері байланыс жасайды

Топтық жұмыс. Сыныпты топтарға бөліп «Джигсо» әдісі бойынша кесте толтыруға болады. Бірінші топ табиғат үдерістерін еске түсіреді, екінші топ себептерін түсіндіреді, үшінші топ салдарын атайды.

Тапсырманы орындау критерийлері:

4. Табиғат үдерісінің пайда болуының негізгі себебі

5. Ол үдерістің қоршаған орта мен адам өміріне әсері

6. Жұптық жұмысты орындаудағы әр оқушының тапсырманы орындау үлесі.

Кесте толтыру:

Сыныпты аралап жүріп өзге топтардың жұмысымен танысады, дәптерлеріне қажетті ақпаратты жазып алады. Оқушылардың кесте толтыруын бақылап кері байланыс жасайды. Бір- бірін бағалайды («2 жұлдыз, 1 тілек» әдісін қолдануға болады)

С абақ соңында оқушылар рефлексия жүргізеді:

- Бүгін нені түсіндің?

-Сен үшін тақырып қаншалықты маңызды?

-Сабақта неден қиналдың?

https://www.youtube.com/watch?v=d9tiTrzCcxI

үгілу туралы видео:

https://www.youtube.com/watch?v=ZDwDW_BLhO8

Жердің орбитасы мен маусымдар:

https://www.youtube.com/watch?v=9zW6c_hfZ4c

5.4 Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер

Мектеп:»

Мұғалімнің аты-жөні:

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Күні:

Сынып: 5

Сабақ тақырыбы

Тірі ағзалардың қасиеттері

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

5.4.2.1 тірі ағзалардың ортақ қасиеттерін сипаттау

Сабақ мақсаттары

Оқушылар орындай алады:

• тірі ағзалардың негізгі ерекшеліктерін ауызша тұжырымдайды

• тірі ағзаларды бес дүниеге олардың ерекшеліктері бойынша жіктейді, жазбалар және қорытынды жазады

• ағзалардың ерекшелік белгілерін атайды және олардың белгілі бір дүниеге жататындығын анықтайды

Сабақ түрі

Жаңа тақырыпты меңгеру

Тілдік мақсаттар

Пәнгетән лексика мен терминология:

Дүние, бактериялар,протистер, саңырауқұлақтар, өсімдіктер, жануарлар, омыртқасыздар, омыртқалылар

Диалог/жазу үшін пайдалы сөз тіркестерінің топтамасы

• Бұл өсімдік немесе протиста болуы мүмкін.

• Ол қозғала ма/ қоректі ала ма/ омыртқа жотасы бар ма…?Бұл болуы мүмкін ...

• Жануарлар қоректі алады және…...

• Бактериялар бір жасушалы ағзалар, оларда жоқ …

• Протисталар бір жасушалы ағзалар, оларда бар ...

• Саңырауқұлақтар жасыл емес, себебі….

Өсімдіктер өздері ...түзеді....

Бағалау критерийлері

• Тірі ағзаларды ерекшеліктеріне қарай топтай алады

• Ағза топтарындағы кем дегенде екі ерекшелік белгілерін атай алады

• Олардың белгілі бір дүниеге жататындығын түсіндіре алады

Құндылықтарды дарыту

Оқушылар бір – бірінің ойын тыңдайды, өзара сыйластықты қалыптастырады. Жұпта, топта, топпен жұмыс істей білу. Оқушылар белсене қозғала отырып, сымбаттылықтарын сақтауға жаттығу жасайды.

Пәнаралық байланыстар

Дене шынықтыру сабақта іс-қимылдарды омыртқалы жануарлардың сипаттауда пайдалану

АКТ қолдану дағдылары

Оқу үрдісін активтендіру үшін интерактивті тақталарды пайдалану;

Бастапқы білім

Оқушылар ағзаларды топтарға біріктіреді, ұқсастықтары мен айырмашылықтарынанықтайды. (3 сынып).

2 сынып бағдарламасынан «омыртқасыз» және «омыртқалы» терминдерінің мағынасын түсінеді.

Өз жерінің жануарларын анықтайды (4 сынып)

Сабақ барысы

Сабақтың жоспарланған кезеңдері

Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет

Ресурстар

Сабақтың басы

5 – 10 мин

(С) Оқушылармен «Құпия дорба» ойыны өткізіледі. Алдын ала мұғалім дорбаға ойыншық ағзалардың мүсіндерін салып қояды. Оқушылар дорбаның ішіндегі ағзаларды (жануар, өсімдік немесе жеміс муляждары, саңырауқұлақ, біржасушалы ағзалардың муляждары) анықтаулары қажет. Ол үшін оқушылар бір-бірден шығып, дорбадан бір жануарды сипап сезу арқылы, қандай ағза екенін анықтап көреді. Енді дорбадағы ағзаларды столға шығарып, оқушылар тақырып не туралы екенін анықтап көреді. Анықтау кезінде көрсетілген ағзаларды толық пайдалануын сұрау.

1. Үй тапсырмасы сұралады.

Оқушыларға өзін сынап көру тапсырмалары беріліді беріледі , слайдта бірнеше суреттер беріледі , оқушылар тірі ағзаны ажыратады. және себебін түсіндіреді.

( 4 мин)

Т ірі организімдердің зат алмасу туралы ейне материял ( 2 мин )

Дорбаға салынған жануар, өсімдік, саңырауқұлақ, амеба мүсіндері мен бактериялар суреттері) мүсіндерінің ойыншықтары

Сабақтың ортасы

10-17 мин

17-27 мин

27-33 мин

33-43 мин

(С) Енді сол ағзаларды топтауын сұрау және неге олай топтағанын түсіндіру. Кейбір оқушылар омыртқалы және омыртқасыз жануарлардың, өсімдіктер ерекшелігін, өздері көрген ағзалар туралы айтуы мүмкін.

Сыныппен нәтижені талқылау. Барлығы бірдей шешім қабылдады ма? Бұл жаттығу оқушыларға ағзаларды жеке топтарға белгілі бір ерекшеліктері бойынша топтастыруға болатындығын түсінуге көмектеседі.

(Т) Оқушыларды бес топқа бөліп, «Артығын тап» ойынын ойнау ұсынылады. Әр топқа бір дүниенің өкілінің суретін ұсыну. Тақырып бойынша кілт сөздер жазылған карточкалар таратылып беріледі. Оқушылар берілген кілт сөздерді пайдаланып, берілген суреттегі ағзаға қатысты деген сөздерді топтастырады.

Әр топ өз таңдауларын неге бұлай топтастырғанын түсіндіреді.

(М) Мұғалім оқушыларға тірі ағзалардың бес дүниесі туралы теориялық ақпараттармен танысуды ұсынады.

(Жж) Оқушыларға бес дүниеге тән ағза суреті беріледі. Сол ағзаның ерекшелік белгілерін сипаттайды.

1. Жұптық жұмыс

Оқушылар шағын екі топқа бөлінеді , топқа бөлінген оқушыларға тірі организімдерге қандай қасиеттер тән екендігі тапсырмаға беріледі , топтар бірігіп кем дегенде 4 түрлі барлық тірі организімдерге тән қандай қасиеттер бар екендігін зерттеп ойларын ортаға салады. Топтар тапсырманы орындауға 5 мин уақыт беріледі , ойларын жеткізуге 3 мин уақыт беріледі.

( 8 мин )

3. Балалардың жауаптары негізінде сабақ бөлімі қысқаша түсіндіріледі ( 5 мин )

4. Жұптық жұмыс

Оқушылар жұбына суреттер таратылып беріледі , оқушылар өздерінің түсініктеріне сүйене отырып тірі организім деңгейлерін ретімен орналастырады.

Жұптардың жұмысы тексеріліп , тақтада бір жұп өз жұмыстарын көрсетіп себебін түсіндіреді , критерий арқылы жұптардың жұмысы бағаланады , тақтада тапсырманың дұрыс реттілігі көрсетіледі. ( 5 мин )

5. Балалар жауабы негізінде сабақ түсіндіріледі ( 5 мин )

Сипаттау үшін критерий

• Ағзаның қай дүниеге тиесілі екендігін дұрыс анықтайды

• Ағзаны қандай белгісіне қарап анықтағанын түсіндіреді

• Ерекшелік белгілерін атады (екіжұп аяқ, қанаттары, құйыршық, тұмсық т.б.)

Жұптар бірін-бірі бағалайды

кілт сөздер жазылған карточкалар (дидактикалық материалдар)

Ағзаларды жіктеу PowerPoint таныстырылымы,

мәтін

критерий

Сабақтың соңы

45-45 мин

(Ж) Оқушы өз сабақ барысындағы іс әрекетіне төмендегі сөйлемдерді аяқтау арқылы рефлексия жасайды.

Мен жасай аламын…

Мен есте сақтадым…

Мен қиналдым…

Менде іске аспады…

Мен мұқият болдым…

Мен белсенді жұмыс жасадым...

Мен қызықты ой жеткізе алдым…

Мен топта жолдастарыма көмек бере алдым…

Рефлексия парағы