6-СЫНЫП МАТЕМАТИКА САБАҚТАРЫНДА ФУНКЦИОНАЛДЫҚ САУАТТЫЛЫҚҚА БАҒЫТТАЛҒАН ТАПСЫРМАЛАРДЫ ҚОЛДАНУ

Аңдатпа

Бұл мақалада 6-сынып математика сабақтарында функционалдық сауаттылыққа бағытталған тапсырмаларды қолданудың маңыздылығы қарастырылады. Функционалдық сауаттылық оқушылардың алған білімдерін күнделікті өмірде қолдану, мәселелерді шешу, логикалық ойлау және практикалық жағдаяттарды талдау қабілеттерін дамытуға бағытталған. Мақалада функционалдық сауаттылықты қалыптастырудың тиімді әдістері мен математика сабақтарында қолданылатын практикалық тапсырмалардың үлгілері ұсынылады.

Түйінді сөздер: функционалдық сауаттылық, математикалық сауаттылық, практикалық тапсырма, құзыреттілік, өмірлік жағдаят, математиканы оқыту.

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесінің негізгі мақсаты – оқушыларды тек теориялық біліммен қаруландыру ғана емес, сонымен қатар алған білімдерін өмірлік жағдайларда тиімді қолдана алатын тұлға ретінде қалыптастыру. Қазақстан Республикасының білім беру жүйесіндегі жаңартылған мазмұн да осы мақсатқа бағытталған. Осы тұрғыдан алғанда функционалдық сауаттылық мәселесі ерекше маңызға ие болып отыр.

Функционалдық сауаттылық – адамның әлеуметтік, мәдени, экономикалық және саяси қызметтерге белсенді қатысуына мүмкіндік беретін білім, білік және дағдылар жиынтығы. Математикалық функционалдық сауаттылық оқушылардың математикалық білімдерін нақты өмірлік жағдаяттарда қолдана алу қабілетін білдіреді.

6-сынып – оқушылардың математикалық түсініктері тереңдей түсетін, логикалық ойлауы мен талдау дағдылары қалыптасатын маңызды кезең. Сондықтан дәл осы сыныпта функционалдық сауаттылыққа бағытталған тапсырмаларды жүйелі түрде қолдану ерекше нәтижелер береді.

Негізгі бөлім

Математика сабағындағы функционалдық сауаттылықтың басты ерекшелігі – оқушының тек есеп шығару алгоритмін меңгеруі емес, мәселенің мәнін түсінуі, оны талдауы және тиімді шешім қабылдай білуі.

Дәстүрлі сабақтарда оқушылар көбінесе дайын формулалар мен ережелерді пайдаланып, ұқсас есептерді шығарады. Ал функционалдық сауаттылыққа негізделген тапсырмалар оқушылардан өмірлік жағдайды зерттеуді, қажетті ақпаратты анықтауды, есептің математикалық моделін құруды және алынған нәтижені бағалауды талап етеді.

6-сынып бағдарламасында функционалдық сауаттылықты дамытуға мүмкіндік беретін көптеген тақырыптар бар. Атап айтқанда:

• жай бөлшектер және ондық бөлшектер;

• пайыз ұғымы;

• қатынас және пропорция;

• координаталық жазықтық;

• масштаб;

• статистикалық мәліметтерді өңдеу;

• шамалар арасындағы тәуелділіктер.

Бұл тақырыптардың барлығы күнделікті өмірмен тығыз байланысты.

Пайыз тақырыбындағы функционалдық тапсырмалар

Пайыз тақырыбын оқыту барысында дүкендердегі жеңілдіктер, банктік салымдар, коммуналдық төлемдер сияқты өмірлік жағдайларды қарастыру өте тиімді.

Мысалы:

«Дүкенде мектеп сөмкесі 18 000 теңге тұрады. Мерекелік жеңілдік кезінде баға 20%-ға төмендетілді. Сөмкенің жаңа бағасын анықтаңыз.»

Бұл тапсырма оқушыны тек пайызды есептеуге емес, күнделікті өмірде кездесетін экономикалық жағдайларды бағалауға үйретеді.

Тағы бір тапсырма:

«Айжан бір айда интернет қызметіне 5000 теңге жұмсады. Келесі айда төлем 10%-ға өсті. Ол енді қанша төлейді?»

Осындай есептер арқылы оқушылар қаржылық сауаттылық элементтерін де меңгереді.

Масштаб тақырыбындағы практикалық тапсырмалар

Масштаб тақырыбы оқушылардың кеңістіктік ойлауын және математикалық білімді практикада қолдану дағдыларын дамытады.

Мысалы:

«Картада екі елді мекеннің арақашықтығы 7 см. Картаның масштабы 1:200 000. Нақты қашықтықты табыңыз.»

Бұл тапсырма география пәнімен пәнаралық байланысты жүзеге асырады. Сонымен қатар оқушылар картамен жұмыс істеуді үйренеді.

Тағы бір мысал:

«Сынып бөлмесінің ұзындығы 8 м, ені 6 м. Осы бөлменің жоспарын 1:100 масштабымен салыңыз.»

Мұндай тапсырмалар жобалық және зерттеушілік қабілеттердің қалыптасуына ықпал етеді.

Статистикалық мәліметтерді талдау

Қазіргі қоғамда ақпарат көлемі үнемі артып келеді. Сондықтан оқушыларды деректерді талдауға үйрету маңызды міндеттердің бірі болып саналады.

Мысалы:

«6-сынып оқушыларының сүйікті спорт түрлері бойынша сауалнама жүргізілді:

• футбол – 12 оқушы;

• волейбол – 8 оқушы;

• баскетбол – 5 оқушы;

• жүзу – 5 оқушы.

Диаграмма құрыңыз және қорытынды жасаңыз.»

Бұл тапсырма оқушылардың мәліметтерді жинақтау, салыстыру және қорытынды шығару дағдыларын қалыптастырады.

Математиканы өмірмен байланыстыру

Функционалдық сауаттылықты дамытуда өмірлік жағдаяттарға негізделген есептердің рөлі ерекше.

Мысалы:

«Отбасы жазғы демалысқа шығуды жоспарлады. Бір адамға жол ақысы – 15 000 теңге, қонақүй құны тәулігіне – 12 000 теңге. Төрт адамнан тұратын отбасы үш күн демалады. Жалпы шығынды есептеңіз.»

Бұл тапсырма оқушыларды жоспарлау, шығындарды есептеу және шешім қабылдау дағдыларына баулиды.

Тағы бір тапсырма:

«Бөлмені жөндеуге ұзындығы 4 м және ені 3 м болатын еденге ламинат төсеу қажет. Бір шаршы метр ламинаттың бағасы 4500 теңге. Барлық шығынды есептеңіз.»

Осындай тапсырмалар оқушылардың математиканың өмірдегі маңызын түсінуіне мүмкіндік береді.

Функционалдық тапсырмаларды ұйымдастырудың тиімді әдістері

Функционалдық сауаттылыққа бағытталған тапсырмаларды ұйымдастыруда мұғалім бірнеше әдістерді тиімді қолдануы қажет.

Біріншіден, проблемалық жағдаяттар құру. Сабақ басында өмірден алынған мәселені ұсыну оқушылардың қызығушылығын арттырады.

Екіншіден, топтық жұмыс ұйымдастыру. Оқушылар бірлесіп талдау жасап, әртүрлі шешу жолдарын ұсынады. Бұл олардың коммуникативтік дағдыларын дамытады.

Үшіншіден, зерттеу тапсырмаларын қолдану. Оқушылар өздігінен ақпарат жинап, оны математикалық тұрғыдан өңдейді.

Төртіншіден, цифрлық білім беру ресурстарын пайдалану. Интерактивті платформалар мен компьютерлік бағдарламалар оқушылардың қызығушылығын арттырып, функционалдық тапсырмаларды орындауды жеңілдетеді.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, функционалдық сауаттылыққа бағытталған тапсырмалар 6-сынып математика сабақтарының тиімділігін арттырудың маңызды құралы болып табылады. Мұндай тапсырмалар оқушылардың логикалық ойлауын, зерттеушілік қабілеттерін, ақпаратпен жұмыс жасау дағдыларын және алған білімдерін күнделікті өмірде қолдану құзыреттілігін қалыптастырады.

Математикалық білімнің басты мақсаты – формулаларды жаттату емес, оқушыларды өмірде кездесетін мәселелерді математикалық тәсілдер арқылы шеше алатын тұлға ретінде тәрбиелеу. Сондықтан әрбір математика сабағында функционалдық сауаттылыққа негізделген практикалық тапсырмаларды жүйелі түрде енгізу – бүгінгі күннің маңызды педагогикалық міндеттерінің бірі.