7-8 сыныптарға арналған инклюзивті география

А бай облысы Бесқарағай ауданы

«Башкөл негізгі мектебі» КММ

«7-8 сыныптарға арналған инклюзивті география»

әдістемелік құрал

Автор: Ахметова Ж.М.

2025

Түсіндірме жазба

Қазіргі білім беру жүйесінің басты бағыты – әрбір білім алушыға сапалы, қолжетімді және тең мүмкіндіктерге негізделген білім беру ортасын қалыптастыру. Осы тұрғыда инклюзивті білім беру идеясы ерекше мәнге ие болып отыр. Ерекше білім беру қажеттіліктері бар (ЕБҚ) білім алушыларды жалпы білім беру үдерісіне тиімді кіріктіру – педагогтердің кәсіби шеберлігі мен әдістемелік даярлығына тікелей байланысты.

География пәні – табиғи және қоғамдық құбылыстарды кеңістікте түсіндіретін, оқушылардың дүниетанымын қалыптастыратын маңызды пәндердің бірі. Алайда бұл пәнді меңгеру барысында ЕБҚ білім алушылары бірқатар қиындықтарға тап болады. Олар ақпаратты қабылдау, есте сақтау, кеңістіктік ойлау, картамен жұмыс жасау, себеп-салдарлық байланыстарды анықтау сияқты дағдыларды қалыптастыруда қосымша қолдауды қажет етеді. Сондықтан географияны оқытуда дәстүрлі әдістермен шектелмей, білім алушылардың жеке ерекшеліктерін ескеретін заманауи, икемді және бейімделген стратегияларды қолдану қажеттілігі туындайды.

Осы әдістемелік құрал 7–8 сыныптардағы ЕБҚ білім алушыларына география пәнін оқытудың заманауи стратегияларын ұсынуға арналған. Құралда инклюзивті білім беру талаптарына сәйкес оқыту әдістері, саралап оқыту тәсілдері, көрнекілік пен практикалық әрекетке негізделген тапсырмалар жүйесі қарастырылған. Сонымен қатар оқушылардың танымдық белсенділігін арттыруға, пәнге қызығушылығын оятуға бағытталған әдістер қамтылған.

Әдістемелік құралды әзірлеу барысында ЕБҚ білім алушыларының психологиялық-физиологиялық ерекшеліктері, оқу қарқыны, қабылдау мүмкіндіктері және білім мазмұнын меңгеру деңгейі ескерілді. Ұсынылған стратегиялар мұғалімге сабақты жоспарлау мен өткізуде икемділік беріп, әр оқушының әлеуетін ашуға мүмкіндік жасайды. География сабақтарында интерактивті әдістерді, көрнекі құралдарды, өмірмен байланысты тапсырмаларды қолдану арқылы білім алушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту көзделеді.

Ұсынылған әдістемелік құрал география пәні мұғалімдеріне, инклюзивті білім беру саласында жұмыс істейтін педагогтерге, сондай-ақ білім беру ұйымдарының әдіскерлеріне практикалық көмекші құрал ретінде ұсынылады.

ӨЗЕКТІЛІГІ

Қазіргі уақытта инклюзивті білім беру жағдайында ЕБҚ білім алушыларына пәндік білімді қолжетімді түрде ұсыну – өзекті мәселе. География пәнін оқытуда арнайы бейімделген стратегиялар мен әдістемелік құралдардың жеткіліксіздігі педагогтерге қиындық тудырады. Осы құралдың өзектілігі – 7–8 сыныптарда география пәнін ЕБҚ білім алушыларына тиімді, түсінікті және қызықты етіп оқытуға бағытталған заманауи стратегияларды жүйелеуінде.

МАҚСАТЫ

7–8 сыныптардағы ерекше білім беру қажеттіліктері бар білім алушыларға география пәнін оқытудың заманауи, тиімді және қолжетімді стратегияларын ұсыну, мұғалімнің әдістемелік құзыреттілігін арттыру.

МІНДЕТТЕРІ

-ЕБҚ білім алушыларының оқу ерекшеліктерін ескере отырып, географияны оқытудың тиімді әдістерін анықтау;

-География сабақтарында қолдануға болатын заманауи оқыту стратегияларын жүйелеу;

-Саралап және бейімделген тапсырмалар арқылы оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру;

-Картамен, сызбамен және көрнекі құралдармен жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру;

-Мұғалімдерге инклюзивті білім беру жағдайында практикалық әдістемелік қолдау көрсету.

ЕБҚ білім алушыларының психологиялық-физиологиялық ерекшеліктері

Қазіргі инклюзивті білім беру жағдайында ерекше білім беру қажеттіліктері бар (ЕБҚ) білім алушыларды оқыту – білім беру жүйесінің маңызды бағыттарының бірі болып табылады. География пәні мазмұнының күрделілігі, кеңістіктік ұғымдарға, картамен жұмысқа, талдау мен салыстыруға негізделуі ЕБҚ білім алушыларының психологиялық-физиологиялық ерекшеліктерін ескеруді талап етеді.

ЕБҚ білім алушыларының психологиялық ерекшеліктері ең алдымен танымдық үдерістердің дамуымен байланысты. Көптеген оқушыларда зейіннің тұрақсыздығы, тез алаңдауы, ақпаратты ұзақ уақыт бойы қабылдауда қиындықтар кездеседі. География сабақтарында көлемді мәтіндер, күрделі терминдер мен абстрактілі ұғымдар бұл оқушылар үшін ауыр болуы мүмкін. Сондықтан оқу материалы қысқа, нақты, визуалды тіректер арқылы ұсынылуы қажет.

Есте сақтау қабілетінің ерекшелігі де маңызды рөл атқарады. ЕБҚ білім алушылары көбіне механикалық есте сақтауға сүйенеді, ал логикалық есте сақтау баяу қалыптасады. Географиялық атауларды, бағыттарды, табиғи нысандарды есте сақтау үшін қайталау, ассоциация, пиктограмма, сызба, карта-схемалар тиімді болып табылады. Бір ақпаратты әртүрлі формада (ауызша, көрнекі, практикалық) беру есте сақтауды күшейтеді.

Ойлау үдерісінде нақты-бейнелі ойлау басым келеді. Абстрактілі ұғымдар (климаттық белдеулер, географиялық заңдылықтар, себеп-салдар байланыстары) қиын қабылданады. Сондықтан географияны оқытуда өмірмен байланыс, нақты мысалдар, салыстыру, модельдеу әдістері кеңінен қолданылуы тиіс. Мысалы, климатты түсіндіруде жергілікті ауа райымен байланыстыру, картамен жұмыс кезінде өз өңірінен бастау оқушының түсінуін жеңілдетеді.

Физиологиялық ерекшеліктерге келсек, кейбір ЕБҚ білім алушыларда көру, есту, қимыл-қозғалыс немесе сөйлеу функцияларының бұзылыстары кездесуі мүмкін. Бұл география сабақтарында арнайы бейімдеуді талап етеді. Көру қабілеті әлсіз оқушылар үшін ірі шрифті карталар, айқын түстер, тактильді материалдар қажет. Естуінде қиындығы бар оқушыларға визуалды нұсқаулар, жазбаша тапсырмалар, қимыл-ишара арқылы түсіндіру тиімді.

Қимыл-қозғалыс жүйесінде шектеуі бар оқушылар үшін сабақ құрылымы икемді болуы керек. Ұзақ уақыт бір қалыпта отыру олардың шаршауын күшейтеді, сондықтан қысқа сергіту сәттері, тапсырмаларды кезең-кезеңімен орындау ұсынылады. География сабағында бұл картамен жұмыс, суреттерді орналастыру, интерактивті тапсырмалар арқылы жүзеге асады.

Эмоциялық-ерік саласында ЕБҚ білім алушылары жиі сенімсіздік, қорқыныш, сәтсіздіктен қашу мінез-құлқын көрсетеді. Бұл жағдайда мұғалімнің қолдауы, жағымды кері байланысы, жетістікке жету жағдайын жасау аса маңызды. География пәнінде дұрыс жауаптан гөрі әрекетті бағалау, «сен тырыстың», «дұрыс бағытта ойладың» деген қолдау сөздері оқушының мотивациясын арттырады.

География пәнін ЕБҚ білім алушыларына оқытуда олардың психологиялық-физиологиялық ерекшеліктерін ескеру – оқу үдерісінің тиімділігін арттырудың негізгі шарты. Көрнекілікке негізделген, кезең-кезеңімен ұйымдастырылған, қолдауға бағытталған оқыту тәсілдері арқылы әрбір оқушының білім алу мүмкіндігін кеңейтуге болады. Инклюзивті ортада география пәні тек білім көзі ғана емес, оқушының кеңістікті түсінуіне, қоршаған ортаны тануына және өзіне деген сенімін қалыптастыруға ықпал ететін маңызды құралға айналады.

ЕБҚ білім алушыларының оқу ерекшеліктерін ескере отырып, географияны оқытудың тиімді әдістері

Жаңа технологиялық әдістерді қолдана отырып, сапалы және терең білім беру, олардың ойлау есте сақтау, көру қабілеттерін жетілдіру уақытты дұрыс пайдалану болып табылады.

«Технология» - гректің өнер, шеберлік ғылымы деген сөзден шыққан. Технологиялық оқыту түріндегі педагогика саласында 1195 жылдан бастап пайдалан бастады. Мұғалім зерттеуші , тәжірибе жинақтаушы, алмастырушы болып, ұтымды әдістерді көрсету керек. Ең алдымен мұғалім өзі дайын болуы керек, жүйеге келтірілген іскерлік жұмыс оқушыға қызықты болады. Оқушылардың таным, ой қабілеттерін дамыту үшін сабақты сан түрлі әдіс тәсілдерді қолдану қажет. Әсіресе жаңа буын оқулықтармен әр деңгейге бөліп оқушылардың өздігінен белсенділігін арттыруға ерекше көңіл бөлінуі қажет.

Сонымен оқыту технологиясы бұрыннан келе жатқан классикалық педагогика жетістіктерінен іздене отырып оны жаңа өнімді әдістермен байытуды, білім алуды, оқушының өз іс-әрекетінен ұйымдастыру арқылы жүзеге асыруды талап етеді

География пәні – өзіндік ерекшелігі бар әрбір оқушыны қызықтыра білетін, тылсым ғажайып сырға толы тән. География пәнінің тағы бір ерекшелігі – оқушылар өздігінен ізденіп білім дағдысын толықтыруға, қосымша мәліметтер жинақтауға, сөзжұмбақтар құрастыру, рефераттар даярлау, интернет жүйесін қолдану, слайдтар жасау сияқты жұмыс түрінен өткізуге тиімділігі. Әрине мұндай заман талабына сай білім беріп, ынталандыру үшін сабақты қызықты әрі түрлендіре өткізу қажет. Қазіргі таңда педагогика саласында туындап жатқан жаңа технологиялардың маңызы зор. Мұндай сабақтар оқушының пәнге деген қызығушылығын арттырады. Сонымен қатар логикалық ойлау, есте сақтау қабілеттерін дамытады. Осы мақсатымды жүзеге асыру үшін деңгейлік тапсырмаларды орындатамын «Сандар сөйлейді», «Кім жылдам», «Семантикалық карта», «Адасқан нысанды табу», «Мен - өзенмін», «Тұлғаны тану» сияқты тәсілдерін пысықтау, қорытындылау сабақтарында жиі қолданамыз.

Жалпы білім беру жүйесіне енгізілген жаңалыққа оқушыладың білімін тексеруде:

-топпен жұмыс істеуді ұйымдастыру

-оқушының өзін-өзі тексеруі

- оқушылардың бірін-бірі тексеруі

- оқытудың модельді жүйесі

- дарынды балалармен жұмыс істеудің жаңаша әдіс-тәсілдерін қолдану жатады.

География сабағына қажетті көрнекілік, жаңаны тану ретінде де, ой немесе әңгімені елестету үшін де, аңғарымдылығын дамыту үшін де, материалды еске сақтау үшін де қолданылады. Көрнекілік құралдар оқу үрдісінің барлық кезеңдерінде қолданылады: жаңа білімді хабарлаған кезде, кейде мұғалім жаңа білімді хабарлауы орнына (мысалы, кинофильмді көрсету, тәжірибе жасау); білімді орнықтыру және іскерлік пен дағдыны қалыптастыру кезінде үйге берілген тапсырмаларды орындаған кезде сызбаларды сызу, кестелерді жасау, суреттемелерді орындау және т.б.; меңгеруді бақылаған кезде (мысалы, карта, кесте бойынша айтып беру, аспаптар құрлысын түсіндіру). Көрнекілік оқушылардың жас ерекшілігін ескере отырып пайдаланылады.

Ең тиімдісі– көрсетілген оқыту жүйелерінің барлығы үйлесімді болуы керек. Бірақ қазір қоғамға ерекше, денсаулығы мықты, қызықты, ойшыл, тәуелсіз тұлғалар қажет. Осылайша, жаңа технологиялар оқыту процесін радикалды өзгертуі мүмкін. Оның мақсаты – оқушыларды оқу барысында қуанышқа бөлеу, жүректерінде өздерін бағалай білетін сезім тудыру болып табылады.

Жаңа техналогия бойынша, әдістемелік жүйенің басты бөліктерінің бірі-жаңа техналогияны пайдалану арқылы жеке тұлғаны дамыту. Осы талаптарды орындау үшін,біріншіден оқушылардың оқудағы іс-әрекеті арқылы ойлау дағдыларын жетілдіру, өз бетінше білім алуына әрекет ету.екіншіден оқытудың дербес және топтық түрлері арқылы оқытушыға сенім арту,мұғалім-ұйымдастырушы, бағыт беруші. Үшіншіден жаңа техналогияның мақсаты-оқытуды ізгілендіру.

Қазіргі заманда педагогикалық ой тұжырымдардан оқушыларға еркін білім беру,оқушының жекеліктұлғалық күшін дамыту,оныңшығармашылық мүмкіндігін дамыту басты роль атқарып отыр. Олай болса қазіргі ұстаздар қамуының алдыңғы үлкен мақсат: өмірдің барлық саласындағы белсенді, шығармашылық іс-әрекетіне қаблетті еркін және жан-жақты жетілген тұлға тәрбиелеу.

Қазіргі оқу процесін ұйымдастыру тек қана білім берумен шектелмейді, оқушының жан-жақты дамуына,ақыл-ойы ойлау тәсілдеріне үйрету, дағдылндыру. Оқытудың жаңа техналогияларының барлығы оқушылардың өз бетінше білім алу дағдыларын қалыптастыруға бағыттаоған.оқудың жаңа техналгиясы оқу мен мазмұнын тұжырымдауға арналған әдістер мен құралдардың жиынтығы. Оқушылардың білім білік дағдыларын жетілдіру үшін оқудың жаңа техналогиясы бойынша, дифференциалды және дербес деңгейлік принцептерінің талаптарына сәйкес сабақты әртүрлі әдіс тәсілдерімен өткізу.

Ерекше білім беру қажеттіліктері бар (ЕБҚ) білім алушыларды оқытуда ең алдымен олардың танымдық, психологиялық және физиологиялық ерекшеліктерін ескеру қажет. Бұл білім алушылардың ақпаратты қабылдау жылдамдығы, есте сақтау қабілеті, зейін тұрақтылығы, кеңістіктік ойлауы мен сөйлеу дағдылары біркелкі емес. Сондықтан география пәнін оқытуда әмбебап, бірақ бейімделген әдістер жүйесін қолдану – оқу нәтижесінің тиімділігін арттырудың негізгі шарты.

География пәні картамен жұмыс, кеңістікті елестету, себеп-салдарлық байланыстарды анықтау, табиғи және әлеуметтік үдерістерді салыстыру сияқты күрделі танымдық әрекеттерді талап етеді. ЕБҚ білім алушылары үшін бұл әрекеттерді орындау қосымша қолдауды қажет етеді. Осыған байланысты оқыту әдістері түсінікті, көрнекі, әрекетке негізделген және кезең-кезеңмен ұйымдастырылуы тиіс.

1. Көрнекілікке негізделген оқыту әдістері

ЕБҚ білім алушылары ақпаратты визуалды түрде қабылдағанда оны жақсы меңгереді. Сондықтан география сабақтарында суреттер, схемалар, диаграммалар, карталар, пиктограммалар кеңінен қолданылуы қажет. Көрнекілік әдісі күрделі ұғымдарды жеңілдетіп, есте сақтауды жеңілдетеді.

Мысалы, климаттық белдеулерді түсіндіруде мәтіндік сипаттамадан гөрі түспен бөлінген карта, инфографика немесе қарапайым схема тиімді болады. Табиғат зоналарын оқытуда нақты фотосуреттер мен салыстырмалы диаграммалар оқушылардың қызығушылығын арттырады. Бұл әдіс әсіресе көру арқылы қабылдауы басым ЕБҚ білім алушылары үшін маңызды.

2. Қадамдап (кезеңдеп) оқыту әдісі

Көптеген ЕБҚ білім алушылары үшін ақпараттың бірден көп мөлшерде берілуі қиындық тудырады. Сондықтан оқу материалы шағын бөліктерге бөлініп, әр кезеңде нақты бір мақсатқа бағытталуы қажет. Бұл әдіс оқушының оқу жүктемесін азайтып, тапсырманы сәтті орындауына мүмкіндік береді.

Мысалы, картамен жұмыс кезінде алдымен «картаны тану», кейін «бағдарлау», одан соң «нысандарды табу» кезеңдері ретімен ұйымдастырылады. Әр кезеңде мұғалімнің қолдауы мен кері байланысы маңызды рөл атқарады.

3. Саралап оқыту әдісі

Саралап оқыту – ЕБҚ білім алушыларына арналған ең тиімді әдістердің бірі. Бұл әдіс әр оқушының мүмкіндігіне қарай тапсырманың мазмұнын, көлемін және күрделілік деңгейін өзгертуге мүмкіндік береді. География сабағында бір тақырып бойынша бірнеше деңгейдегі тапсырмалар ұсынылады.

Мысалы, бір оқушы картадан нысанды табумен шектелсе, екіншісі сол нысанның ерекшелігін сипаттайды, ал үшіншісі салыстыру жұмысын орындайды. Бұл әдіс оқушылардың өзіне деген сенімділігін арттырып, сәттілік жағдайын қалыптастырады.

4. Практикалық-әрекеттік әдіс

ЕБҚ білім алушылары үшін теориялық білімнен гөрі практикалық әрекет арқылы меңгеру тиімді. Сондықтан география сабақтарында макет жасау, картаға белгі қою, суретпен жұмыс, бағыт-бағдар анықтау сияқты әрекеттер кеңінен қолданылуы тиіс.

Мысалы, «Қазақстанның жер бедері» тақырыбында оқушылар пластилин немесе қағаз арқылы қарапайым рельеф макетін жасай алады. Бұл әрекет арқылы олар ұғымды жақсы түсінеді әрі қол моторикасы дамиды.

5. Ойын элементтерін қолдану әдісі

Ойын технологиялары ЕБҚ білім алушыларының сабаққа қызығушылығын арттырып, эмоционалдық қолайлы орта қалыптастырады. Географиялық лото, сәйкестендіру ойындары, «дұрыс-бұрыс», «картамен жарыс» сияқты ойындар арқылы оқушылар білімді еркін меңгереді.

Бұл әдіс әсіресе зейіні тұрақсыз, тез шаршайтын оқушылар үшін тиімді, себебі ойын әрекеті арқылы оқу процесі жеңіл қабылданады.

6. Коммуникативтік қолдау әдісі

ЕБҚ білім алушыларына қысқа, нақты, түсінікті нұсқаулар беру маңызды. Мұғалімнің жылы қарым-қатынасы, қолдаушы сөзі оқушының оқу мотивациясын арттырады. География сабағында сұрақ-жауап, ауызша түсіндіру, бірге талқылау әдістері жүйелі қолданылуы тиіс.

7.Қолмен сезу карталары (тактильді карталар)

1. Қолмен сезу картасы дегеніміз не?

Қолмен сезу карталары (тактильді карталар) – географиялық нысандарды көру арқылы ғана емес, қолмен ұстап, сезу арқылы қабылдауға арналған арнайы бейімделген карталар. Бұл карталар әсіресе:

көру қабілеті төмен;

зейіні тұрақсыз;

кеңістікті елестетуде қиналатын;

танымдық дамуы баяу ЕБҚ білім алушылары үшін тиімді.

Тактильді картада нысандар көлемді, бедерлі, әртүрлі материалмен белгіленеді. Оқушы саусақ ұшымен материк, тау, өзен, теңіз шекарасын сезіп, кеңістіктік түсінігін қалыптастырады.

2. Қолмен сезу карталарының маңызы

География – кеңістікті елестетуді талап ететін пән. Ал ЕБҚ оқушылары үшін бұл қабілет көбіне қиындық туғызады. Қолмен сезу карталары:

абстрактілі ұғымдарды нақтылайды;

есте сақтауды жеңілдетеді;

оқу мотивациясын арттырады;

оқушының өзін сенімді сезінуіне ықпал етеді.

Бір карта – бір түсінік қағидасы сақталса, нәтиже әлдеқайда жоғары болады.

3. Тактильді карталарды жасау тәсілдері (қарапайым)

Мұндай карталарды міндетті түрде қымбат құралмен жасау шарт емес.

Қолдануға болатын материалдар:

картон, ватман;

фетр, киіз;

құм, жарма, жіп;

жапсырма қағаз;

ермексаз, пластилин.

Белгілеу үлгісі:

өзен – жіппен немесе бедерлі сызықпен;

тау – пластилиннен көтеріңкі;

орман – кедір-бұдыр мата;

су айдыны – тегіс, салқын материал.

4. Сабақта қолдану жолдары

1) Таныстыру кезеңі

Мұғалім карта элементтерін жеке-жеке таныстырады.

«Бұл – тау», «Бұл – өзен» деп қолмен жүргізіп көрсетеді.

2) Бекіту кезеңі

Оқушыға тапсырма:

«Қолыңмен тау орналасқан жерді тап»;

«Өзен қай бағытта ағып жатыр?».

3) Сөйлеуді дамыту

Белгі бойынша сөйлем құрау:

«Бұл жерде тау бар»

«Өзен материк арқылы ағып өтеді».

5. ЕБҚ оқушыларына арналған тапсырма үлгілері

Жеңіл деңгей

Қолмен материкті тап.

Өзенді саусағыңмен көрсет.

Орташа деңгей

Тау мен жазықты салыстыр.

Қай нысан үлкен?

Күрделі емес шығармашылық

Картаға қарап бір сөйлем айт.

«Маған ең қатты сезілген нысан…»

6. Мұғалімге практикалық ұсыныстар

Бір сабақта 1 тактильді карта жеткілікті.

Картаның өлшемі үлкен, элементтері анық болсын.

Оқушыға асықпай, уақыт беру маңызды.

Міндетті түрде ауызша қолдау көрсету.

Кейде бір картаны ұстап көру – түсінбеген тақырыпты бірден ашып береді.

Қолмен сезу карталары – география сабағында инклюзивті білім берудің тиімді құралдарының бірі. Олар ЕБҚ білім алушыларының кеңістікті қабылдауын дамытып қана қоймай, пәнге деген қызығушылығын арттырады. Мұндай карталарды жүйелі қолдану арқылы география сабағын қолжетімді, түсінікті және қолдаушы ортаға айналдыруға болады.

7.«Қысқа виртуалды саяхат» стратегиясы (AR/VR, 2–3 минут)

5

Жалпы формат (барлық тапсырмаға ортақ)

Ұзақтығы: 2–3 минут

Құрал: телефон / планшет

Формат: видео немесе AR/VR тур (QR-код арқылы)

Тапсырма: қара → байқа → айт → таңд

Жауап: ауызша / сурет таңдау / 1–2 сөз

1-тапсырма. Тау жотасына саяхат. Кюар арқылы бейнематериалды қарап, сұрақтарға жауап бер.

Сұрақтар (қысқа):

• Не байқадың?

• Тау биік пе, аласа ма?

• Қандай түстерді көрдің?

Қолдау:
– түс пиктограммасы
– биіктік белгісі

2-тапсырма. Өзен ағысын бақыла

Өзен суының режимі, гидрограф және ағыстар туралы
https://www.youtube.com/watch?v=IseiOQwILsk

Нұсқау:
Өзеннің қалай ағатынын қара.

Сұрақтар:

Өзен қай бағытта ағады?

Су жылдам ба, баяу ма?

3-тапсырма. Циклон қозғалысы

Видео: «Cyclone movement satellite animation»

Нұсқау:
Айналып қозғалған бұлттарды бақыла.

Сұрақтар:

Бұлттар қалай қозғалды?

Ауа райы қандай болады деп ойлайсың?

Дайын жауап үлгісі:
«Циклон – айналып қозғалады»

4-тапсырма. Мұздықтар әлемі

Видео: «Glacier melting animation»

Нұсқау:
Мұздықты мұқият қара.

Сұрақтар:

Мұздық қандай түсте?

Ол өзгеріп жатыр ма?

5-тапсырма. Шөлге саяхат

Видео: «Desert landscape aerial view»

Нұсқау:
Шөлді көріп шық.

Сұрақтар:

Су бар ма?

Түсі қандай?

6-тапсырма. Жаңбыр бұлты (циклон жалғасы)

Видео: «Rain cloud formation animation»

Нұсқау:
Бұлттан не болатынын қара.

Сұрақтар:

Жаңбыр жауды мА

Ауа салқындай ма?

7-тапсырма. Таудағы өзен

Видео: «Mountain river source animation»

Нұсқау:
Өзеннің қайдан басталатынын бақыла.

Сұрақтар:

Өзен қай жерден шықты?

Таумен байланысты ма?

Сөйлем үлгісі:
«Өзен таудан басталады»

ЕБҚ оқушылары үшін тиімділігі

Қысқа уақыт – шаршатпайды

Көру + есту – қабылдау жеңіл
Таңдау бар – қорқыныш жоқ

Сөйлеуге итермелейді – тіл дамиды

Шынайы әсер – есте сақталады

Қадамдап жұмыс – сенімділік береді

Т апсырма: «Қайсысы Жерге ұқсайды?» (визуалды салыстыру)

Мақсаты:

Жердің шар тәрізді екенін визуалды түрде түсіну.

Нұсқаулық:

Оқушы суреттерге қарайды да, сұрақтарға жауап береді.

Тапсырма:

Қай сурет Жерге ұқсайды?

(дұрыс жауабын саусақпен көрсет немесе дөңгелектеп сыз)

Неліктен осы суретті таңдадың?

Таңдау нұсқалары:

Доп, Қорап, Жазық карта

Күтілетін жауап:

Доп (шар)

Жер дөңгелек, шарға ұқсайды

ЕБҚ бейімдеу:

Сөйлемді толық айту талап етілмейді

«Доп – дұрыс» деп айту жеткілікті

QR ішіндегі сілтеме (видео mp4):

1 . Тау жыныстары мен минералдар

Тапсырма (ауызша + көрсету):

Мұғалім айтады, бала көрсетеді

Тас қайсысы? → (бала тас суретін көрсетеді)

Алтын қайсысы? → (минералды көрсетеді)

Бағалау: көрсетті / көрсете алмады

2. Жер бедерінің түрлері

Тапсырма:

Мұғалім бір сөз айтады, бала саусағымен көрсетеді.

• Тау

• Жазық

• Аңғар

❗ Оқушыдан оқу талап етілмейді
✔ Тек тану жеткілікті

3. Жер сілкінісі мен жанартаулар

Тапсырма:

Сұрақ – жауап (1 сөзбен):

От, түтін шығып жатыр → Жанартау
Жер жарылып жатыр → Жер сілкінісі

Қосымша:
Бұлар қауіпті (иә / жоқ)

4 . Атмосфераның құрамы мен құрылысы

Т апсырма:

Мұғалім түсіндіреді:

Бұл – ауа

Ауа бізді қоршап тұр

Сұрақ: Ауа керек пе? → Иә

✔ Бас изеу / ауызша жауап жеткілікті

5 . Ауа температурасы

Тапсырма:

Суретке қарап таңдайды:

☀ Күн → Жылы
❄Қар → Суық

Құралды көрсет:
Термометр

6 . Атмосфералық қысым және жел

Тапсырма:

Мұғалім айтады:

👉 Жел соғып тұр

Сұрақ:

• Жел деген не

• ✔ Ауа қозғалады

(қолымен көрсетуге болады)

1. Гидросфера. Дүниежүзілік мұхит

Қысқа видео (мәтінсіз):

https://svs.gsfc.nasa.gov/vis/a000000/a004700/a004734/earth_oceans.mp4

Тапсырма (көрсету):

Су көп пе? → Иә

Бұл не? → Мұхит

✔ Бас изеу / саусақпен көрсету жеткілікті

2. Өзендер және көлдер

https://svs.gsfc.nasa.gov/vis/a000000/a003900/a003941/river_to_sea.mp4

Тапсырма:

Ағып жатқан су → Өзен
Тұйық су → Көл

✔ Мұғалім айтады – бала көрсетеді

3. Жер асты сулары мен мұздықтар

Видео:

https://svs.gsfc.nasa.gov/vis/a000000/a004600/a004617/glacier_flow.mp4

Тапсырма:

Ақ, суық → Мұздық

Жердің астында → Жер асты суы

✔ 1 сөзбен айту жеткілікті

4. Биосфера ұғымы

https://svs.gsfc.nasa.gov/vis/a000000/a004500/a004596/life_on_earth.mp4

Тапсырма:

Тірі нәрселерді көрсет: Өсімдік, Жануар, Адам

5. Табиғат кешендері

https://svs.gsfc.nasa.gov/vis/a000000/a004400/a004485/earth_landscapes.mp4

Тапсырма:

Ағаш көп → Орман

Шөп көп → Дала
Құм көп → Шөл

✔ Көрсету арқылы

6. Топырақ және оның түрлері

https://svs.gsfc.nasa.gov/vis/a000000/a004300/a004386/soil_layers.mp4

Тапсырма:

Қара → Қара топырақ
Құмды → Құм

Сұрақ:
– Өсімдік өседі ме? → Иә

Саралап және бейімделген тапсырмалар арқылы оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру

Қазіргі білім беру үдерісінде география пәнін оқыту тек ақпарат берумен шектелмей, оқушының ойлауын, зерттеу дағдысын және өмірмен байланысты түсінігін дамытуға бағытталуы тиіс. Осы мақсатта заманауи оқыту стратегияларын жүйелі қолдану маңызды.

1. Оқушыға бағытталған оқыту стратегиялары

Ұсынылған стратегиялар оқушының белсенді әрекетіне негізделеді.

Дифференциация – тапсырмаларды деңгейіне қарай ұсыну

Жеке және жұптық жұмыс – өз мүмкіндігіне сай орындау

Таңдау еркіндігі – тапсырма түрін, жұмыс тәсілін таңдау

ЕБҚ оқушылар үшін: қысқа нұсқау, үлгі көрсету, қадамдап орындау.

1-тапсырма «Картамен жұмыс»

Қалай қолданасыз:

• Контур картаны таратып бересіз

• 🔵 Қазақстанды бояу

• 🟦 Өзенге сызық сызу

• ⛰ Тауды дөңгелектеу

ЕБҚ үшін:
түстермен белгілеу, саусақпен көрсету, «мынау – тау» деп айту жеткілікті.

2-тапсырмаға көрнекілік

«Салыстыр да таңда» (солтүстік – оңтүстік)

Қалай қолданасыз:

• Бір суретті ❄ суық

• Бір суретті ☀ жылы деп таңдатасыз

• Жұппен: «Қайсысы солтүстік?» деп сұрайсыз

ЕБҚ үшін:
ауызша емес, суретті таңдау арқылы жауап береді (өте тиімді).

2. Көрнекілікке және визуалға негізделген стратегиялар

География – кеңістікті елестетуді талап ететін пән болғандықтан, визуалдық қолдау аса маңызды.

Карта, схема, инфографика

Пиктограмма, шартты белгілер

Видео, анимация, 3D модельдер

Нәтиже: ақпаратты қабылдау жеңілдейді, есте сақтау артады.

1. Карта, схема, инфографика

Қолдану жолдары:

Карта – елдер, материктер, өзен-көлдер, тауларды табу, бағытты анықтау

Схема – табиғи үдерістерді (су айналымы, желдің бағыты, жер бедерінің түрлері) қарапайым түрде көрсету

Инфографика – күрделі ақпаратты (климат, халық саны, табиғат зоналары) қысқа әрі нақты ұсыну

ЕБҚ оқушылар үшін тиімділігі:

Ақпаратты қысқа, нақты, бөлшектеп қабылдайды

Түстер мен белгілер арқылы шатаспайды

Сөзбен түсінуден гөрі көріп түсінуі артады

Практикалық мысал:

«Картадан оңтүстік аймақты қызыл түспен, солтүстікті көк түспен боя»

«Схемаға қарап, таулы және жазық жерді сызып көрсет»

2. Пиктограмма, шартты белгілер

1-тапсырма: Пиктограммаға қарап, табиғи нысанды ата

Көрнекілік:
Үлкен, қарапайым пиктограммалар (түсі қанық, фон ақ).

Оқушыға тапсырма (ауызша немесе жазбаша):

🏔️ – тау

🌊 – өзен

🌵 – шөл

🌲 – орман

🟦 – көл

ЕБҚ үшін:

Бір сөзбен жауап беруге болады

Немесе таңдау: «тау ма, өзен бе?»

2-тапсырма: Картадағы шартты белгіні сәйкес суретпен сәйкестендір

Оқушы әрекеті:

Сызықпен қосады

Немесе жапсырма (стикер) қояды

Жұптық жұмысқа да ыңғайлы.

Қорытынды

Көрнекілік пен визуалға негізделген стратегиялар:

оқушыны шаршатпайды,

түсінуді жеңілдетеді,

географияны «жаттау емес, елестету пәніне» айналдырады.

Тапсырмалар:

1-тапсырма. «Ата да, көрсет»

Мақсаты: картадан нысанды табу, көру арқылы қабылдау

Тапсырма:

1. Картадан Еуразияны тап.

2. Картадан Африканы көрсет.

3. Картадан Австралияны тап.

ЕБҚ үшін:

– Бір ғана нысан беріледі

– Ауызша жауап та жеткілікті

2-тапсырма. «Нүкте нені білдіреді?»

Мақсаты: шартты белгіні түсіну

Тапсырма:
Картадағы ақ нүктелер нені көрсетіп тұр?

(таңдап белгіле)

ел
қала
түбек
тау

Дұрыс жауабы: ✔ қала

3-тапсырма. «Елді материкпен сәйкестендір»

Мақсаты: логикалық байланыс, сәйкестендіру

Жауап нұсқасын беруге болады:

Еуразия, Солтүстік Америка, Австралия

4-тапсырма. «Тау мен түбекті тап»

Мақсаты: географиялық нысандарды ажырату

Тапсырма:

1. Картадан Анд тауын тап.

2. Картадан Камчатка түбегін көрсет.

Бір сөйлем құрастыр:

Анд тауы __________ материгінде орналасқан.

5-тапсырма. «Түсіне қарап тап»

Мақсаты: визуалдық ажырату

Тапсырма:
– Жасыл түспен не белгіленген?

– Көк түспен не белгіленген?

материк
мұхит
мемлекет

6-тапсырма. «Дұрыс па, бұрыс па?»

Мақсаты: ойлау, салыстыру

7-тапсырма. Шығармашылық (жеңіл)

Мақсаты: сөйлеу, сөздік қор

Белгі бойынша сөйлем құрастыр:

Бұл картада материктер көрсетілген.

Ақ нүкте қаланы білдіреді.

3. Интерактивті оқыту стратегиялары

Ұсынылған стратегиялар оқушыларды белсенді қатыстыруға бағытталған.

«Ойлан – жұптас – бөліс»

«Миға шабуыл»

Сұрақ-жауап, картамен интерактивті жұмыс

ЕБҚ үшін: сұрақтар қысқа, нақты, бір мағыналы болуы керек.

4. Зерттеушілік және проблемалық оқыту

Оқушылар географиялық құбылыстарды зерттеу арқылы түсінеді.

Проблемалық сұрақтар

Себеп–салдар байланысын анықтау

Қарапайым зерттеу тапсырмалары

Мысал: «Неліктен Қазақстанның оңтүстігінде шөлдер көп?»

5. Цифрлық технологияларға негізделген стратегиялар

Қазіргі география сабағын цифрлық құралдарсыз елестету қиын.

Интерактивті карталар

Онлайн платформалар

Бейне және сандық тапсырмалар

Артықшылығы: оқушының қызығушылығы артады, дербес оқу қалыптасады.

6. Ойын арқылы оқыту стратегиялары

Ойын элементтері оқу үрдісін жеңіл әрі тартымды етеді.

Географиялық лото

Квест, викторина

«Картадан тап» ойыны

ЕБҚ оқушыларда: қорқыныш азайып, сенімділік қалыптасады.

7. Қалыптастырушы бағалау стратегиялары

Бағалау оқытудың бір бөлігі ретінде қарастырылады.

Ауызша мадақтау

Өзін-өзі бағалау

Кері байланыс

Маңызды: нәтиже емес, әрекет бағаланады.

География сабақтарында заманауи оқыту стратегияларын жүйелі қолдану оқушылардың пәнге қызығушылығын арттырып, білім сапасын жақсартады. Әсіресе ЕБҚ білім алушылары үшін визуалға негізделген, интерактивті және қолдауға бағытталған стратегиялар тиімді нәтиже береді. Мұғалім стратегияларды дұрыс таңдап, сабақ мақсатына сай үйлестіре қолданса, география пәні әр оқушы үшін қолжетімді әрі түсінікті болады.

География пәнінен мұғалімдерге инклюзивті білім беру жағдайында

практикалық әдістемелік қолдау көрсетуге арналған ұсыныстар

1. Сабақты жоспарлау бойынша қолдау

Сабақ мақсаттарын бірнеше деңгейде жоспарлау (минимум – стандарт – кеңейтілген).

ЕБҚ оқушылар үшін:

қысқа, нақты нұсқау;

тапсырманы қадамдап беру;

бір сабақта 1–2 негізгі әрекеттен асырмау.

Сабақ жоспарына міндетті түрде:

жеке жұмыс

жұптық жұмыс

таңдау еркіндігі элементін енгізу.

Мысал: «Картадан нысанды тап» немесе «дайын жауапты таңда».

2. Көрнекілік пен визуалды қолдауды күшейту

Географияда көріп түсіну – басты құрал, сондықтан:

пиктограммалар;

шартты белгілер;

түспен ерекшелеу;

қарапайым инфографика қолдану.

Картада:

артық ақпаратты алып тастау;

тек бір тақырыпқа қатысты нысандарды қалдыру.

ЕБҚ үшін тиімді:

ақ фон + ірі қаріп + 1 карта = 1 тапсырма.

3. Тапсырмаларды бейімдеу (дифференциация)

Бір тапсырманың 3 нұсқасын ұсыну:

жеңіл (таңдау, белгілеу);

орташа (сәйкестендіру);

күрделі (сөйлем құрау).

Оқушыға:

тапсырма түрін;

орындау тәсілін (ауызша / жазбаша)

таңдауға мүмкіндік беру.

Бұл оқушының күйзелісін азайтады.

4. Бағалау мен кері байланыс

ЕБҚ оқушыларын:

сыныппен салыстырмау;

өз алдыңғы нәтижесімен салыстыру.

Бағалау:

ауызша мадақтау;

смайлик, жұлдызша;

«орындады / жартылай / көмекпен» формасында.

Қателікті түзету кезінде:

«қате» емес,

«тағы бір рет көрейік» деген тіл қолдану.

5. Мұғалімге арналған әдістемелік қолдау формалары

Мектеп ішінде:

бірлескен сабақ талдау;

ашық сабақтар;

тәжірибе алмасу.

Әдістемелік қор:

бейімделген карта жинағы;

пиктограммалар банкі

ЕБҚ-ға арналған тапсырма шаблондары.

Психолог, дефектологпен тығыз байланыс орнату.

6. Мұғалімнің кәсіби қолдауы

Инклюзивті ортада жұмыс істейтін мұғалімге:

әдістемелік емес, психологиялық қолдау да қажет.

Әр жетістікке

«мен істей аламын» деген сенім қалыптастыру.

География пәнінде инклюзивті білім берудің табысты болуы:

мұғалімнің әдістемелік икемділігіне;

визуалды қолдауды дұрыс қолдануына;

оқушы мүмкіндігін ескеруге байланысты.

Дидактикалық материалдар

Кестені толтыр

Өзендер тақырыбы бойынша

«6 қадам» Блум таксономиясы бойынша сұрақтар қою.

Білу. 1. Көл деген не? 2. Мұздық деген не? 3. Жерасты сулары деген не?

Түсіну. 1. Құрлық суларының мұхит суынан ерекшелігі неде?

Талдау. 1. Венн диаграммасын жасау

Жинақтау. Құрлық суларына тірек сызба жасау

Қолдану. Картадан өзен, көлді көрсету

Баға беру. Құрлық суы неге маңызды рөл атқарады?

Өзендер мен көлдерді ластамау үшін сендер не істер едіңдер?

Ащы болса да мұхит суының маңызы бар ма?

«Қазақстанның экологилық проблемалары» тақырыбы бойынша

Сұрақтар:

1.Адам экологиясы қай кезден бастап зерттеле бастады ?

2.Қазақстанның қай жерінде радиоактивті ластану байқалады ?

3.Экологиялық нашар аудандарға қандай шаруашылық түрі дамыған жерлер кіреді ?

4.Экологиялық проблемаларды шешуге бола ма?

Берілген сұрақтарға ойланып жауап береді.

Оқушылардың берген жауаптарын бағалайды.

Мозайкалық әдіс бойынша тапсырма беріледі:

1)Адам экологиясын ғылыми тұрғыдан зерттеу жұмыстары неліктен кеш қолға алынды?

2)Медициналық география нені зерттейді? Экологиялық жағдайдың адам денсаулығына әсеріне болжам жасау.

3)Қала мен дала экологиясының айырмашылығы бар ма?

4)Радиоактивті ластанудың денсаулыққа зияны бар ма? Радиоактивті ластанған жерлер туралы не айта аласыңдар?

5)Республика жерін қанша экологиялық аудандарға топтастыруға болады? Экологиялық проблемаларды шешу жолдарын айтыңдар.

1-тапсырма: «Ойлан тап». Берілген сөздерді тиісті бағанға орналастыр

2-тапсырма: «Сандар сөйлейді». Сандарды тиісті бағанға орналастыр.

Географиялық диктант

Жауабын «иә» және «жоқ» деген сөздермен белгілеңдер

1 . Жердің ең сыртқы қабаты ядро.

2. Жер қыртысы жер көлемінің 1%-н құрайды.

3. Мұхит, теңіз, жер асты сулары биосфераның құрамдас бөліктері.

4. Ауаның 78%-н азот құрайды.

5. Биосфера оқшау қабық құрайды.

6. Жер қырытысы мен мантияның жоғарғы қабаты литосфера деп аталады.

7. Гидросфера тіршілік қабаты болып табылады.

8. Жердің ішкі құрылысы: гидросфера, мантия, ядродан тұрады.

9.Жердің сыртқы құрылысы: атмосфера, гидросфера, биосфера.

10.Мантияның құрамы темір мен никельден тұрады.

Тапсырмалар:

Төмендегі сөздерді кестенің тиісті жеріне орналастыр:

1) Аляска шығанағы,

2) Мозамбик бұғазы,

3)Жерорта теңізі,

4) Қызыл теңіз,

5) Чукот теңізі,

6) Жапон теңізі,
7) Мексика шығанағы,

8) Кар теңізі

Тынық

мұхиты

Атлант мұхиты

Үнді

мұхиты

Солтүстік

мұзды мұхиты

Географиялық координата табу.

3. Мариана шұңғымасы

4. Орталық бөлігі 19 о.е-пен 47 ш.б-та орналасқан үлкен аралда ең кішкентай маймылдар тіршілік етеді. олардың денесінің ұзындығы 12 см ғана. Картадан немесе глобустан оның қандай арал екенін анықта.

Географиялық координата табу.

3. Пуэрто Рико шұңғымасы

4. Пиллигрим кемесі (Ж.Верн «15 жасар капитан») 44 о.е және 165 ш.б нүктесінде зәкірді тастады. Саяхатшылардың қай мұхит аралында тұрғанын анықта

Білім алушы: ______________________________________________________

Тапсырма:

1. Кескін картаға мұхиттардың атауын жаз.

2. Мұхит бөліктерін кескін картаға белгіле:

А) теңіз Ә) шығанақ Б) бұғаз

Дескриптор:

1. Мұхит атауларын географиялық орнына дұрыс орналастырады

1. Тынық мұхиты – 1б

2. Атлант мұхиты – 1б

3. Үнді мұхиты – 1 б

4. Солтүстік мұзды мұхиты -1б

- Мұхит бөліктерін кескін картаға дұрыс орналастырады

* теңіз – 1б

* шығанақ – 1б

* бұғаз – 1б

Сандық диктант. Жеке жұмыс. Оқушылар төмендегі сөздерді кестенің тиісті жеріне орналастырып шығады.

1) Аляска шығанағы, 2) Мозамбик бұғазы, 3)Жерорта теңізі, 4) Қызыл теңіз,

5) Чукот теңізі, 6) Жапон теңізі,
7) Мексика шығанағы, 8) Кар теңізі

Тынық

Атлант

Үнді

Солт.м

Экологиялық есептер

Мақсаты: Айналадағы бізді қоршаған табиғатты сүйіп, аялап адамдардың тіршілігі, өмірі табиғатпен тікелей байланысты екенін жас ұрпақ балабақшадан, отбасынан, мектеп қабырғасынан жақсы түсініп шығу керек.

1-есеп. Тәулігіне 1 ағаш 1 адамға жететін оттегі бөледі. Қалада қажетсіз газдардың бөлінуіне байланысты бұл оттегінің 10 есе кемісе, бір жарым миллион халқы бар Алматы қаласының тұрғындары үшін қанша ағаш қажет?

       Шешуі: 1500000*10=15 млн (ағаш)

 2-есеп: Бір автомобиль тәулігіне 20 кг газ бөліп шығарса, 6 автомобиль 1 айда қанша кг газ бөліп шығарады? 

       Шешуі: 6*20=120; 120*30=3600 (кг)

 3-есеп: 1 тонна мата қалдығынан өңдеп 600 метр мата алуға болады. Осындай 35 тонна мата қалдығынан қанша метр мата алуға болады?

       Шешуі: 35*600=21000 (м)

 4-есеп: Құмырсқа 1 минутта ұясына 2 ондық жәндік тасып әкелсе, 2 сағатта қанша жәндік тасып әкеледі?

       Шешуі: 20*120=2400 (жәндік)

 5-есеп: Жер мен Айдың арасы 384000 км, ал Жер мен Күннің арасы 149500000 км болса, Ай күнге қарағанда Жерге жуық шамамен неше есе жақын?

       Шешуі: 149500000/384000≈389,3 (есе)

 6-есеп: Пәтердегі су краннан дұрыс жабылмаса 6 минутта 1 стакан су ағады. Осындай краннан 1 сағатта  /1 тәулікте/ неше литр су ағады? 

       Шешуі: 16*60=10 (стакан 1 сағ); 24*10=240 (стакан 1 тәулік)

 7-есеп: 1 үйеңке ағашы бір жылда 2 кг 100 г оттегі бөліп шығарады. Ал шегіршін ағашы одан 7 есе көп оттегі бөліп шығарса, онда жылына бір үйеңке және шегіршін ағаштары қанша кг оттегі бөліп шығарады?

       Шешуі: 2100*7=14700; 14700+2100=16800(г)=16кг 800г 

 8-есеп:  Көк шегіртке 1 айда 42 өсімдік битін, одан 3 есе аз кішкене шіркей, ал шіркейлерге қарағанда шыбындарды 6 есе көп жесе, ол 1 айда /3 айда/ қанша жәндіктерді жейді?

       Шешуі: 42/3=14;14*6=84: 42+14+84=140(1ай); 140*3=420(3ай)

 9-есеп: Атмосферадағы ауаның ластану нәтижесінде 1 жылда 16 миллиард сомға залал келеді, ал 10,20,50,100 жылда қанша зиян шегеміз?

       Шешуі: 16 млрд*10=160 млрд; 16*20=320млрд; 16*50=800млрд

 10-есеп: Шошқа өсіретні кешендерден тәулігіне 350 метр куб лас заттар өзенге құйылады. Жылына қанша мөлшерде өзендерге лас зөат құйылады?

       Шешуі: 365*350=127750м(куб)

 11-есеп: Үйрек  70 күнде 4 кг-ға дейін салмақ қосса, 35 күнде ол қанша салмақ қосады? 

       Шешуі: 70/35=2; 4/2=2 (кг)

 12-есеп: Бамбук ағашы тәулігіне 30 см өседі, ал терек ағашы тәулігіне 2 см өссе, бамбук ағашы тәулігіне неше есе артық өседі?

       Шешуі: 30/2=15(есе)

 13-есеп: Әр адам 1 жылда 3 ағаштан жасалған қағазды пайдаланады. Сенің жанұяңа қанша қағаз керек 1 жылда? 

       Шешуі: 4 адам болса- 4*12=48 (ағаш)

 14-есеп: 60 кг Макулатура 1 ағаштың өмірін қорғаса, оқушылар жинаған 420 кг маклатура неше ағаштың өмірін қорғайды?

       Шешуі: 420/60=70 (ағаштың)

Қорытынды

Қазіргі білім беру кеңістігінде инклюзивті оқыту – тек білім беру саясатының бір бағыты ғана емес, ол әрбір баланың жеке мүмкіндігін ескеруге негізделген педагогикалық мәдениеттің көрсеткіші болып табылады. Осы әдістемелік құралда ұсынылған географияны оқытудың заманауи стратегиялары 7–8 сыныптағы ерекше білім беру қажеттіліктері бар білім алушылардың танымдық, психологиялық және физиологиялық ерекшеліктерін ескере отырып құрастырылды.

География пәні – кеңістіктік ойлауды, елестетуді, салыстыруды талап ететін пән болғандықтан, ЕБҚ білім алушылары үшін оны меңгеру белгілі бір қиындықтар туғызуы мүмкін. Сондықтан әдістемелік құралда визуализацияға, көрнекілікке, тапсырмаларды бейімдеуге, қадамдап оқытуға және оқушыға бағытталған әдістерге басымдық берілді. Пиктограммалар, шартты белгілер, қарапайым карталар, инфографика мен схемаларды қолдану арқылы білім алушылардың оқу материалына деген қызығушылығын арттыруға және түсіну деңгейін көтеруге мүмкіндік жасалды.

Ұсынылған стратегиялар дифференциация қағидатына негізделіп, әр оқушының білім алу қарқыны мен мүмкіндігіне сай тапсырмаларды орындауына жағдай туғызады. Жеке, жұптық және шағын топтық жұмыстарды үйлестіре қолдану оқушылардың өзара қарым-қатынасын жақсартып, әлеуметтік дағдыларын дамытуға ықпал етеді. Сонымен қатар, таңдау еркіндігі элементін енгізу оқушының өзін сенімді сезінуіне, оқу үдерісіне белсенді қатысуына оң әсерін тигізеді.

Әдістемелік құралда бағалауға ерекше назар аударылды. Инклюзивті ортада бағалау – баланы салыстыру емес, оның жеке жетістігін анықтау құралы болуы тиіс. Осыған байланысты қалыптастырушы бағалау, ауызша мадақтау, символдық белгілер, дескрипторлар арқылы бағалау тәсілдері ұсынылды. Бұл тәсілдер ЕБҚ білім алушыларының оқу мотивациясын сақтауға және жағымды психологиялық ахуал қалыптастыруға көмектеседі. Сонымен қатар, құралда мұғалімдерге арналған практикалық әдістемелік қолдау тетіктері қарастырылды. Әр сабақта қолдануға болатын нақты тапсырма үлгілері, карта-мен жұмыс істеу алгоритмдері, көрнекілікпен жұмыс тәсілдері мұғалімнің жұмысын жеңілдетіп, сабақтың тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Әдістемелік құралды пайдалану мұғалімдердің инклюзивті білім беру саласындағы кәсіби құзыреттілігін арттырып, педагогикалық тәжірибесін байытады.

Құралда берілген тапсырмалар жүйесі «көру – тану – әрекет ету» қағидасына негізделген. Суреттер, қысқа бейнематериалдар, QR-код арқылы ұсынылған анимациялар оқушылардың ақпаратты қабылдауын жеңілдетеді. Мұндай цифрлық және визуалды қолдау инклюзивті білім алушылар үшін оқу жүктемесін азайтып, түсінуді жеңілдетеді. Сонымен қатар, тапсырмаларда оқу, жазу дағдыларын міндетті талап етпей, ауызша жауап беру, көрсету, белгі қою сияқты баламалы тәсілдер қарастырылған.

Әдістемелік құралдың мазмұны география пәнінің негізгі бөлімдерін қамти отырып, табиғат компоненттерін (гидросфера, атмосфера, биосфера, жер бедері, топырақ) қарапайым және өмірмен байланысты түрде түсіндіруге бағытталған. Бұл оқушылардың тек білім алуына ғана емес, қоршаған ортаға деген жауапкершілік сезімін қалыптастыруға ықпал етеді. Табиғатты қорғау, су ресурстарын үнемдеу, тірі ағзаларға қамқорлық жасау сияқты құндылықтар әрбір тақырыпта жанама түрде енгізілген.

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы.

2. Қазақстан Республикасында инклюзивті білім беруді дамытудың тұжырымдамалық негіздері. – Астана.

3. Жалпы білім беретін мектептерде ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушыларды оқыту бойынша әдістемелік ұсынымдар. – Алматы.

4. География пәнін оқытудың әдістемесі: оқу құралы / жалпы білім беретін мектеп мұғалімдеріне арналған.

5. Инклюзивті білім беру: теориясы мен тәжірибесі / педагогтарға арналған әдістемелік құрал.

6. Ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды оқыту мен тәрбиелеу негіздері.

7. Орта мектепте географияны оқытудың заманауи технологиялары.

8. Оқушыға бағытталған оқыту стратегиялары: әдістемелік нұсқаулық.

9. Қалыптастырушы бағалау: мұғалімдерге арналған практикалық құрал.

10. Жалпы орта білім берудің жаңартылған мазмұны аясында пәндерді оқыту әдістемесі.

Мазмұны

Түсіндірме жазба ................................................................................................... 3

ЕБҚ білім алушыларының психологиялық-физиологиялық

ерекшеліктері ......................................................................................................... 5

ЕБҚ білім алушыларының оқу ерекшеліктерін ескере отырып,

географияны оқытудың тиімді әдістері ............................................................... 7

Саралап және бейімделген тапсырмалар арқылы оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру .......................................................................................... 25

География пәнінен мұғалімдерге инклюзивті білім беру жағдайында

практикалық әдістемелік қолдау көрсетуге арналған ұсыныстар .................. 34

Дидактикалық материалдар ................................................................................ 36