6-сынып оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамытуға арналған мәтіндер жүйесі (авторлық бағдарлама)

Автор: Абдрашева Торгын Балтабаевна
қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі,
Қостанай облысы әкімдігі білім басқармасының
«Қостанай қаласы білім бөлімінің №7 жалпы білім беретін мектебі» КММ

Аңдатпа

Мақалада 6-сынып оқушыларының функционалдық сауаттылығын қалыптастыру мен дамытуға арналған авторлық бағдарламаның мазмұны мен құрылымы сипатталады. Бағдарлама оқу үдерісін жаңартылған білім мазмұнымен, өмірмен байланыстырылған мәтіндер жүйесімен ұштастыра отырып, оқушылардың танымдық белсенділігін, ойлау мәдениетін және тілдік құзыреттілігін арттыруға бағытталған.

Түйінді сөздер: функционалдық сауаттылық, мәтіндік жүйе, оқылым, жазылым, танымдық қабілет, авторлық бағдарлама.

Кіріспе

Қазіргі таңда білім беру жүйесінің негізгі мақсаты – оқушылардың алған білімін күнделікті өмірде тиімді пайдалана алатын функционалды тұлға ретінде қалыптастыру. Бұл міндет функционалдық сауаттылықты дамыту арқылы жүзеге асады. Функционалдық сауаттылық – адамның оқу, жазу, ойлау, талдау, салыстыру және алынған ақпаратты өмірлік жағдаяттарда қолдана алу қабілеті.

Осы бағытта қазақ тілі мен әдебиеті пәндерінің әлеуетін тиімді пайдалану арқылы оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыру өзекті мәселе болып отыр. Бұл мақсатқа жетудің бір жолы – арнайы әзірленген мәтіндер жүйесін оқу процесіне енгізу.

Бағдарламаның мақсаты мен міндеттері:

«6-сынып оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамытуға арналған мәтіндер жүйесі» атты авторлық бағдарлама оқушылардың мәтінмен жұмыс жасау, ақпаратты талдау, өз ойын жүйелі жеткізу және өмірмен байланыстыра білу қабілеттерін дамытуға бағытталған.

Бағдарламаның басты мақсаттары:

оқушылардың мәтінді түсіну, талдау, қорытынды жасау дағдыларын жетілдіру;

ақпаратты саралау және өмірлік жағдаяттарда қолдану білігін дамыту;

тілдік нормаларды сақтай отырып, өз ойын жазбаша және ауызша жеткізуге үйрету;

оқу материалдары арқылы оқушылардың ойлау және шығармашылық қабілеттерін қалыптастыру.

Бағдарламаның құрылымы мен мазмұны:

Бағдарлама 34 сағатқа жоспарланған (аптасына 1 сағат) және төрт негізгі мазмұндық бағытты қамтиды:

Танымдық бағыт: табиғат, экология, ғылым, мәдениет тақырыптарындағы ақпараттық мәтіндер.

Әлеуметтік-тұрмыстық бағыт: күнделікті өмірде кездесетін хабарландыру, нұсқаулық, ереже мәтіндері.

Көркем бағыт: қазақ жазушыларының шағын әңгімелері, мысалдар, өлең үзінділері.

Рефлексиялық бағыт: пікір білдіру, ой толғау, салыстыру және бағалау мәтіндері.

Әр мәтін оқу мақсатына сәйкес іріктеліп, оған байланысты оқылым, талдау және шығармашылық тапсырмалар құрастырылған.

Мысалы:

Мәтін мазмұнын қысқаша жоспарлау;

Негізгі ойды табу және дәлелдеу;

Мәтін бойынша диалог құру;

Өмірмен байланыстыра мысал келтіру;

Шағын пікір немесе эссе жазу.

Қолданылатын әдістер мен технологиялар

Бағдарламада белсенді оқыту әдістері мен заманауи технологиялар қолданылады:

Сыни тұрғыдан ойлау стратегиялары («INSERT», «БББ», «Венн диаграммасы»);

CLIL әдісі (пәнаралық байланыс орнату арқылы тілдік және танымдық дағдыларды дамыту);

Жоба әдісі (оқушыларды зерттеу мен ізденіске баулу);

Диалогтік оқыту (пікір алмасу мен талқылау арқылы ойды дамыту).

Бұл тәсілдер оқушыларды мәтінді жай қабылдаушыдан белсенді талдаушы, интерпретациялаушы деңгейіне көтереді.

Бағдарламаның күтілетін нәтижелері

Бағдарлама соңында оқушылар:

әртүрлі типтегі мәтіндерді түсініп, негізгі ойын анықтай алады;

мәтін мазмұнын өз сөзімен мазмұндап, қорытынды жасайды;

мәтін мазмұнын өмірмен байланыстырып, өз пікірін білдіреді;

тіл мәдениетін, сөздік қорын және сауатты жазу дағдыларын жетілдіреді.

Мұндай нәтижелер оқушылардың оқу әрекетіне деген қызығушылығын арттырып, оларды өмірге бейім, ойлы тұлға ретінде қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Қорытынды

Авторлық бағдарлама функционалдық сауаттылықты дамытуға бағытталған заманауи әдістемелік құрал болып табылады. Мәтіндер жүйесі арқылы оқушылар тек тілдік білімін жетілдіріп қана қоймай, шынайы өмірлік жағдаяттарда өз ойын еркін жеткізе алатын, ақпаратпен сауатты жұмыс істейтін тұлға ретінде дамиды.

Бағдарламаны оқу үдерісіне енгізу – білім сапасын арттырудың, оқушылардың танымдық қызығушылығын дамытудың және заманауи талаптарға сай функционалды сауатты ұрпақ тәрбиелеудің тиімді жолы болып табылады.

Пайдаланылған әдебиеттер:

Қазақстан Республикасының жалпы орта білім берудің мемлекеттік стандарты. – Астана, 2023.

ҚР Оқу-ағарту министрлігі. Қазақ тілі пәні бойынша оқу бағдарламасы (5–9 сыныптар). – Астана, 2022.

Жұмабаева Қ. Функционалдық сауаттылық негіздері. – Алматы: Рауан, 2021.

Ахметова А. Мәтінмен жұмыс істеудің әдіс-тәсілдері. – Алматы: Қазақ университеті, 2020.

Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2050 стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты. – Астана, 2012.