Бөлім:

«Жасушалық цикл»

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы: 10 «ә,б»

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Өсімдіктер мен жануарлардағы гаметогенез. Гаметалар. Гаметогенез кезеңдері. Өсімдіктердегі спорогенез және гаметогенез.

§62. Өсімдіктер мен жануарлардағы гаметогенез. Гаметалар. §63. Өсімдіктердегі спорогенез және гаметогенез.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

10.2.2.2 - өсімдіктер мен жануарлардағы гаметалардың қалыптасу ерекшелігін түсіндіру;

Сабақтың мақсаты:

өсімдіктер мен жануарлардағы гаметалардың қалыптасу ерекшелігін түсіндіреді;

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

"Құпия сөз" әдісі

Мақсаты: Үй тапсырмасын сұрау арқылы оқушылардың митоз және оның әртүрлі кезеңдерінде жүретін үдерістер туралы білімін тексеру.

Тапсырма:

Берілген құпия сөздерді пайдаланып, митоздың кезеңдері мен олардың ерекшеліктерін қысқаша сипаттаңыз.

Құпия сөздер:

Профаза: "Дайындық"

Метафаза: "Тізілу"

Анафаза: "Ажырату"

Телофаза: "Қалпына келу"

Хромосома: "Бөліну"

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Оқушылар үй жұмысы бойынша өткен білімдерін еске түсіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дұрыс жауабы:

"Профазада хромосомалар конденсацияланып, ядро қабықшасы бұзылады. Метафазада хромосомалар экваторға тізіледі. Анафазада олар полюстерге ажырайды. Телофазада ядро қабықшасы қайта түзіліп, жасуша екіге бөлінеді."

Дескриптор:

Құпия сөздерді дұрыс қолданады – 1 балл

Әр кезеңнің негізгі үдерісін сипаттайды – 1 балл

Митоз кезеңдерінің ретін түсіндіреді – 1 балл

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2019 ж

Оқушылардың назарын аудару

Ой қозғау» әдісі

«Мәселелі оқыту әдісі»

Мақсаты: Оқушылардың нақты өмірлік жағдайларды шешуге қабілетін арттыру.

Мәселелік тапсырма:

Суретте өсімдіктер мен жануарлардағы гаметогенез кезеңдері көрсетілген.

Сұрақ: Егер гаметогенез барысында генетикалық материал дұрыс бөлінбесе, бұл келесі ұрпақтың дамуына қандай әсер етеді? Өз жауабыңызды негіздеңіз.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дұрыс жауабы:

Егер гаметогенез кезінде генетикалық материал дұрыс бөлінбесе, ұрықта хромосомалардың саны дұрыс болмайды. Бұл ұрпақта генетикалық аурулардың немесе даму ақауларының пайда болуына әкелуі мүмкін.

Мысалы, жануарларда анеуплоидия (хромосома санының өзгеруі) ұрпақтың тіршілікке қабілетсіз болуына себеп болуы мүмкін.

Дескриптор:

Гаметогенездегі негізгі үрдістерді түсіндіреді – 2 балл.

Ақаудың салдарын мысалмен негіздейді – 2 балл.

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2019 ж

Сабақтың мақсатын таныстыру

10.2.2.2 - өсімдіктер мен жануарлардағы гаметалардың қалыптасу ерекшелігін түсіндіру;

(Көрнекілік үшін)

Дәйек сөз немесе цитата:

«Гаметогенез – ұрпақтар үшін генетикалық ақпаратты тасымалдаудың негізі болып табылатын үдеріс.»

«Қызықты деректер»

- Тақырыпқа байланысты қызықты фактілер, оқиғалар немесе нақты өмірден алынған мысалдар оқушылардың назарын аударуға көмектеседі және олардың материалды жақсырақ есте сақтауына ықпал етеді.

Өсімдіктер мен жануарлардың гаметогенезі:

Жануарларда гаметогенез жыныс бездерінде (аталықтарда сперматозоид, аналықтарда жұмыртқа жасушасы) жүреді, ал өсімдіктерде гаметалар гаметангияларда түзіледі.

Сперматозоидтың жылдамдығы:

Сперматозоид секундына 3 мм жылдамдықпен қозғалады, бұл оны ең жылдам жасушалардың бірі етеді.

Өсімдіктердегі спорогенез:

Өсімдіктерде спорогенез споралар түзумен аяқталады. Споралар құрғақшылық пен басқа да қолайсыз жағдайларға төзімді.

Гаметогенездің кезеңдері:

Гаметогенездің негізгі 4 кезеңі бар: көбею, өсу, пісіп жетілу және қалыптасу.

Тозаңның қызметі:

Өсімдіктерде аталық гаметалар тозаңда түзіледі. Бір гүл тозаңында миллиондаған аталық гаметалар болуы мүмкін.

Ең үлкен гаметалар:

Аналық жұмыртқа жасушасы жануарлар денесіндегі ең үлкен жасуша болып саналады. Мысалы, тауық жұмыртқасы бір үлкен жасуша.

Споралардың бейімделуі:

Қырықжапырақ сияқты өсімдіктердің споралары ауада таралып, мыңдаған жылдар бойы тіршілік ету қабілетін сақтайды.

Кілт сөздер (жұп/топ бөлу үшін):

Гамета

Гаметогенез

Көбею

Өсу

Овогенез

Сперматогенез

Пісіп-жетілу

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2019 ж

Құндылық:

«жасампаздық және жаңашылдық»

Теориялық білім: Өсімдіктер мен жануарлардағы гаметогенез, гаметалардың қалыптасу ерекшеліктері және спорогенез туралы білу.

Практикалық дағдылар: Гаметогенез және спорогенез үрдістерін зерттеу және олардың әртүрлі кезеңдерін бақылау.

Функционалдық сауаттылық: Гаметалардың қалыптасуы мен гаметогенездің кезеңдерін түсініп, оларды ғылыми жұмыстарда қолдану.

Сабақтың оқу мақсатымен байланысты басты құндылықтармен танысады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Бейнетүсіндіру» әдісі. мұғалім жаңа сабақты бейне сурет, кесте арқылы түсіндіру.

Оқушылар жаңа сабақ бойынша дайын кестені дәптерге түртіп жазады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Оқушыларға бағыт бағдар беру

"Жасушалық деңгейде түсіндіру" әдісі

Мақсаты:

Тақырыпты жасуша деңгейінде қарастыру арқылы оқушылардың биологиялық процестерді терең түсінуіне көмектесу.

Тапсырма:

Суретте өсімдіктер мен жануарлардың гаметогенез және спорогенез процестері көрсетілген. Гаметогенездің кезеңдерін жасушалық деңгейде түсіндіріп, олардың биологиялық маңызын сипаттаңыз.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дұрыс жауап:

Гаметогенез кезеңдері:

Жасушалық деңгейде:

Көбею кезеңі:

Митоз арқылы бастапқы жыныс жасушалары көбейеді.

Өсу кезеңі:

Жасушалар көлемі ұлғайып, ДНҚ репликациясы жүреді.

Пісіп-жетілу кезеңі:

Мейоз арқылы гаплоидты гаметалар түзіледі (сперматозоидтар мен жұмыртқа жасушалары).

Өсімдіктердегі спорогенез:

Жасушалық деңгейде:

Спорангий жасушалары мейоз арқылы гаплоидты споралар түзеді.

Споралар митоз арқылы гаметофиттерге дамиды.

Биологиялық маңызы:

Жануарларда: Ұрпақ жалғастыру үшін жыныс жасушаларын түзу.

Өсімдіктерде: Гаметофит түзілуі және көбею циклін жалғастыру.

Дескриптор:

Гаметогенез және спорогенез кезеңдерін атайды – 2 балл

Жасушалық деңгейде процестерді түсіндіреді – 2 балл

Гаметогенездің биологиялық маңызын сипаттайды – 2 балл

Интерактивті панель

Презентация

Жұмыс дәптерлері

Үлестірме парақтар

Практикалық тапсырмалар беру.

«Функционалдық сауаттылықты арттыруға арналған тапсырмалар»

Мақсаты: Оқушылардың ақпаратты талдау, салыстыру және қорытындылау дағдыларын дамыту.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дескриптор ҚМЖ қосымшасында орналасқан.

Интерактивті панель

Презентация

Жұмыс дәптерлері

Үлестірме парақтар

Бағалау

Әдіс атауы: "Ойнап, Өсіп, Бағалан!"

Мақсаты:

Оқушыларды ойын арқылы білім алуға ынталандырып, олардың өз деңгейін бағалап, нәтижеге жету жолында сенімін арттыру.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дескриптор:

-тапсырманың әр дұрыс жауабы үшін -1 балл;

Интерактивті панель, презентация

АКТ

https://wordwall.net/ru/resource/84818166

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

«Менің түсіну деңгейім» әдісі

Мақсаты: Оқушылардың гаметогенез туралы білім деңгейін бағалау.

Оқушылар өздерінің гаметогенез, спорогенез және гаметалар туралы түсіну деңгейін 1-ден 3-ке дейінгі шкала бойынша бағалайды:

1 — Мүлдем түсінбедім:

2 — Аздап түсіндім:

3 — Толық түсіндім:

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

§64. Онкологиялық жаңа түзілулердің пайда болуы. §65. Обыралды жағдайлардың туындауына әсер етуші факторлар.

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Биология 10-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2019 ж

Тақырып

Мазмұны

Гаметогенез

Гаметогенез – жыныс жасушаларының, яғни гамета (сперматозоидтар мен жұмыртқалар) қалыптасу үдерісі. Бұл үдеріс әрбір ағза үшін ерекше, бірақ негізі бірдей механизмдермен жүреді.

Гамета

Гамета – жыныс жасушасы, сперматозоид немесе жұмыртқа. Гаметалар жыныстық жолмен көбейту үшін қажет және екі жыныс арасындағы ұрықтану процесінде қатысады.

Гаметогенез кезеңдері

1. Мейоз – хромосомалардың жартысын бөліп, гаметалардың қалыптасуын қамтамасыз етеді.
2. Жасушалардың бөлінуі – сперматозоидтар мен жұмыртқалардың қалыптасуы.
3. Гаметалардың пісіп жетілуі – осы жасушалар ұрықтануға дайын болады.

Жануарлардағы гаметогенез

1. Сперматогенез: Еркек жануарларында сперматозоидтардың қалыптасуы. Әрбір сперматогенез кезінде төрт сперматозоид қалыптасады.
2. Овогенез: Ұрғашы жануарларда жұмыртқалардың қалыптасуы. Бұл үдеріс кезінде бір жұмыртқа клеткасы дамып, піседі.

Өсімдіктердегі гаметогенез

Өсімдіктерде гаметогенез екі процестен тұрады: 1) Спорогенез және 2) Гаметогенез.
1. Спорогенез – шаң тозаң және жұмыртқалардың (споралардың) қалыптасуы.
2. Гаметогенез – шаң тозаң мен жұмыртқалардан гаметалардың пайда болуы.

Өсімдіктердегі спорогенез

Спорогенез – өсімдіктердің жыныстық көбеюіне қатысатын споралар мен гаметалардың қалыптасуы.
1. Споралар мейоз арқылы қалыптасады.
2. Өсімдіктерде аналық және аталық споралар ұрықтану үшін арнайы органдарда қалыптасады.

Гаметогенез кезеңдері

1. Протоспоралар – гаплоидты жасушалар, олар мейоз нәтижесінде пайда болады.
2. Споралар мен гаметалар – ұрықтану үшін дайын споралар мен гаметалар қалыптасады.

Қорытынды

Гаметогенез – бұл жыныс жасушаларының қалыптасуы. Жануарларда сперматозоидтар мен жұмыртқалардың қалыптасуы жүреді, ал өсімдіктерде спорогенез және гаметогенез үдерістері аркылы шаң тозаң мен жұмыртқалар қалыптасады.

Процесс

Организм

Сипаттама

Сперматогенез

Овогенез

Микроспорогенез

Мегаспорогенез

Процесс

Организм

Сипаттама

Сперматогенез

Жануарлар

Аталық гаметалардың түзілу процесі

Овогенез

Жануарлар

Аналық гаметалардың түзілу процесі

Микроспорогенез

Өсімдіктер

Аталық гаметалар түзілу үшін микроспоралардың қалыптасуы

Мегаспорогенез

Өсімдіктер

Аналық гаметалар түзілу үшін мегаспоралардың қалыптасуы