Бөлім:

«Жасушалық цикл»

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы: 10 «ә,б»

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Митоз. Жасушада митоздың әр түрлі кезеңдерінде жүретін үрдістер.

§61. Митоз. Жасушада митоздың әр түрлі кезеңдерінде жүретін үрдістер.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

10.2.2.1-митоз фазаларын сипаттау;

Сабақтың мақсаты:

митоз фазаларын сипаттайды;

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

"Құпия сөз" әдісі

Мақсаты: Үй тапсырмасын сұрау арқылы оқушылардың созылмалы бүйрек жетіспеушілігі, диализ және бүйрек трансплантациясының артықшылықтары мен кемшіліктері туралы білімін тексеру.

Тапсырма:

Берілген құпия сөздерді пайдаланып, созылмалы бүйрек жетіспеушілігі, диализ және бүйрек трансплантациясының артықшылықтары мен кемшіліктерін қысқаша сипаттаңыз.

Құпия сөздер:

Диализ: "Сүзу"

Бүйрек: "Ауыстыру"

Трансплантация: "Операция"

Артықшылық: "Ұзақ өмір"

Кемшілік: "Иммунитет"

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Оқушылар үй жұмысы бойынша өткен білімдерін еске түсіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дұрыс жауабы:

"Созылмалы бүйрек жетіспеушілігінде диализ қаннан зиянды заттарды сүзуге көмектеседі. Бүйрек трансплантациясы ағзаның жұмысын қалпына келтіреді. Артықшылығы – ұзақ өмір сүру мүмкіндігі, кемшілігі – иммунитеттің жаңа мүшені қабылдамауы."

Дескриптор:

Құпия сөздерді дұрыс қолданады – 1 балл

Диализдің рөлін сипаттайды – 1 балл

Трансплантацияның артықшылықтары мен кемшіліктерін түсіндіреді – 1 балл

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2019 ж

Оқушылардың назарын аудару

Ой қозғау» әдісі

«Мәселелі оқыту әдісі»

Мақсаты: Оқушылардың нақты өмірлік жағдайларды шешуге қабілетін арттыру.

Мәселелік тапсырма:

Суретте митоздың барлық кезеңдері (интерфаза, профаза, метафаза, анафаза, телофаза) көрсетілген.

Сұрақ: Егер митоздың бір кезеңінде ақау пайда болса, бұл жасушаның әрі қарай бөлінуіне қалай әсер етеді? Өз жауабыңызды мысалмен түсіндіріңіз.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауап:

Егер интерфаза кезеңінде ДНҚ репликациясы дұрыс жүрмесе, хромосомалар саны тең болмай, жасуша қалыпты бөлінбейді.

Егер анафаза кезеңінде хромосомалар полюстерге дұрыс ажырамаса, бұл генетикалық материалдың дұрыс бөлінбеуіне және ақаулы жасушалар пайда болуына әкеледі.

Дескриптор:

Митоз кезеңдеріндегі негізгі үрдістерді дұрыс сипаттайды – 2 балл.

Кезеңдердегі ақаудың салдарын мысалмен түсіндіреді – 2 балл.

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2019 ж

Сабақтың мақсатын таныстыру

10.2.2.1-митоз фазаларын сипаттау;

(Көрнекілік үшін)

Дәйек сөз немесе цитата:

«Митоз – жасушаның екіге бөлінуі үшін қажетті дәл үйлесімді кезеңдерден тұратын күрделі процесс.»

«Қызықты деректер»

- Тақырыпқа байланысты қызықты фактілер, оқиғалар немесе нақты өмірден алынған мысалдар оқушылардың назарын аударуға көмектеседі және олардың материалды жақсырақ есте сақтауына ықпал етеді.

Митоздың жылдамдығы:

Кейбір тез бөлінетін жасушалар, мысалы, адам терісінің жасушалары, митозды 24 сағат ішінде толық аяқтайды, ал ұрық жасушалары бар-жоғы 20 минутта бөліне алады.

Митоз фазаларының саны:

Митоз 4 негізгі фазаға бөлінеді: профаза, метафаза, анафаза, телофаза, және оны аяқтайтын цитокинез.

Хромосомалардың көрінуі:

Хромосомалар митоздың профаза кезеңінде алғаш рет анық көрінеді. Егер хромосомаларды созса, олар ДНҚ жіптері ретінде шамамен 2 метрге жетеді.

Хромосомалардың орналасуы:

Метафаза кезінде хромосомалар жасушаның дәл ортасына (метафазалық пластинкаға) орналасады. Бұл кезең хромосомаларды зерттеу үшін ең ыңғайлы, себебі олар анық көрінеді.

Жасушалардың бөліну саны:

Адам денесінде күн сайын шамамен 2 триллион жасуша митоз арқылы бөлінеді. Бұл ағзадағы ескі және зақымдалған жасушаларды алмастыруға мүмкіндік береді.

Теломералардың рөлі:

Теломералар (хромосомалардың ұштарындағы "қорғаушы қақпақтар") митоз кезінде қысқарады. Бұл қартаю үдерісімен байланысты, себебі олар әр бөлінген сайын қысқарып, жасуша өлуі мүмкін.

Көпіршіктердің пайдасы:

Телофаза кезінде ядро қабықшасы көпіршіктерден қайта құралады, бұл жасушаның жаңа екі ядроға бөлінуін қамтамасыз етеді.

Цитокинез:

Өсімдік жасушаларында цитокинез кезінде жаңа жасуша қабырғасы жасушаның ортасында қалыптасады, ал жануар жасушаларында ол бөлінумен аяқталады.

Кілт сөздер (жұп/топ бөлу үшін):

Интерфаза

Профаза

Метафаза

Анафаза

Телофаза

Хромосомалар

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2019 ж

Құндылық:

«жасампаздық және жаңашылдық»

Теориялық білім: Митоз процесі мен оның әртүрлі кезеңдерінде жүретін үрдістерді сипаттау.

Практикалық дағдылар: Митоздың кезеңдерін микроскоп арқылы бақылап, жасуша бөлінуінің ерекшеліктерін зерттеу.

Функционалдық сауаттылық: Митоздың кезеңдеріндегі өзгерістерді түсініп, жасушалардың бөліну процесін дұрыс бағалау.

Сабақтың оқу мақсатымен байланысты басты құндылықтармен танысады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Бейнетүсіндіру» әдісі. мұғалім жаңа сабақты бейне сурет, кесте арқылы түсіндіру.

Оқушылар жаңа сабақ бойынша дайын кестені дәптерге түртіп жазады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Оқушыларға бағыт бағдар беру

"Жасушалық деңгейде түсіндіру" әдісі

Мақсаты:

Тақырыпты жасуша деңгейінде қарастыру арқылы оқушылардың биологиялық процестерді терең түсінуіне көмектесу.

Тапсырма:

Суретте митоздың әр түрлі кезеңдері көрсетілген. Әр кезеңдегі негізгі үрдістерді жасушалық деңгейде сипаттаңыз.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дұрыс жауап:

Профаза:

Жасушалық деңгейде: Хромосомалар тығыздалады, ядро қабықшасы ыдырайды, ұршық жіпшелері түзіледі.

Метафаза:

Жасушалық деңгейде: Хромосомалар экваторлық жазықтықта тізіліп, ұршық жіпшелеріне бекітіледі.

Анафаза:

Жасушалық деңгейде: Сестралық хроматидтер ажырап, жасуша полюстеріне тартылады.

Телофаза:

Жасушалық деңгейде: Хромосомалар тарқатылып, ядро қабықшасы қайта түзіледі, цитокинез жүреді.

Дескриптор:

Әр кезеңнің негізгі үрдістерін атайды – 2 балл

Жасушалық деңгейде түсіндіреді – 2 балл

Митоздың биологиялық маңызын түсіндіреді – 2 балл

Интерактивті панель

Презентация

Жұмыс дәптерлері

Үлестірме парақтар

Практикалық тапсырмалар беру.

«Функционалдық сауаттылықты арттыруға арналған тапсырмалар»

Мақсаты: Оқушылардың ақпаратты талдау, салыстыру және қорытындылау дағдыларын дамыту.

Екі түрлі жасушаның митоз процесі туралы мәліметтер берілген. Бір жасушаның митоз фазалары арасында 30 минут өтіп жатса, екінші жасушада сол фазалар арасында 45 минут уақыт өтеді. Егер бірінші жасушада митоз 3 сағатқа созылса, ал екінші жасушада 4 сағатқа созылса, әр кезеңдегі уақыт айырмашылықтарын есептеп, митоздың орташа ұзақтығы қандай екенін анықтаңыз.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауабы:

Бірінші жасушаның митоз фазаларындағы уақыт:

3 сағат = 180 минут

180 минут / 5 фаза = 36 минут (бір фазаның ұзақтығы)

Екінші жасушаның митоз фазаларындағы уақыт:

4 сағат = 240 минут

240 минут / 5 фаза = 48 минут (бір фазаның ұзақтығы)

Уақыт айырмашылықтары:

48 минут - 36 минут = 12 минут

Орташа ұзақтық:

(36 минут + 48 минут) / 2 = 42 минут

Дескриптор:

1 балл – Мәліметтерді дұрыс түсіну және есептеу әдісін дұрыс қолдану.

1 балл – Уақыт айырмашылығын дұрыс есептеу.

1 балл – Орташа уақытты дұрыс анықтау.

Интерактивті панель

Презентация

Жұмыс дәптерлері

Үлестірме парақтар

Бағалау

Әдіс атауы: "Ойнап, Өсіп, Бағалан!"

Мақсаты:

Оқушыларды ойын арқылы білім алуға ынталандырып, олардың өз деңгейін бағалап, нәтижеге жету жолында сенімін арттыру.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дескриптор:

-тапсырманың әр дұрыс жауабы үшін -1 балл;

Интерактивті панель, презентация

АКТ

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

«Менің түсіну деңгейім» әдісі

Мақсаты: Оқушылардың митоз туралы білім деңгейін бағалау.

Оқушылар өздерінің митоз туралы түсіну деңгейін 1-ден 3-ке дейінгі шкала бойынша бағалайды. Оқушылар өздеріне келесі сұрақтарға жауап береді:

1 — Мүлдем түсінбедім:

2 — Аздап түсіндім:

3 — Толық түсіндім:

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

§62. Өсімдіктер мен жануарлардағы гаметогенез. Гаметалар. §63. Өсімдіктердегі спорогенез және гаметогенез.

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Биология 10-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2019 ж

Тақырып

Мазмұны

Митоз

Митоз – жасушаның бөлінуі, нәтижесінде екі генетикалық тұрғыдан ұқсас жасуша пайда болады. Бұл процесс тірі ағзалардың өсуі, дамуы, жасуша санының артуы үшін қажет.

Митоздың маңызы

1. Генетикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету – екі жаңа жасушада ата-анасының жасушасымен бірдей хромосомалар болады.
2. Жасушалардың бөлінуі – жаңа жасушалардың құрылуы.
3. Жасушалардың жаңаруы – ескі және зақымдалған жасушалардың орнына жаңа жасушалар пайда болады.

Митоз фазалары

Митоз 4 негізгі фазаға бөлінеді: профаза, метафаза, анафаза, телофаза. Келесі фазалардың әрқайсысында жасушада болатын негізгі өзгерістер сипатталады.

Профаза

1. Хромосомалар тығыздалып, көрінетін болады.
2. Ядро мен ядролық мембрана жойылады.
3. Центриольдер полюс бойымен жылжи бастайды.
4. Микротүтікшелер мен веретено тәрізді құрылымдар пайда болады.

Метафаза

1. Хромосомалар жасушаның ортасына – экваторлық жазықтыққа орналасады.
2. Хромосомалардың әрбір хроматиді микротүтікшелермен байланысады.

Анафаза

1. Хроматидтер бір-бірінен ажырап, жасушаның екі полюсіне қарай тартылып кетеді.
2. Хромосомалардың тең бөлінуі жүзеге асады.

Телофаза

1. Хромосомалар қайтадан ұзына бойымен тарқалып, ядролық мембрана қайта қалпына келеді.
2. Жасуша екіге бөлінуге дайындалады.

Цитокинез

Митоздан кейінгі кезең. Бұл кезеңде жасуша мембранасы бөлініп, екі жасуша түзіледі. Цитоплазма және басқа органеллалар екі жаңа жасуша арасында бөлінеді.

Қорытынды

Митоз – жасушаның бөліну процесі, нәтижесінде екі жаңа жасуша пайда болады. Бұл процесс ағзада жасуша санының артуы мен өсуін қамтамасыз етеді, сондай-ақ генетикалық материалдың сақталуын қамтамасыз етеді.

Фаза

Үрдістері

Профаза

Метафаза

Анафаза

Телофаза