Оқушының аты-жөні:

Сыныбы:

§13. Асқазан-ішек жолдарының аурулары және тамақтану гигиенасы

8.1.2.4 - асқорыту жолы ауруларының себептерін және астан улану себебін ашу;

1-тапсырма.

Сұрақ: Суретте асқазан мен өңеш арасындағы физиологиялық процестер көрсетілген. Осы процестердің қайсысы гастроэзофагеалды рефлюкс ауруының (ГЭРА) және астан уланудың белгілеріне сәйкес келеді?

☐ Өңештің бұлшықеттері толық босаңсып, асқазан қышқылы жоғары көтеріледі.
☐ Асқазан қышқылы тек төмен бағытта қозғалады.
☐ Өңеш бұлшықеттері тарылып, тамақ өңештен өте алмай қалады.
☐ Асқазанға түскен бактериялар токсин бөліп, улануды тудырады.

✅ Дұрыс жауап:

ГЭРА: Өңеш бұлшықеттері толық босаңсып, асқазан қышқылы жоғары көтеріледі.

Астан улану: Асқазанға түскен бактериялар токсин бөліп, улануды тудырады.

2-тапсырма.

Сұрақ: Қазақстанда астан улану және гастроэнтерологиялық аурулар жиілігі өңірлер бойынша төмендегі кестеде берілген.

Сұрақ: Қай өңірде асқазан-ішек аурулары және астан улану жиілігі ең жоғары?

✅ Дұрыс жауап:

Асқазан-ішек аурулары ең жоғары өңір: Алматы (3800 адам → 31.67%)

Астан улану ең жоғары өңір: Алматы (1500 адам → 12.5%)

3-тапсырма.

Сұрақ: Асқазан мен өңеш арасындағы төменгі сфинктердің қалыпты қысымы 20 мм сынап бағанасы (мм рт. ст.). Егер ГЭРА кезінде бұл қысым 12 мм рт. ст. дейін төмендесе, қысым айырмасы қандай болады?

✅ Дұрыс жауап:

20 мм рт. ст.−12 мм рт. ст.=8 мм рт. ст.

Асқазан қақпақшасы әлсіреген сайын, қышқыл өңешке еркін өте бастайды.

4-тапсырма.

Сұрақ: Қазақстандық гастроэнтерологтар асқазан сөлінің рН деңгейі 1.5-2.5 аралығында екенін анықтады. Егер уланған тағамды тұтыну нәтижесінде асқазан сөлінің рН деңгейі 4.0-ге дейін көтерілсе, бұл жағдай ас қорытуға қалай әсер етеді?

✅ Дұрыс жауап:

Асқазан қышқылының бейтараптануы бактериялардың жойылуын тежейді, бұл улану қаупін арттырады.

Қышқылдық деңгейінің жоғарылауы асқазанның қалыпты қорыту қызметін бұзады, бұл тағамның толық қорытылмауына әкеледі.

5-тапсырма.

Қазақстандық зерттеушілер астан уланудың негізгі екі себебін анықтады:

• Жеке гигиенаны сақтамау және тамақ өнімдерінің дұрыс сақталмауы (бактериялармен ластануы)

• Асқазанның табиғи қорғаныс қабілетінің әлсіреуі (қышқылдың төмендеуі)

Сұрақ: Тамақтан уланудың алдын алу үшін қандай шараларды орындау керек?

✅ Дұрыс жауап:

Жеке гигиена (қол жуу, тамақты дұрыс сақтау)

Асқазанды қорғау (газдалған сусындардан бас тарту, салауатты тамақтану)

Уланған жағдайда: сұйықтық ішу, дәрігер көмегіне жүгіну

Тақырып: Асқазан-ішек жолдары аурулары және астан улану.

Қазақстанда асқазан-ішек жолдары аурулары (АІЖ) мен астан улану кең таралған. Ұлттық медицина орталығының 2023 жылғы зерттеуіне сәйкес, елдегі әрбір 5 адамның 1-і асқазан-ішек жолдары ауруларына шалдыққан. Сонымен қатар, Тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің сапасы мен қауіпсіздігін бақылау комитетінің мәліметтері бойынша, жыл сайын 10 000-нан астам адам тамақтан улану жағдайына тап болады.

Бұл аурулардың негізгі себептері:

✅ Дұрыс тамақтанбау (фастфуд, газдалған сусындар, ауыр тағамдар)

✅ Бактериялармен және вирустармен ластанған тағамдар

✅ Асқазан қышқылының деңгейінің бұзылуы

✅ Жеке гигиенаны сақтамау

Қазақстандағы ең жиі кездесетін асқазан-ішек аурулары:

Гастрит (асқазан қабынуы)

Гастроэзофагеалды рефлюкс ауруы (ГЭРА)

Асқазан және ішек жарасы

Астан улану (бактериалды токсикоинфекциялар, ботулизм, сальмонеллез)

Оқушы жауабы:

№

Критерий

Балл

1

Асқазан-ішек аурулары мен астан уланудың себептерін түсіндірді

1

2

Қазақстандағы статистикалық зерттеулерді талдады

1

3

Асқазан қысымының төмендеуін дұрыс есептеді

1

4

Қышқылдық деңгейінің өзгеруінің әсерін түсіндірді

1

5

Тамақтан уланудың алдын алу шараларын логикалық тұрғыдан талдады

2

Жалпы балл:

Максимум

6