8 сынып 1 тоқсан ҚМЖ жинақ 2024-2025 оқу жылы

Тақырып бойынша 18 материал табылды

8 сынып 1 тоқсан ҚМЖ жинақ 2024-2025 оқу жылы

Материал туралы қысқаша түсінік

Материалдың қысқаша нұсқасы

8 сынып 1 тоқсан ҚМЖ жинақ 2024-2025 оқу жылы

8 сынып №1

ДӘІЖО___________

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
«» КММ
(білім беру ұйымының атауы)
Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары
Жасуша – тірі ағзалардың құрылымдық негізгі өлшем бірлігі. Прокариот және эукариот жасушалардың құрылысы: ядроның болуы және орналасуы, жасуша қабырғасы, жасуша мембранасы, пластидтер, митохондрия, рибосомалар, Гольджи аппараты, вакуоль. §1. Прокариот және эукариот жасушаларының құрылысы.

(Сабақ тақырыбы)

Бөлім:	«Жасушалық биология»
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сыныбы: 8 «а,б»	Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:	Жасуша – тірі ағзалардың құрылымдық негізгі өлшем бірлігі. Прокариот және эукариот жасушалардың құрылысы: ядроның болуы және орналасуы, жасуша қабырғасы, жасуша мембранасы, пластидтер, митохондрия, рибосомалар, гольджи аппараты, вакуоль. §1. Прокариот және эукариот жасушаларының құрылысы.
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты	8.4.2.2 - прокариот және эукариот жасушалардың құрылысын салыстыру.
Сабақтың мақсаты:	прокариот және эукариот жасушалардың құрылысын салыстырады;

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

7.4.2.2 жануарлар және өсімдіктер жасушаларын ажырату;

§14. Өсімдіктер мен жануарлардың жасушаларының

құрылыс ерекшеліктері.

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Бір-біріне мотивация сөз айтады.

Дескриптор:

-алдыңғы білім бойынша өз пікірлерін сипаттайды-2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Биология. Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқулық/ Очкур.Е.А, Құрманғалиева.Ж.Ж-Алматы,Мектеп,

2017ж

Оқушылардың назарын аудару

«Бұрынғы атаулар» әдісі.

Өсімдік және жануар жасушасы, жасұнық,

вакуоль, пластидтер, крахмал, гликоген.

«Бұрынғы атаулар» әдісінде берілген тірек сөздердің мағынасын айтады, мазмұнын сипаттайды,ой қозғайды, пікір алмасады.

Дескриптор:

-кілт сөздердің анықтамасын сипаттайды-2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың мақсатын таныстыру

8.4.2.2 - прокариот және эукариот жасушалардың құрылысын салыстыру;

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Қазіргі атаулар» әдісі

Мұғалім сабақ басында жаңа тақырып бойынша тақтаға бірнеше атау (терминдер) жазып қойып (3-4 атау), оқушыларға олардың мағынасы, мазмұны және өзара қатынасы мен байланысы туралы ойлануын сұрайды, атаулар бойынша топқа біріктіріледі.

Қабықша,цитоплазма,

ядро,эукариоттар, прокариоттар,

рибосомалар, митохондрия,

Гольджи жиынтығы,

ядрошық,хромосомалар, кариоплазма, пластидтер,

автолиз,лизосомалар,

ЭПТ, вакуоль, жасушалық шырын.

«Қазіргі атаулар» әдісінде берілген термин сөздердің мағынасы мен мазмұнын айтады, топқа бірігіп отырады.

Дескриптор:

-кілт сөздердің анықтамасын сипаттайды-2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

6-бет.

Оқушыларға бағыт бағдар беру

«Кинометафора» әдісі.

Мақсаты: Оқушының ой-өрісін, ойлау қабілетін дамыту.

Бір мәселе бойынша бейнесюжеттен үзінді көрсету арқылы баланың өз ойын, ой-пікірлерін білуге болады.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді.

Қосымша балл үшін дескриптор:

-бейнефильмнен түсінгенін сипаттайды- 2 балл;

Интерактивті панель

Жасушаның құрылысы бейнефильм

https://www.youtube.com/watch?v=X1_LEmB8ifA

Практикалық тапсырмалар беру

Жұптық жұмыс.

«Айырмашылығын сипатта, анықта, салыстыр!» әдісі

Оқушыларға үш түрлі сурет беріледі. Үшеуінің

арасындағы айырмашылықты анықтау. Жауаптарын дəлелдеп

отырулары керек.

Прокариот және эукариот жасушалардың құрылысын сипаттайды. Прокариот және эукариот жасушалардың құрылысына жататын органоидтарды анықтайды. Прокариот және эукариот жасушалардың құрылысын салыстырады.

Дескриптор:

- прокариот және эукариот жасушалардың құрылысын сипаттайды- 1 балл;

- прокариот және эукариот жасушалардың құрылысына жататын органоидтарды анықтайды- 1 балл;

- прокариот және эукариот жасушалардың құрылысын салыстырады- 2 балл;

Интерактивті панель, презентация

керекті құрал-жабдықтар: А4, А3 қағаз, қағазға жазылған тірек сөздер, жасуша органоидтарының суреті.

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

4-бет, 1-3 сурет

Бағалау

Жеке тапсырма:

1-тапсырма.

«Салыстыру» стратегиясы арқылы тапсырма орындайды.

2-тапсырма. «Шындық» және «Жалған» ойыны

3-тапсырма. МОДО тапсырмасы

Прокариот және эукариот жасушалардың құрылысын сипаттайды.

Прокариот және эукариот жасушалардың құрылысын салыстырады. Прокариот және эукариот жасушалардың құрылысына тән қасиеттерді тұжырымдайды. Бактерия жасушасының құрылысына тән қасиеттерді анықтайды.

Дескриптор:

- прокариот және эукариот жасушалардың құрылысын сипаттайды – 7 балл;

- прокариот және эукариот жасушалардың құрылысын салыстырады -2 балл;

- прокариот және эукариот жасушалардың құрылысына тән қасиеттерді тұжырымдайды -2 балл;

- бактерия жасушасының құрылысына тән қасиеттерді анықтайды – 2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Жұмыс дәптері

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

1,2-«Бүгін сабақта салыстырдым»

3- «Бүгінгі сабақта маған түсіну қиынға соқты»

4-«Менің жеңісім»

Білім алушылар өздері зерттеген, қиынға соқтырған және өз жеңісін жазады, кері байланыс береді.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

№1 зертханалық жұмыс. өсімдіктердің ұлпаларын жіктеу. 246-бетті

қараңдар.

№2 зертханалық жұмыс. Жануарлардың ұлпаларын жіктеу. 247-бетті

қараңдар.

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және зертханалық жұмысымен танысады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Жұмыс дәптері

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

14-бет.

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША

Прокариоттық және эукариоттық жасушалардың құрылысын салыстыру

Жасушалар өмірдің негізгі бірліктері болып табылады және олар негізінен екі түрге бөлінеді: прокариоттық және эукариоттық. Прокариоттық жасушалар қарапайым, кішірек және шынайы ядросы жоқ, ал эукариоттық жасушалар күрделірек, үлкенірек және анық анықталған ядросы бар. Бұл екі жасуша түрінің айырмашылығын түсіну тірі организмдердің негізгі құрылымы мен қызметін түсіну үшін өте маңызды.

Ядро: Прокариоттық жасушаларда шынайы ядро жоқ; олардың генетикалық материалы нуклеоид деп аталатын аймақта орналасқан. Эукариоттық жасушалардың, керісінше, ядросы бар және ол ядролық мембрамен қоршалған және жасушаның генетикалық материалын қамтиды.

Жасуша қабырғасы: Прокариоттық жасушалардың әдетте пептидогликанды қабырғасы болады, ол құрылымдық қолдау мен қорғанысты қамтамасыз етеді. Эукариоттық жасушалардың жасуша қабырғасы болуы мүмкін, бірақ міндетті емес. Мысалы, өсімдік жасушаларында целлюлозалық жасуша қабырғасы болса, жануар жасушаларында жоқ.

Жасуша мембранасы: Прокариоттық және эукариоттық жасушалардың екеуінде де материалдардың жасушаға кіруі мен шығуын реттейтін тосқауыл қызметін атқаратын жасуша мембранасы бар.

Органеллалар: Эукариоттық жасушаларда митохондрия, хлоропласттар, Гольджи аппараты және рибосомалар сияқты мамандандырылған құрылымдар бар. Прокариоттық жасушаларда мембрана байланысты органеллалар жоқ, бірақ олардың да рибосомалары және осыған ұқсас қызметтер атқаратын басқа құрылымдары бар.

Өлшемі: Прокариоттық жасушалар әдетте эукариоттық жасушалардан кішірек, орташа өлшемі 1-10 микрометр (мкм) диаметрі. Эукариоттық жасушалар, керісінше, 10-100 мкм диаметрге дейін жетуі мүмкін.

Прокариоттық және эукариоттық жасушалардың негізгі айырмашылықтарын түсіну студенттерге жасуша биологиясының негізгі аспектілерін және тірі организмдердің әр түрлілігін жақсырақ түсінуге көмектеседі.

Прокариоттық және эукариоттық жасушалардың құрылысын салыстыру

Өмірмен байланысты сұрақ:

Прокариоттық және эукариоттық жасушалардың негізгі айырмашылықтары қандай?
Жасушалардың құрылымы мен қызметін түсіну неге маңызды?

Логикалық сұрақ:

Прокариоттық жасушаларда ядро болмайды, ал олардың генетикалық материалы қалай орналасқан?
Эукариоттық жасушалардың ядросы қалай қорғалған?

Көп таңдауы бар тапсырма:

Прокариоттық жасушалардың қабырғасы қандай материалдан тұрады?
A) Пептидогликан
B) Целлюлоза
C) Мембрана
D) Митохондрия

Салыстыру тапсырмасы:

Прокариоттық және эукариоттық жасушалардың өлшемдері қалай салыстырылады?

Сәйкестендіру тапсырмасы:

Келесі органеллаларды прокариоттық немесе эукариоттық жасушаларға сәйкестендіріңіз:
- Митохондрия
- Рибосома
- Хлоропласт
- Гольджи аппараты

Шындық немесе жалған тапсырмасы:

Эукариоттық жасушалардың жасуша қабырғасы болмайды.

Дұрыс реттілікті анықтау тапсырмасы:

Прокариоттық және эукариоттық жасушалардың эволюциялық даму ретін орналастырыңыз.

Бір дұрыс жауабы бар тапсырма:

Прокариоттық және эукариоттық жасушалардың негізгі айырмашылығы:
A) Ядроның болуы
B) Жасуша қабырғасының болуы
C) Рибосомалардың болуы
D) Мембраналық органеллалардың болуы

Жауап кілті:

Прокариоттық жасушалар қарапайым, кішірек және шынайы ядросы жоқ, ал эукариоттық жасушалар күрделірек, үлкенірек және анық анықталған ядросы бар.
Жасушалардың құрылымы мен қызметін түсіну тірі организмдердің негізгі құрылымы мен қызметін түсіну үшін өте маңызды.
Прокариоттық жасушалардың генетикалық материалы нуклеоид деп аталатын аймақта орналасқан.
Эукариоттық жасушалардың ядросы ядролық мембрамен қоршалған.
A) Пептидогликан
Прокариоттық жасушалар әдетте эукариоттық жасушалардан кішірек, орташа өлшемі 1-10 микрометр (мкм) диаметрі. Эукариоттық жасушалар, керісінше, 10-100 мкм диаметрге дейін жетуі мүмкін.
Митохондрия - эукариоттық, Рибосома - прокариоттық және эукариоттық, Хлоропласт - эукариоттық, Гольджи аппараты - эукариоттық.
Жалған. Эукариоттық жасушалардың жасуша қабырғасы болуы мүмкін.
Прокариоттық -> Эукариоттық
D) Мембраналық органеллалардың болуы

«Айырмашылығын сипатта, анықта, салыстыр!» әдісі

Оқушыларға үш түрлі сурет беріледі. Үшеуінің арасындағы айырмашылықты анықтау. Жауаптарын дəлелдеп отырулары керек.

Shape3 Shape2 Shape1

Бактерия жасушасы

Жануар жасушасы

Өсімдік жасушасы

Жеке тапсырма:

1-тапсырма.

«Салыстыру» стратегиясы арқылы тапсырма орындайды.

Өсімдік жасушасы

Жануар жасушасы

Бактерия жасушасы

2-тапсырма.

«Шындық» және «Жалған» ойыны

№	Сұрақтар	Ш	Ж
1	Бактериялар эукариотқа жатады
2	Өсімдік жасушасы ядро, цитоплазма, қабықшадан тұрады
3	Жасуша ағзаның құрылымдық бірлігі
4	Прокариоттар –құрамында ядросы бар ағзалар
5	Эукариоттар-құрамында ядросы жоқ ағзалар
6	Бактерия жасушасы қабықша мен цитоплазмадан тұрады

3-тапсырма. МОДО тапсырмасы

Бактерия жасушасының құрылысы

1. 1-санымен көрсетілген бактериялардағы арнайы қозғалыс органеллалары

A)жалғанаяқтары

B)кірпікшелері

C)талшықтары

D) жүзбеқанаттары

E) өскіншелері

2. Молекулалық массасы төмен, автономды сақиналы ДНҚ молекулалары көрсетілген сурет номері

A) 2 B) 5 C) 6 D) 7 E) 8

3. Бактерияларда митохондриялардың қызметін атқаратын органелла

A) плазмида B) нуклеоид C) рибосома

D) мезосома E) капсула

4. Жасуша цитоплазмасында шашыраңқы орналасқан, ядро заты көрсетілген сурет номері

A) 2 B) 3 C) 6 D) 7 E) 8

5. Бактерия жасушасы қабықшасының құрамындағы ерекше пептидокликан

A) лигнин B) хитин C) муреин

D) целлюлоза E) глюкан

4-тапсырма «Шындық» және «Жалған» ойыны

№	Сұрақтар	Ш	Ж
1	Бактериялар эукариотқа жатады	+
2	Өсімдік жасушасы ядро, цитоплазма, қабықшадан тұрады	+
3	Жасуша ағзаның құрылымдық бірлігі	+
4	Прокариоттар –құрамында ядросы бар ағзалар		+
5	Эукариоттар-құрамында ядросы жоқ ағзалар		+
6	Бактерия жасушасы қабықша мен цитоплазмадан тұрады	+

Qr code

5-тапсырма. Төмендегі берілген кестенің жауап нұсқаларын «ИӘ» немесе «ЖОҚ» деп белгілеңіз

Цитоплазма	әр түрлі органодтары бар жасушаның негізгі бөлігі
Лизосомалар	жасушаның энергетикалық стансасы – АТФ синтезін іске асырушы
Митохондрия	жасушаның асқорыту вакуолі
Ядро	хромосомалары бар жасушаның негізгі органоиды
Пластидтер	тек өсімдіктердің жасушасында кездесетін органоиды

Контекст «Прокариот және эукариот жасушаларының құрылысы»

Жасуша-жер бетіндегі барлық тірі ағзалардың ең кішкентай бөлшегі. Жасуша тек микроскоп құрылғысымен ғана көрінеді. Әрбір тірі ағзаның өзіне тән жасушасы болады. Жасушаның негізгі үш органоиды ол жасуша қабықшасы, цитоплазмасы және ядро. Жасушаның басқа да органоидтары бар, олар вакуоль, митохондрия, гольджи жиынтығы, рибосома, лизосома, пластидтер, эндоплазмалық тор. Жасушаның органоидтары зат алмасу, көбею, өсу, тітіркену, қоректену, тыныс алу, даму, тұқымқуалаушылық және өзгергіштік сияқты қызметтер атқарады. Жасушаның эукариот және прокариот деп аталатын түрі бар. Айырмашылығы эукариот жасушаның құрамында ядросы бар, ал прокариот жасушаның құрамында ядро болмайды.

1-тапсырма: «Ашық тест»

Көбеюге қатысатын жасушаның органоидын көрсетіңіз:

А) митохондрия

Б) рибосома

В) жасуша қабықшасы

С) ядро

2-тапсырма: «Жабық тест»

Адамның денесінде жүйке жасушалары болады ма? Жауабыңды түсіндір.

____________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма: «Сәйкестендіру»

№	Жасуша органоидтары	Әріп	Атқаратын қызметі
1	Лизосома	А	Тұқым қуалау ақпаратын сақтау және ұрпақтан ұрпаққа тасымалдау
2	Эндоплазмалық тор	Б	Нәруызды синтездейді
3	Вакуоль	В	АТФ синтездейді
4	Митохондрия	Г	Бөтен денелерді және жасушаның өлген органоидтарын қорыту
5	Пластидтер	Д	Заттарды қорға жинау және судың алмасуын реттеу
6	Рибосома	Е	Заттарды жасуша ішінде тасымалдау
7	Ядро	Ж	Өсімдіктерге түс беретін органоид

4-тапсырма: «Иә» / «Жоқ»

№	Сұрақ жауабымен	«Иә»	«Жоқ»
1	Жасуша теориясын тұжырымдаған ғалымдар Т.Шван, М.Шлейден.
2	Өсімдік жасуша қабықшасының атауы жасунық
3	Саңырауқұлақ жасуша қабырғасының құрылымы хитин
4	Хлороффил дегеніміз хлоропласттағы жасыл пигмент

5-тапсырма. Жасушаның негізгі құрам бөліктері

А.Жабын.

В.Эпителий.

С.Мембранасыз жарғақша

Д.Хросома

Е.Цитоплазма

6-тапсырма. Эукариот және прокариот жасушаларын ажырат.

1. 2.

___________________________________________________________

[1]

Ғылыми Лаборатория: Прокариоттық және Эукариоттық Жасуша Құрылымдарын Салыстыру

Сынып деңгейі: 8-сынып
Тақырып: 8.4.2.2 - Прокариоттық және Эукариоттық Жасушалардың Құрылымдарын Салыстыру

Мақсаттар:

Прокариоттық және эукариоттық жасушалардың айырмашылықтарын түсіну.
Әрбір жасуша типінің құрылымдарын анықтап, белгілеу.
Бақылау және салыстыру дағдыларын дамыту.

Қажетті Материалдар:

Микроскоптар (топ басына 1 дана)
Прокариоттық жасушалардың дайын слайдтары (мысалы, бактериялар)
Эукариоттық жасушалардың дайын слайдтары (мысалы, өсімдік және жануар жасушалары)
Жасуша құрылымы диаграммалары (басып шығарылған немесе цифрлық)
Жазу материалдары (дәптер, қалам)
Венн диаграммасы жұмыс парақтары
Қауіпсіздік көзілдірігі

Қауіпсіздік Талаптары:

Микроскоптарды қолданғанда қауіпсіздік көзілдірігін әрдайым киіңіз.
Барлық слайдтарды мұқият ұстаңыз, оларды сынудан сақтаңыз.
Лаборатория жүргізу бойынша мектеп ережелерін сақтаңыз.

Процедура:

Кіріспе (10 минут):
- Прокариоттық және эукариоттық жасушалардың сипаттамаларын қысқаша талқылаңыз. Негізгі айырмашылықтарды атап өтіңіз, мысалы, көлемі, күрделілігі және ядроның болуы.
Бақылау (30 минут):
- Оқушыларды шағын топтарға (әр топта 3-4 адам) бөліңіз.
- Әр топ прокариоттық және эукариоттық жасушалардың дайын слайдтарын микроскоптар арқылы бақылайды.
- Оқушылар байқаған құрылымдары туралы жазбалар алуы керек, назар аударатын нәрселер:
  - Пішіні
  - Көлемі
  - Ядроның болуы немесе болмауы
  - Басқа органеллалар (мысалы, жасуша қабығы, хлоропластар)
Салыстыру Барысы (20 минут):
- Венн диаграммасы жұмыс парақтарын таратыңыз.
- Топтарда оқушылар байқаған құрылымдарды салыстырып, Венн диаграммасын толтырады.
- Оқушыларға өз табыстарын талқылап, диаграмма бойынша ынтымақтастық жасауға ынталандырыңыз.
Сыныптық Талқылау (15 минут):
- Әр топ өз байқауларымен және салыстыруларымен бөліссін.
- Сыныппен бірге жасуша құрылымдарының айырмашылықтарының маңызы және оларды қалай функцияларымен байланыстыратынын талқылаңыз.
Рефлексия Сұрақтары (10 минут):
- Прокариоттық және эукариоттық жасушалар арасында байқаған негізгі айырмашылықтар қандай?
- Бұл айырмашылықтардың жасушалардың функциялары үшін маңызы неде деп ойлайсыз?
- Жасушаның құрылымы оның функциясымен қалай байланысты?
Бағалау:
- Толтырылған Венн диаграммаларын және рефлексия сұрақтарын жинаңыз.
- Оқушылардың түсінігін бағалау үшін байқауларына, талқылауға қатысуына және диаграммаларының дәлдігіне негізделіңіз.

8 сынып №2

ДӘІЖО___________

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
«» КММ
(білім беру ұйымының атауы)
Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары
Өсімдік ұлпаларының әртүрлілігі: түзуші, жабын, негізгі, өткізгіш, механикалық, бөліп шығарушы ұлпа. Зертханалық жұмыс№1 «Өсімдіктер ұлпаларын жіктеу». Жануар ұлпаларының әртүрлілігі: эпителий, дәнекер, бұлшықет, жүйке. Зертханалық жұмыс№2 «Жануарлар ұлпаларын жіктеу».

(Сабақ тақырыбы)

Бөлім:	«Жасушалық биология»
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сыныбы: 8 «а,б»	Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:	Өсімдік ұлпаларының әртүрлілігі: түзуші, жабын, негізгі, өткізгіш, механикалық, бөліп шығарушы ұлпа. Зертханалық жұмыс№1 «Өсімдіктер ұлпаларын жіктеу». Жануар ұлпаларының әртүрлілігі: эпителий, дәнекер, бұлшықет, жүйке. Зертханалық жұмыс№2 «Жануарлар ұлпаларын жіктеу». §2. Өсімдіктер мен жануарлардың ұлпаларын жіктеу;
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты	8.4.2.1 - өсімдіктер мен жануарлардың ұлпаларын жіктеу;
Сабақтың мақсаты:	өсімдіктер мен жануарлардың ұлпаларын жіктейді;

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

7.4.2.1 "жасуша", "ұлпа", "мүше", "мүшелер жүйесі" туралы түсініктер;

§13. Жасуша, ұлпа, мүшелер жүйесі

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Дескриптор:

-алдыңғы білім бойынша өз түсініктерін сипаттайды-2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Биология. Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқулық/ Очкур.Е.А, Құрманғалиева.Ж.Ж-Алматы,Мектеп,2017ж

Оқушылардың назарын аудару

«Бұрынғы атаулар» әдісі.

Жасуша, ұлпа, мүше, мүшелер жүйесі

Дескриптор:

-кілт сөздердің анықтамасын сипаттайды-2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың мақсатын таныстыру

8.4.2.1 - өсімдіктер мен жануарлардың ұлпаларын классификациялау.

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Қазіргі атаулар» әдісі

Өсімдік ұлпалары:

түзуші, негізгі, жабын,

тірек,өткізгіш,

бөліп шығарушы;

жануарлардың ұлпалары:

эпителий, дәнекер,

бұлшықет, жүйке;

дендриттер, аксон,

нейроглия.

«Қазіргі атаулар» әдісінде берілген термин сөздердің мағынасы мен мазмұнын айтады, топқа бірігіп отырады.

Дескриптор:

-кілт сөздердің анықтамасын сипаттайды-2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

14-бет.

Оқушыларға бағыт бағдар беру

«Кинометафора» әдісі.

Мақсаты: Оқушының ой-өрісін, ойлау қабілетін дамыту.

Бір мәселе бойынша бейнесюжеттен үзінді көрсету арқылы баланың өз ойын, ой-пікірлерін білуге болады.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді.

Қосымша балл үшін дескриптор:

-бейнефильмнен түсінгенін сипаттайды- 2 балл;

Интерактивті панель

бейнефильм

https://www.youtube.com/watch?v=yLHkrcj05YQ

https://youtu.be/eeH2NqGxx50

Практикалық тапсырмалар беру

Жұптық жұмыс.

«Биологиялық зертхана» әдісі.

Жұмыс мақсаты: дайын микропрепараттарды микроскоп арқылы

қарап, өсімдік және жануар ұлпаларының құрылысымен танысу.

№1 зертханалық жұмыс. өсімдіктердің ұлпаларын жіктеу.

№2 зертханалық жұмыс. Жануарлардың ұлпаларын жіктеу.

Дайын микропрепараттарды микроскоп арқылы

қарап, өсімдік және жануар ұлпаларының құрылысымен танысады. Өсімдік және жануар ұлпаларының әрбір типінің ерекшелігіне сипаттама береді. Берілген ұлпаларды классификациялайды. Зертханалық жұмыстың қорытындысын жазады.

Дескриптор:

- өсімдіктер мен жануарлардың ұлпаларының әрбір типінің ерекшелігіне сипаттама береді - 2 балл;

- өсімдіктер мен жануарлардың ұлпаларын жіктейді - 2 балл;

- өсімдіктер мен жануарлардың ұлпаларын классификациялайды - 2 балл;

- зертханалық жұмыстың қорытындысын жазады -2 балл;

Инетрактивті панель, презентация

керекті құрал-жабдықтар: микроскоп, өсімдік жасушалары мен ұлпаларының

дайын микропрепараттары, жануар ұлпасының дайын

микро-

препараттары.

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

246-247 бет

Бағалау

Жеке тапсырма.

Контекст «Өсімдіктер мен жануарлардың ұлпаларын жіктеу»

Ксилема және флоэма өсімдіктің қай ұлпасына тән екенін анықтайды.

Жануарлардың эпителий ұлпасы атқаратын қызметіне қарай неше типке жіктелетінін сипаттайды.

Ұлпаның түрлері мен атқаратын қызметін сәйкестендіреді.

Сұрақтың жауабын иә немесе жоқ екенін анықтайды.

Түзуші ұлпаға қатысты өсімдік бөлімін анықтайды.

Дескриптор:

- ксилема және флоэма өсімдіктің қай ұлпасына тән екенін анықтайды – 1 балл;

- жануарлардың эпителий ұлпасы атқаратын қызметіне қарай неше типке жіктелетінін сипаттайды – 2 балл;

-ұлпаның түрлері мен атқаратын қызметін сәйкестендіреді – 4 балл;

-сұрақтың жауабын иә немесе жоқ екенін анықтайды – 2 балл;

- түзуші ұлпаға қатысты өсімдік бөлімін анықтайды – 1 балл;

Интерактивті панель, презентация

Жұмыс дәптері

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

1,2-«Бүгін сабақта зерттедім»

3- «Бүгінгі сабақта маған түсіну қиынға соқты»

4-«Менің жеңісім»

Білім алушылар өздері зерттеген, қиынға соқтырған және өз жеңісін жазады, кері байланыс береді.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

Тірек сызба «Биологиялық қоректік заттар»

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Жұмыс дәптері

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

15-бет.

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША

№ 1 Зертханалық жұмыс

Өсімдіктердің ұлпаларын жіктеу

Жұмыс мақсаты: дайын микропрепараттарды микроскоп арқылы қарап, өсімдік ұлпаларының құрылысымен танысу.

Құрал- жабдықтар: микроскоп, өсімдік жасушалары мен ұлпаларының дайын препараттары.

Жұмыс барысы

1. Өсімдіктің 6 түрлі ұлпасының әрқайсысының құрылысын дайын микропрепаратын жарық микроскобына салып қарадық.
2. Ұлпалардың әртүрлі типтерінің құрылысының мынадай қырына назар аудардық:

Жасушалар бір типті ме? Олардың пішіндері қандай?

Жасушалар тығыз орналасқан ба, әлде бос орналасқан ба? Жасушааралық қуыстары ірі ме, әлде жасушалар бір-біріне тығыз орналасқан ба?

Вакуольдің құрылысы қандай? Олар көріне ме?

Пластидтері көріне ме? Егер көрінетін болса, түсі қандай?

Көрген ұлпалардың суретін салдық. Олардың атауларын жазыңдық.

Ұлпалардың әрбір типінің ерекшелігіне сипаттама берілді.

Сипаттамасы белгісі	Өсімдік ұлпасының типтері
Сипаттамасы белгісі	жабын	түзуші	негізгі	тірек	өткізгіш	бөлуші
Орналасқан жері	Өсімдіктердің сыртын қаптап жатады.	Сабақтың тамырдың, ұштарында, жапырақ негізінде	Өсімдік сабағы, жапырағы, жемістердің жұмсағы	Сабағы, жапырағы	Сабағы, жапырақ	Сабағы, жапырақ
Ұлпа тип тармағы	-	-	-	механикалық	-	-
Жасуша пішіні	Мөлдір қабырғалары қалың	Жасушалары ұсақ	Ірі, домалақ пішінді	Пішіні әртүрлі	Пішіні әртүрлі	Пішіні әртүрлі
Жасуша типтері	Жасушалары тірі	Жас жасушалар ұдайы бөлінеді, тірі	Қабықшасы жұқа.Фотосинтездеуші, қор жинаушы.	Жасушалары тірі, жұқа	Жасушалары өлі	Жасушалар тірі
Жасушалар қалай орналасқан?	Тығыз жанасқан	Тығыз орналасқан	Жасушааралық кеңістіктері кең	Жасушалары тірі, тығыз	Жасушалар тірі, жұқа	Жасушалары жұқа, жұқа күйінде сақталады.
Вакуолінің болуы	-	-	-	-	-	-
Ерекшеліктері	-	Хлоропласт болмайды	Бағаналы, борпылдақ	Беріктік қасиет береді	Хлоропласт болмайды	Жәндіктерді еліктіреді

А Б
А Түзуші ұлпа Б Ағаш қабығындағы жабын ұлпасы

Қорытынды.Ұлпа – құрылысы, шығу тегі және атқаратын қызметі бойынша ұқсас жасушалар тобы. Олардың әрбір типі белгілі бір тарихи кезеңде қалыптасты. Жоғарыда кестеде біз өсімдік ұлпасының 6 типін: түзуші, негізгі, жабын, механикалық (тірек), өткізгішжәне бөліп шығарушы болатындығын қарастырдық. Әр өсімдік ұлпасы өзіне тән қызметті атқарады. Өсімдіктің тіршілігі үшін маңызды қызмет атқаратындығын байқадық.

№ 2 Зертханалық жұмыс

Жануар ұлпаларын жіктеу

Жұмыс мақсаты: дайын микропрепараттарды микроскоп арқылы қарап, өсімдік ұлпаларының құрылысымен танысу.

Құрал- жабдықтар: микроскоп, жануар ұлпасының дайын микропрепараттары.

Жұмыс барысы

1. Жабын, дәнекер, бұлшық ет, жүйке ұлпаларының микропрепараттарын жарық микроскобына салып қарадық. Олардың құрылысындағы ұқсастықтары мен айырмашылықтары туралы баяндап талдадық.
2. Микропрепараттарды оқулықтағы суреттермен салыстырып шықтық. Тұрақты микропрепараттардың боялуында ерекшеліктер бар. Яғни препараттар қанық түске боялған. Ал оқулықтағы суреттерден масштабы бойынша ерекшеленеді.
3 Қарастырған ұлпалардың суреттерін дәптерге салдық, олардың атауларын жазып шықтық.
4. Ұлпалардың әрбір типінің ерекшелігіне сипаттама берілді. Кестені дәптерге сызып алып алдық. Кесте

Сипаттама белгісі	Жануар ұлпаларының типтері
Сипаттама белгісі	эпителий	бұлшық ет	жүйке	дәнекер
Орналасқан жері	Жабынды эпителии: терінің үстіңгі қабаты, асқазан қуысы т.б Безді эпителий: барлық бездер түзілген. Кірпікшелі эпителий: тыныс жолдарында орналасқан.	Бұлшықетте орналасқан	Ми, жұлында орналасқан.	Қанда, сүйекте, шеміршекте.
Ұлпа тип тармағы	-	--	-	-
Жасуша пішіні	Көпқабатты	Жасуша пішіні әрқилы.	Пішіні жұлдызша тәрізді тармақталған	Қанда-сұйық, сүйекте-қатты, шеміршекте-серпімді.
Негізгі және қосымша ұлпалар	Жабынды эпителии, безді эпителий, кірпікшелі эпителий.	Көлденең жолақты, бірыңғай салалы	Нейрондар	Борпылдақ, тығыз дәнекер ұлпасы.
Жасуша қалай орналасқан?	Тығыз жанасып	Жасушалары көбеюге қабілетті бірігіп орналасқан.	Жасушалары тармақталып орналасқан.	Жасушалары тығыз орналасқан.
Жасуша бояуының ерекшеліктері	Жасуша бояуы қанық	Жасуша бояуы миоциттерге және Fe байл-ы	Жасуша бояуы қанық	Жасуша бояуы қанық

А Безді эпителий Б Сүйекті дәнекер ұлпасы

Қорытынды. Әрбір ұлпа, дамуы кезінде, белгілі бір ұрықтық бастамадан дамыған. Жануарлар ағзасының ұлпалары негізгі төрт топқа біріктірілген — эпителий ұлпасы, дәнекер ұлпасы, бұлшық ет және жүйке ұлпалары. Әр ұлпаның өзіне тән қасиеті мен қызметі, ерекшелігі бар. Бұл ұлпалар бір-бірімен тығыз байланыста. Ұлпалардың микропрепараттарын бір-бірімен салыстырып, қарап шықтық. Суретін салып, белгіліеп шықтық.

Контекст «Өсімдіктер мен жануарлардың ұлпаларын жіктеу»

Ұлпа – құрылысы, шығу тегі және атқаратын қызметі бойынша ұқсас жасушалар тобы. Өсімдіктерде ұлпалардың 6 типі: түзуші, негізгі, жабын, механикалық (тірек), өткізгіш және бөліп шығарушы болады. Өсімдіктегі әр ұлпа өзіне тән қызмет атқарады. Және өсімдіктің әр мүшесінде кездеседі. Өсімдік ұлпаларының өмірде маңызы зор десемде қателеспес едім. Жануарларда да ұлпа бар. Жануарларда кездесетін ұлпалардың 4 типі мыналар: эпителий, дәнекер, бұлшық ет, жүйке ұлпалары болады. Жануарлардың әр мүшесінде кездесетін ұлпалар да өзіне тән қызмет атқарады.

1-тапсырма: «Ашық тест»

Ксилема және флоэма өсімдіктің қай ұлпасына тән:

А) жабын ұлпа

Б) тірек ұлпасы

В) өткізгіш ұлпа

С) негізгі ұлпа

2-тапсырма: «Жабық тест»

Жануарлардың эпителий ұлпасы атқаратын қызметіне қарай неше типке жіктеледі? Және оларды ата.

____________________________________________________________________________

3-тапсырма: «Сәйкестендіру»

№	Ұлпаның түрлері	Әріп	Атқаратын қызметі
1	Негізгі ұлпа	А	Ағзаны басқару,мүшелер жұмысын үйлестіру
2	Механикалық ұлпа	Б	Қимыл-қозғалысты қамтамасыз ету
3	Бөліп шығарушы ұлпа	В	Қорғаныш,заттарды синтездеу,шаң-тозаң бөлшектерін және т.б. заттарды ұстап қалады.
4	Эпителий ұлпасы	Г	Су және ауа жинаушы
5	Дәнекер ұлпасы	Д	Олар әрқашан берік және қатты жасушалық қабырғаға ие. Ешқашан құрамында хлоропласт болмайды.
6	Бұлшықет ұлпасы	Е	Бөлінген иісті және тәтті заттар тозаңдандыратын жәндіктерді өзіне еліктіреді, ал эфир майлары малға жем болудан сақтайды.
7	Жүйке ұлпасы	Ж	Қорғаныш,тірек,заттардың және О2-нің тасымалдануын,қамтамасыз етеді,қоректік.

4-тапсырма: «Иә» / «Жоқ»

№	Сұрақ жауабымен	«Иә»	«Жоқ»
1	Әрбір нейрон дене және өсінділерден тұрады
2	Борпылдақ дәнекер ұлпасынан теріасты май жасұнығы түзілмеген
3	Фотосинтездеуші ұлпа – бұл жапырақтың жасыл жұмсағы, жас өскін.
4	Түзуші ұлпа бірінші болып пайда болмаған

5-тапсырма.Тіннің астында түзуші ұлпа болады. Ол сабақтың жуандап өсуіне әсер етеді.

А.Сору

В.Тамыр оймақшасы

С.Сүрек

Д.Камбий

Е.Өзек

Ғылым зертханасы: Өсімдіктер мен жануарлардың ұлпаларын жіктеу

Тақырып: Өсімдіктер мен жануарлардың ұлпаларын жіктеу

Мақсат

Оқушылар өсімдіктер мен жануарлардың әр түрлі ұлпаларын зерттеп, олардың құрылымдары мен функцияларын түсінеді.

Қажетті материалдар

Микроскоп
Дайындалған өсімдік ұлпаларының слайдтары (мысалы, жапырақ, тамыр, сабақ)
Дайындалған жануар ұлпаларының слайдтары (мысалы, бұлшықет, эпителиалдық, дәнекер)
Бос слайдтар және жабын әйнектері
Пинцет
Бояу ерітіндісі (мысалы, өсімдік ұлпалары үшін йод)
Қағаз сүлгілері
Зертхана дәптері
Қауіпсіздік көзілдірігі
Зертхана халаты

Қауіпсіздік шаралары

Қауіпсіздік көзілдірігін және зертхана халатын әрдайым киіңіз.
Микроскоптарды және слайдтарды абайлап пайдаланыңыз, сындырудан сақтаныңыз.
Бояу ерітінділерін нұсқауларға сәйкес пайдаланыңыз және теріге тигізуден сақтаныңыз.
Биологиялық материалдарды мектеп саясатына сәйкес жойыңыз.

Процедура

Дайындау:
- Қауіпсіздік көзілдірігін және зертхана халатын киіңіз.
- Зертхана үшін қажетті барлық материалдарды жинаңыз.
Өсімдік ұлпаларын бақылау:
- Дайындалған өсімдік ұлпаларының слайдтарымен бастаңыз.
- Жапырақ ұлпасының слайдын микроскоптың астына қойыңыз.
- Микроскопты фокусқа келтіріп, клетка құрылымын бақылаңыз.
- Зертхана дәптеріңізде көргендеріңізді сызбаға түсіріп, бөліктерді белгілеңіз (мысалы, эпидермис, хлоропластар).
Өсімдік ұлпаларын бояу:
- Егер жаңа өсімдік ұлпасын пайдалансаңыз, кішкентай үлгіні бос слайдқа қойыңыз.
- Жоғарыдан жабын әйнегімен жабыңыз.
- Микроскоптың астында бақылап, нәтижелеріңізді жазыңыз.
Жануар ұлпаларын бақылау:
- Жануар ұлпасының дайындалған слайдын таңдаңыз.
- Оны микроскоптың астына қойып, құрылымын бақылаңыз.
- Көрген клеткаларды (мысалы, бұлшықет талшықтары, эпителиалдық клеткалар) сызбаға түсіріп, белгілеңіз.
Салыстырмалы талдау:
- Өсімдік және жануар ұлпаларын бақылағаннан кейін, зертхана дәптеріңізде құрылымдары мен функцияларын салыстыратын кесте жасаңыз.

Рефлексия сұрақтары

Осы зертханадан байқалған өсімдік және жануар ұлпаларының негізгі айырмашылықтары қандай?
Бұл ұлпалардың құрылымдары олардың функцияларына қалай байланысты?
Биологияда ұлпаларды жіктеу неге маңызды?

Бағалау

Сызба және белгілеу: Оқушылардың сызбалары мен белгілерінің дәлдігі мен толықтығына негізделген бағалаңыз.
Салыстыру кестесі: Оқушылардың салыстырмалы талдау кестесін түсіну деңгейін тексеріңіз.
Рефлексия жауаптары: Оқушылардың рефлексияларын ұлпаларды жіктеу және олардың функциялары туралы түсініктің тереңдігі бойынша бағалаңыз.

Оқу нәтижелері

Осы зертханадан кейін оқушылар:

Әртүрлі өсімдік және жануар ұлпаларын анықтап, жіктей алады.
Әртүрлі ұлпалардың құрылымдары мен функцияларын сипаттай алады.
Микроскопты тиімді пайдалануды көрсете алады.

8 сынып №3

ДӘІЖО___________

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
«» КММ
(білім беру ұйымының атауы)
Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары
Жасушаның құрамындағы органикалық заттар. Мономерлер мен полимерлер арасындағы айырмашылық.

(Сабақ тақырыбы)

Бөлім:	Молекулалық биология
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сыныбы: 8 «а,б»	Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:	Жасушаның құрамындағы органикалық заттар. Мономерлер мен полимерлер арасындағы айырмашылық. §3. Жасушаның органикалық заттары: полимерлер мен мономерлер;
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты	8.4.1.1 - биологиялық мысалдарды пайдаланып полимерлер мен мономерлер арасындағы айырмашылықты сипаттау.
Сабақтың мақсаты:	биологиялық мысалдарды пайдаланып полимерлер мен мономерлер арасындағы айырмашылықты сипаттайды;

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

7.4.1.1 судың қасиеті мен тірі ағзалар тіршілігі үшін маңызын сипаттау;

§15.Тірі организмдер үшін судың маңызы.

«Бұрынғы атаулар» әдісі.

Суға деген қажеттілік

Су алмасуын реттеу

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Дескриптор:

-кілт сөздердің анықтамасын сипаттайды-2 балл;

Интерактивті панель, презентация

2017ж 54-56 бет.

Оқушылардың назарын аудару

«Ситуациялық сұрақ» әдісі бойынша оқу мақсатына сай сұрақ қойылады.

- Жасушаны құрайтын заттар қандай екі үлкен топқа бөлінеді?

- Бейорганикалық

және органикалық заттарға қандай заттар жатады?

Ситуациялық сұрақтарға жауап береді, ой қозғау жүзеге асады.

Қосымша балл үшін дескриптор:

-сұрақтарға жауап береді- 2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың мақсатын таныстыру

8.4.1.1 - биологиялық мысалдарды пайдаланып полимерлер мен мономерлер арасындағы айырмашылықты сипаттау;

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Қазіргі атаулар» әдісі

Полимерлер,мономерлер,

органикалық заттар,

көмірсулар, нәруыздар,

майлар, нуклеин қышқылдары, ретті полимерлер, ретсіз полимерлер.

«Қазіргі атаулар» әдісінде берілген термин сөздердің мағынасы мен мазмұнын айтады, топқа бірігіп отырады.

Дескриптор:

-кілт сөздердің анықтамасын сипаттайды-2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

16-бет.

Сабақтың ортасы

Оқушыларға бағыт бағдар беру

«Кинометафора» әдісі.

Мақсаты: Оқушының ой-өрісін, ойлау қабілетін дамыту.

Бір мәселе бойынша бейнесюжеттен үзінді көрсету арқылы баланың өз ойын, ой-пікірлерін білуге болады.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді.

Қосымша балл үшін дескриптор:

-бейнефильмнен түсінгенін сипаттайды- 2 балл;

Интерактивті панель

бейнефильм

https://www.youtube.com/watch?v=R5w06d4tUJs

Практикалық тапсырмалар беру

Топтық жұмыс.

«Айырмашылығы неде?» әдісі

Тақтаға түйінді 9-10 тірек сөздер жазылады.

1-ші топ – (бейорганикалық заттар және органикалық заттар), 2-ші топ – (полимер және мономер),

3-ші топ – (көмірсу және нәруыз),

4-ші топ – (майлар және нуклеин қышқылдары),

5-ші топ – (ретті және ретсіз полимер), топпен орындау.

Полимерлер,мономерлер,

органикалық заттар,

көмірсулар, нәруыздар,

майлар, нуклеин қышқылдары, ретті полимерлер, ретсіз полимерлер.

Тақтада берілген түйінді тірек сөздердің айырмашылықтарын сипаттайды, бір-бірімен пікір алмасады, ой қозғау жүзеге асады.

Дескриптор:

- биологиялық мысалдарды пайдаланып бейорганикалық және органикалық заттар арасындағы айырмашылықты сипаттайды - 2 балл;

- биологиялық мысалдарды пайдаланып полимерлер мен мономерлер арасындағы айырмашылықты сипаттайды - 2 балл;

- биологиялық мысалдарды пайдаланып нәруыз және көмірсу арасындағы айырмашылықты сипаттайды - 2 балл;

- биологиялық мысалдарды пайдаланып майлар және нуклеин қышқылдары арасындағы айырмашылықты сипаттайды - 2 балл;

- биологиялық мысалдарды пайдаланып полимерлер мен мономерлер арасындағы айырмашылықты сипаттайды - 2 балл;

Интерактивті панель, презентация

керекті құрал-жабдықтар: А3 формат қағаз, маркер.

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

15-бет.

Бағалау

Жеке тапсырма: «Биологиялық диктант»

бос орындарға қажетті сөздерді тауып дұрыс орналастырады.

Дескриптор:

- бос орындарға қажетті сөздерді

тауып дұрыс орналастырады - 6 балл;

Интерактивті панель, презентация

Жұмыс дәптері

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

«Биологиялық кері байланыс» әдісі. Мұғалім сабақты қорытындылау мақсатында оқушылардың сабаққа деген көзқарасын, кері байланысын тыңдайды.

Мақсаты: Оқушы алған білімін саралай білуге дағдыланады.

Тиімділігі: Тақырып бойынша оқушылардың пікірін анықтайды. Жинақталған деректердің құнды болуын қадағалайды.

Оқушылар бүгінгі сабақтың мақсатына жеткізетін тапсырмалар орындауына қарай, өз түсінгенін, пікірін, өз ойын айту арқылы сабаққа қорытынды жасайды.

Кері байланыс:

«Мадақтау» әдісі

«Жарайсың!»

«Тамаша жауап»

т.б

Презентация

Бүгінгі тақырып бойынша түсінгенім......................

Бүгінгі тақырып бойынша маған ең қиын болған тұсы..............

Бүгінгі биология сабағы мен үшін.......................болды.

Келесі биология сабағында мен ............................ болып келемін.

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

Тірек сызба «Көмірсулар мен липидтер»

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Жұмыс дәптері

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

17-бет.

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША

Практикалық тапсырмалар беру. «Айырмашылығы неде?» әдісі

Shape8 Shape9

Shape10 Shape11

Shape12

Бағалау. Жеке тапсырма «Биологиялық диктант»

Табиғатта тек тірі ағзалардың құрамында кездесетіндіктен, олар-------------------заттар деп аталады.

2_______________бұл мономер буындарынан тұратын молекулалардың ұзын тізбегі.

3. Егер полимерлерде барлық мономерлер бірдей болса, немесе олардың реті қатаң қайталанатын болса, оларды ------------------------деп атайды.

4. Мономерлердің реті мен мөлшері

әртүрлі болатын полимерлер------------------------------деп аталады.

5. 1 грамм май ыдырағанда ..... ..... энергия бөлінеді. 6. 1 грамм көмірсу ыдырағанда ..... ...... энергия бөлінеді.

Тірек сөздер: полимерлер,ретті полимерлер, ретсіз полимерлер, органикалық заттар, 17,6кДж, 38,9кДж

Контекст «Жасушаның органикалық заттары:полимерлер мен мономерлер»

Органикалық заттар – тіршіліктің химиялық негізі. Барлық тірі ағзалар органикалық заттардан тұрады. Құрамында органикалық заттар болмайтын бірде-бір тірі жасуша жоқ. Табиғатта тек тірі ағзалардың құрамында кездесетіндіктен,олар органикалық заттар деп аталады. Егер де органикалық заттар топырақ құрамында немесе көмір, мұнай, батпақ не көл лайы түрінде кездессе, онда олар тірі ағзалардың тіршілік әрекетінің нәтижесінде жинақталған. Негізгі органикалық заттарға көмірсулар, нәруыздар, майлар мен нуклеин қышқылдары жатады. Барлық органикалық заттардың құрамына көміртек, сутек пен оттек кіреді. Нәруыздардың құрамында міндетті түрде азот болады. Сонымен қатар нуклеин қышқылдарының құрамында фосфор бар. Құрылысына қарай органикалық заттар едәуір қарапайым және едәуір күрделі заттарға бөлінуі мүмкін. Егер олар бір қарапайым молекуладан тұратын болса, қарапайым деп аталады. Бірақ органикалық заттар көбінесе химиялық байланыспен тізбекке қосылған қарапайым молекулалардың үлкен санынан тұруы мүмкін.

1-тапсырма: «Ашық тест»

Мономер буындарынан тұратын малекулалардың ұзын тізбегі:

А) дендрит

Б) полимер

В) мономер

С)амин топтары

2-тапсырма: «Жабық тест»

Ретті және ретсіз полимерлердің айырмашылықтарын жаз:

_____________________________________________________________________________

3-тапсырма: «Сәйкестендіру»

№	Сұрақтар	Әріп	Полимер атауы
1	Тырнақ, шашта қандай полимерлер болады	А	Қанттар
2	Бунақденелерде қандай полимер болады	Б	Нәруыздар
3	Аминқышқылдардың полимері	В	ДНҚ,РНҚ
4	Күрделі көмірсулардың полимері	Г	Өсімдік жасуша қабықшасы
5	Нуклеодиттердің полимерлері	Д	Кератин
6	Жасунық қандай полимер түзеді	Е	Хитин

4-тапсырма: «Иә»/ «Жоқ»

№	Сұрақ жауабымен	«Иә»	«Жоқ»
1	Полимерлер– бұл мономер (грек. монос – бір + мерос – бөлік) буындарынан тұратын молекулалардың ұзын тізбегі.
2	Полимерлердің маңызды қасиеттерінің бірі – мономерлерге ыдырамай,қайтадан полимерлерге бірікпеуі.
3	Жасушадағы ма ңызды ретсіз полимерлерге нәруыздар мен нуклеин қышқылдары жатады
4	Мономер – бір моншақ немесе тізбектің бір буыны емес

Ғылым зертханасы: Полимерлер мен мономерлер арасындағы айырмашылықтар

Мақсат

Оқушылар биологиялық мысалдарды пайдаланып полимерлер мен мономерлер арасындағы айырмашылықтарды сипаттайды.

Қажетті материалдар

Лего тастар (мономерлер мен полимерлерді көрсету үшін)
Шар (полимер тізбектерін көрсету үшін)
Кукуруз крахмалы (қарапайым полимер жасау үшін)
Су (кукуруз крахмалымен араластыру үшін)
Өлшеу шыныаяқтары мен қасықтар
Пластикалық шыныаяқтар
Араластыру үшін қасықтар
Маркерлер мен қағаз (жазбалар мен рефлексия үшін)
Қауіпсіздік көзілдірігі (зертхана қауіпсіздігі үшін)

Қауіпсіздік шаралары

Зертхана барысында қауіпсіздік көзілдірігін кию керек.
Барлық материалдарды абайлап пайдалану және жұтпау керек.
Төгілуілерді дереу тазалау, сырғып кетуден қорғау үшін.

Процедура

Мономерлер мен полимерлерге кіріспе:
- Мономерлер (полимерлердің құрылыс блоктары) мен полимерлердің (мономерлерден құралған үлкен молекулалар) арасындағы айырмашылықтар туралы қысқаша әңгімелесу.
- Глюкоза (мономер) және крахмал (полимер) сияқты мысалдарды келтіру.
1-шы әрекет: Лего тастарымен құрылыс жасау
- Оқушыларды шағын топтарға бөлу.
- Әр топқа Лего тастарының жиынтығын беру.
- Оқушыларға жеке тастарды (мономерлер) пайдаланып құрылым жасау және содан кейін бірнеше құрылымды біріктіріп үлкен құрылым (полимер) жасау тапсырмасын беру.
- Жеке тастардың мономерлерді, ал үлкен құрылымның полимерді қалай білдіретінін талқылау.
2-шы әрекет: Шар полимер демонстрациясы
- Шарды үрлеп, оның қалай созылатынын түсіндіру, бұл полимердің қасиеттерін көрсетеді.
- Шардың созылуының кейбір полимерлердің икемділігін қалай білдіретінін талқылау.
3-шы әрекет: Кукуруз крахмалымен полимер жасау
- Пластикалық шыныаяқта 1 стакан кукуруз крахмалы мен ½ стакан суды араластыру.
- Қоспаны иленгендей консистенцияға жеткенше араластыру.
- Бұл қоспаның қарапайым полимерді қалай білдіретінін талқылау, кукуруз крахмал молекулаларының қалай бірігіп үлкен құрылым жасайтынын көрсету.
Рефлексия сұрақтары:
- Мономерлер мен полимерлер арасындағы негізгі айырмашылықтар қандай?
- Лего әрекеті полимерлердің концепциясын түсінуге қалай көмектесті?
- Шардың қасиеттері полимерлердің сипаттамаларын қандай жолмен көрсетеді?
- Табиғатта басқа мономерлер мен полимерлердің мысалдарын ойлайсыз ба?
Бағалау:
- Әр оқушыдан мономерлер мен полимерлер туралы не үйренгені туралы қысқа абзац жазуын сұрау.
- Олардың қысқаша мазмұнында кемінде бір биологиялық мысалды қамтуын сұрау.
- Жазбаларды жинап, түсінікті бағалау.

Қорытынды

Сабақтың негізгі концепцияларын қарап шығып, оқушылардың мономерлер мен полимерлер арасындағы байланысты түсінгеніне көз жеткізу.
Оқушыларға тақырыпқа қатысты қосымша мысалдарды бөлісуге ынталандыру.

8 сынып №4

ДӘІЖО___________

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
«» КММ
(білім беру ұйымының атауы)
Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары

Липидтердің қасиеттері мен қызметі. Липидтердің әртүрлілігі: майлар, фосфолипидтер, балауыз. Нәруыздар, қасиеттері мен қызметтері. §4. Көмірсулар мен липидтер. Олардың қасиеті мен қызметі. §5. Нәруыздар. Олардың қасиеті мен қызметі. БЖБ (20-мин)

(Сабақ тақырыбы)

Бөлім:	Молекулалық биология
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сыныбы: 8 «а,б»	Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:	Липидтердің қасиеттері мен қызметі. Липидтердің әртүрлілігі: майлар, фосфолипидтер, балауыз. Нәруыздар, қасиеттері мен қызметтері. §4. Көмірсулар мен липидтер. Олардың қасиеті мен қызметі. §5. Нәруыздар. Олардың қасиеті мен қызметі. БЖБ (20-мин)
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты	8.4.1.2 - көмірсулар мен липидтің құрылымы мен биологиялық қызметтерін сипаттау; 8.4.1.3 - нәруыздардың биологиялық құрылымы мен қызметі;
Сабақтың мақсаты:	көмірсулар мен липидтің құрылымы мен биологиялық қызметтерін және нәруыздардың биологиялық құрылымы мен қызметін сипаттайды; бөлім бойынша жиынтық бағалау тапсырмаларын орындайды;

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

7.4.1.2 тірі ағзалар тіршілік әрекеті үшін микро-және макроэлементтердің ролін сипаттау;

§16.Микро және макроэлементтердің организмдер

тіршілігіндегі рөлі.

«Бұрынғы атаулар» әдісі.

Макроэлементтер, микроэлементтер.

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Дескриптор:

-кілт сөздердің анықтамасын сипаттайды-2 балл;

Интерактивті панель, презентация

2017ж 59-бет.

Оқушылардың назарын аудару

«Ситуациялық сұрақ» әдісі бойынша оқу мақсатына сай сұрақ қойылады.

- Көмірсулар мен майлардың рөлі қандай? --- Өсімдік ұлпаларындағы крахмалды немесе майды қалай анықтауға болады?

- Олар өсімдіктің қандай мүшесінде кездеседі?

- Нәруыздар дегеніміз не?

- 1 г нәруыз ыдыраған кезде қанша энергия бөлінеді?

- Жасушада қандай органикалық заттар көп?

- Нәруыздар қандай

құрам бөліктерден тұрады?

- Нәруыздар мен ДНҚ-ның арасында қандай бай-

ланыс бар?

- Ген дегеніміз не?

- Неліктен барлық тірі жасушаларда рибосомалар

болады?

Ситуациялық сұрақтарға жауап береді, ой қозғау жүзеге асады.

Қосымша балл үшін дескриптор:

-сұрақтарға жауап береді- 2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың мақсатын таныстыру

8.4.1.2 - көмірсулар мен липидтің құрылымы мен биологиялық қызметтерін сипаттау;

8.4.1.3 - нәруыздардың биологиялық құрылымы мен қызметі;

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

17-бет.

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Қазіргі атаулар» әдісі

Моносахаридтер,глюкоза,

дисахаридтер, сахароза,

лактоза, полисахаридтер,

крахмал, целлюлоза,

гликоген, хитин,

майқышқылы, глицерин.

Биополимерлер,

аминқышқылдар, тұқымқуалайтын ақпарат, ферменттер,

гормондар, инсулин,

гликоген, фибриноген,

антиденелер, оссеин,

коллаген, актин,

миозин, гемоглобин,

меланин.

«Қазіргі атаулар» әдісінде берілген термин сөздердің мағынасы мен мазмұнын айтады, топқа бірігіп отырады.

Дескриптор:

-кілт сөздердің анықтамасын сипаттайды-2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

20-бет.

Сабақтың ортасы

Оқушыларға бағыт бағдар беру

«Кинометафора» әдісі.

Мақсаты: Оқушының ой-өрісін, ойлау қабілетін дамыту.

Бір мәселе бойынша бейнесюжеттен үзінді көрсету арқылы баланың өз ойын, ой-пікірлерін білуге болады.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді.

Қосымша балл үшін дескриптор:

-бейнефильмнен түсінгенін сипаттайды- 2 балл;

Интерактивті панель

бейнефильм

https://www.youtube.com/watch?v=8y3vf9DIn8o

https://youtu.be/AF7PiKJm97U?si=R_MGhg7sX2jLZUji

Практикалық тапсырмалар беру.

Топтық жұмыс.

«Айырмашылығы неде?» әдісі

Тақтаға түйінді 9-10 тірек сөздер жазылады.

Әр топ берілген тірек сөздердің айырмашылығын сипаттайды.

1-ші тапсырма – (моносахарид, дисахарид, полисахарид), 2-ші топ – (глюкоза, сахароза,лактоза),

3-ші тапсырма – (крахмал,целлюлоза, гликоген),

4-ші тапсырма – (хитин,

майқышқылы, глицерин).

Дескриптор:

- моносахарид, дисахарид, полисахарид құрылымы мен биологиялық қызметтерін сипаттайды

- 3 балл;

- глюкоза, сахароза,лактоза құрылымы мен биологиялық қызметтерін сипаттайды - 3 балл;

- крахмал, целлюлоза, гликоген құрылымы мен биологиялық қызметтерін сипаттайды - 3 балл;

- хитин,

майқышқылы, глицерин құрылымы мен биологиялық қызметтерін сипаттайды - 3 балл;

Интерактивті панель, презентация

керекті құрал-жабдықтар: А3 формат қағаз, маркер.

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

18-бет.

Бағалау

Білім алушыларға арналған

Жеке тапсырма: «Сәйкестігін тап!»

Оқушылар берілген тапсырманы орындайды. Көмірсулар мен липидтің құрылымы мен қызметін сипаттайды.

Дескриптор:

- көмірсулар мен липидтің құрылымы мен биологиялық қызметтерін сипаттайды - 5 балл;

Интерактивті панель, презентация

Жұмыс дәптері

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

Кері байланыс:

«Мадақтау» әдісі

«Жарайсың!»

«Тамаша жауап»

т.б

Презентация

Бүгінгі тақырып бойынша түсінгенім......................

Бүгінгі тақырып бойынша маған ең қиын болған тұсы..............

Бүгінгі биология сабағы мен үшін.......................болды.

Келесі биология сабағында мен ............................ болып келемін.

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

Тірек сызба «Нәруыздар»

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Жұмыс дәптері

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

21-бет.

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША

«Айырмашылығы неде?» әдісі

Тақтаға түйінді 9-10 тірек сөздер жазылады.

Әр топ берілген тірек сөздердің айырмашылығын сипаттайды.

1-ші тапсырма – (моносахарид, дисахарид, полисахарид),

2-ші тапсырма – (глюкоза, сахароза,лактоза),

3-ші тапсырма – (крахмал,целлюлоза, гликоген),

4-ші тапсырма – (хитин, майқышқылы, глицерин).

Shape13

Shape14

Shape15 Shape16

Бағалау

Жеке тапсырма: «Сәйкестігін тап!»

Көмірсулардың атауы

Организмдегі маңызы

1.Глюкоза

2.Целлюлоза

3.Хитин

4:Гликоген

5:Крахмал

А)Саңырауқұлақтар мен жануарлардың қор заты

Б)Өсімдік жасушалары қабырғасының негізгі көмірсуы

В)Жасушадағы негізгі энергия көзі

Г)Буынаяқтылар дене жамылғысының негізі

Контекст «Көмірсулар мен липидтер. Олардың қасиеті мен қызметі»

Көмірсулар фотосинтез үдерісінде жасыл өсімдік жасушаларында түзіледі. Ең кең таралған көмірсу – глюкоза С6Н12О6. Ол фотосинтез барысында түзіледі. Өсімдік жасушалары глюкозадан крахмал, қант, целлюлоза немесе басқа заттар түзуі мүмкін.

Жай (қарапайым) көмірсулар (моносахара) суда жақсы ериді және дәмі тәтті. Олар да глюкоза сияқты негізгі энергия көзі болып табылады. Жануар және өсімдік жасушаларында майлар болады. Олар үшатомды спирт – глицериннің бір молекуласынан және май қышқылдарының үш молекуласынан тұрады. Майлар – энергияның қордағы көзі. Олар ыдыраған кезде нәруыздар мен көмірсулар ыдырағанға қарағанда екі еседей

көп энергия бөлінеді. Жасушаларда майлардан басқа майтәрізді заттар – липидтер болады.

1-тапсырма: «Ашық тест»

Майлардың, көмірсулардың синтезделу әрекеті жүреді:

A) Вакуольде.

Б) Тегіс бетті эндоплазмалық торда.

В) Гольджи комплексінде.

D) Ядрода.

2-тапсырма: «Жабық тест»

Молекуласында май қышқылының бір молекуласын фосфор қышқылының қалдығы алмастыратын күрделі липидтерді қалай атайды?

_____________________________________________________________________________

3-тапсырма: «Сәйкестендіру»

№	Көмірсу атауы	Әріп	Кездесетін жері
1	Крахмал	А	Бактерия жасушасында
2	Гликоген	Б	Бынаяқтылардың қаңқасында және саңырауқұлақтың жасуша қабығында
3	Целлюлоза	В	Өсімдік сүрегінің қабырғасында
4	Хитин	С	Бауыр мен бұлшық етте
5	Муреин	Д	Тұқым мен картоп түйнегінде

4-тапсырма: «Иә»/ «Жоқ»

№	Сұрақ жауабымен	«Иә»	«Жоқ»
1	Адаммен жануардың негізгі қордағы көмірсуы гликоген
2	Сахароза сүт қанты
3	Полисахарид күрделі полимерлік көмірсулар
4	1 г май тотыққан кезде 39,1 кДж энергия бөлінеді
5	1г көмірсу тотыққан кезде 17,6 кДж энергия бөлінеді
6	Целлюлоза өсімдіктердегі негізгі құрылымдық көмірсу
7	Жануардағы негізгі құрылымдық көмірсу крахмал

Контекст «Нәруыздар. Олардың қасиеті мен қызметі»

Нәруыз әр түрлі қасиеттермен ерекшеленеді. Сол қасиеттердің бірі нәруыздың суда ерігіштігінің әр түрлі дәрежеде болуы. Нәруыздардың көбісі суда жақсы, кейбіреулері нашар ериді, ал кейбір нәруыздар ерімейді. Нәруыздың екінші бір қасиеті − сыртқы орта жағдайларының әсеріне төзімділігі біркелкі болмайтындығында.Нәруыз молекуласының тағы бір қасиетіне оның әр түрлі әсерлерден табиғи құрылымының өзгеруі жатады. Бұл құбылысты денатурация деп атайды.Нәруыздың организм тіршілігіндегі маңызы өте зор болғандықтан алуан түрлі қызмет атқарады.

1-тапсырма: «Ашық тест»

Түсі бар нәруыздар қандай қызмет атқарады:

А) тасымал

Б) пигметтік

В) қорғаныш

С) тірек

Жауабы: Б

2-тапсырма: «Жабық тест»

1г нәруыздан неше кДж энергия бөлінеді? Жауабыңды жаз.

_____________________________________________________________________________

3-тапсырма: «Сәйкестендіру»

№	Сұрақ	әріп	Жауабы
1	Ферменттер табиғаты жағынан	А	Аминқышқылы
2	Ақуыз құрамына кіреді	Б	Аминқышқылы
3	Нәруыз молекуласындағы аминқышқылы	В	Ақуыздар
4	Нәруыз полимерінің мономері	Г	20

4-тапсырма: «Иә» / «Жоқ»

№	Сұрақтар	«Иә»	«Жоқ»
1	Жасуша мен цитоплазма органоидтерінің мембраналары нәруыз молекуласынан тұрады.
2	Қанның құрамында жасушаның мембранасы мен цитоплазмасын және ядроның арасын байланыстыратын ерекше тасымалдаушы нәруыз болмайды.
3	Организмнің қорғаныс қызметіне бұлшық еттің талшығы мен ұлпалардың түрлі жиырылғыштық жүйесіне әсер ететін арнайы нәруыздар қатысады.
4	Нәруыздар организмді түрлі жұқпалы аурулардан қорғайды. Егер жануарлардың немесе адамның организміне зиянды нәруыздар енетін болса, оған қарсы тұратын ерекше нәруыздар − антиденелер түзілмейді.

8-сыныптағы ғылым зертханасы: Көмірсулар, Липидтер және Нәруыздар

Зертхана атауы: Тіршіліктің Негізгі Құрылымдары: Көмірсулар, Липидтер және Нәруыздар

Мақсат:
Оқушылар көмірсулардың, липидтердің және нәруыздардың құрылымы мен биологиялық функцияларын тәжірибелер мен бақылаулар арқылы зерттейді.

Қажетті материалдар:

Әртүрлі тағам үлгілері (мысалы, нан, май, зәйтүн майы, жаңғақтар, бұршақ)
Йод ерітіндісі (крахмалды тексеру үшін)
Бенедикт ерітіндісі (қантты тексеру үшін)
Биурет реакциясы (нәруызды тексеру үшін)
Петри ыдыстары немесе кішкентай мөлдір стақандар
Дропперлер
Кішкентай қасықтар
Жапсырмалар
Бақылаулар үшін қағаз бен қалам

Процедура:

Кіріспе (15 минут):
- Көмірсулар, липидтер және нәруыздар туралы қысқаша кіріспе жасаңыз. Олардың негізгі құрылымдарын талқылаңыз:
  - Көмірсулар: қанттардан (моносахаридтер, дисахаридтер, полисахаридтер) тұрады
  - Липидтер: май қышқылдары мен глицериннен тұрады
  - Нәруыздар: амин қышқылдарынан тұрады
- Олардың организмдегі биологиялық функцияларын, оның ішінде энергия көздері, жасуша құрылымы және ферменттік функцияларды түсіндіріңіз.
Көмірсуларды тексеру (20 минут):
- Нанның кішкене үлгісін алыңыз да, оны петри ыдысына қойыңыз.
- Дроппермен йод ерітіндісінен бірнеше тамшы қосыңыз.
- Кез-келген түс өзгерісін бақылаңыз (көк-қара түс крахмалдың бар екенін көрсетеді).
- Бақылауларыңызды зертхана дәптеріңізге жазыңыз.
Қантты тексеру (20 минут):
- Қантқа бай тағамның (мысалы, жеміс) кішкене үлгісін алыңыз да, оны бөлек петри ыдысына қойыңыз.
- Дроппермен Бенедикт ерітіндісінен бірнеше тамшы қосып, оны ыстық су моншасында шамамен 5 минут қайнатыңыз.
- Кез-келген түс өзгерісін бақылаңыз (жасылдан қызылға дейінгі өзгеріс қант мөлшерінің артуын көрсетеді).
- Бақылауларыңызды жазыңыз.
Нәруызды тексеру (20 минут):
- Бұршақ немесе басқа нәруызға бай тағамның кішкене үлгісін алыңыз да, оны тағы бір петри ыдысына қойыңыз.
- Дроппермен Биурет реакциясынан бірнеше тамшы қосыңыз.
- Кез-келген түс өзгерісін бақылаңыз (күлгін түс нәруыздың бар екенін көрсетеді).
- Бақылауларыңызды жазыңыз.
Тазалау (10 минут):
- Барлық үлгілерді мектептің қауіпсіздік нұсқаулықтарына сәйкес жойыңыз.
- Зертханада пайдаланылған барлық материалдарды тазалаңыз.

Рефлексия сұрақтары:

Көмірсуларды тексергенде не байқадыңыз? Бұл тағам үлгісі туралы не айта аласыз?
Қант тесті крахмал тестінен қалай ерекшеленді? Бұл көмірсулардың әртүрлі түрлері туралы не айтады?
Нәруыз тесті бойынша нәтижеңіз қандай болды? Бұл организмдегі нәруыздардың рөлімен қалай байланысты?
Неліктен біздің организмдерімізге көмірсулар, липидтер және нәруыздар қажет?

Бағалау:

Оқушылар келесі критерийлер бойынша бағаланады:
- Зертхана процедураларын орындау
- Зертхана дәптерінде жазылған бақылаулардың дәлдігі
- Рефлексия сұрақтарына жауаптары

Стандарттар:

Келесі ұрпақ ғылым стандарттары (NGSS) MS-LS1-3: Сенсорлық қабылдағыштар ынталандыруларға жауап бере отырып, мидың өңдеуіне хабарлама жібереді.
NGSS MS-LS2-4: Физикалық немесе биологиялық компоненттердегі өзгерістер популяцияларға әсер ететініне дәлелдермен қолдау көрсетілген аргумент құрастыру.

Қауіпсіздік шаралары:

Барлық ерітінділерді мұқият өңдеңіз және мектептің қауіпсіздік протоколдарын орындаңыз.
Оқушылардың қауіпсіздік көзілдіріктері мен қолғап киюін қамтамасыз етіңіз.
Тағам үлгілерін мектеп нұсқаулықтарына сәйкес жойыңыз.

Бұл зертхана оқушыларға практикалық оқыту арқылы негізгі биомолекулалардың құрылымдары мен функцияларын түсінуге мүмкіндік береді.

8 сынып №5

ДӘІЖО___________

Зертханалық жұмыс№3 «Өсімдіктер бөлімдеріндегі ерекшелік белгілерді анықтау». Балдырлар, мүктәрізділер, қырықжапырақтәрізділер, ашықтұқымдылар және жабықтұқымдылар. §6. Өсімдік бөлімдерінің ерекше белгілері

(Сабақ тақырыбы)

Бөлім:	«Тірі ағзалардың көп түрлілігі»
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сыныбы: 8 «а,б»	Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:	Зертханалық жұмыс№3 «Өсімдіктер бөлімдеріндегі ерекшелік белгілерді анықтау». Балдырлар, мүктәрізділер, қырықжапырақтәрізділер, ашықтұқымдылар және жабықтұқымдылар. §6. Өсімдік бөлімдерінің ерекше белгілері
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты	8.1.1.1. - балдырлар, мүктер, қырықжапырақ тәріздестер, ашық және жабықтұқымдылар мысалында өсімдіктердің ерекшеліктерін сипаттау.
Сабақтың мақсаты:	балдырлар, мүктер, қырықжапырақ тәріздестер, ашық және жабықтұқымдыар мысалында өсімдіктердің ерекшеліктерін сипаттайды.

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың мақсаты

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

7.1.1.1 жүйелеудің маңызын түсіндіру;

§9. Жүйелеудің маңызы.

«Бұрынғы атаулар» әдісі.

Жүйелеу, түр, популяция, туыс, тұқымдас, отряд, класс, тип, патшалық, жіктеу

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Дескриптор:

-кілт сөздердің анықтамасын сипаттайды-2 балл;

Интерактивті панель, презентация

2017ж 33-бет.

Оқушылардың назарын аудару

«Кіру билеті» әдісі бойынша оқу мақсатына сай сұрақ қойылады.

- Өсімдіктерге

қандай жүйелеу санаттары тән?

- Олардың қайсысы жануарларды жүйелеу санаттарынан ерекшеленеді?

- Жүйелеу санаты туралы не айта аласыңдар?

-Жоғары және төменгі сатыға жататын өсімдіктердің бір-бірінен айырмашылығы неде?

Кіру билетінде берілген сұрақтарға жауап береді, ой қозғау жүзеге асады.

Дескриптор:

-берілген сұрақтарға жауап береді -4 балл;

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың мақсатын таныстыру

8.1.1.1. - балдырлар, мүктер, қырықжапырақ тәріздестер, ашық және жабықтұқымдылар мысалында өсімдіктердің ерекшеліктерін сипаттау;

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Қазіргі атаулар» әдісі

Споралар, спорангий, ризоидтер, ашық тұқымдылар,

қылқанжапырақтылар,

жабықтұқымдылар.

«Қазіргі атаулар» әдісінде берілген термин сөздердің мағынасы мен мазмұнын айтады. Бір-бірімен пікір алмасады, ой қозғау жүзеге асырылады.

Дескриптор:

-кілт сөздердің анықтамасын сипаттайды-2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

28-бет.

Оқушыларға бағыт бағдар беру

«Кинометафора» әдісі.

Мақсаты: Оқушының ой-өрісін, ойлау қабілетін дамыту.

Бір мәселе бойынша бейнесюжеттен үзінді көрсету арқылы баланың өз ойын, ой-пікірлерін білуге болады.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді.

Қосымша балл үшін дескриптор:

-бейнефильмнен түсінгенін сипаттайды- 2 балл;

Интерактивті панель

бейнефильм

https://youtu.be/ba88SU5VPKI?si=QKk1KSJ-Fn_VuNDh

Практикалық тапсырмалар беру.

Топтық жұмыс.

«Биологиялық зертхана» әдісі.

№3 з е р т х а н а л ы қ

ж ұ м ы с

Өсімдік бөлімдерінің: балдырлар, мүктәрізділер, қырықжапырақтәрізділер, ашықтұқымдылар мен жабықтұқымдылардың ерекше белгілерін анықтау

Жұмыс мақсаты: өсімдіктердің негізгі топтарының құрылысының ерекшеліктерін анықтау.

Өсімдік бөлімдерінің: балдырлар, мүктәрізділер, қырықжапырақтәрізділер, ашықтұқымдылар мен жабықтұқымдылардың ерекше белгілерін анықтайды. Зертханалық жұмыстың тақырыбын, мақсатын, қорытындысын жазады.

Дескриптор:

- Өсімдік бөлімдерінің: балдырлар, мүктәрізділер, қырықжапырақтәрізділер, ашықтұқымдылар мен жабықтұқымдылардың ерекше белгілерін анықтайды– 4 балл;

-зертханалық жұмыстың тақырыбын, мақсатын, қорытындысын жазады– 4 балл;

Интерактивті панель, презентация

Құрал-жабдықтар: мүктәрізділер, қырықжапырақтәрізділер, ашықтұқымдылар мен жабықтұқымдылардың кеппе-өсімдіктері мен суреттері.

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж

Бағалау

Жеке тапсырма:

«Шындық» «Жалған» ойыны

балдырлар, мүктер, қырықжапырақ тәріздестер, ашық және жабықтұқымдыар мысалында өсімдіктердің ерекшеліктерін сипаттайды.

Дескриптор:

- балдырлар, мүктер, қырықжапырақ тәріздестер, ашық және жабықтұқымдыар мысалында өсімдіктердің ерекшеліктерін сипаттайды – 7 балл;

Интерактивті панель, презентация

Жұмыс дәптері

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

1,2-«Бүгін сабақта зерттедім»

3- «Бүгінгі сабақта маған түсіну қиынға соқты»

4-«Менің жеңісім»

Білім алушылар өздері зерттеген, қиынға соқтырған және өз жеңісін жазады, кері байланыс береді.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

Тірек сызба

«Саңырауқұлақтар»

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Жұмыс дәптері

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

30-бет.

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША

«Биологиялық зертхана»

№3 з е р т х а н а л ы қ ж ұ м ы с

Жұмыс мақсаты: өсімдіктердің негізгі топтарының құрылысының ерекшеліктерін анықтау.

Құрал-жабдықтар: мүктәрізділер, қырықжапырақтәрізділер, ашықтұқымдылар мен жабықтұқымдылардың кеппе-өсімдіктері мен суреттері.

Жұмыс барысы

1. Ұсынылған өсімдіктердің әрбір бөлімдерінің кеппеөсімдігін (және иллюстрацияларын) қараңдар.

2. Өсімдіктердің әрбір бөлімдерінің мүшелерін анықтаңдар.

3. Қарастырылып отырған мүшелердің құрылысының ерекшелігіне назар аударыңдар.

4. Жасаған бақылау негізінде кестені дәптерге сызып алып толтырыңдар.

Белгісі (мүшесі)	Мүктәрізділер	Қырықжапырақтәрізділер	Ашық- тұқымдылар	Жабықтұқымдылар
Тамыры (ерекшелігі)
Тамыры (ерекшелігі)
Сабағы (ерекшелігі)
Сабағы (ерекшелігі)
Жапырағы (ерекшелігі)
Жапырағы (ерекшелігі)
Спорангий (болуы)
Тұқымы (ерекшелігі)
Тұқымы (ерекшелігі)
Жемісі (ерекшелігі)
Жемісі (ерекшелігі)
Гүлі (ерекшелігі)
Гүлі (ерекшелігі)

Қорытынды: күрделену – эволюция барысында өсімдік бөлімдерінің жетілу үдерісін дәлелдеңдер

8-сынып Ғылым Лабораториясы: Өсімдіктердің Ерекшеліктерін Зерттеу

Лабораторияның Атауы: Өсімдіктердің Ерекшеліктері: Балдырлар, Мүктер, Қырықжапырақтар және Тұқымдылар

Мақсат:
Оқушылар балдырлар, мүктер, қырықжапырақтар және тұқымдылар сияқты түрлі өсімдік топтарының ерекшеліктерін зерттеп, олардың бірегей белгілері мен бейімделулерін сипаттайды.

Қажетті Материалдар:

Балдырлар үлгілері (мысалы, спирулина, тоған балдыры)
Мүк үлгілері (мысалы, кәдімгі мүк)
Қырықжапырақ үлгілері (мысалы, Бостон қырықжапырағы)
Тұқымдылар үлгілері (мысалы, күнбағыс тұқымдары, қарағай конусы)
Микроскоптар
Петрий табақшалары
Су
Сызғыштар
Қол линзалары
Ескертпелер үшін қағаз бен қаламдар

Қауіпсіздік Алдын-алу Шаралары:

Микроскоптарды пайдалану кезінде әрқашан қауіпсіздік көзілдірігін киіңіз.
Барлық үлгілерді мұқият ұстаңыз және зертханадан кейін қолыңызды жуыңыз.
Үлгілерді дайындау кезінде өткір құралдарға (қайшы т.б.) абай болыңыз.

Процедура:

Кіріспе (10 минут):
Төрт өсімдік тобы туралы қысқаша талқылау жүргізіңіз: балдырлар, мүктер, қырықжапырақтар және тұқымдылар. Оқушылардан әр топ туралы не білетіндерін сұраңыз.
Топтық Жұмыс (30 минут):
Оқушыларды шағын топтарға бөліңіз. Әр топқа бір өсімдік түрін (балдыр, мүк, қырықжапырақ, тұқымдық) тағайындаңыз. Әр топ:
- Тапсырылған өсімдік үлгісін қол линзалары мен микроскоптар арқылы зерттейді.
- Түсі, текстурасы, өлшемі және құрылымы сияқты белгілерді өз дәптерлеріне жазады.
- Өздерінің өсімдіктерінің қоршаған ортада тіршілік етуіне көмектесетін бейімделулерді талқылайды және жазады.
Деректерді Жинау (20 минут):
Әр топ өз зерттеулерін сыныпқа ұсынады. Олар:
- Өз өсімдік тобының негізгі ерекшеліктерін.
- Оларға тән бейімделулерді.
- Басқа өсімдік түрлерімен салыстырғанда байқалған ұқсастықтар мен айырмашылықтарды қоса айтуы керек.
Рефлексия Сұрақтары (15 минут):
Жеке оқушылар дәптерлерінде келесі сұрақтарға жауап береді:
- Балдырларды мүктерден ажырататын негізгі ерекшеліктер қандай?
- Қырықжапырақтар тұқымдылардан қалай көбейеді?
- Бұл өсімдіктер экожүйелеріне неге маңызды деп ойлайсыз?
- Сіз тапқан ең қызықты бейімделулер қандай және неге?
Бағалау (10 минут):
Әр оқушы қысқа тестілеуді аяқтайды, онда:
- Түсініктерді анықтамалармен сәйкестендіру (мысалы, фотосинтез, споралар, тұқымдар).
- Бір өсімдік тобын және оның ерекше белгілерін сипаттауды сұрайтын қысқа жауап беретін сұрақ.

Қорытынды (5 минут):
Сабақты өсімдік әртүрлілігі мен бейімделулерінің маңыздылығы туралы талқылаумен аяқтаңыз.

«Шындық» «Жалған» ойыны

№		Ш	Ж
1	Мүктерді зерттейтін ғылым бриология деп аталады
2	Шымтезек мүгінің латынша атауы сфагнум
3	Мүктер құрғақ жерлерде тіршілік етеді
4	Мүктерде тамырдың қызметін ризоидтар атқарады
5	Емен, қарағаш ашықтұқымдыларға жатады
6	Қырықбуындар мен қырықжапырақтәрізділер төменгі сатыдағы споралы өсімдіктер
7	Барлық қырықжапырақтәрізділер көпжылдық шөптесін өсімдіктер
8	Шырша, арша, самырсын, қарағай ашықтұқымдыларға жатады
9	Жабықтұқымды өсімдіктерде ең алғаш жеміс түзілетін жыныстық көбеюдің жаңа мүшесі гүл пайда болды
10	Ашықтұқымдылар спора арқылы көбейеді

«Шындық» «Жалған» ойыны жауабы

№	Сұрақтар	Ш	Ж
1	Мүктерді зерттейтін ғылым бриология деп аталады	Ш
2	Шымтезек мүгінің латынша атауы сфагнум	Ш
3	Мүктер құрғақ жерлерде тіршілік етеді		Ж
4	Мүктерде тамырдың қызметін ризоидтар атқарады	Ш
5	Емен, қарағаш ашықтұқымдыларға жатады		Ж
6	Қырықбуындар мен қырықжапырақтәрізділер төменгі сатыдағы споралы өсімдіктер		Ж
7	Барлық қырықжапырақтәрізділер көпжылдық шөптесін өсімдіктер	Ш
8	Шырша, арша, самырсын, қарағай ашықтұқымдыларға жатады	Ш
9	Жабықтұқымды өсімдіктерде ең алғаш жеміс түзілетін жыныстық көбеюдің жаңа мүшесі гүл пайда болды	Ш
10	Ашықтұқымдылар спора арқылы көбейеді		Ж

сыныбы__________оқушының аты-жөні___________________________________________________

«Жасушалық биология. Молекулалық биология» бөлімі бойынша жиынтық бағалауға арналған тапсырмалар.

1.Тапсырма

Суретте А және Д әрпімен көрсетілген бактерия жасушасының бөлігі

A.мембрана

B.шырышты капсула

C.ДНҚ-ның сақинасы

D.рибосома

E.цитоплазма

2.Тапсырма
Суретте С және L әрпімен көрсетілген өсімдік жасушасының бөлігі

A.ядро

B.митохондрия

C.хлоропласт

D.лизосома

E.вакуоль

3.Тапсырма
Суретте көрсетілген өсімдік ұлпасының түрі

A. сабақ ұшындағы түзуші ұлпа

B. ағаш қабығындағы жабын ұлпа

C. сабақтың өткізгіш ұлпалары

D.жапырақ жұмсағындағы негізгі (фотосинтездеуші) ұлпа

4.Тапсырма
Ұлпалардың түрі мен құрылысын және қызметін сәйкестендіріңіз

Ұлпа түрлері	Құрылысы	Қызметі
Бұлшықет ұлпасы (A)	Жасушалары бір-біріне тығыз жанасады, жасушаралық заттары нашар дамыған (1)	Қоректік,тасымалдау және қорғаныш қызметтерін атқарады (d)
Дәнекер ұлпасы (B)	Ұлпа ұзындығы 1-45 мм, кейбірі 12 санти-метрге жететін көп ядролы ет талшық-тарынан тұрады (2)	Зат алмасуды реттеуге қатысады (e)
Эпителий ұлпасы(C)	Жасушааралық заттар қызметіне байланысты әр түрлі болып келеді (3)	Жиырылу және жазылу қызметін атқарады (f)

5 тапсырма

а) Полимерге жататын қосылысты белгілеңіз.

А.амин қышқылдары

В.глюкоза

С.сутегі

Д.крахмал

в) Мономер мен полимердің айырмашылықтарын сипаттаңыз. Биологиялық мысалдар келтіріңіз.

Мономер		Полимер

	Мысалдар

6.Тапсырма

Кестені толтырыңыз, тұжырымдаманы сәйкестендіріңіз.

Көмірсулар	Майлар	Нәруыздар

Тұжырымдамалар.

A. Өсімдік жасушаларында қорға жиналатын зат – крахмал.

B. Энергетикалық қызмет атқарады, 1 грамы ыдырағанда 38,9кДж энергия түзіледі.

C. Мақта талшығында 98 пайыз целлюлоза болады.

D. Адам және жануарлардың асқорыту жүйесінде ферменттер маңызды рөл атқарады.

E. Тасымалдау қызметін гемоглобин атқарады.

F. Тері, шаш және көздің нұрлы қабықшасында меланин түс береді.

Бағалау критерийі	Тапсырма №	Дескриптор	Балл
		Білім алушы
Прокариот және эукариот жасушаларының құрылысын салыстырады.	1	суретте А ж/е Д әрпімен көрсетілген бактерия жасушасының құрылымын нықтайды	2
	2	суретте С және L әрпімен көрсетілген өсімдік жасушасының құрылымын анықтайды	2
Өсімдіктер мен жануарлардың ұлпаларын жіктейді.	4	суретте берілген өсімдік ұлпасының түрін анықтайды;	1
		ұлпалардың түрлері: бұлшықет, дәнекер және эпителий ұлпаларының құрылысын және қызметтерін сәйкестендіреді;	3
Полимерлер мен мономерлердің арасындағы айырмашылықты биологиялық мысалдар арқылы сипаттайды.	5 а) в)	полимер болатын қосылысты анықтайды;	1
		мономер мен полимерге сипаттама береді және мономер мен полимерге мысал келтіреді	3
Көмірсулар мен липидтердің құрылымы мен қызметін сипаттайды.	6	берілген тұжырымдамаларға сәйкес көмірсу,май және нәруыздар қасиеттері мен қызметтерін сәйкестендіреді;	3
Жалпы балл саны			15

8 сынып №6

ДӘІЖО___________

Саңырауқұлақтар патшалығы. Зең саңырауқұлағы: мукор, пеницилл. Біржасушалы саңырауқұлақтар – ашытқы. Көпжасушалы саңырауқұлақтар. Қалпақшалы саңырауқұлақтар. Жеуге жарамды және улы саңырауқұлақтар.

§7. Саңырауқұлақтар – тірі ағзалардың ерекше патшалығы

(Сабақ тақырыбы)

Бөлім:	«Тірі ағзалардың көп түрлілігі»
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сыныбы: 8 «а,б»	Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:	Саңырауқұлақтар патшалығы. Зең саңырауқұлағы: мукор, пеницилл. Біржасушалы саңырауқұлақтар – ашытқы. Көпжасушалы саңырауқұлақтар. Қалпақшалы саңырауқұлақтар. Жеуге жарамды және улы саңырауқұлақтар. §7. Саңырауқұлақтар – тірі ағзалардың ерекше патшалығы
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты	8.1.1.2 - саңырауқұлақтардың негізгі белгілерін сипаттау.
Сабақтың мақсаты:	саңырауқұлақтардың негізгі белгілерін сипаттайды;

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

7.1.1.2 жүйеленуде тірі ағзалардың орынын анықтау;

§10. Тірі организмдердің жүйелік орнын анықтау.

«Бұрынғы атаулар» әдісі.

өсімдіктер жүйесі

жануарлар жүйесі

морфологиялық сипаттама

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Дескриптор:

-кілт сөздердің анықтамасын сипаттайды-3 балл;

Интерактивті панель, презентация

2017ж 34-36 бет.

Оқушылардың назарын аудару

«Кіру билеті» әдісі бойынша оқу мақсатына сай сұрақ қойылады.

- Тірі ағзалардың

қанша патшалығы бар?

-Осы патшалықтардың қандай басты ерекшеліктері бар?

-Өсімдіктер мен

саңырауқұлақтардың қандай ұқсастықтары

бар?

- Сапрофиттер дегеніміз

не?

- Гликоген және хитин дегеніміз не?

Кіру билетінде берілген сұрақтарға жауап береді, ой қозғау жүзеге асады.

Дескриптор:

-берілген сұрақтарға жауап береді -4 балл;

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың мақсатын таныстыру

8.1.1.2 - саңырауқұлақтардың негізгі белгілерін сипаттау;

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

25-бет.

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Қазіргі атаулар» әдісі

Балдырлар, мүктер,

Қырықжапырақ тәрізділер,

ашықтұқымдылар,

жабықтұқымдылар,

саңырауқұлақтар.

Дескриптор:

-кілт сөздердің анықтамасын сипаттайды-2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

33-бет.

Оқушыларға бағыт бағдар беру

«Кинометафора» әдісі.

Мақсаты: Оқушының ой-өрісін, ойлау қабілетін дамыту.

Бір мәселе бойынша бейнесюжеттен үзінді көрсету арқылы баланың өз ойын, ой-пікірлерін білуге болады.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді.

Қосымша балл үшін дескриптор:

-бейнефильмнен түсінгенін сипаттайды- 2 балл;

Интерактивті панель

бейнефильм

https://youtu.be/wIQx4BuhDV8?si=LEvRQ9xXSaKgGRt3

Практикалық тапсырмалар беру.

Жұптық жұмыс.

«Модельдеу» әдісі. Берілген суретке қарап негізгі белгілерін сипаттаңдар.

Саңырауқұлақтардың негізгі белгілерін сипаттайды. Саңырауқұлақтарды анықтайды.

Дескриптор:

- саңырауқұлақтардың негізгі белгілерін сипаттайды – 4 балл;

-суреттерге қарап саңырауқұлақтарды анықтайды – 4 балл;

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

30-33 бет

Бағалау

Жеке тапсырма:

Тапсырма

1. Суреттегі саңырауқұлақтың құрылысына назар аударыңыз.

2. Суретке назар аударыңыз. № 3 және 4 саңырауқұлақ түрлеріне сипаттама беріңіз.

Оқушылар саңырауқұлақтардың құрылысын атайды. Саңырауқұлақтардың құрылысына сай анықтайды. №3 саңырауқұлақтың түрін сипаттайды. №4 саңырауқұлақтың түрін сипаттайды.

Дескриптор

- саңырауқұлақтардың құрылысын атайды;

-саңырауқұлақтардың құрылысына сай анықтайды;

Дескриптор

- №3 саңырауқұлақтың түрін сипаттайды;

- №4 саңырауқұлақтың түрін сипаттайды;

Интерактивті панель, презентация

Жұмыс дәптері

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

Кері байланыс «4 себеп» әдісі арқылы. Мұғалім сабақты қорытындылау мақсатында оқушылардың сабаққа деген көзқарасын, кері байланысын тыңдайды.

Мұғалім оқушыларды

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағалайды. Жарайсың!

Жақсы!

Талпын!

Презентация

1.Мен түсіндім, себебі ...

2.Мен түсінбедім, себебі ...

3.Мен қолдана аламын, себебі ...

4.Маған тиімді болмады, себебі .../ұсыныс……..

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

Тірек сызба

«Даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктер»

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Жұмыс дәптері

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

34-бет.

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША

Практикалық тапсырмалар беру. Жұптық жұмыс.

«Модельдеу» әдісі. Берілген суретке қарап негізгі белгілерін сипаттаңдар.

Shape22

Бағалау

Тапсырма

1. Суреттегі саңырауқұлақтың құрылысына назар аударыңыз.

Саңырауқұлақтың құрылысының атауларын жазыңыз:

Әр құрылымның атқаратын қызметін жазыңыз:

А –

B –

C –

D –

E –

F –

2. Суретке назар аударыңыз. № 3 және 4 саңырауқұлақ түрлеріне сипаттама беріңіз.

3.________________________________________________________________________________

4.________________________________________________________________________________

8 сынып ғылым лабораториясы: Саңырауқұлақтардың ерекшеліктерін зерттеу

Лаборатория атауы: Саңырауқұлақтардың Негізгі Ерекшеліктерін Зерттеу

Мақсат:
Оқушылар саңырауқұлақтардың негізгі ерекшеліктерін, оның құрылымын, көбеюін және экологиялық рөлін сипаттайды және анықтайды.

Қажетті материалдар:

Әртүрлі саңырауқұлақ түрлері (дүкеннен сатып алынған немесе мұғалімнің бақылауымен қауіпсіз жиналған)
Микроскоптар
Әйнек тақталар мен жабындар
Агармен толтырылған Петрия ыдыстары (саңырауқұлақтар өсіру үшін опционалды)
Стерильді су
Қайшы
Пинцет
Бақылаулар үшін дәптер мен қалам
Қауіпсіздік көзілдірігі мен қолғаптар

Қауіпсіздік шаралары:

Саңырауқұлақтарды өңдегенде әрқашан қауіпсіздік көзілдірігін және қолғаптарды киіңіз.
Саңырауқұлақтарды тек маман тарапынан қауіпсіз деп расталған кезде ғана тұтыныңыз.
Әрқашан материалдарды өңдегеннен кейін қолыңызды мұқият жуыңыз.
Оқушылардың саңырауқұлақтарға аллергиясы болуы мүмкін екендігіне назар аударыңыз.

Процедура:

Саңырауқұлақтарға кіріспе:
- Саңырауқұлақтардың экосистемадағы рөлі мен саңырауқұлақтар мен өсімдіктер арасындағы айырмашылықтар туралы қысқаша кіріспе жасаңыз.
Бақылау:
- Оқушыларды шағын топтарға бөліп, әр топқа әртүрлі саңырауқұлақтарды беріңіз.
- Пинцетті пайдаланып, саңырауқұлақтарды мұқият қарап, түс, өлшем, форма және текстура секілді сыртқы ерекшеліктерді анықтаңыз. Бақылауларды дәптерлеріңізге жазыңыз.
Микроскоппен зерттеу:
- Микроскоппен қарап шығу үшін саңырауқұлақ гилін (саңырауқұлақтың капотының астындағы бөлік) кішкене бөлігін дайындаңыз.
- Тақтаға су тамшысын қойып, жабынмен жабыңыз да, микроскоп астында қарап шығыңыз.
- Көргендеріңізді суретке түсіріп, белгілермен белгілеңіз, гилдер мен споралардың құрылымына назар аударыңыз.
Саңырауқұлақтардың өсу эксперименті (опционалды):
- Уақыт болса, оқушылар Петрия ыдысына нанның бір бөлігін қойып, жабылып, қараңғы, жылы жерде бір апта бойы бақылау жүргізе алады.
- Кез келген саңырауқұлақтардың өсуін бақылап, жазып, саңырауқұлақтардың өсуі үшін қандай жағдайлар қажет екенін талқылаңыз.
Талқылау және рефлексия:
- Бақылаулардан кейін, сыныпқа қайта жиналып, нәтижелерді талқылаңыз.
- Оқушыларға келесі рефлексия сұрақтарын қойыңыз:
  - Сіз байқаған саңырауқұлақтардың негізгі ерекшеліктері қандай?
  - Саңырауқұлақтардың құрылымдары олардың экосистемадағы рөліне қалай ықпал етеді?
  - Саңырауқұлақтарды зерттеу неге маңызды?
Бағалау:
- Оқушылардан саңырауқұлақтар, олардың ерекшеліктері мен экологиялық маңызы туралы не үйренгендерін қысқаша параграф түрінде жазуды сұраңыз.
- Оқушылардың талқылауға, бақылауларға қатысуын және жазбаша рефлексияның сапасын бағалаңыз.

Оқыту нәтижелері:

Оқушылар саңырауқұлақтардың негізгі ерекшеліктерін анықтап, олардың экологиялық рөлдерін түсіндіре алады.
Оқушылар микроскопты пайдалану және ғылыми бақылаулар жасау қабілетін көрсетеді.

8 сынып №7

ДӘІЖО___________

Зертханалық жұмыс №4 «Дара жарнақты және қосжарнақтылар өсімдіктер кластарының белгілерін зерттеу». §8. Даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктер.

(Сабақ тақырыбы)

Бөлім:	«Тірі ағзалардың көп түрлілігі»
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сыныбы: 8 «а,б»	Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:	Зертханалық жұмыс №4 «Дара жарнақты және қосжарнақтылар өсімдіктер кластарының белгілерін зерттеу». §8. Даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктер.
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты	8.1.1.3 - даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктерді негізгі белгілеріне қарай ажырату;
Сабақтың мақсаты:	даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктерді негізгі белгілеріне қарай ажыратады және дара жарнақты және қосжарнақтылар өсімдіктер кластарының белгілерін зерттейді;

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

7.1.1.3 омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың құрылысының айырмашылық белгілерін сипаттау;

§ 11. Омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың құрылысының

ерекшеліктерін сипаттау.

«Бұрынғы атаулар» әдісі.

• Біржасушалылар патшалық тармағы

• Көпжасушалылар патшалық тармағы

• омыртқасыздар

• омыртқалылар

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Дескриптор:

-кілт сөздердің анықтамасын сипаттайды-2 балл;

Интерактивті панель, презентация

2017ж

Оқушылардың назарын аудару

«Кіру билеті» әдісі бойынша оқу мақсатына сай сұрақ қойылады.

- Гүлді өсімдіктердің бөлімдерін қанша класқа бөледі?

- Олардың қандай

айырмашылықтары бар?

-Камбий дегеніміз не?

-Ол қандай қызмет атқарады?

Кіру билетінде берілген сұрақтарға жауап береді, ой қозғау жүзеге асады.

Дескриптор:

-берілген сұрақтарға жауап береді -4 балл;

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың мақсатын таныстыру

8.1.1.3 - даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктерді негізгі белгілеріне қарай ажырату;

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

34-бет.

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Қазіргі атаулар» әдісі

Даражарнақты,

қосжарнақты,

кіндік және шашақ тамыр жүйесі, жүйкелену,

камбий

Дескриптор:

-кілт сөздердің анықтамасын сипаттайды-2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

38-бет.

Оқушыларға бағыт бағдар беру

«Кинометафора» әдісі.

Мақсаты: Оқушының ой-өрісін, ойлау қабілетін дамыту.

Бір мәселе бойынша бейнесюжеттен үзінді көрсету арқылы баланың өз ойын, ой-пікірлерін білуге болады.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді.

Қосымша балл үшін дескриптор:

-бейнефильмнен түсінгенін сипаттайды- 2 балл;

Интерактивті панель

бейнефильм

Практикалық тапсырмалар беру.

Жұптық жұмыс.

«Биологиялық зертхана» әдісі.

№4 з е р т х а н а л ы қ

ж ұ м ы с

Даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктер

кластарының белгілерін зерттеу.

Жұмыс мақсаты: нақты өсімдіктің қандай класқа жататынын анықтауды үйрену.

Даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктерді негізгі белгілеріне қарай ажыратады және дара жарнақты және қосжарнақтылар өсімдіктер кластарының белгілерін зерттейді.

Дескриптор:

- даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктерді негізгі белгілеріне қарай ажыратады – 4 балл;

- дара жарнақты және қосжарнақтылар өсімдіктер кластарының белгілерін зерттейді;– 4 балл;

Интерактивті панель, презентация

Құрал-жабдықтар: даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктер өкілдерінің ірі тұқымдарының

жиынтығы мен кеппеөсімдік материалдары.

Бағалау

Жеке тапсырма:

Даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктерді негізгі белгілеріне қарай ажыратыңыз.

1.Бір тұқым жарнақты 2.екі тұқым жарнақты 3.шашақ тамыр 4. кіндік тамыр 5.торлы-саусақтәрізді 6. күрделі-саусақты, 7.тостаған жапырақшасы бар 8. Доғатәрізді 9.гүл бөліктері 4-5 еселі 10.гүл бөліктері 2-3 еселі.

Даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктерді негізгі белгілеріне қарай ажыратады.

Дескриптор:

- Даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктерді негізгі белгілеріне қарай ажыратады:

– 7 балл;

Интерактивті панель, презентация

Жұмыс дәптері

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

1,2-«Бүгін сабақта зерттедім»

3- «Бүгінгі сабақта маған түсіну қиынға соқты»

4-«Менің жеңісім»

Білім алушылар өздері зерттеген, қиынға соқтырған және өз жеңісін жазады, кері байланыс береді.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

Тірек сызба

«Жануарлардың басым типтері мен олардың кластары»

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Жұмыс дәптері

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

39-бет.

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША

Жеке жұмыс парағы

№4 з е р т х а н а л ы қ ж ұ м ы с

Даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктер

кластарының белгілерін зерттеу.

Жұмыс мақсаты: нақты өсімдіктің қандай класқа жататынын анықтауды үйрену.

Жұмыс барысы

1. Берілген өсімдіктердің тұқымдарын қараңдар, олардың қабығын алып тастаңдар. Оларды екі жарты бөлікке бөлуге бола ма? Анықтаңдар.

2. Берілген өсімдіктердің әрқайсысының кеппеөсімдігін қараңдар.

3. Жапырақ, тамыр жүйесінің типі, жүйкелену типі сияқты құрылысын анықтаңдар.

4. Гүлдерінің құрылысына қараңдар. Гүл бөліктерін санаңдар. Тостаған жапырақшалары бар ма?

5. Жасаған бақылаулар негізінде өсімдіктердің гүлді өсімдіктердің

белгілі бір класқа жататыны туралы қорытынды жасаңдар.

6. Гүлді өсімдіктердің екі класының негізгі айырмашылықтарын белгілеп, кестені дәптерге сызып алып толтырыңдар.

Даражарнақтылар класы	Белгісі	Қосжарнақтылар класы
	Тұқымдағы тұқым жарнағының саны
	Тамыр жүйесінің типтері
	Жапырақтарының жүйкелену типтері
	Жапырақтарының типтері
	Тостаған жапырақшаларының болуы
	Гүл бөліктерінің еселенуі
	Камбий және сүрегінің болуы
	Тіршілік формалары

Қорытынды: қарастырған өсімдіктердің кластарын дұрыс анықтағандарыңды дәлелдеңдер.

Жеке жұмыс парағы

Дара жарнақты және қосжарнақтылар өсімдіктер кластарының белгілерін зерттеу жұмыс парағы

Өсімдіктер әлемі екі негізгі топқа бөлінеді: дара жарнақтылар және қосжарнақтылар. Бұл екі класс бір-бірінен бірнеше маңызды белгілері бойынша ерекшеленеді. Дара жарнақтылардың бір жарнағы, параллель тамырлы жүйелері және шашақ тамырлары болады. Қосжарнақтылардың екі жарнағы, тор тәрізді тамырлы жүйелері және негізгі тамырлары болады. Олардың сабақтары, жапырақтары және гүлдерінің құрылымында да айырмашылықтар бар.

Бос орындарды толтырыңыз: Бос орындарды дұрыс сөздермен толтырыңыз.

Дара жарнақты өсімдіктердің __ жарнағы болады.
Қосжарнақты өсімдіктердің жапырақтарында __ тамырлы жүйе байқалады.
Дара жарнақтылардың тамыр жүйесі __ деп аталады.
Қосжарнақтылардың гүл бөліктері көбінесе __ немесе оның еселіктерінде болады.
Дара жарнақтылардың сабағында өткізгіш шоқтары __ орналасқан.

Сөздер банкі: бір, тор тәрізді, шашақ, төрт немесе бес, шашыраңқы

Бірнеше таңдау сұрақтары: Әр сұраққа берілген нұсқалардан дұрыс жауапты таңдаңыз.

Қосжарнақтылардың жапырақтарының тамыр жүйесі қандай?
a) Параллель
b) Тор тәрізді
c) Спираль тәрізді
d) Сызықты
Дара жарнақтылардың гүл бөліктері әдетте қанша немесе оның еселіктерінде болады?
a) Екі
b) Үш
c) Төрт
d) Бес
Қай өсімдік класында негізгі тамыр жүйесі болады?
a) Дара жарнақтылар
b) Қосжарнақтылар
c) Екеуінде де
d) Ешқайсысында
Дара жарнақтылардың сабағындағы өткізгіш шоқтары қалай орналасқан?
a) Шеңбер бойымен
b) Шашыраңқы
c) Ортасында
d) Қабаттармен
Қосжарнақтылардың жапырақтары әдетте қандай болады?
a) Жіңішке, ұзын
b) Кең, тармақталған тамырлы
c) Инетәрізді
d) Жұмыр

Ашық сұрақтар: Келесі сұрақтарға толық сөйлемдермен жауап беріңіз:

Дара жарнақты және қосжарнақты өсімдіктердің тамыр жүйелерінің айырмашылықтарын түсіндіріңіз.

Дара жарнақты және қосжарнақты өсімдіктердің жапырақтарының құрылымын салыстырыңыз.

Дара жарнақты және қосжарнақты өсімдіктердің гүл құрылымындағы негізгі айырмашылықтарды атаңыз.

Жауаптар кілті:

Бос орындарды толтырыңыз:

бір
тор тәрізді
шашақ
төрт немесе бес
шашыраңқы

Бірнеше таңдау сұрақтары:

b) Тор тәрізді
b) Үш
b) Қосжарнақтылар
b) Шашыраңқы
b) Кең, тармақталған тамырлы

Ашық сұрақтар:

Дара жарнақты және қосжарнақты өсімдіктердің тамыр жүйелерінің айырмашылықтары:
Дара жарнақтылардың шашақ тамыр жүйесі болады, яғни негізгі тамыр болмайды және көптеген жіңішке тамырлар тікелей сабақтан шығады. Қосжарнақтылардың негізгі тамыр жүйесі болады, онда бір үлкен негізгі тамыр және одан тарайтын кіші тамырлар болады.
Дара жарнақты және қосжарнақты өсімдіктердің жапырақтарының құрылымын салыстыру:
Дара жарнақтылардың жапырақтары әдетте ұзын, жіңішке және параллель тамырлы болады. Қосжарнақтылардың жапырақтары көбінесе кең, әртүрлі пішінді және тор тәрізді тамырлы болады. Дара жарнақтылардың жапырақтары көбінесе сабаққа тікелей бекітілген, ал қосжарнақтылардың жапырақтары сағақ арқылы бекітіледі.
Дара жарнақты және қосжарнақты өсімдіктердің гүл құрылымындағы негізгі айырмашылықтар:
Дара жарнақтылардың гүл бөліктері (күлте жапырақшалары, аталықтары, аналықтары) әдетте үштен немесе оның еселіктерінен тұрады. Қосжарнақтылардың гүл бөліктері көбінесе төрттен немесе бестен немесе олардың еселіктерінен тұрады. Сонымен қатар, дара жарнақтылардың гүлдері әдетте қарапайым құрылымды болса, қосжарнақтылардың гүлдері күрделірек болуы мүмкін.

Жеке жұмыс парағы

Лаборотория атауы: Даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктердің ерекшеліктерін зерттеу

Сынып деңгейі: 8-сынып

Мақсаты:
Оқушылар даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктерді олардың негізгі белгілері бойынша ажыратуды үйренеді.

Қажетті материалдар:

Даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктердің түрлі үлгілері, мысалы:
- Шөп (даражарнақты)
- Лалагүл (даражарнақты)
- Бұршақ өсімдігі (қосжарнақты)
- Клен жапырағы (қосжарнақты)
Көзілдіріктер немесе үлкейткіш әйнектер
Рулеткалар
Плакат қағазы мен маркерлер
Лабораториялық дәптерлер
Қауіпсіздік көзілдірігі

Қауіпсіздік шаралары:

Лаборатория кезінде көздеріңізді қорғау үшін әрқашан қауіпсіздік көзілдірігін киіңіз.
Өсімдік материалдарын қолданғанда абай болыңыз және пайдаланылатын өсімдіктерге аллергиясы жоқ екеніне көз жеткізіңіз.
Лабораториядан кейін қолдарыңызды мұқият жуыңыз.

Процедура:

Кіріспе (10 минут)
Даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктердің негізгі белгілері туралы талқылап, жапырақ құрылымы, тамыр жүйелері, гүл бөліктері мен тұқым құрылымындағы айырмашылықтарды атап өтіңіз.
Бақылау (30 минут)
- Оқушыларды шағын топтарға бөліп, әр топқа өсімдік үлгілерін беріңіз.
- Оқушылар үлкейткіш әйнектерді пайдаланып, үлгілерді мұқият зерттеп, өз бақылауларын лабораториялық дәптерлеріне жазып алады. Оларға мыналарды қарастыру қажет:
  - Жапырақ құрылымы (параллель немесе тор тәрізді тамырлар)
  - Тамыр типі (жіпше немесе түбір)
  - Гүл бөліктері (тозаң саны)
  - Тұқым құрылымы (бір немесе көп котиледон)
- Әр топ бір үлгіні өлшеп, негізгі белгілерге назар аудара отырып, эскизін салады.
Саралау (20 минут)
- Оқушылар өздерінің өсімдік үлгілерін бақылаулар негізінде даражарнақты және қосжарнақты етіп саралайды.
- Әр топ даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктердің анықтайтын белгілеріне, бақылауларына және эскиздеріне назар аудара отырып, плакат жасайды.
Презентация (20 минут)
- Әр топ өз плакатын сыныпқа көрсетіп, тапқан нәтижелері мен өсімдіктерді саралау үшін негіздемелерін түсіндіреді.
Рефлексия сұрақтары (15 минут)
Оқушылар лабораториялық дәптерлерінде келесі сұрақтарға жауап береді:
- Даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктердің негізгі айырмашылықтары қандай?
- Өсімдіктерді саралау неге маңызды?
- Сіздің бақылауларыңыз өсімдіктерді саралауға қалай көмектесті?
- Саралау процесінде қандай қиындықтармен кездестіңіз?

Бағалау:

Топ плакаттарын дәлдік пен толықтық үшін бағалаңыз.
Жеке лабораториялық дәптерлерді рефлексиялар мен бақылаулар үшін қарап шығыңыз.
Даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктердің белгілері бойынша қысқа тест жүргізіңіз, соның ішінде көп таңдау және қысқа жауап сұрақтары.

Бұл лаборатория 8-сынып оқушыларына даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктердің айырмашылықтарын зерттеп, бақылау, саралау және ынтымақтастық арқылы өз білімдерін жетілдіруге мүмкіндік береді.

8 сынып №8

ДӘІЖО___________

Буынаяқтылар типі. Хордалылар типі. Сыртқы белгілеріне қарай салыстырмалы сипаттама.

Демонстрация «Хордалы жануарлар мен буынаяқтылардың ерекшелік белгілерін анықтау».

БЖБ. (20-мин) §9. Жануарлардың басым типтері мен олардың кластары.

(Сабақ тақырыбы)

Бөлім:	«Тірі ағзалардың көп түрлілігі»
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сыныбы: 8 «а,б»	Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:	Буынаяқтылар типі. Хордалылар типі. Сыртқы белгілеріне қарай салыстырмалы сипаттама. Демонстрация «Хордалы жануарлар мен буынаяқтылардың ерекшелік белгілерін анықтау». БЖБ. (20-мин) §9. Жануарлардың басым типтері мен олардың кластары.
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты	8.1.1.4 - буынаяқтылар мен хордалы жануарлар кластарын ерекше белгілері бойынша тану.
Сабақтың мақсаты:	буынаяқтылар мен хордалы жануарлар кластарын ерекше белгілері бойынша таныйды және бөлім бойынша бағалау тапсырмасын орындайды;

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

«Бұрынғы атаулар» әдісі.

Өткен сабақ бойынша тірек сөздерді сұрау.

Даражарнақты,

қосжарнақты,

кіндік және шашақ тамыр жүйесі, жүйкелену,

камбий, тіршілік формасы

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Дескриптор:

-кілт сөздердің анықтамасын сипаттайды-2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

38-бет.

Оқушылардың назарын аудару

«Кіру билеті» әдісі бойынша оқу мақсатына сай сұрақ қойылады.

- Жануарлардың қандай типтерін білесіңдер?

- Олардың қандай айырмашылықтары

бар?

- Хитин, желі, сыртқы және ішкі қаңқа дегеніміз не?

- Олар қандай жануарларға тән?

Кіру билетінде қойылған сұрақтарға жауап береді, ой қозғау жүзеге асады.

Дескриптор:

-берілген сұрақтарға жауап береді -4 балл;

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың мақсатын таныстыру

8.1.1.4 - буынаяқтылар мен хордалы жануарлар кластарын ерекше белгілері бойынша тану;

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

39-бет.

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Қазіргі атаулар» әдісі

Буынаяқтылар, желілілер,

желбезектер, хелицерлер,

желі, жүйке түтікшесі,

сүт бездері.

«Қазіргі атаулар» әдісінде берілген термин сөздердің мағынасы мен мазмұнын айтады, топқа бірігіп отырады.

Дескриптор:

-кілт сөздердің анықтамасын сипаттайды-2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

42-бет.

Оқушыларға бағыт бағдар беру

«Кинометафора» әдісі.

Мақсаты: Оқушының ой-өрісін, ойлау қабілетін дамыту.

Бір мәселе бойынша бейнесюжеттен үзінді көрсету арқылы баланың өз ойын, ой-пікірлерін білуге болады.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді.

Қосымша балл үшін дескриптор:

-бейнефильмнен түсінгенін сипаттайды- 2 балл;

Интерактивті панель

бейнефильм

https://youtu.be/YTrBJFmToks

Практикалық тапсырмалар беру.

«Бес ереже» әдісі.

Демонстрация «Хордалы жануарлар мен буынаяқтылардың ерекшелік белгілерін анықтау».

Тапсырма:

Топтық тапсырма берілген буынаяқтылар мен хордалылар кластары өкілдерінің макеттерін демонстрациялап, сипаттама береді.

Бірінші ереже: Тип өкілі;

Екінші ереже:.Класы.

Үшінші ереже:. Мекен ортасы

Төртінші ереже: Дене бөліктері.

Бесінші ереже: Негізгі ерекшелігі

Буынаяқтылар мен хордалылар кластарының өкілдерін ажыратады.

Буынаяқтылар мен хордалылар типіне тән белгілерді сипаттайды.

Дескриптор:

- Буынаяқтылар мен хордалылар кластарының өкілдерін ажыратады – 5 балл;

-Буынаяқтылар мен хордалылар типіне тән белгілерді сипаттайды - 5 балл;

Интерактивті панель, презентация

керекті құрал-жабдықтар: А3 формат қағаз, маркер.

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

39-бет.

Бағалау

Жеке жұмыс.

Қалыптастырушы бағалау тапсырмасы ҚМЖ қосымшасында орналасқан.

Білім алушылар ҚБ тапсырмаларын орындайды. Ой қозғау жүзеге асады.

Қалыптастырушы бағалау тапсырмасының дескрипторы ҚМЖ қосымшасында орналасқан.

Интерактивті панель, презентация

Жұмыс дәптері

Сабақтың соғы

Кері байланыс беру

Мұғалім оқушыларды

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағалайды. Жарайсың!

Жақсы!

Талпын!

Презентация

1.Мен түсіндім, себебі ...

2.Мен түсінбедім, себебі ...

3.Мен қолдана аламын, себебі ...

4.Маған тиімді болмады, себебі .../ұсыныс……..

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

Тірек сызба «Жауын құртының, сиырдың және адамның асқорыту жүйесінің құрылысы»

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Жұмыс дәптері

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

44-бет.

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША

Практикалық тапсырмалар беру.Топтық жұмыс.

Демонстрация «Хордалы жануарлар мен буынаяқтылардың ерекшелік белгілерін анықтау».

Тапсырма: «Бес ереже» әдісі.

Бірінші ереже: Тип өкілі;

Екінші ереже:.Класы.

Үшінші ереже:. Мекен ортасы

Төртінші ереже: Дене бөліктері.

Бесінші ереже: Негізгі ерекшелігі

Бағалау

«Тірі ағзалардың көп түрлілігі» бөлімі бойынша жиынтық бағалау тапсырмасы

8.1.1.1. - балдырлар, мүктер, қырықжапырақ тәріздестер, ашық және жабықтұқымдыар мысалында өсімдіктердің ерекшеліктерін сипаттау.

8.1.1.2 - саңырауқұлақтардың негізгі белгілерін сипаттау.

8.1.1.3 - даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктерді негізгі белгілеріне қарай ажырату.

8.1.1.4 - буынаяқтылар мен хордалы жануарлар кластарын ерекше белгілері бойынша тану.

Көп жауапты тест тапсырмалары
І. Тапсырма. Қырықжапырақтәрізділердің көбею түрлері

А) өсімді

Б) вегетитивті

В) жынысты

Г) генеративті

Д) жыныссыз

Е) барлық жауап дұрыс

2. Тапсырма. Жеуге жарамды саңырауқұлақтарды белгілеңіз.

А) шыбынжұт

Б) түлкіжем

В) жерқұлақ

Г) жалған түбіртек

Д) қозықұйрық

Е) жалған түлкіжем

3. Тапсырма Өсімдік түрлері мен мүшелерін сәйкестендіріңдер.

Өсімдік түрлері

Өсімдік мүшелері

Дара жарнақты

Қосжарнақты

А. Шашақ тамыр

Б. Кіндік тамыр

В. Тұқым жарнағы біреу

С. Тұқым жарнағы екеу

Д. Жіңішке, паралель, доғатәрізді жүйкеленеді

Е. Торлы-қауырсынтәрізді, саусақтәрізді жүйкеленеді

4. Шындық және жалған тапсырмасы. Дұрыс тұжырымның тұсына (құс тұмсық) белгісін қойыңыз. (2 дұрыс жауапқа 1 ұпай)

Тапсырмалар	Ш	Ж
Буынаяқтылыларда алғаш желі пайда болды
Хордалылыардың сыртын хитин қаптайды
Хордалылар басжеліліер, қабықтылар, омыртқалылар болып бөлінеді
Буынаяқтылар тек суда тіршілік етеді

5.Буынаяқтылар типінің өкілдерінің сипаттамаларына сәйкес келетін тұжырымға тұсына (құс тұмсық) белгісін қойыңыз (2 дұрыс жауапқа 1 ұпай)

	Шаянтәрізділер	Өрмекшітәрізділер	Бунақденелілер
Суда тіршілік етеді, желбезек арқылы тыныс алады
Қанайналым жүйесі ашық
Денесі хитинді затпен қапталған
Денелері екі бөліктен тұрады
Қанатты және қанатсыз түрлері бар
Аяқтары жүруге, жүзуге, қазуға арналған

Балл қою кестесі

Бағалау критерийі	Тапсырма	Дескриптор	Балл
Бағалау критерийі	Тапсырма	Білім алушы	Балл
Балдырлар, мүктер, қырықжапырақ тәріздестер, ашық және жабықтұқымдылар мысалында өсімдіктердің ерекшеліктерін сипаттайды	1	Қырықжапырақтәрізділердің көбею жолдарын біледі	3
Саңырауқұлақтардың негізгі белгілерін сипаттайды	2	Жеуге жарамды саңырауқұлақтарды ажырата алады	3
Даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктерді негізгі белгілеріне қарай ажыратады	3	Даражарнақты өсімдітердің мүшелерін ажырата алады	1
	3	Қосжарнақты өсімдіктердің мүшелерін ажырата алады	1
Буынаяқтылар мен хордалы жануарлар кластарын ерекше белгілері бойынша сипаттайды	4	Буынаяқтылардың ерекше белгілерін сипаттайды	1
	4	Хордалылардың ерекше белгілерін сипаттайды	1
	5	Шаянтәрізділерді сипаттай алады	1
		Өрмекшітәрізділерді сипаттай алады	1
		Бунақденелілерді сипаттай алады	1
Жалпы балл саны			13

Жеке жұмыс парағы

Буынаяқтылар және Хордалылар: Салыстырмалы сипаттама жұмыс парағы

Буынаяқтылар және хордалылар - жануарлар әлемінің екі маңызды типі. Буынаяқтылар - омыртқасыз жануарлар, ал хордалылар - омыртқалы жануарлар. Олардың сыртқы белгілері мен құрылымдары әр түрлі. Буынаяқтылардың денесі буындардан тұрады және қатты сыртқы қаңқасы бар. Хордалылардың ішкі қаңқасы бар және олардың көпшілігінде омыртқа бағанасы болады.

Бос орындарды толтырыңыз: Дұрыс сөздермен бос орындарды толтырыңыз.

Буынаяқтылардың денесі __ тұрады және қатты __ қаңқасы бар.
Хордалылардың көпшілігінде __ бағанасы болады.
Буынаяқтылар - __ жануарлар, ал хордалылар - __ жануарлар.
Хордалылардың __ қаңқасы бар.
Буынаяқтылар мен хордалылардың __ белгілері мен құрылымдары әр түрлі.

Сөздер банкі: омыртқа, сыртқы, буындардан, ішкі, сыртқы, омыртқасыз, омыртқалы

Бірнеше таңдау сұрақтары: Әр сұраққа дұрыс жауапты таңдаңыз.

Қай тип жануарларында сыртқы қаңқа бар?
a) Хордалылар
b) Буынаяқтылар
c) Екеуінде де
d) Екеуінде де жоқ
Омыртқа бағанасы қай типте кездеседі?
a) Тек буынаяқтыларда
b) Тек хордалыларда
c) Екі типте де
d) Екі типте де емес
Буынаяқтылардың денесі неден тұрады?
a) Омыртқадан
b) Буындардан
c) Қабыршақтардан
d) Жүнінен
Хордалылар қандай жануарлар?
a) Омыртқасыз
b) Омыртқалы
c) Буынды
d) Микроскопиялық
Буынаяқтылар мен хордалылардың ең үлкен айырмашылығы неде?
a) Тіршілік ету ортасында
b) Қоректену түрінде
c) Қаңқа құрылымында
d) Түсінде

Ашық сұрақтар: Келесі сұрақтарға толық сөйлемдермен жауап беріңіз:

Буынаяқтылар мен хордалылардың сыртқы белгілеріндегі негізгі айырмашылықтарды сипаттаңыз.

Хордалылардың ішкі қаңқасының маңыздылығын түсіндіріңіз.

Буынаяқтылардың сыртқы қаңқасының функцияларын атаңыз.

Жауаптар кілті:

Бос орындарды толтырыңыз:

буындардан, сыртқы
омыртқа
омыртқасыз, омыртқалы
ішкі
сыртқы

Бірнеше таңдау сұрақтары:

b) Буынаяқтылар
b) Тек хордалыларда
b) Буындардан
b) Омыртқалы
c) Қаңқа құрылымында

Ашық сұрақтар:

Буынаяқтылар мен хордалылардың сыртқы белгілеріндегі негізгі айырмашылықтар:
- Буынаяқтылардың денесі буындардан тұрады, ал хордалылардікі бір тұтас.
- Буынаяқтылардың сыртқы қатты қаңқасы бар, ал хордалылардың ішкі қаңқасы бар.
- Хордалылардың көпшілігінде омыртқа бағанасы болады, ал буынаяқтыларда жоқ.
Хордалылардың ішкі қаңқасының маңыздылығы:
- Ішкі қаңқа денеге тірек береді және оның пішінін сақтайды.
- Ол ішкі органдарды қорғайды.
- Бұлшықеттердің бекінуіне мүмкіндік береді, бұл қозғалысты жеңілдетеді.
- Ішкі қаңқа өсуге және дамуға мүмкіндік береді.
Буынаяқтылардың сыртқы қаңқасының функциялары:
- Дененің қорғанысын қамтамасыз етеді.
- Ішкі органдарды қорғайды.
- Денеге пішін береді.
- Бұлшықеттердің бекінуіне арналған беткі қабат болып табылады.
- Су жоғалтуды азайтады, әсіресе құрлықта тіршілік ететін түрлер үшін.

Жеке жұмыс парағы

8-сыныптағы ғылым зертханасы: Буынаяқтылар мен Хордалы жануарларды анықтау

Зертхана атауы: Буынаяқтылар мен Хордалы жануарлардың ерекше белгілерін зерттеу

Мақсат: Оқушылар буынаяқтылар мен хордалы жануарлардың ерекше сипаттамаларына негізделе отырып, оларды анықтап, классификациялауды үйренеді.

Қажетті материалдар:

Буынаяқтылардың әртүрлі үлгілері немесе суреттері (мысалы, медуза, краб, жер құрттары, жәндіктер)
Хордалы жануарлардың әртүрлі үлгілері немесе суреттері (мысалы, балықтар, қосмекенділер, бауырымен жорғалаушылар, құстар, сүтқоректілер)
Классификация кестесі (берілген)
Ұлғайтқыш әйнектер
Зертхана дәптері
Қарындаштар
Қауіпсіздік көзілдірігі

Зертхана процедурасы:

Кіріспе (10 минут):
- Буынаяқтылардың (арқа сүйегі жоқ, дене симметриясы және т.б.) және хордалы жануарлардың (арқа сүйегі бар, күрделі жүйке жүйесі және т.б.) сипаттамаларын қысқаша талқылаңыз.
- Биологияда классификацияның маңыздылығын түсіндіріңіз.
Топтық іс-шара (30 минут):
- Оқушыларды шағын топтарға бөліңіз.
- Әр топқа буынаяқтылар мен хордалы жануарлардың аралас үлгілері немесе суреттері беріледі.
- Студенттер классификация кестесін пайдалана отырып, үлгілерді бақылап, олардың ерекше белгілерін анықтайды.
- Оқушылар әр үлгіні бақылауларына негізделе отырып, «Буынаяқты» немесе «Хордалы» ретінде классификациялайды.
- Студенттерді егжей-тегжейлі бақылау үшін ұлғайтқыш әйнектерді пайдалануға ынталандырыңыз.
Талқылау (15 минут):
- Әр топ өздерінің findings-терін таныстырып, классификациялау үшін қандай ерекше сипаттамаларға сүйенгендерін түсіндірсін.
- Буынаяқтылар мен хордалы жануарлардың әр түрлілігі мен экосистемалардағы рөлі туралы сыныптық талқылауды жүргізіңіз.
Рефлексия сұрақтары (15 минут):
- Буынаяқтылар мен хордалы жануарларды ажыратуда қандай сипаттамалар сіз үшін ең пайдалы болды?
- Классификациялау қиын болған үлгілер болды ма? Неліктен?
- Бұл жануарлардың классификациясын түсіну экосистемаларды зерттеуде қалай көмектеседі?
Бағалау (10 минут):
- Әр оқушы зертханалық әрекет негізінде қысқа тест (3-5 сұрақ) аяқтайды, ол буынаяқтылар мен хордалы жануарлардың ерекшеліктерін анықтау және жаңа үлгіні классификациялау туралы болады.
- Мысал тест сұрағы: «Хордалы жануарларды буынаяқтылардан ажырататын негізгі сипаттама қандай?»

Қауіпсіздік шаралары:

Зертхана кезінде барлық оқушылар қауіпсіздік көзілдірігін тағуды қамтамасыз етіңіз.
Барлық үлгілерді мұқият өңдеңіз және зертханадан кейін қолдарыңызды жуыңыз.

Оқу нәтижелері:

Оқушылар буынаяқтылар мен хордалы жануарларды олардың ерекше белгілеріне негізделе отырып анықтап, классификациялауды үйренеді.
Оқушылар топтық жұмыс арқылы бақылау және ынтымақтастық дағдыларын дамытады.

Бұл зертхана оқушыларға жануарлар топтарын классификациялауда практикалық тәжірибе береді, биологиялық классификацияны түсінуді нығайтады, сондай-ақ командалық жұмыс пен сыни ойлау дағдыларын дамытады.

8 сынып №9

ДӘІЖО___________

Жауын құртының, сиырдың және адамның асқорыту жүйесінің құрылысы.

§10. Жануарлардың асқорыту жүйесі. №1 модельдеу. Адамның, сиырдың және жауынқұрттың асқорыту жүйесінің құрылысын салыстыру.

(Сабақ тақырыбы)

Бөлім:	«Қоректену»
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сыныбы: 8 «а»	Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:	Жауын құртының, сиырдың және адамның асқорыту жүйесінің құрылысы. §10. Жануарлардың асқорыту жүйесі. №1 модельдеу. Адамның, сиырдың және жауынқұрттың асқорыту жүйесінің құрылысын салыстыру.
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты	8.1.2.1 - омыртқасыз (жауынқұрт), күйіс қайыратын (сиыр) жануарлар мен адамның ас қорыту жүйесінің құрылысын салыстыру.
Сабақтың мақсаты:	омыртқасыз (жауынқұрт), күйіс қайыратын (сиыр) жануарлар мен адамның ас қорыту жүйесінің құрылысын салыстырады;

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

Дұрыс сөздермен бос орындарды толтырыңыз.

Буынаяқтылардың денесі __ тұрады және қатты __ қаңқасы бар.
Хордалылардың көпшілігінде __ бағанасы болады.
Буынаяқтылар - __ жануарлар, ал хордалылар - __ жануарлар.
Хордалылардың __ қаңқасы бар.
Буынаяқтылар мен хордалылардың __ белгілері мен құрылымдары әр түрлі.

Бос орындардың жауабы:

буындардан, сыртқы
омыртқа
омыртқасыз, омыртқалы
ішкі
сыртқы

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Білім алушылар кілт сөздерді тиісті орындарына қояды. Ой қозғау жүзеге асады. Үй жұмысы бойынша білімдерін сипаттайды.

Дескриптор:

-кілт сөздермен бос орындарды толтырады -4 балл;

Интерактивті панель, презентация

2017ж

Оқушылардың назарын аудару

1.Өмірмен байланысты сұрақ:

Жауын құртының асқорыту жүйесі оның қандай тамақтану әдеттеріне бейімделген?

Білім алушылар берілген сұраққа жауап береді. Ой қозғау жүзеге асады. Берілген сұрақтардың биологиялық маңызын сипаттайды.

Дескриптор:

-берілген сұраққа жауап береді -1 балл;

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың мақсатын таныстыру

8.1.2.1 - омыртқасыз (жауынқұрт), күйіс қайыратын (сиыр) жануарлар мен адамның ас қорыту жүйесінің құрылысын салыстыру.

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Дескриптор:

- сабақтың оқу мақсатын жазады -1 балл;

Интерактивті панель, презентация

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Мәтінмен жұмыс»

Мұғалім сабақ басында жаңа тақырып бойынша тақтада шағын мәтінмен түсіндірме жұмысын жасайды.

Білім алушылар мәтінді мұқият тыңдай отырып ой қозғау жүзеге асады. Өз ойлары мен пікірлерін білдіреді.

Дескриптор:

- мәтінді оқиды және өз түсінгенін сипаттайды -1 балл;

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

47-бет.

Сабақтың ортасы

Оқушыларға бағыт бағдар беру

Салыстыру тапсырмасы:

Жауын құрты мен адамның асқорыту жүйелерінің негізгі айырмашылығы неде?

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді.

Қосымша балл үшін дескриптор:

-сұрақтың айырмашылығын сипаттайды- 2 балл;

Интерактивті панель

Практикалық тапсырмалар беру.

Жеке жұмыс.

№1 модельдеу.

Адам, сиыр және жауынқұрттың асқорыту жүйесінің

құрылысын салыстыру

10-параграфтың материалын оқып және 31, 32-суреттер бойынша жауынқұрт, адам және сиырдың асқазан жүйесін салыстырып кестені толтырыңдар.

Омыртқасыз (жауынқұрт), күйіс қайыратын (сиыр) жануарлар мен адамның ас қорыту жүйесінің құрылысын салыстырады.

Кестені тотырады және модельдеу тапсырмасын орындайды.

Дескриптор:

- омыртқасыз (жауынқұрт), күйіс қайыратын (сиыр) жануарлар мен адамның ас қорыту жүйесінің құрылысын салыстырады - 4 балл;

- кестені тотырады және модельдеу тапсырмасын орындайды - 4 балл;

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

49-бет.

Жұмыс дәптерлері

Бағалау

Жеке жұмыс.

Қалыптастырушы бағалау тапсырмасы ҚМЖ қосымшасында орналасқан.

Білім алушылар ҚБ тапсырмаларын орындайды. Ой қозғау жүзеге асады.

Қалыптастырушы бағалау тапсырмасының дескрипторы ҚМЖ қосымшасында орналасқан.

Интерактивті панель, презентация

Жұмыс дәптері

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

Дескриптор:

- кері байланыс айтады -1 балл;

Презентация

1.Мен түсіндім, себебі ...

2.Мен түсінбедім, себебі ...

3.Мен қолдана аламын, себебі ...

4.Маған тиімді болмады, себебі .../ұсыныс……..

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

Тірек сызба «Тістердің құрылысы мен қызметі»

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Дескриптор:

- үй жұмысын орындайды -1 балл;

Жұмыс дәптері

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

50-бет.

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША

Мәтінмен жұмыс

Жауын құрты, сиыр және адам асқорыту жүйелерін салыстыру

Жауын құрты, сиыр және адамның асқорыту жүйелері олардың тамақтану әдеттері мен өмір салтына бейімделген, жануарлардың физиологиясындағы әртүрлілікті көрсетеді. Жауын құрты, омыртқасыз жануар ретінде, ауыз, фаринкс, дақыл, гиздер мен ішектен тұратын қарапайым асқорыту жүйесіне ие. Бұл жүйе оларға топырақты және органикалық заттарды жеуге мүмкіндік береді, бұл заттарды бұлшықет жиырылуы мен ферменттердің көмегімен бұзады. Керісінше, сиырлар күйіс қайыратын жануарлар болып табылады және оларда төрт камералы асқорыту жүйесі бар: румен, ретикула, омасум және абомасум. Бұл жүйе сиырлардың қатты өсімдік материалдарын тиімді түрде ферментациялау және микробтық әрекет арқылы сіңіруіне мүмкіндік береді. Адамдарда бір камералы асқорыту жүйесі мен тік сызықты асқорыту жолы бар, оған өңеш, асқазан, жіңішке және ірі ішек сияқты мүшелер кіреді. Бұл мүшелер тамақты механикалық және химиялық процестер арқылы бұзады, осы процесс барысында қоректік заттар сіңіріледі. Осы жүйелерді салыстыру арқылы әрбір организмнің өздерінің нақты тамақтану әдеттерінен қоректік заттарды максималды түрде сіңіру үшін қалай дамығанын көруге болады.

Жауын құрты, сиыр және адам асқорыту жүйелерін салыстыру бойынша мәтінге тәуелді сұрақтар:

Өмірмен байланысты сұрақ: Жауын құртының асқорыту жүйесі оның қандай тамақтану әдеттеріне бейімделген?
Көп таңдауы бар тапсырма: Сиырлардың асқорыту жүйесінің қандай камералары бар?
a) Румен
b) Сауыт
c) Омыртқа
d) Ретикула
Салыстыру тапсырмасы: Жауын құрты мен адамның асқорыту жүйелерінің негізгі айырмашылығы неде?
Сәйкестендіру тапсырмасы: Төменде берілген асқорыту мүшелерін дұрыс жануарларға сәйкестендіріңіз:
a) Өңеш – b) Румен – c) Фаринкс –
Шындық немесе жалған тапсырмасы: Адамның асқорыту жүйесі сиырлардың асқорыту жүйесіне ұқсас, өйткені екеуінде де төрт камера бар. (Шындық/Жалған)
Дұрыс реттілікті анықтау тапсырмасы: Адамның асқорыту жүйесінде тамақтың өту ретін дұрыс анықтаңыз:
a) Асқазан
b) Жіңішке ішек
c) Өңеш
d) Ірі ішек
Бір дұрыс жауабы бар тапсырмасы: Жауын құртының асқорыту жүйесі қандай типке жатады?
a) Бір камералы
b) Төрт камералы
c) Қарапайым
Биологиялық диктант тапсырмасы: Сиырлардың асқорыту жүйесі камерадан тұрады, олар , , және __.
Суреттегі бөлікті анықтау тапсырмасы: Сиырдың асқорыту жүйесінде руменнің рөлін сипаттаңыз.

Өмірмен байланысты сұрақ: Неліктен әрбір жануардың асқорыту жүйесі өзінің тамақтану әдеттеріне сәйкес дамыған?

Жауаптар кілті:

Жауын құртының асқорыту жүйесі топырақты және органикалық заттарды жеуге бейімделген.
a) Румен, d) Ретикула.
Жауын құртының асқорыту жүйесі қарапайым, ал адамның асқорыту жүйесі бір камералы.
a) Адам, b) Сиыр, c) Жауын құрты.
Жалған.
c) Өңеш, a) Асқазан, b) Жіңішке ішек, d) Ірі ішек.
a) Бір камералы.
Төрт камерадан, румен, ретикула, омасум, абомасум.
Румен сиырдың асқорыту жүйесінде қатты өсімдік материалдарын ферментациялауға көмектеседі.
Әрбір жануардың асқорыту жүйесі оның тамақтану әдеттеріне сәйкес дамыған, себебі олар қоректік заттарды максималды түрде сіңіру үшін арнайы бейімделулерді қажет етеді.

Жеке жұмыс парағы

№1 модельдеу.

Адам, сиыр және жауынқұрттың асқорыту жүйесінің

құрылысын салыстыру

№	Белгілері	Жауынқұрт	Сиыр	Адам
1	Сілекей безінің болуы
2	Бауырдың болуы
3	Ұйқыбезінің болуы
4	Бірінші сілекей бездері болады
5	Аналь тесігінің болуы
6	Тістерінің болуы
7	Тістері күрек, ит, азу тістерге бөлінеді
8	Тістер үстіңгі және астыңғы жақсүйектерге симметриялы орналасады
9	Алқымның болуы
10	Асқазаны бір бөлімді
11	Асқазаны көп бөлімді
12	Соқырішегі бар
13	Соқырішегі қысқа
14	Соқырішегі ұзын
15	Асқазан немесе тікішегінде симбиоздық бактериялардың болуы
16	Бактериялар қызметінің нәтижесін ағза пайдаланады
17	Бактериялар қызметінің нәтижесін бактериялардың өздері пайдаланады

Жеке жұмыс парағы

Оқушының аты-жөні:______________________________________________________ сыныбы:_______

Салыстырмалы ас қорыту жүйелері жеке жұмыс парағы

Жануарлар әлемінде ас қорыту жүйелері әртүрлі болады. Омыртқасыз жануарлар (мысалы, жауынқұрт), күйіс қайыратын жануарлар (мысалы, сиыр) және адамдардың ас қорыту жүйелері құрылымы мен функциясы жағынан ерекшеленеді. Бұл жұмыс парағында осы үш түрлі ас қорыту жүйесін салыстырып, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын зерттейміз.

Бос орындарды толтырыңыз: Дұрыс сөздермен бос орындарды толтырыңыз.

Жауынқұрттың ас қорыту жүйесі __ түтік тәрізді құрылымнан тұрады.
Сиырдың ас қорыту жүйесінде __ деп аталатын төрт бөлімді асқазан бар.
Адамның ас қорыту жүйесінде тағам __ арқылы өңделіп, нәрлі заттар қанға сіңеді.
Күйіс қайыратын жануарлар жейтін тағамды __ үшін қайта ауызға әкеледі.
Адамның ас қорыту жүйесінде __ ферменттер шығарып, майларды ыдыратуға көмектеседі.

Сөздер банкі: қарапайым, руменнен, ішек, қайта шайнау, өт қабы

Көп таңдаулы сұрақтар: Әр сұраққа берілген нұсқалардан дұрыс жауапты таңдаңыз.

Жауынқұрттың ас қорыту жүйесінде қай мүше жоқ?
a) Жұтқыншақ
b) Бауыр
c) Бұлшықетті асқазан
d) Ішек
Сиырдың қай асқазан бөлімі микроорганизмдер арқылы целлюлозаны ыдыратады?
a) Абомазум
b) Рeтикулум
c) Омазум
d) Румен
Адамның ас қорыту жүйесінде ақуыздарды ыдырататын негізгі фермент қайда өндіріледі?
a) Бауыр
b) Асқазан
c) Ұйқы безі
d) Ішек
Жауынқұрттың ас қорыту жүйесіндегі ерекше құрылым:
a) Жемсау
b) Бүйрек
c) Өңеш
d) Өкпе
Адамның ас қорыту жүйесінде тағамның сіңуі негізінен қай мүшеде жүреді?
a) Асқазан
b) Аш ішек
c) Тоқ ішек
d) Өңеш

Ашық сұрақтар: Келесі сұрақтарға толық сөйлемдермен жауап беріңіз:

Жауынқұрт, сиыр және адамның ас қорыту жүйелерінің екі ұқсастығын атаңыз және түсіндіріңіз.

Сиырдың күйіс қайыру процесін қысқаша сипаттаңыз және оның маңыздылығын түсіндіріңіз.

Адамның ас қорыту жүйесінің бір ерекшелігін атаңыз және оның маңыздылығын түсіндіріңіз.

Жауаптар кілті:

Бос орындарды толтырыңыз:

қарапайым
руменнен
ішек
қайта шайнау
өт қабы

Көп таңдаулы сұрақтар:

b) Бауыр
d) Румен
b) Асқазан
a) Жемсау
b) Аш ішек

Ашық сұрақтар:

Мысалы: Барлық үш организмде де ас қорыту жүйесі ауыздан басталып, анус арқылы аяқталады. Сондай-ақ, үшеуінде де тағамды механикалық және химиялық жолмен ыдырататын мүшелер бар.
Мысалы: Күйіс қайыру - сиырдың жартылай қорытылған тағамды руменнен қайта ауызға әкеліп, қайта шайнау процесі. Бұл процесс целлюлозаны толығырақ ыдыратуға және қоректік заттарды жақсырақ сіңіруге мүмкіндік береді.
Мысалы: Адамның ас қорыту жүйесінің бір ерекшелігі - өт қабының болуы. Өт қабы бауырдан өт сұйықтығын сақтайды және шығарады, бұл майларды эмульсиялауға және оларды ыдыратуға көмектеседі, сол арқылы тиімді ас қорытуды қамтамасыз етеді.

Жеке жұмыс парағы

Оқушының аты-жөні:______________________________________________________ сыныбы:_______

ӨЗІНДІК ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЖҰМЫС: Омыртқасыздардың (Жауынқұрт), күйіс қайыратындардың (Сиыр) және адамның ас қорыту жүйелерін салыстыру

Сынып деңгейі: 8-сынып

Мақсат:
Оқушылар жер құрттары, сиырлар және адамдардың ас қорыту жүйелерін салыстырып, түрлі организмдердің тамақты өңдеу жолдарын түсінеді.

Қажетті Материалдар:

Жер құрттары, сиырлар және адам ас қорыту жүйелерінің диаграммалары
Оқу кітаптарына немесе онлайн ресурстарға қол жеткізу
Чарт қағаз
Маркерлер
Қайшы
Жапсырма

Қауіпсіздік Шаралары:

Пайдаланылатын барлық материалдардың қауіпсіз және мектепке жарамды екеніне көз жеткізіңіз.
Материалдарды қолға алғаннан кейін және бұрын қолды жуыңыз.
Лабораторияда қозғалыс пен мінез-құлыққа қатысты сынып ережелерін сақтаңыз.

Процедура:

Кіріспе (15 минут)
- Жер құрттары, сиырлар және адамдардың ас қорыту жүйелері туралы қысқаша шолу жасаңыз.
- Ас қорытудың маңыздылығы мен әртүрлі түрлер арасында қалай өзгеретінін талқылаңыз.
Зерттеу Кезеңі (30 минут)
- Оқушыларды шағын топтарға бөліп, әр топқа бір организм (жер құрт, сиыр немесе адам) тағайындаңыз.
- Әр топ өзіне берілген организмнің ас қорыту жүйесін зерттейді, негізінен:
  - Ас қорыту жүйесінің құрылымы
  - Әр бөліктің функциясы
  - Басқа организмдермен салыстырғанда айырмашылықтар мен ұқсастықтар
Салыстыру Чарты (20 минут)
- Әр топ чарт қағазында салыстыру чартын жасайды. Чартта келесі ақпараттар болуы керек:
  - Организмдердің атаулары
  - Ас қорыту жүйелерінің диаграммалары
  - Негізгі ерекшеліктер (мысалы, тістердің түрлері, асқазан құрылымы және т.б.)
  - Ас қорытудағы ұқсастықтар мен айырмашылықтар
Презентация (30 минут)
- Әр топ өз зерттеулерінің нәтижелерін сыныпқа таныстырады.
- Оқушыларды сұрақ қоюға және әртүрлі ас қорыту жүйелерін талқылауға ынталандырыңыз.
Рефлексия Сұрақтары (20 минут)
- Презентациялардан кейін оқушылар жеке түрде ғылым дәптерлеріне келесі сұрақтарға жауап береді:

Жер құрттары, сиырлар және адамдардың ас қорыту жүйелеріндегі негізгі айырмашылықтар қандай?
Организмнің ас қорыту жүйесінің құрылымы оның диетасына қалай байланысты?
Әртүрлі организмдер арасындағы ас қорыту жүйелерінің айырмашылықтарын түсіну неге маңызды?

Бағалау (15 минут)

Салыстыру чарттарын және рефлексия жауаптарын жинап, түсінуді бағалаңыз.
Топ презентацияларын анықтық, дәлдік және қызығушылық бойынша бағалау үшін рубрика пайдаланыңыз.

Оқу Нәтижелері:

Оқушылар жер құрттары, сиырлар және адамдардың ас қорыту жүйелерінің негізгі құрылымдарын анықтап, сипаттай алады.
Оқушылар түрлі биологиялық жүйелерді салыстыру және контрасттау қабілетін көрсетеді.

Бұл лаборатория 8-сынып оқушылары үшін қызықты, ақпараттық және маңызды болып табылады, қауіпсіздік және білім беру стандарттарына сәйкес келеді.

8 сынып №10

ДӘІЖО___________

Тістің құрылысы мен қызметі, сүт тістердің тұрақты тістерге ауысуы. Тіс гигиенасы.

§12. Адамның асқорыту жүйесінің құрылысы.

(Сабақ тақырыбы)

Бөлім:	«Қоректену»
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сыныбы: 8 «а,б»	Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:	Тістің құрылысы мен қызметі, сүт тістердің тұрақты тістерге ауысуы. Тіс гигиенасы. §12. Адамның асқорыту жүйесінің құрылысы.
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты	8.1.2.2 - тістердің құрылысы, әртүрлі типтері мен қызметтері арасындағы байланысты және тісті күту ережелерін сипаттау;
Сабақтың мақсаты:	тістердің құрылысы, әртүрлі типтері мен қызметтері арасындағы байланысты және тісті күту ережелерін сипаттайды;

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

Дұрыс сөздермен бос орындарды толтырыңыз.

Жауынқұрттың ас қорыту жүйесі __ түтік тәрізді құрылымнан тұрады.
Сиырдың ас қорыту жүйесінде __ деп аталатын төрт бөлімді асқазан бар.
Адамның ас қорыту жүйесінде тағам __ арқылы өңделіп, нәрлі заттар қанға сіңеді.
Күйіс қайыратын жануарлар жейтін тағамды __ үшін қайта ауызға әкеледі.
Адамның ас қорыту жүйесінде __ ферменттер шығарып, майларды ыдыратуға көмектеседі.

Бос орындарды толтырыңыз:

қарапайым
руменнен
ішек
қайта шайнау
өт қабы

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Қосымша балл үшін дескриптор:

-кілт сөздермен бос орындарды толтырады -4 балл;

Интерактивті панель, презентация

2017ж

Оқушылардың назарын аудару

1.Өмірмен байланысты сұрақ:

Тістердің адам өміріндегі рөлін қалай түсінесіз? Олар қандай қызмет атқарады?

Қосымша балл үшін дескриптор:

-берілген сұраққа жауап береді -1 балл;

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың мақсатын таныстыру

8.1.2.2 - тістердің құрылысы, әртүрлі типтері мен қызметтері арасындағы байланысты және тісті күту ережелерін сипаттау;

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

44-бет.

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Мәтінмен жұмыс»

Мұғалім сабақ басында жаңа тақырып бойынша тақтада шағын мәтінмен түсіндірме жұмысын жасайды.

Білім алушылар мәтінді мұқият тыңдай отырып ой қозғау жүзеге асады. Өз ойлары мен пікірлерін білдіреді.

Дескриптор:

- мәтінді оқиды және өз түсінгенін сипаттайды -1 балл;

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың ортасы

Оқушыларға бағыт бағдар беру

2.Көп таңдауы бар тапсырма: Тістердің қандай түрлері бар?

A) Кескіш тістер
B) Ит тістер
C) Премолярлар
D) Барлық жоғарыда аталғандар

3.Салыстыру тапсырмасы: Сүт тістері мен тұрақты тістер арасындағы негізгі айырмашылықтарды атаңыз.

4.Сәйкестендіру тапсырмасы: Төмендегі қызметтерді тістердің түрлерімен сәйкестендіріңіз:

1) Тағамды кесу
2) Тағамды жырту
3) Тағамды ұсақтау
A) Кескіш тістер
B) Ит тістер
C) Молярлар

Білім алушылар тістердің түрлерін анықтайды. Сүт тістері мен тұрақты тістер арасындағы негізгі айырмашылықтарды сипаттайды. Тістердің түрлері мен қызметтерін сәйкестендіреді.

Қосымша балл үшін дескриптор:

- Білім алушылар тістердің түрлерін анықтайды – 1 балл;

- Сүт тістері мен тұрақты тістер арасындағы негізгі айырмашылықтарды сипаттайды -2 балл;

- Тістердің түрлері мен қызметтерін сәйкестендіреді – 2 балл;

Интерактивті панель

Практикалық тапсырмалар беру.

5.Шындық немесе жалған тапсырмасы: "Тістердің саулығын сақтау үшін күніне бір рет тазалау жеткілікті." Бұл сөйлем шындық па, әлде жалған ба?

6.Дұрыс реттілікті анықтау тапсырмасы: Тістерді күтудің дұрыс ретін анықтаңыз:

A) Тістерді тазалау
B) Стоматологқа қаралу
C) Тағамды жырту
D) Сүт тістерінің түсуі

7.Бір дұрыс жауабы бар тапсырма: Тістердің ауысуы әдетте қандай жаста болады?

A) 4-6 жас
B) 6-12 жас
C) 12-18 жас

8.Биологиялық диктант тапсырмасы: "Тістер адам асқорыту жүйесінің _ компоненттері болып табылады, олар тағамды _ процессінде маңызды рөл атқарады."

9.Суреттегі бөлікті анықтау тапсырмасы: Тістердің құрылымы туралы суретте қандай бөліктер көрсетілген? (Суретпен жұмыс)

10.Көп таңдауы бар тапсырма: Тістердің саулығын сақтау үшін не маңызды?

A) Тәтті тағамдардан аулақ болу
B) Күнделікті екі рет тістерді тазалау
C) Тек сүт тістерін ғана күту

Білім алушылар сөйлемнің шындық немесе жалған екенін анықтайды. Тістерді күтудің дұрыс реттілігін анықтайды.Тістердің ауысу жасын анықтайды.

Биологиялық диктанттың тиісті кілт сөздерін анықтайды. Суретті сипаттайды. Тістердің саулығын сақтау үшін не маңызды екенін анықтайды.

Қосымша балл үшін дескриптор:

- сөйлемнің шындық немесе жалған екенін анықтайды – 1 балл;

- тістерді күтудің дұрыс реттілігін анықтайды -1 балл;

- Тістердің ауысу жасын анықтайды – 1 балл;

- биологиялық диктанттың тиісті кілт сөздерін анықтайды – 2 балл;

- суретті сипаттайды – 1 балл;

- тістердің саулығын сақтау үшін не маңызды екенін анықтайды – 1 балл;

Интерактивті панель, презентация

Бағалау

Жеке жұмыс.

Қалыптастырушы бағалау тапсырмасы ҚМЖ қосымшасында орналасқан.

Білім алушылар ҚБ тапсырмаларын орындайды. Ой қозғау жүзеге асады.

Қалыптастырушы бағалау тапсырмасының дескрипторы ҚМЖ қосымшасында орналасқан.

Интерактивті панель, презентация

Жұмыс дәптері

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Презентация

1.Мен түсіндім, себебі ...

2.Мен түсінбедім, себебі ...

3.Мен қолдана аламын, себебі ...

4.Маған тиімді болмады, себебі .../ұсыныс……..

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

Тірек сызба «Асқазан-ішек жолдарының аурулары

және тамақтану гигиенасы»

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Жұмыс дәптері

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША

Мәтінмен жұмыс

Тістерді түсіну: құрылымы, қызметі және күтімі

Тістер адам асқорыту жүйесінің маңызды компоненттері болып табылады, олар тағамды ұсақтау процесінде маңызды рөл атқарады. Тістер әртүрлі типтерде болады: кескіш тістер, ит тістер, премолярлар және молярлар, олардың әрқайсысы тағамды кесу, жырту және ұсақтау сияқты нақты қызметтерді атқарады. Адамдар алдымен сүт тістерін, яғни "бала тістерін" дамытады, олар кейін тұрақты тістердің пайда болуына жол береді. Бұл ауысу әдетте 6 мен 12 жас аралығында болады. Тістердің саулығын сақтау үшін күнделікті екі рет тістерді тазалау және тұрақты түрде стоматологқа қаралу маңызды, себебі дұрыс күтім тіс кариесі мен қызыл иек ауруларын алдын алуға көмектеседі, осылайша сүт және тұрақты тістердің сау болуын қамтамасыз етеді. Тістердің құрылымы мен қызметін, сондай-ақ гигиенаның маңыздылығын түсіну асқорыту процесіндегі рөлін бағалауға көмектеседі.

Тістерді түсіну: Құрылымы, қызметі және күтімі туралы текстке негізделген сұрақтар

Өмірмен байланысты сұрақ: Тістердің адам өміріндегі рөлін қалай түсінесіз? Олар қандай қызмет атқарады?
Көп таңдауы бар тапсырма: Тістердің қандай түрлері бар?
- A) Кескіш тістер
- B) Ит тістер
- C) Премолярлар
- D) Барлық жоғарыда аталғандар
Салыстыру тапсырмасы: Сүт тістері мен тұрақты тістер арасындағы негізгі айырмашылықтарды атаңыз.
Сәйкестендіру тапсырмасы: Төмендегі қызметтерді тістердің түрлерімен сәйкестендіріңіз:
- 1) Тағамды кесу
- 2) Тағамды жырту
- 3) Тағамды ұсақтау
- A) Кескіш тістер
- B) Ит тістер
- C) Молярлар
Шындық немесе жалған тапсырмасы: "Тістердің саулығын сақтау үшін күніне бір рет тазалау жеткілікті." Бұл сөйлем шындық па, әлде жалған ба?
Дұрыс реттілікті анықтау тапсырмасы: Тістерді күтудің дұрыс ретін анықтаңыз:
- A) Тістерді тазалау
- B) Стоматологқа қаралу
- C) Тағамды жырту
- D) Сүт тістерінің түсуі
Бір дұрыс жауабы бар тапсырма: Тістердің ауысуы әдетте қандай жаста болады?
- A) 4-6 жас
- B) 6-12 жас
- C) 12-18 жас
Биологиялық диктант тапсырмасы: "Тістер адам асқорыту жүйесінің _ компоненттері болып табылады, олар тағамды _ процессінде маңызды рөл атқарады."
Суреттегі бөлікті анықтау тапсырмасы: Тістердің құрылымы туралы суретте қандай бөліктер көрсетілген? (Суретпен жұмыс)
Көп таңдауы бар тапсырма: Тістердің саулығын сақтау үшін не маңызды?
- A) Тәтті тағамдардан аулақ болу
- B) Күнделікті екі рет тістерді тазалау
- C) Тек сүт тістерін ғана күту

Жауап кілті:

Тістер тағамды ұсақтау, кесу, жырту және асқорытуды жеңілдету үшін маңызды.
D) Барлық жоғарыда аталғандар
Сүт тістері уақытша, ал тұрақты тістер тұрақты болып табылады.
1) A) Кескіш тістер, 2) B) Ит тістер, 3) C) Молярлар
Жалған
D) Сүт тістерінің түсуі, A) Тістерді тазалау, B) Стоматологқа қаралу
B) 6-12 жас
"Тістер адам асқорыту жүйесінің маңызды компоненттері болып табылады, олар тағамды ұсақтау процессінде маңызды рөл атқарады."
(Сурет жауабы)
B) Күнделікті екі рет тістерді тазалау

Жеке жұмыс парағы

Оқушының аты-жөні:______________________________________________________ сыныбы:_______

Тістердің құрылысы және күтімі жеке жұмыс

Тістер - ас қорыту жүйесінің маңызды бөлігі. Олар тамақты ұсақтап, жұтуға дайындайды. Тістердің әртүрлі типтері бар, әрқайсысының өзіндік қызметі бар. Тістерді дұрыс күту денсаулық үшін өте маңызды.

Бос орындарды толтырыңыз: Дұрыс сөздермен бос орындарды толтырыңыз.

Тістің сыртқы қабаты __ деп аталады, ол адам денесіндегі ең қатты зат болып табылады.
Тістің ішкі бөлігі __ деп аталады, онда қан тамырлары мен нервтер орналасқан.
__ - бұл тісті кесу және жыртуға арналған алдыңғы тістер.
__ - бұл азықты ұсақтауға арналған артқы тістер.
Тістерді күту үшін күніне кемінде __ рет тісті тазалау керек.

Сөздер банкі: эмаль, күрек тістер, пульпа, азу тістер, екі

Бірнеше таңдау сұрақтары: Әр сұраққа берілген нұсқалардан дұрыс жауапты таңдаңыз.

Тістің қай бөлігі оны жақ сүйегіне бекітеді?
a) Эмаль
b) Тіс тамыры
c) Пульпа
d) Дентин
Қай тіс түрі тамақты жыртуға арналған?
a) Күрек тістер
b) Азу тістер
c) Кескіш тістер
d) Алдыңғы азу тістер
Тіс жегісін болдырмау үшін қандай тағамдарды шектеу керек?
a) Көкөністер
b) Ет
c) Қантты тағамдар
d) Сүт өнімдері
Тісті тазалау кезінде щетканы қалай жүргізу керек?
a) Тек көлденең бағытта
b) Тек тік бағытта
c) Айналмалы қозғалыстармен
d) Кез-келген бағытта
Тіс жібін қолдану не үшін маңызды?
a) Тіс эмалін нығайту үшін
b) Тістер арасындағы тағам қалдықтарын жою үшін
c) Тіс түсін ағарту үшін
d) Тіс ауруын емдеу үшін

Ашық сұрақтар: Келесі сұрақтарға толық сөйлемдермен жауап беріңіз:

Тістердің әртүрлі типтері мен олардың қызметтерін сипаттаңыз.

Тістерді күтудің негізгі ережелерін атаңыз және олардың маңыздылығын түсіндіріңіз.

Тіс жегісі қалай пайда болады және оны қалай болдырмауға болады?

Жауаптар кілті:

Бос орындарды толтырыңыз:

эмаль
пульпа
күрек тістер
азу тістер
екі

Бірнеше таңдау сұрақтары:

b) Тіс тамыры
c) Кескіш тістер
c) Қантты тағамдар
c) Айналмалы қозғалыстармен
b) Тістер арасындағы тағам қалдықтарын жою үшін

Ашық сұрақтар:

Тістердің әртүрлі типтері мен олардың қызметтерін сипаттаңыз.
Мысалы: Адамда төрт негізгі тіс түрі бар: күрек тістер (кесуге арналған), кескіш тістер (жыртуға арналған), кіші азу тістер (ұсақтауға арналған) және үлкен азу тістер (ұнтақтауға арналған). Әр түрдің өзіндік пішіні мен қызметі бар, бұл тамақты тиімді өңдеуге мүмкіндік береді.
Тістерді күтудің негізгі ережелерін атаңыз және олардың маңыздылығын түсіндіріңіз.
Мысалы: Тістерді күтудің негізгі ережелері: күніне кемінде екі рет тісті тазалау, тіс жібін қолдану, тұрақты түрде тіс дәрігеріне бару, қантты тағамдарды шектеу. Бұл ережелер тіс жегісін, қызыл иек ауруларын болдырмауға және жалпы ауыз қуысының денсаулығын сақтауға көмектеседі.
Тіс жегісі қалай пайда болады және оны қалай болдырмауға болады?
Мысалы: Тіс жегісі бактериялардың тіс бетіндегі қант қалдықтарын ыдыратуы нәтижесінде пайда болады. Бұл процесс қышқыл түзілуіне әкеледі, ол тіс эмалін бұзады. Тіс жегісін болдырмау үшін тісті жүйелі түрде тазалау, қантты тағамдарды шектеу, фторлы тіс пастасын қолдану және жүйелі түрде тіс дәрігеріне бару керек.

Жеке жұмыс парағы

Оқушының аты-жөні:______________________________________________________ сыныбы:_______

ӨЗІНДІК ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЖҰМЫС: Тістер мен ас қорыту жүйесін түсіну

Сынып деңгейі: 8-сынып
Тақырып: Тістердің құрылысы мен қызметтері және адамның ас қорыту жүйесі
Мақсат:
Оқушылар тістердің құрылысын, түрлерін, қызметтерін және олардың күтімін зерттеп, адамның ас қорыту жүйесінің құрылысын және қызметтерін түсінеді.

Қажетті материалдар:

Адамның тістері моделі (немесе постер)
Адамның ас қорыту жүйесі моделі (немесе постер)
Тіс щеткалары
Тіс пастасы
Жұмыртқа (тіс шіруін көрсету үшін)
Сірке суы (тістерге қышқылдың әсерін көрсету үшін)
Жазу үшін қағаз бен қаламдар
Рефлексия сұрақтары парақтары

Процедура:

1-бөлім: Тістерді зерттеу

Кіріспе (15 минут)
- Тіс гигиенасының маңыздылығы туралы әңгімелесуді бастаңыз.
- Тістердің моделін немесе постерін көрсетіп, түрлі типтерін (кескіштер, ит тістері, премолярлар, молярлар) және олардың қызметтерін түсіндіріңіз.
Эксперимент (30 минут)
- Жұмыртқа эксперименті:
  - Сыртқы қабығы жоқ жұмыртқаны сірке суына салып, 24 сағатқа қалдырыңыз.
  - Сірке суы қышқыл тағамдар мен ішімдіктерді білдіреді, және олардың тістерге әсерін талқылаңыз.
  - 24 сағаттан кейін жұмыртқа қабығын (тіс эмалін білдіреді) бақылап, стоматологиялық денсаулық үшін маңыздылығын талқылаңыз.

2-бөлім: Ас қорыту жүйесін түсіну

Кіріспе (15 минут)
- Адамның ас қорыту жүйесін талқылап, орган мен олардың қызметтерін көрсететін модель немесе постерді пайдаланыңыз.
Белсенділік (30 минут)
- Оқушыларға ауыз, өңеш, асқазан, ішек, және үлкен ішекті қоса, ас қорыту жүйесінің бөліктерін сызу және белгілеу тапсырыңыз.
- Әр түрлі органдардың тамақты қорыту үшін қалай жұмыс істейтінін және тістердің осы процестегі рөлін талқылаңыз.

Рефлексия сұрақтары:

Тістердің қандай түрлері бар және олардың нақты қызметтері қандай?
Сіздің диетаңыз стоматологиялық денсаулығыңызға қалай әсер етеді?
Ас қорыту жүйесі мен тістер қалай өзара байланысты?
Сірке суы экспериментінен тістерге қышқыл заттардың әсерлері туралы не үйрендіңіз?

Бағалау:

Оқушылардың ас қорыту жүйесінің суреттерін жинап, органдар мен олардың қызметтері туралы түсініктерін бағалаңыз.
Рефлексия сұрақтарына жауаптарды қарап, материалды түсінулерін бағалаңыз.
Қосымша: Оқушылардан стоматологиялық күтімнің маңызы мен оның ас қорыту жүйесіне әсері туралы қысқа абзац жазуды сұрауға болады.

Қауіпсіздік шаралары:

Оқушыларға эксперименттерде қолданылатын заттарды (мысалы, сірке суындағы жұмыртқа) тұтынуға рұқсат бермеңіз.
Материалдарды ұстағаннан кейін қолдарын жууын ескертіңіз.
Эксперименттерде азық-түлікті пайдалану бойынша мектеп саясатын сақтау.

Бұл зертхана оқушыларға стоматологиялық денсаулық пен ас қорыту жүйесі арасындағы байланыстарды түсінуге мүмкіндік береді. Белсенділіктер қолмен жұмыс жасау және сыни ойлауды дамытуға ықпал етеді, бұл оқушыларға зерттеу жүргізіп, өз findings-терін рефлексиялау мүмкіндігін береді.

8 сынып №11

ДӘІЖО___________

Адамның асқорыту жолдарының құрылысы. Асқорыту бездері. Асқорыту мүшелерінің қызметі.

§12. Адамның асқорыту жүйесінің құрылысы.

(Сабақ тақырыбы)

Бөлім:	«Қоректену»
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сыныбы: 8 «а,б»	Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:	Адамның асқорыту жолдарының құрылысы. Асқорыту бездері. Асқорыту мүшелерінің қызметі. §12. Адамның асқорыту жүйесінің құрылысы.
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты	8.1.2.3 - адамның ас қорыту жүйесінің құрылысы мен қызметтері арасындағы өзара байланысты анықтау;
Сабақтың мақсаты:	адамның ас қорыту жүйесінің құрылысы мен қызметтері арасындағы өзара байланысты анықтайды;

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

Сәйкестендіру тапсырмасы: Төмендегі қызметтерді тістердің түрлерімен сәйкестендіріңіз:

1) Тағамды кесу

2) Тағамды жырту

3) Тағамды ұсақтау

A) Кескіш тістер

B) Ит тістер

C) Молярлар

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Тістердің түрлері мен қызметтерін сәйкестендіреді.

Дескриптор:

- Тістердің түрлері мен қызметтерін сәйкестендіреді – 2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж

Оқушылардың назарын аудару

Өмірмен байланысты сұрақ:

4.Асқорыту жүйесінің жұмысына кері әсер ететін жағдайлар қандай болуы мүмкін?

5.Тамақтану мәдениеті адамның асқорыту жүйесінің жұмысына қалай әсер етеді?

Дескриптор:

-берілген сұраққа жауап береді -2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың мақсатын таныстыру

8.1.2.3 - адамның ас қорыту жүйесінің құрылысы мен қызметтері арасындағы өзара байланысты анықтау;

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Мәтінмен жұмыс»

Мұғалім сабақ басында жаңа тақырып бойынша тақтада шағын мәтінмен түсіндірме жұмысын жасайды.

Білім алушылар мәтінді мұқият тыңдай отырып ой қозғау жүзеге асады. Өз ойлары мен пікірлерін білдіреді.

Дескриптор:

- мәтінді оқиды және өз түсінгенін сипаттайды -1 балл;

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж

Сабақтың ортасы

Оқушыларға бағыт бағдар беру

Логикалық сұрақ:

1.Адамның асқорыту жүйесінің негізгі қызметі неден тұрады?

2.Асқорыту жолының негізгі бөліктері қандай?

3.Асқорыту бездерінің рөлі қандай?

Көп таңдауы бар тапсырма:

6.Асқорыту жолының бөліктері қай тізбекпен орналасқан?
A) Ауыз қуысы, өңеш, асқазан, жіңішке ішек, жуан ішек
B) Ауыз қуысы, асқазан, өңеш, жуан ішек, жіңішке ішек
C) Ауыз қуысы, өңеш, асқазан, жуан ішек, жіңішке ішек
D) Ауыз қуысы, асқазан, өңеш, жіңішке ішек, жуан ішек

Адамның асқорыту жүйесінің негізгі қызметін сипаттайды. Асқорыту жолының негізгі бөліктерін атайды. Асқорыту бездерінің рөлін сипаттайды. Асқорыту жолының бөліктерін атайды.

Дескриптор:

- Адамның асқорыту жүйесінің негізгі қызметін сипаттайды – 1 балл;

- Асқорыту жолының негізгі бөліктерін атайды – 1 балл;

- Асқорыту бездерінің рөлін сипаттайды – 1 балл;

- Асқорыту жолының бөліктерін атайды – 1 балл;

Интерактивті панель

Практикалық тапсырмалар беру.

Салыстыру тапсырмасы:

7.Асқорыту бездерінің қызметін және олардың шығаратын заттарын салыстырыңыз.

Сәйкестендіру тапсырмасы:

8.Асқорыту жүйесінің келесі бөліктерін қызметін сәйкестендіріңіз:

Ауыз қуысы
Өңеш
Асқазан
жіңішке ішек
Жуан ішек

Шындық немесе жалған тапсырмасы:

9.Асқорыту жүйесі тамақты тек ыдырату және қоректік заттарды сіңіру үшін жауапты.

10.Асқорыту жүйесінің жұмысына тек асқорыту жолы мен бездер қатысады.

Асқорыту бездерінің қызметін және олардың шығаратын заттарын салыстырады. Асқорыту жүйесінің бөліктерін қызметімен сәйкестендіреді. Мәлімдеменің шындық немесе жалған екенін атайды.

Дескриптор:

- Асқорыту бездерінің қызметін және олардың шығаратын заттарын салыстырады – 2 балл;

- Асқорыту жүйесінің бөліктерін қызметімен сәйкестендіреді – 3 балл;

- Мәлімдеменің шындық немесе жалған екенін атайды – 2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Жұмыс дәптерлері

Бағалау

Жеке жұмыс.

Қалыптастырушы бағалау тапсырмасы ҚМЖ қосымшасында орналасқан.

Білім алушылар ҚБ тапсырмаларын орындайды. Ой қозғау жүзеге асады.

Қалыптастырушы бағалау тапсырмасының дескрипторы ҚМЖ қосымшасында орналасқан.

Интерактивті панель, презентация

Жұмыс дәптері

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Презентация

1.Мен түсіндім, себебі ...

2.Мен түсінбедім, себебі ...

3.Мен қолдана аламын, себебі ...

4.Маған тиімді болмады, себебі .../ұсыныс……..

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

Тірек сызба «Дәрумендер – олардың сипаттамасы және жіктеу»

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Жұмыс дәптері

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША

Мәтінмен жұмыс

Адам асқорыту жүйесінің құрылысы мен қызметі

Адамның асқорыту жүйесі тұтынған тағамды ыдыратып, ағзаның жұмыс істеуі үшін қажетті қоректік заттарды сіңіріп алуға жауапты. Бұл жүйе ауыздан түзеге шейін созылған, бұралған түтікшеден – асқорыту жолынан (аталатын асқорыту түтігінен) және әртүрлі асқорыту бездері мен мүшелерінен тұрады. Асқорыту жолы ауыз қуысы, өңеш, асқазан, жіңішке ішек және жуан ішектен тұрады. Сілекей бездері, бауыр, жұлдызша және өт қапшығы сияқты асқорыту бездері тамақты ыдырату процесіне көмектесетін ферменттер мен басқа да заттарды шығарады. Асқорыту жолы мен бездер бірлесіп тамақты ыдыратып, қоректік заттарды сіңіріп, қалдықтарды денеден шығарып тастайды.

Адам асқорыту жүйесінің құрылысы мен қызметі:

Логикалық сұрақ:

Адамның асқорыту жүйесінің негізгі қызметі неден тұрады?
Асқорыту жолының негізгі бөліктері қандай?
Асқорыту бездерінің рөлі қандай?

Өмірмен байланысты сұрақ:

Асқорыту жүйесінің жұмысына кері әсер ететін жағдайлар қандай болуы мүмкін?
Тамақтану мәдениеті адамның асқорыту жүйесінің жұмысына қалай әсер етеді?

Көп таңдауы бар тапсырма:

Асқорыту жолының бөліктері қай тізбекпен орналасқан?
A) Ауыз қуысы, өңеш, асқазан, жіңішке ішек, жуан ішек
B) Ауыз қуысы, асқазан, өңеш, жуан ішек, жіңішке ішек
C) Ауыз қуысы, өңеш, асқазан, жуан ішек, жіңішке ішек
D) Ауыз қуысы, асқазан, өңеш, жіңішке ішек, жуан ішек

Салыстыру тапсырмасы:

Асқорыту бездерінің қызметін және олардың шығаратын заттарын салыстырыңыз.

Сәйкестендіру тапсырмасы:

Сәйкестендіру тапсырмасы

Мүше

Қызметі

Ауыз қуысы
Өңеш
Асқазан
Ұсақ ішек
Бауыр
Ұйқы безі
Үлкен ішек

Судың және электролиттердің сіңірілуі, қалдықтарды шығару;
Тамақтың механикалық және химиялық сіңірілуі;
Тамақтың одан әрі механикалық және химиялық сіңірілуі;
Майды сіңіруге көмектесетін өт өндіру;
Қоректік заттардың сіңірілуі;
Тамақты ауыздан асқазанға тасымалдау;
Химиялық сіңіруге арналған ферменттер өндіру;

Шындық немесе жалған тапсырмасы:

Асқорыту жүйесі тамақты тек ыдырату және қоректік заттарды сіңіру үшін жауапты.
Асқорыту жүйесінің жұмысына тек асқорыту жолы мен бездер қатысады.

Жауап кілті:

Адамның асқорыту жүйесінің негізгі қызметі тұтынған тағамды ыдырату және ағзаның жұмыс істеуі үшін қажетті қоректік заттарды сіңіріп алу.
Асқорыту жолының негізгі бөліктері: ауыз қуысы, өңеш, асқазан, ince ішек және жуан ішек.
Асқорыту бездері тамақты ыдырату процесіне көмектесетін ферменттер мен басқа да заттарды шығарады.
Асқорыту жүйесінің жұмысына кері әсер ететін жағдайлар: стресс, дұрыс емес тамақтану, аурулар, т.б.
Тамақтану мәдениеті адамның асқорыту жүйесінің жұмысын жақсартуы немесе нашарлатуы мүмкін.
Дұрыс жауап: A) Ауыз қуысы, өңеш, асқазан, ince ішек, жуан ішек.
Сілекей бездері ферменттер, бауыр өт, жұлдызша ас қорыту ферменттері шығарады.
Ауыз қуысы, өңеш, асқазан, ince ішек, жуан ішек.
Шындық.
Жалған, асқорыту жүйесінің жұмысына бұлшықеттер, сүйек, қан тамырлары, нерв жүйесі де қатысады.

Оқушының аты-жөні:______________________________________________________ сыныбы:_______

Адамның ас қорыту жүйесі және оның қызметтері

Адамның ас қорыту жүйесі тамақты қабылдау, өңдеу және сіңіру үшін жауап береді. Бұл жүйе бірнеше маңызды органдардан тұрады, олардың әрқайсысының өзіндік құрылымы мен қызметі бар. Ас қорыту жүйесінің негізгі бөліктері - ауыз қуысы, өңеш, асқазан, ішек, бауыр және ұйқы безі. Бұл органдар бірлесіп жұмыс істейді, тамақты қорытуға, қоректік заттарды сіңіруге және қалдықтарды шығаруға көмектеседі.

Бос орындарды толтыру:

Ас қорыту процесі __ басталады, мұнда тіс тамақты ұсақтайды.
__ тамақты асқазанға жеткізеді және жұту процесіне көмектеседі.
__ тамақты сақтайды және оны сұйық массаға айналдырады.
Нәжіс __ арқылы денеден шығарылады.
__ ас қорытуға көмектесетін ферменттерді өндіреді.

Сөздер банкі: асқазан, ауыз қуысында, тік ішек, өңеш, ұйқы безі

Көп таңдаулы сұрақтар: Әр сұрақ үшін дұрыс жауапты таңдаңыз.

Ас қорыту жүйесінің қай бөлігі майларды қорытуға көмектеседі?
a) Өңеш
b) Асқазан
c) Бауыр
d) Тік ішек
Қай орган қанға қоректік заттарды сіңіруге жауап береді?
a) Асқазан
b) Жіңішке ішек
c) Бауыр
d) Өңеш
Ас қорыту жүйесінің ең ұзын бөлігі қандай?
a) Өңеш
b) Асқазан
c) Жіңішке ішек
d) Тоқ ішек
Ас қорыту жүйесінің қай бөлігі суды сіңіреді?
a) Асқазан
b) Жіңішке ішек
c) Тоқ ішек
d) Өңеш
Қай орган өт сұйықтығын өндіреді?
a) Асқазан
b) Ұйқы безі
c) Бауыр
d) Өт қабы

Ашық сұрақтар: Келесі сұрақтарға толық сөйлемдермен жауап беріңіз:

Ас қорыту жүйесіндегі ферменттердің рөлін түсіндіріңіз.

Асқазан мен жіңішке ішектің қызметтерін салыстырыңыз және айырмашылықтарын көрсетіңіз.

Ас қорыту жүйесінің денсаулығын сақтау үшін қандай өмір салтын ұстану керек? Үш мысал келтіріңіз.

Жауаптар кілті:

Бос орындарды толтыру:

ауыз қуысында
өңеш
асқазан
тік ішек
ұйқы безі

Көп таңдаулы сұрақтар:

c) Бауыр
b) Жіңішке ішек
c) Жіңішке ішек
c) Тоқ ішек
c) Бауыр

Ашық сұрақтар:

Мысалы: Ферменттер ас қорыту жүйесінде маңызды рөл атқарады. Олар күрделі тағам молекулаларын қарапайым молекулаларға ыдыратады, бұл ағзаның оларды сіңіруін жеңілдетеді. Ферменттер әр түрлі органдарда өндіріледі және белгілі бір қоректік заттарға әсер етеді, мысалы, амилаза көмірсуларды ыдыратады, ал липаза майларды ыдыратады.
Мысалы: Асқазан мен жіңішке ішектің қызметтері әр түрлі. Асқазан тамақты сақтайды, оны механикалық және химиялық жолмен ыдыратады, сондай-ақ кейбір заттарды сіңіреді. Жіңішке ішек, керісінше, қоректік заттардың көп бөлігін сіңіруге жауап береді. Ол ұзынырақ және арнайы құрылымдары бар, бұл сіңіру бетін арттырады.
Мысалы: Ас қорыту жүйесінің денсаулығын сақтау үшін келесі әдеттерді ұстануға болады:
1) Жеміс-жидектер мен көкөністерге бай теңдестірілген тамақтану
2) Күнделікті жеткілікті мөлшерде су ішу
3) Жүйелі түрде дене жаттығуларымен айналысу

Оқушының аты-жөні:______________________________________________________ сыныбы:_______

Адамның ас қорыту жүйесі туралы тест

1. Адамның ас қорыту жүйесінің негізгі қызметі қандай?
a. Тамақты қабылдау, өңдеу және сіңіру
b. Қанды тазарту
c. Оттегіні қабылдау
d. Гормондарды бөлу

2. Ас қорыту жүйесінің қай мүшесі тамақты алғаш қабылдайды?
a. Асқазан
b. Өңеш
c. Ауыз қуысы
d. Ішек

3. Ас қорыту жүйесінің ең ұзын мүшесі қайсы?
a. Өңеш
b. Асқазан
c. Ішек
d. Бауыр

4. Қай мүше ас қорыту ферменттерін бөледі?
a. Өкпе
b. Жүрек
c. Бүйрек
d. Ұйқы безі

5. Асқазанның негізгі қызметі қандай?
a. Тамақты сақтау және ыдырату
b. Оттегіні қанға жеткізу
c. Қанды сүзу
d. Гормондарды өндіру

6. Бауырдың ас қорыту жүйесіндегі рөлі қандай?
a. Тамақты ұсақтау
b. Өт сұйықтығын өндіру
c. Тамақты сіңіру
d. Тамақты жұту

7. Ас қорыту жүйесінің қай бөлігі тамақты өңешке жібереді?
a. Тіл
b. Көмей
c. Жұтқыншақ
d. Кеңірдек

8. Ішектің негізгі қызметі қандай?
a. Тамақты сақтау
b. Тамақты ұсақтау
c. Қоректік заттарды сіңіру
d. Гормондарды бөлу

9. Ас қорыту жүйесінің қай мүшесі қалдықтарды шығарады?
a. Асқазан
b. Бауыр
c. Тоқ ішек
d. Ұйқы безі

10. Ауыз қуысында қандай процесс басталады?
a. Механикалық өңдеу
b. Химиялық өңдеу
c. Механикалық және химиялық өңдеу
d. Сіңіру процесі

11. Қай мүше ас қорыту жүйесіне жатпайды?
a. Өңеш
b. Асқазан
c. Өкпе
d. Ішек

12. Ас қорыту жүйесінің ең үлкен безі қайсы?
a. Ұйқы безі
b. Бауыр
c. Сілекей безі
d. Қалқанша безі

13. Тамақ өңештен асқазанға қалай өтеді?
a. Ерікті бұлшықет қысқаруымен
b. Перистальтика арқылы
c. Ауырлық күшімен
d. Химиялық реакция арқылы

14. Асқазан сөлінің негізгі компоненті қандай?
a. Тұз қышқылы
b. Көмірқышқыл газы
c. Сутегі пероксиді
d. Аммиак

15. Ас қорыту жүйесінің қай бөлігінде су көбірек сіңіріледі?
a. Асқазан
b. Жіңішке ішек
c. Тоқ ішек
d. Өңеш

16. Ас қорыту жүйесінің қай мүшесі ақуыздарды қорытуда маңызды рөл атқарады?
a. Бауыр
b. Ұйқы безі
c. Асқазан
d. Өт қапшығы

17. Тамақты жұту процесі қалай аталады?
a. Перистальтика
b. Ассимиляция
c. Жұтыну
d. Диссимиляция

18. Ас қорыту жүйесінің қай бөлігінде майлар қорытылады?
a. Ауыз қуысы
b. Асқазан
c. Жіңішке ішек
d. Тоқ ішек

19. Ас қорыту жүйесінің қай мүшесі қанды тазартуға көмектеседі?
a. Асқазан
b. Бауыр
c. Ұйқы безі
d. Өңеш

20. Ас қорыту жүйесінің қай мүшесі инсулин гормонын бөледі?
a. Бауыр
b. Асқазан
c. Ұйқы безі
d. Өт қапшығы

Жауаптар кілті (Әрқашан AI генерацияланған жауаптарды дәлдік үшін тексеріңіз - Математика қателерге бейім болуы мүмкін)

Адам асқорыту жүйесінің анатомиясы мен функциялары

Мәліметтер кестесі: Асқорыту мүшелері және олардың функциялары

Мүше	Функциясы
Ауыз қуысы	Тамақтың механикалық және химиялық сіңірілуі
Өңеш	Тамақты ауыздан асқазанға тасымалдау
Асқазан	Тамақтың одан әрі механикалық және химиялық сіңірілуі
Ұсақ ішек	Қоректік заттардың сіңірілуі
Бауыр	Майды сіңіруге көмектесетін өт өндіру
Ұйқы безі	Химиялық сіңіруге арналған ферменттер өндіру
Үлкен ішек	Судың және электролиттердің сіңірілуі, қалдықтарды шығару

Ескертпе: Бұл мәліметтер кестесі адам асқорыту жүйесінің негізгі мүшелері мен олардың негізгі функцияларын қамтиды. Ол 8-сынып оқушыларына асқорыту жүйесінің құрылымы мен функциялары арасындағы өзара байланысты талдау үшін арналған.

8 сынып №12

ДӘІЖО___________

Тамақтану гигиенасы. Асқорыту мүшелерінің жұқпалы аурулары және олардың алдын алу. Тағамнан уланудың алдын алу. Алғашқы жәрдем шаралары. Ішек құрт ауруларының алдын алу. §13. Асқазан-ішек жолдарының аурулары және тамақтану гигиенасы

(Сабақ тақырыбы)

Бөлім:	«Қоректену»
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сыныбы: 8 «а,б»	Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:	Тамақтану гигиенасы. Асқорыту мүшелерінің жұқпалы аурулары және олардың алдын алу. Тағамнан уланудың алдын алу. Алғашқы жәрдем шаралары. Ішек құрт ауруларының алдын алу. §13. Асқазан-ішек жолдарының аурулары және тамақтану гигиенасы
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты	8.1.2.4 - асқорыту жолы ауруларының себептерін және астан улану себебін ашу.
Сабақтың мақсаты:	асқорыту жолы ауруларының себептерін және астан улану себебін ашады;

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

Сәйкестендіру тапсырмасы:

8.Асқорыту жүйесінің келесі бөліктерін қызметін сәйкестендіріңіз:

Ауыз қуысы
Өңеш
Асқазан
жіңішке ішек
Жуан ішек

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Асқорыту жүйесінің бөліктерін қызметімен сәйкестендіреді.

Дескриптор:

- Асқорыту жүйесінің бөліктерін қызметімен сәйкестендіреді – 3 балл;

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

Оқушылардың назарын аудару

Өмірмен байланысты сұрақ:

3.Асқорыту жүйесінің денсаулығын сақтау үшін тағамды қалай дұрыс әзірлеу керек?

4.Асқорыту жүйесіне қатысты қандай гигиена тәжірибелерін сақтау маңызды?

Дескриптор:

-берілген сұраққа жауап береді -2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың мақсатын таныстыру

8.1.2.4 - асқорыту жолы ауруларының себептерін және астан улану себебін ашу.

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Мәтінмен жұмыс»

Мұғалім сабақ басында жаңа тақырып бойынша тақтада шағын мәтінмен түсіндірме жұмысын жасайды.

Білім алушылар мәтінді мұқият тыңдай отырып ой қозғау жүзеге асады. Өз ойлары мен пікірлерін білдіреді.

Дескриптор:

- мәтінді оқиды және өз түсінгенін сипаттайды -1 балл;

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың ортасы

Оқушыларға бағыт бағдар беру

Логикалық сұрақ:

1.Тамақ ұстау кезінде қолды жууға неліктен аса мұқият болу керек?

2.Тағамнан уланған жағдайда алғашқы қандай шаралар қолданылуы тиіс?

Бір дұрыс жауабы бар тапсырма:

5.Крест-контаминацияның алдын алу үшін қандай сақтық шараларын қолдану қажет?
A) Шикі және пісірілген тағамдарды бөлек сақтау
B) Тағамды толық пісірмеу
C) Қолдарды жуу
D) Барлығы дұрыс

Салыстыру тапсырмасы:

6.Асқорыту жүйесінің денсаулығын сақтау үшін қолдарды жуу және қалдықтарды тиісті түрде жою арасындағы айырмашылық неде?

Сәйкестендіру тапсырмасы:

7.Асқорыту жүйесінің денсаулығына қатысты келесі тұжырымдардың қайсысы дұрыс, қайсысы бұрыс?

Ет пен теңіз өнімдерін толық пісіру қажет
Шикі және пісірілген тағамдарды араластыруға болады
Қолдарды жүйелі түрде жуу маңызды
Қалдықтарды кез келген жолмен жоюға болады

Қойылған сұраққа жауап береді.

Аурудың алдын алудың сақтық шарасын сипаттайды. Асқорыту жүйесінің денсаулығын сақтау үшін қолдарды жуу және қалдықтарды тиісті түрде жою арасындағы айырмашылықты сипаттайды. Асқорыту жүйесінің денсаулығына қатысты тұжырымдаманың дұрыс немесе бұрыстығын анықтайды.

Дескриптор:

- Қойылған сұраққа жауап береді – 2 балл;

- Аурудың алдын алудың сақтық шарасын сипаттайды – 1 балл;

- Асқорыту жүйесінің денсаулығын сақтау үшін қолдарды жуу және қалдықтарды тиісті түрде жою арасындағы айырмашылықты сипаттайды– 1 балл;

- Асқорыту жүйесінің денсаулығына қатысты тұжырымдаманың дұрыс немесе бұрыстығын анықтайды– 1 балл;

Интерактивті панель, презентация

Үлестірме парақтар

Жұмыс дәптері

Практикалық тапсырмалар беру.

Шындық немесе жалған тапсырмасы:

8.Асқорыту жүйесінің денсаулығын сақтау үшін медициналық көмекке жүгіну міндетті емес.

Дұрыс реттілікті анықтау тапсырмасы:

9.Тағамнан уланған жағдайда қолданылатын шаралардың дұрыс реттілігін анықтаңыз:
A) Дереу медициналық көмекке жүгіну
B) Ағзаны сусындандыру
C) Ішекті тазалау
D) Алғашқы екі қадам

Диаграмма тапсырмасы:

10.Асқорыту жүйесінің денсаулығын сақтау үшін қажетті негізгі қағидаттарды диаграммада көрсетіңіз.

Мәлімдеменің шындық немесе жалған тұсын сипаттайды. Тағамнан уланған жағдайда қолданылатын шаралардың дұрыс реттілігін анықтайды.

Асқорыту жүйесінің денсаулығын сақтау үшін қажетті негізгі қағидаттарды диаграммада көрсетеді.

Дескриптор:

- Мәлімдеменің шындық немесе жалған тұсын сипаттайды– 1 балл;

-Тағамнан уланған жағдайда қолданылатын шаралардың дұрыс реттілігін анықтайды– 1 балл;

- Асқорыту жүйесінің денсаулығын сақтау үшін қажетті негізгі қағидаттарды диаграммада көрсетеді– 1 балл;

Интерактивті панель, презентация

Жұмыс дәптерлері

Бағалау

Жеке жұмыс.

Қалыптастырушы бағалау тапсырмасы ҚМЖ қосымшасында орналасқан.

Білім алушылар ҚБ тапсырмаларын орындайды. Ой қозғау жүзеге асады.

Қалыптастырушы бағалау тапсырмасының дескрипторы ҚМЖ қосымшасында орналасқан.

Интерактивті панель, презентация

Жұмыс дәптері

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Презентация

1.Мен түсіндім, себебі ...

2.Мен түсінбедім, себебі ...

3.Мен қолдана аламын, себебі ...

4.Маған тиімді болмады, себебі .../ұсыныс……..

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

Тірек сызба «Дәрумендер – олардың сипаттамасы және жіктеу»

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Жұмыс дәптері

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША

Мәтінмен жұмыс

Асқорыту жүйесінің денсаулығын сақтау: Жұқпалы аурулар мен тағамнан уланудың алдын алу

Тамақ және асқорыту жүйесіне қатысты гигиена мен қауіпсіздік тәжірибелерін сақтау жалпы денсаулық үшін аса маңызды. Асқорыту жүйесінің жұқпалы аурулардың алдын алу үшін, тамақ ұстау алдында қолдарыңызды мұқият жуу, ет пен теңіз өнімдерін толық пісіру және шикі және пісірілген тағамдардың арасындағы крест-контаминацияны болдырмау қажет. Тағамнан уланған жағдайда, дереу медициналық көмекке жүгіну және ағзаны сусындандыру бойынша шаралар қолдану маңызды. Сонымен қатар, қолдарды жүйелі түрде жуу және қалдықтарды тиісті түрде жою сияқты дұрыс гигиена практикасы ішек құрт инфекцияларының таралуының алдын алуға көмектеседі. Асқорыту денсаулығы мен тамақ қауіпсіздігінің негізгі қағидаттарын сақтай отырып, әртүрлі ішек-қарын ауруларынан өзіңізді және айналаңыздағыларды қорғай аласыз.

Асқорыту жүйесінің денсаулығын сақтауға арналған мәтінге байланысты сұрақтар:

Логикалық сұрақ:

Тамақ ұстау кезінде қолды жууға неліктен аса мұқият болу керек?
Тағамнан уланған жағдайда алғашқы қандай шаралар қолданылуы тиіс?

Өмірмен байланысты сұрақ:

Асқорыту жүйесінің денсаулығын сақтау үшін тағамды қалай дұрыс әзірлеу керек?
Асқорыту жүйесіне қатысты қандай гигиена тәжірибелерін сақтау маңызды?

Бір дұрыс жауабы бар тапсырма:

Крест-контаминацияның алдын алу үшін қандай сақтық шараларын қолдану қажет?
A) Шикі және пісірілген тағамдарды бөлек сақтау
B) Тағамды толық пісірмеу
C) Қолдарды жуу
D) Барлігі дұрыс

Салыстыру тапсырмасы:

Асқорыту жүйесінің денсаулығын сақтау үшін қолдарды жуу және қалдықтарды тиісті түрде жою арасындағы айырмашылық неде?

Сәйкестендіру тапсырмасы:

Асқорыту жүйесінің денсаулығына қатысты келесі тұжырымдардың қайсысы дұрыс, қайсысы бұрыс?
- Ет пен теңіз өнімдерін толық пісіру қажет
- Шикі және пісірілген тағамдарды араластыруға болады
- Қолдарды жүйелі түрде жуу маңызды
- Қалдықтарды кез келген жолмен жоюға болады

Шындық немесе жалған тапсырмасы:

Асқорыту жүйесінің денсаулығын сақтау үшін медициналық көмекке жүгіну міндетті емес.

Дұрыс реттілікті анықтау тапсырмасы:

Тағамнан уланған жағдайда қолданылатын шаралардың дұрыс реттілігін анықтаңыз:
A) Дереу медициналық көмекке жүгіну
B) Ағзаны сусындандыру
C) Ішекті тазалау
D) Алғашқы екі қадам

Диаграмма тапсырмасы:

Асқорыту жүйесінің денсаулығын сақтау үшін қажетті негізгі қағидаттарды диаграммада көрсетіңіз.

Жауап кілті:

Тамақ ұстау кезінде қолды жууға аса мұқият болу керек, себебі бұл жұқпалы аурулардың алдын алуға көмектеседі.
Тағамнан уланған жағдайда алғашқы шаралар ретінде дереу медициналық көмекке жүгіну және ағзаны сусындандыру қажет.
Тағамды толық пісіру, шикі және пісірілген тағамдардың арасындағы крест-контаминацияны болдырмау қажет.
Қолдарды жүйелі түрде жуу және қалдықтарды тиісті түрде жою маңызды гигиена тәжірибелері.
D) Барлігі дұрыс
Қолдарды жуу - жұқпалы аурулардың алдын алу, ал қалдықтарды тиісті түрде жою - ішек құрт инфекцияларының таралуының алдын алу үшін маңызды.
Дұрыс: Ет пен теңіз өнімдерін толық пісіру қажет, Қолдарды жүйелі түрде жуу маңызды
Бұрыс: Шикі және пісірілген тағамдарды араластыруға болады, Қалдықтарды кез келген жолмен жоюға болады
Жалған. Тағамнан уланған жағдайда дереу медициналық көмекке жүгіну маңызды.
D) Алғашқы екі қадам
Диаграмма:
- Қолдарды жуу
- Ет пен теңіз өнімдерін толық пісіру
- Шикі және пісірілген тағамдардың арасындағы крест-контаминацияны болдырмау
- Тағамнан уланған жағдайда дереу медициналық көмекке жүгіну және ағзаны сусындандыру
- Қалдықтарды тиісті түрде жою

Оқушының аты-жөні:______________________________________________________ сыныбы:_______

Асқорыту жолы аурулары және астан улану

Асқорыту жолы аурулары көптеген адамдарға әсер етеді. Олар әртүрлі себептерден туындауы мүмкін, соның ішінде дұрыс тамақтанбау, инфекциялар және қоршаған орта факторлары. Астан улану да жиі кездесетін мәселе болып табылады. Бұл дұрыс сақталмаған немесе дайындалмаған тағамдарды жегеннен болуы мүмкін. Осы тақырыпты зерттеу арқылы біз денсаулығымызды қалай қорғауға болатынын үйренеміз.

Бос орындарды толтырыңыз:

Асқорыту жолы ауруларының негізгі себептерінің бірі - дұрыс __ емес.
__ асқорыту жолы ауруларын тудыруы мүмкін микроорганизмдер болып табылады.
Астан улану көбінесе __ немесе дұрыс дайындалмаған тағамдарды жегеннен болады.
Асқорыту жолы ауруларының алдын алу үшін қолды жиі __ маңызды.
__ тағамдарды жеу асқорыту жүйесіне пайдалы әсер етеді.

Сөздер банкі: бүлінген, талшықты, тамақтану, бактериялар, жуу

Бірнеше таңдау сұрақтары: Әр сұраққа берілген нұсқалардан дұрыс жауапты таңдаңыз.

Астан улану белгілері қандай?
a) Жөтел және мұрын бітелуі
b) Құсу және іш өту
c) Бас ауруы және қызба
d) Тері бөртпесі
Асқорыту жолы ауруларының алдын алу үшін не істеу керек?
a) Көп тәтті жеу
b) Аз су ішу
c) Жеміс-жидектер мен көкөністерді көп жеу
d) Тек ет өнімдерін жеу
Астан улану кезінде не істеу керек?
a) Көп су ішу
b) Ұйықтау
c) Спорт жаттығуларын жасау
d) Ауыр тамақ жеу
Асқорыту жолы ауруларына әкелуі мүмкін қоршаған орта факторы:
a) Таза ауа
b) Күн сәулесі
c) Ластанған су
d) Жасыл өсімдіктер
Асқорыту жүйесіне пайдалы әсер ететін тағам:
a) Фаст-фуд
b) Газдалған сусындар
c) Йогурт
d) Чипсы

Ашық сұрақтар: Келесі сұрақтарға толық сөйлемдермен жауап беріңіз:

Асқорыту жолы ауруларының екі негізгі себебін атаңыз және түсіндіріңіз.

Астан улануды болдырмау үшін үш маңызды ережені атаңыз.

Асқорыту жүйесінің денсаулығын сақтау үшін күнделікті өмірде қандай әдеттерді қалыптастыру керек?

Жауаптар кілті:

Бос орындарды толтырыңыз:

тамақтану
бактериялар
бүлінген
жуу
талшықты

Бірнеше таңдау сұрақтары:

b) Құсу және іш өту
c) Жеміс-жидектер мен көкөністерді көп жеу
a) Көп су ішу
c) Ластанған су
c) Йогурт

Ашық сұрақтар:

Мысалы:
- Дұрыс тамақтанбау: Теңгерімсіз диета асқорыту жүйесіне қосымша жүктеме түсіреді.
- Инфекциялар: Вирустар немесе бактериялар асқорыту жолында қабыну тудыруы мүмкін.
Мысалы:
- Тағамдарды дұрыс температурада сақтау
- Тамақ дайындау алдында қолды жақсылап жуу
- Ет өнімдерін толық пісіру
Мысалы:
- Күнделікті жеткілікті мөлшерде су ішу
- Талшыққа бай тағамдарды жиі тұтыну
- Үнемі дене белсенділігімен айналысу және стрессті басқару

Оқушының аты-жөні:______________________________________________________ сыныбы:_______

Тақырып: Асқорыту жолы аурулары мен тағам улануының себептерін зерттеу

Сынып деңгейі: 8-сынып

Мақсат:
Оқушылар асқорыту жолы аурулары мен тағам улануының себептерін тәжірибелер мен зерттеулер арқылы зерттейді. Олар осы денсаулық мәселелеріне ықпал ететін белгілі факторларды үйренеді және өздерінің нәтижелері туралы ой бөліседі.

Қажетті материалдар:

Тәжірибе үшін:
- Петри ыдыстары
- Агар пластинкалары
- Стерильді тампондар
- Әртүрлі тағам үлгілері (мысалы, сүт, ет, жемістер)
- Инкубатор (немесе жылы орын)
- Қолғаптар
- Қауіпсіздік көзілдіріктері
- Блокноттар мен қаламдар
Зерттеу үшін:
- Зерттеу үшін интернетке немесе кітапханаға қол жеткізу
- Деректерді жинау үшін басылған жұмыс парақтары
- Рефлексия сұрақтары парақтары

Процедура:

Кіріспе (15 минут):
- Асқорыту жүйесінің маңыздылығын және оған әсер ететін кең таралған ауруларды талқылаңыз.
- Тағам улануының себептерін таныстырыңыз.
Тәжірибе орнату (45 минут):
- Оқушыларды шағын топтарға бөліңіз.
- Әр топ әртүрлі тағам үлгілерін таңдауды жүзеге асырады.
- Қолғап пен көзілдірікті киіп, таңдалған тағамнан стерильді тампонмен үлгілер алыңыз.
- Үлгілерді агар пластинкаларына стерильді түрде жайыңыз.
- Әр пластинканы тағам түрі мен күнмен белгілеңіз.
- Пластинкаларды инкубаторға 24-48 сағатқа қойыңыз.
Деректерді жинау (30 минут):
- Инкубация кезеңінен кейін, пластинкаларды бактериялық өсу үшін бақылаңыз.
- Әр тағам үлгісіндегі бактериялардың санын және түрлерін жазып алыңыз.
- Бұл бактериялардың асқорыту аурулары мен тағам улануымен қалай байланысты екенін талқылаңыз.
Зерттеу компоненті (30 минут):
- Әр топ өз тағам үлгілерінде табылған нақты бактериялар туралы зерттеу жүргізеді.
- Бұл бактериялардың асқорыту аурулары мен тағам улануын қалай тудыруы мүмкін екенін зерттеңіз.
- Өздерінің табыстарын егжей-тегжейлі баяндайтын жұмыс парағын толтырыңыз.
Рефлексия және талқылау (30 минут):
- Топтар сыныпқа өздерінің табыстарын таныстырады.
- Асқорыту ауруларының алдын алуда тағам қауіпсіздігі мен гигиенасының маңыздылығын талқылаңыз.
- Әртүрлі факторлар (мысалы, сақтау, даярлау) тағам қауіпсіздігіне қалай әсер ететінін ойланыңыз.

Рефлексия сұрақтары:

Сіздің тәжірибеңізден қандай ең таңқаларлық нәтижелер болды?
Тағамды даярлау әдістері бактериялардың өсуіне қалай әсер ете алады деп ойлайсыз?
Өз өміріңізде тағам улануын болдырмау үшін қандай шаралар қабылдай аласыз?
Сіз зерттеген бактериялар жалпы асқорыту ауруларымен қалай байланысты?

Бағалау:

Оқушылар тәжірибеге қатысуы, деректер жинау дәлдігі, зерттеу толықтығы және топтық таныстырылым бойынша бағаланады.
Топтық ынтымақтастық, тақырыпты түсіну және рефлексия сапасын бағалайтын рубрика ұсынылады.

Лабораторияда барлық қауіпсіздік ережелерін сақтау, тағам үлгілерін дұрыс өңдеу және тиісті гигиена шараларын сақтау маңызды.

8 сынып №13

ДӘІЖО___________

Дәрумендер және олардың маңызы. Суда еритін және майда еритін дәрумендер. Дәрумендердің тәуліктік мөлшері. §14. Дәрумендер – олардың сипаттамасы және оларды жіктеу. БЖБ (20-мин)

(Сабақ тақырыбы)

Бөлім:	«Қоректену»
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сыныбы: 8 «а,б»	Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:	Дәрумендер және олардың маңызы. Суда еритін және майда еритін дәрумендер. Дәрумендердің тәуліктік мөлшері. §14. Дәрумендер – олардың сипаттамасы және оларды жіктеу. БЖБ (20-мин)
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты	8.1.2.5 - адам ағзасындағы дәрумендердің маңыздылығын сипаттау.
Сабақтың мақсаты:	адам ағзасындағы дәрумендердің маңыздылығын сипаттайды және қоректену бөлімі бойынша жиынтық бағалау тапсырмаларын орындайды;

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

Дұрыс реттілікті анықтау тапсырмасы:

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Тағамнан уланған жағдайда қолданылатын шаралардың дұрыс реттілігін анықтайды.

Дескриптор:

- Тағамнан уланған жағдайда қолданылатын шаралардың дұрыс реттілігін анықтайды – 3 балл;

Интерактивті панель, презентация

Оқушылардың назарын аудару

Денсаулыққа байланысты сұрақтар:

1.Дәрумендер адам ағзасында қандай маңызды функцияларды атқарады?
(1) Иммундық жүйені қолдау
(2) Көмірсулар, ақуыздар және майлардың метаболизмін қамтамасыз ету
(3) Тері, шаш және тырнақтардың денсаулығын сақтау
(4) Дұрыс өсу мен дамуды қамтамасыз ету
(5) Көру қабілетін және көз функциясын қолдау
(6) Сүйек пен тіс денсаулығын қолдау

Дескриптор:

- Дәрумендер адам ағзасында қандай маңызды функцияларды сипаттайды-2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың мақсатын таныстыру

8.1.2.5 - адам ағзасындағы дәрумендердің маңыздылығын сипаттау;

8.1.2.6- құрамында дәрумендердің маңызды мөлшері бар азық-түлік тізімін жасау;

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Мәтінмен жұмыс»

Мұғалім сабақ басында жаңа тақырып бойынша тақтада шағын мәтінмен түсіндірме жұмысын жасайды.

Білім алушылар мәтінді мұқият тыңдай отырып ой қозғау жүзеге асады. Өз ойлары мен пікірлерін білдіреді.

Дескриптор:

- мәтінді оқиды және өз түсінгенін сипаттайды -1 балл;

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың ортасы

Оқушыларға бағыт бағдар беру

Логикалық сұрақ:

2.Дәрумендерді негізгі қандай екі санатқа бөлуге болады?

Көп таңдауы бар тапсырма:

3.Суда еритін дәрумендерге қайсылары жатады?
А) C дәрумені
Ә) B тобындағы дәрумендер (B1, B2, B3, B5, B6, B12, биотин және фолий қышқылы)
Б) A, D, E, K дәрумендері
В) Жоғарыда аталғандардың барлығы

Салыстыру тапсырмасы:

4.Суда еритін және майда еритін дәрумендер арасындағы айырмашылық неде?

Сәйкестендіру тапсырмасы:

5.Әр дәрумендердің негізгі функцияларын сәйкестендіріңіз:
A дәрумені - Көру және тері денсаулығы
B дәрумендері - Энергия алмасуы
C дәрумені - Иммундық жүйе
D дәрумені - Сүйек денсаулығы
E дәрумені - Антиоксидантты қорғаныс
K дәрумені - Қан ұюы

Шындық немесе жалған тапсырмасы:

6.Адамдардың жасына және жынысына қарамастан, дәрумендерге деген қажеттілік бірдей.

Дәрумендердің екі топқа бөлінуін сипаттайды.

Суда еритін дәрумендерді анықтайды.

Суда еритін және майда еритін дәрумендердің айырмашылығын сипаттайды.

Дәрумендердің түрлері мен қызметін сәйкестендіреді.

Мәлімдеменің шындық немесе жалған екенін атайды.

Дескриптор:

- Дәрумендердің екі топқа бөлінуін сипаттайды – 1 балл;

- Суда еритін дәрумендерді анықтайды– 1 балл;

- Суда еритін және майда еритін дәрумендердің айырмашылығын сипаттайды – 1 балл;

- Дәрумендердің түрлері мен қызметін сәйкестендіреді – 1 балл;

- Мәлімдеменің шындық немесе жалған екенін атайды – 1 балл;

Интерактивті панель, презентация

Жұмыс дәптері

Практикалық тапсырмалар беру.

Дұрыс реттілікті анықтау тапсырмасы:

7.Дәрумендерді оңтайлы тұтыну үшін келесі қадамдарды дұрыс реттілікпен орналастырыңыз:

Ұсынылатын тәуліктік нормаларды анықтау
Теңгерімді тамақтану арқылы дәрумендерді қолдану
Дәрумендердің денсаулыққа маңыздылығын түсіну
Дәрумен деңгейін жүйелі бақылау
Қажет болған жағдайда қосымша дәрумендерді қабылдау

Бір дұрыс жауабы бар тапсырма:

8.Дәрумендермен жеткілікті қамтамасыз ету үшін келесі кеңестердің ішінен ең маңыздысы қайсысы?
А) Күнделікті дәрумендік қоспалар қабылдау
Ә) Дәрумендерді қабылдамас бұрын дәрігермен кеңесу
Б) Әртүрлі жемістер мен көкөністерді тұтыну
В) Ұсынылған нормадан асып кететін дозаларда дәрумендер қабылдау

Биологиялық диктант тапсырмасы:

9.Майда еритін дәрумендерді жазыңыз:

Дәрумендерді қолданудың дұрыс реттілігін орналастырады.

Дәрумендермен жеткілікті қамтамасыз ету үшін келесі кеңестердің ішінен ең маңыздысын сипаттайды.

Майда еритін дәрумендерді жазады.

Дескриптор:

- Дәрумендерді қолданудың дұрыс реттілігін орналастырады – 1 балл;

- Дәрумендермен жеткілікті қамтамасыз ету үшін келесі кеңестердің ішінен ең маңыздысын сипаттайды – 1 балл;

- Майда еритін дәрумендерді жазады – 1 балл;

Интерактивті панель, презентация

Жұмыс дәптері

Бағалау

Жеке жұмыс.

Қалыптастырушы бағалау тапсырмасы ҚМЖ қосымшасында орналасқан.

Білім алушылар ҚБ тапсырмаларын орындайды. Ой қозғау жүзеге асады.

Қалыптастырушы бағалау тапсырмасының дескрипторы ҚМЖ қосымшасында орналасқан.

Интерактивті панель, презентация

Үлестірме парақтар

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

Мұғалім оқушыларды

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағалайды. Жарайсың!

Жақсы!

Талпын!

Презентация

1.Мен түсіндім, себебі ...

2.Мен түсінбедім, себебі ...

3.Мен қолдана аламын, себебі ...

4.Маған тиімді болмады, себебі .../ұсыныс……..

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

Тірек сызба §15. Адам ағзасы үшін негізгі дәрумендердің маңызы.

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Жұмыс дәптері

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША

Мәтінмен жұмыс

Дәрумендердің маңыздылығы: Процедуралық нұсқаулық

Дәрумендер - бұл ағзамыздың жалпы денсаулығы мен әл-ауқатын қолдауда маңызды рөл атқаратын негізгі қоректік заттар. Олар негізінен екі санатқа бөлінеді: суда еритін және майда еритін дәрумендер. Осы дәрумендердің маңыздылығын түсіну және оларды күнделікті өмірімізге қалай енгізу керектігін білу - оңтайлы денсаулық үшін аса маңызды.

1-қадам: Дәрумендердің маңыздылығын түсіну
Дәрумендер келесідей маңызды функцияларды атқарады:

Иммундық жүйені қолдау
Көмірсулар, ақуыздар және майлардың метаболизмін қамтамасыз ету
Тері, шаш және тырнақтардың денсаулығын сақтау
Дұрыс өсу мен дамуды қамтамасыз ету
Көру қабілетін және көз функциясын қолдау
Сүйек пен тіс денсаулығын қолдау

2-қадам: Суда еритін және майда еритін дәрумендерді анықтау
Суда еритін дәрумендерге жатады:

C дәрумені
B тобындағы дәрумендер (B1, B2, B3, B5, B6, B12, биотин және фолий қышқылы)

Майда еритін дәрумендерге жатады:

A дәрумені
D дәрумені
E дәрумені
K дәрумені

3-қадам: Ұсынылатын тәуліктік мөлшерін анықтау
Дәрумендердің ұсынылатын тәуліктік мөлшері жас, жыныс және жеке қажеттіліктерге байланысты өзгереді. Денсаулық сақтау мамандарымен кеңесу немесе сенімді дереккөздерге жүгіну маңызды.

4-қадам: Тамақтану рационына дәрумендерді енгізу
Дәрумендерді жемістер, көкөністер, бүтін дәндер, құрамында аз май бар ақуыздар және пайдалы майлар бар теңгерімді тамақтану арқылы алыңыз. Тек қажет болған жағдайда ғана дәрумендерді қосымша қабылдаңыз, денсаулық сақтау маманының нұсқауымен.

5-қадам: Дәрумендер қабылдауын бақылау
Дәрумендер деңгейін жүйелі түрде тексеріп, қажет болған жағдайда тамақтану рационын немесе қосымша қабылдауды реттеңіз. Дәрумен жетіспеушілігінің белгілері байқалса немесе дәрумен қабылдауы туралы алаңдасаңыз, денсаулық сақтау мамандарына жүгініңіз.

Осы қадамдарды орындау арқылы сіз денсаулығыңыз бен әл-ауқатыңызды қолдау үшін қажетті дәрумендерді алатын боласыз. Есте сақтаңыз, теңгерімді және әртүрлі тамақтану - дәрумен қажеттіліктеріңізді қамтамасыз етудің ең жақсы жолы.

Дәрумендердің маңыздылығы бойынша текске байланысты сұрақтар:

Денсаулыққа байланысты сұрақтар:

Дәрумендер адам ағзасында қандай маңызды функцияларды атқарады?
(1) Иммундық жүйені қолдау
(2) Көмірсулар, ақуыздар және майлардың метаболизмін қамтамасыз ету
(3) Тері, шаш және тырнақтардың денсаулығын сақтау
(4) Дұрыс өсу мен дамуды қамтамасыз ету
(5) Көру қабілетін және көз функциясын қолдау
(6) Сүйек пен тіс денсаулығын қолдау

Логикалық сұрақ:

Дәрумендерді негізгі қандай екі санатқа бөлуге болады?

Көп таңдауы бар тапсырма:

Суда еритін дәрумендерге қайсылары жатады?
А) C дәрумені
Ә) B тобындағы дәрумендер (B1, B2, B3, B5, B6, B12, биотин және фолий қышқылы)
Б) A, D, E, K дәрумендері
В) Жоғарыда аталғандардың барлығы

Салыстыру тапсырмасы:

Суда еритін және майда еритін дәрумендер арасындағы айырмашылық неде?

Сәйкестендіру тапсырмасы:

Әр дәрумендердің негізгі функцияларын сәйкестендіріңіз:
A дәрумені - Көру және тері денсаулығы
B дәрумендері - Энергия алмасуы
C дәрумені - Иммундық жүйе
D дәрумені - Сүйек денсаулығы
E дәрумені - Антиоксидантты қорғаныс
K дәрумені - Қан ұюы

Шындық немесе жалған тапсырмасы:

Адамдардың жасына және жынысына қарамастан, дәрумендерге деген қажеттілік бірдей.

Дұрыс реттілікті анықтау тапсырмасы:

Дәрумендерді оңтайлы тұтыну үшін келесі қадамдарды дұрыс реттілікпен орналастырыңыз:

Ұсынылатын тәуліктік нормаларды анықтау
Теңгерімді тамақтану арқылы дәрумендерді қолдану
Дәрумендердің денсаулыққа маңыздылығын түсіну
Дәрумен деңгейін жүйелі бақылау
Қажет болған жағдайда қосымша дәрумендерді қабылдау

Бір дұрыс жауабы бар тапсырма:

Дәрумендермен жеткілікті қамтамасыз ету үшін келесі кеңестердің ішінен ең маңыздысы қайсысы?
А) Күнделікті дәрумендік қоспалар қабылдау
Ә) Дәрумендерді қабылдамас бұрын дәрігермен кеңесу
Б) Әртүрлі жемістер мен көкөністерді тұтыну
В) Ұсынылған нормадан асып кететін дозаларда дәрумендер қабылдау

Биологиялық диктант тапсырмасы:

Майда еритін дәрумендерді жазыңыз:
A, D, E, K

Жауап кілті:

Дәрумендер суда еритін және майда еритін деп екі негізгі санатқа бөлінеді.
Ә) B тобындағы дәрумендер (B1, B2, B3, B5, B6, B12, биотин және фолий қышқылы)
Суда еритін дәрумендер (мысалы, C және B дәрумендері) суда еріп, ағзадан жеңіл шығарылады. Майда еритін дәрумендер (A, D, E, K) майларда еріп, ағзада жинақталып қалады.
A дәрумені - Көру және тері денсаулығы
B дәрумендері - Энергия алмасуы
C дәрумені - Иммундық жүйе
D дәрумені - Сүйек денсаулығы
E дәрумені - Антиоксидантты қорғаныс
K дәрумені - Қан ұюы
Жалған. Дәрумендерге деген қажеттілік жас, жыныс және жеке ерекшеліктерге байланысты өзгереді.
3, 1, 2, 4, 5
Б) Әртүрлі жемістер мен көкөністерді тұтыну
A, D, E, K

Оқушының аты-жөні:_________________________________________________________ сыныбы:___

3 БЖБ «Қоректену»

Оқу мақсаттары:

8.1.2.1 - омыртқасыз (жауынқұрт), күйіс қайыратын (сиыр) жануарлар мен адамның ас қорыту жүйесінің құрылысын салыстыру;

8.1.2.3 - адамның ас қорыту жүйесінің құрылысы мен қызметтері арасындағы өзара байланысты анықтау;

8.1.2.4 - асқорыту жолы ауруларының себептерін және астан улану себебін ашу;

8.1.2.5 - адам ағзасындағы дәрумендердің маңыздылығын сипаттау;

8.1.2.6- құрамында дәрумендердің маңызды мөлшері бар азық-түлік тізімін жасау;

1.Логикалық сұрақ: Омыртқасыздар, күйіс қайыратындар және адамдардың асқорыту жүйелері күрделілігі жағынан қалай ерекшеленеді?
_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2.Көп таңдауы бар тапсырма: Асқорыту жүйесінің қызметі емес, төмендегілердің қайсысы?
A. Тағамды ыдырату
B. Қоректік заттарды сіңіру
C. Қалдықтарды шығару
D. Энергия өндіру

3.Салыстыру тапсырмасы: Адамның асқорыту процесіндегі әртүрлі тіс түрлерінің (кесу, мұрт және сүйек тістері) рөлдерін салыстырыңыз.
_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

4.Сәйкестендіру тапсырмасы: Адамның асқорыту жүйесінің келесі бөліктерін олардың тиісті қызметтеріне сәйкестендіріңіз:

Ауыз___________________________________
Өңеш___________________________________
Асқазан_________________________________
Жіңішке ішек____________________________
Жуан ішек_______________________________

5.Шындық немесе жалған тапсырмасы: Тіс гигиенасын тиісінше сақтау асқорыту жүйесінің денсаулығы үшін маңызды емес.

_____________________________________________________________________________________

6.Дұрыс реттілікті анықтау тапсырмасы: Адамның асқорыту процесінің келесі қадамдарын дұрыс ретпен орналастырыңыз:

Тағам жіңішке ішекке түседі
Тағам жұтылып, өңешпен жылжиды
Тағам ауызда механикалық түрде ыдырайды
Қоректік заттар жіңішке ішекте сіңіріледі
Тағам асқазанда одан әрі ыдырайды

_______________________________________________________________________________

7.Бір дұрыс жауабы бар тапсырма: Асқорыту жүйесінің жалпы денсаулығы мен қызметін қолдауда ең маңызды витамин немесе витаминдер кешені қайсысы?
A. А витамині
B. С витамині
C. В-кешені витаминдері
D. D витамині

8.Биологиялық диктант тапсырмасы: Асқорыту жүйесі бұзылыстарына ықпал ететін 3 фактор атаңыз.
_____________________________________________________________________________________

9.Дұрыс немесе бұрыс тапсырмасы: Әртүрлі қоректік заттарға бай тағамдардан тұратын тепе-теңдікті диета асқорыту жүйесінің денсаулығын қолдау үшін маңызды емес.

_____________________________________________________________________________________

10.Тест тапсырмасы: Адамның асқорыту жүйесінің негізгі құрамдас бөлігі емес, төмендегілердің қайсысы?
A. Ауыз
B. Өңеш
C. Ұйқы безі
D. Бүйректер

Жауап кілті:

1.Логикалық сұрақ: Мәтінде жауынқұрттар сияқты омыртқасыздардың салыстырмалы түрде қарапайым асқорыту жүйесі, сиырлар сияқты күйіс қайыратындардың күрделі төрт бөлімнен тұратын асқорыту жүйесі және адамдардың екеуінің арасындағы асқорыту жүйесі талқыланады.

2.Көп таңдауы бар тапсырма: D. Энергия өндіру

3.Салыстыру тапсырмасы: Мәтінде адамдардың кесуге, жыртуға және ұнтақтауға арналған әртүрлі тіс түрлері бар екені және олардың тіс құрылымы мен орналасуы тағамдарды тиімді шайнауға және ыдыратуға мүмкіндік беретіні түсіндіріледі.

4.Сәйкестендіру тапсырмасы:

Ауыз: Тағамды механикалық ыдырату

Өңеш: Тағамды ауыздан асқазанға тасымалдау

Асқазан: Тағамды одан әрі ыдырату

Жіңішке ішек: Қоректік заттарды сіңіру

Жуан ішек: Қалдықтарды шығару

5.Шындық немесе жалған тапсырмасы: Жалған

6.Дұрыс реттілікті анықтау тапсырмасы: 3, 2, 5, 1, 4

7.Бір дұрыс жауабы бар тапсырма: C. В-кешені витаминдері

8.Биологиялық диктант тапсырмасы: Стресс, дұрыс емес диета және бактериялық инфекциялар

9.Дұрыс немесе бұрыс тапсырмасы: Бұрыс

10.Тест тапсырмасы: D. Бүйректер

8 сынып №14

ДӘІЖО___________

Авитаминоз, гиповитаминоз және гипервитаминоз. А авитаминоздағы ақшам соқыр, В1 авитаминоздағы бери – бери ауруы, С авитаминоздағы қырқұлақ, Д авитаминоздағы мешел аурулары. §15. Адам ағзасы үшін негізгі дәрумендердің маңызы.

(Сабақ тақырыбы)

Бөлім:	«Қоректену»
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сыныбы: 8 «а,б»	Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:	Авитаминоз, гиповитаминоз және гипервитаминоз. А авитаминоздағы ақшам соқыр, В1 авитаминоздағы бери – бери ауруы, С авитаминоздағы қырқұлақ, Д авитаминоздағы мешел аурулары. §15. Адам ағзасы үшін негізгі дәрумендердің маңызы.
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты	8.1.2.6- құрамында дәрумендердің маңызды мөлшері бар азық-түлік тізімін жасау.
Сабақтың мақсаты:	құрамында дәрумендердің маңызды мөлшері бар азық-түлік тізімін жасайды;

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

Көп таңдауы бар тапсырма:

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Суда еритін дәрумендерді анықтайды.

Дескриптор:

- Суда еритін дәрумендерді анықтайды– 1 балл;

Интерактивті панель, презентация

Оқушылардың назарын аудару

Денсаулыққа байланысты сұрақ:
1.Дәрумен тапшылығының (авитаминоз) негізгі салдары қандай?

Дескриптор:

-берілген сұраққа жауап береді -2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың мақсатын таныстыру

8.1.2.6- құрамында дәрумендердің маңызды мөлшері бар азық-түлік тізімін жасау;

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Мұғалім оқушыларды

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағалайды. Жарайсың!

Жақсы!

Талпын!

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Мәтінмен жұмыс»

Мұғалім сабақ басында жаңа тақырып бойынша тақтада шағын мәтінмен түсіндірме жұмысын жасайды.

Білім алушылар мәтінді мұқият тыңдай отырып ой қозғау жүзеге асады. Өз ойлары мен пікірлерін білдіреді.

Дескриптор:

- мәтінді оқиды және өз түсінгенін сипаттайды -1 балл;

Интерактивті панель, презентация

Оқушыларға бағыт бағдар беру

Логикалық сұрақ:
2.Гиповитаминоз және гипервитаминоз ұғымдары қалай ерекшеленеді және әрқайсысымен байланысты ықтимал денсаулық мәселелері қандай?

Көп таңдауы бар тапсырма:
3.Төмендегілердің қайсысы дәрумен тапшылығына байланысты ауруды тудырмайды?
a) A дәруменінің тапшылығы
b) B1 дәруменінің тапшылығы
c) C дәруменінің тапшылығы
d) E дәруменінің тапшылығы

Салыстыру тапсырмасы:
4.Дәрумен тапшылығының (гиповитаминоз) және дәрумен артықшылығының (гипервитаминоз) адам ағзасына әсерлерін салыстырыңыз.

Сәйкестендіру тапсырмасы:
5.Келесі дәрумен тапшылықтарын олардың сәйкес симптомдарымен сәйкестендіріңіз:

A дәруменінің тапшылығы - A) Бери-бери
B1 дәруменінің тапшылығы - B) Мешел
C дәруменінің тапшылығы - C) Түнгі соқырлық
D дәруменінің тапшылығы - D) Қырқұлақ

Шындық немесе жалған тапсырмасы:
6.Дәрумендердің теңгерімді қабылдануы жалпы денсаулық пен әл-ауқат үшін маңызды емес. (Шын немесе Жалған)

Гиповитаминоз және гипервитаминоз ұғымдарының ерекшеліктерін сипаттайды.

Дәрумен тапшылығына байланысты ауруды тудырмайтын дәруменді атайды.

Дәрумен тапшылығының (гиповитаминоз) және дәрумен артықшылығының (гипервитаминоз) адам ағзасына әсерлерін салыстырады.

Дәрумен тапшылықтарын олардың сәйкес симптомдарымен сәйкестендіреді.

Мәлімдеменің шындық немесе жалған екенін атайды.

Дескриптор:

- Гиповитаминоз және гипервитаминоз ұғымдарының ерекшеліктерін сипаттайды – 1 балл;

- Дәрумен тапшылығына байланысты ауруды тудырмайтын дәруменді атайды – 1 балл;

- Дәрумен тапшылығының (гиповитаминоз) және дәрумен артықшылығының (гипервитаминоз) адам ағзасына әсерлерін салыстырады – 1 балл;

- Дәрумен тапшылықтарын олардың сәйкес симптомдарымен сәйкестендіреді – 1 балл;

- Мәлімдеменің шындық немесе жалған екенін атайды – 1 балл;

Интерактивті панель, презентация

Жұмыс дәптері

Практикалық тапсырмалар беру.

Дұрыс реттілікті анықтау тапсырмасы:
7.Дәрумендерге бай диетаны қамтамасыз ету үшін келесі қадамдарды дұрыс ретпен орналастырыңыз:

Дәрумендерге бай тамақ өнімдерін анықтау
Дәрумендердің рөлі мен маңыздылығын түсіну
Дәрумен тапшылығы немесе артықшылығының белгілерін тану
Дәрумендерге бай тамақтардан тұратын ас мәзірін әзірлеу

Бір дұрыс жауабы бар тапсырма:
8.Иммундық жүйені реттеуге және энергия өндіруге жауапты дәрумен қайсысы?

Биологиялық диктант тапсырмасы:
9.Бос орынды толтырыңыз: Гипервитаминоз дегеніміз - белгілі бір дәрумен ағзада _ мөлшері болу жағдайы.

Дұрыс немесе бұрыс тапсырмасы:
10.Кейбір дәрумендерден тапшы диетаны ұстану әртүрлі денсаулық мәселелеріне әкелуі мүмкін. (Дұрыс немесе Бұрыс)

Дәрумендерге бай диетаны қамтамасыз ету үшін келесі қадамдарды дұрыс ретпен орналастырады.

Иммундық жүйені реттеуге және энергия өндіруге жауапты дәруменді атайды.

Гипервитаминоз ұғымына анықтама береді.

Мәлімдеменің дұрыс немесе бұрыс екенін атайды.

Дескриптор:

- Дәрумендерге бай диетаны қамтамасыз ету үшін келесі қадамдарды дұрыс ретпен орналастырады – 1 балл;

- Иммундық жүйені реттеуге және энергия өндіруге жауапты дәруменді атайды– 1 балл;

- Гипервитаминоз ұғымына анықтама береді – 1 балл;

- Мәлімдеменің дұрыс немесе бұрыс екенін атайды – 1 балл;

Интерактивті панель, презентация

Жұмыс дәптері

Бағалау

Жеке жұмыс.

Қалыптастырушы бағалау тапсырмасы ҚМЖ қосымшасында орналасқан.

Білім алушылар ҚБ тапсырмаларын орындайды. Ой қозғау жүзеге асады.

Қалыптастырушы бағалау тапсырмасының дескрипторы ҚМЖ қосымшасында орналасқан.

Интерактивті панель, презентация

Үлестірме парақтар

Жұмыс дәптері

Кері байланыс беру

«Жетістік баспалдағы» әдісі. Мұғалім сабақты қорытындылау мақсатында оқушылардың сабаққа деген көзқарасын, кері байланысын тыңдайды.

Мұғалім оқушыларды «Бас бармақ» әдісі арқылы бағалайды. Жарайсың!

Жақсы!

Талпын!

Интерактивті панель Презентация

«Дұрыс келісемін», «Толықтырамын, басқа көзқарасым бар», «Менің сұрағым бар».

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

Тірек сызба: Тағамдық заттар құрамынан С дәруменді анықтау.

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Мұғалім оқушыларды

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағалайды. Жарайсың!

Жақсы!

Талпын!

Жұмыс дәптері

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж,

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША

Мәтінмен жұмыс

Тепе-теңдікті диетаны ұстану: Дәрумендер мен қоректік заттарды түсіну

Дәрумендер денсаулық пен өмір сүру үшін маңызды қоректік заттар болып табылады. Дәрумендердің теңгерімсіздігі әртүрлі денсаулық мәселелеріне әкелуі мүмкін. Бұл ақпараттық мәтінде біз дәрумендердің әртүрлі теңгерімсіздік түрлерін және олардың байланысты симптомдарын зерттейміз.

Авитаминоз, гиповитаминоз және гипервитаминоз

Авитаминоз дегеніміз - белгілі бір дәрумен организмде жоқтығы, ол дәрумен тапшылығына байланысты аурулардың пайда болуына әкеледі. Мысалы, A-авитаминоз түнгі соқырлыққа, В1-авитаминоз бери-бери ауруына, С-авитаминоз қырқұлаққа, ал D-авитаминоз мешел ауруына әкелуі мүмкін.

Гиповитаминоз дегеніміз - белгілі бір дәрумен организмде жеткіліксіз мөлшері болуы. Бұл иммундық жүйенің әлсіреуі, шаршаңқылық және өсіп-дамудың бұзылуы сияқты денсаулық мәселелеріне әкелуі мүмкін.

Керісінше, гипервитаминоз дегеніміз - белгілі бір дәрумен организмде артық мөлшері болуы. Бұл да зиянды әсерлерге, мысалы бауырдың зақымдануына, сүйек ауырсынуына және құсуға әкелуі мүмкін.

Маңызды дәрумендердің рөлі

Адам организмі тепе-теңдікті дәрумендер қабылдауды қажет етеді. Бұл дәрумендер энергия өндіру, иммундық жүйені реттеу және сүйек денсаулығы сияқты әртүрлі процестерде маңызды рөл атқарады. Дәрумендерге бай диетаны ұстану жалпы денсаулық үшін өте маңызды.

Дәрумендерге бай тамақтарды анықтау

Тепе-теңдікті диетаны қамтамасыз ету үшін маңызды дәрумендерге бай тамақ өнімдерінің тізімін жасау қажет. Бұл 8.1.2.6-нұсқаулығын орындау арқылы жүзеге асырылуы мүмкін, ол дәрумендер мөлшері жоғары тамақ өнімдерінің тізімін құрастыруды қамтиды.

Дәрумендердің маңыздылығын түсіну және дәрумен тапшылығына байланысты белгілерді тану арқылы, сіз тепе-теңдікті және денсаулыққа пайдалы диетаны ұстануға, сондай-ақ дәрумен тапшылығына байланысты аурулардың алдын алуға қадам жасай аласыз.

Теңгерімді диетаны ұстану: Дәрумендер мен қоректік заттарды түсіну бойынша мәтінге байланысты сұрақтар:

Денсаулыққа байланысты сұрақ:
Дәрумен тапшылығының (авитаминоз) негізгі салдары қандай?
Логикалық сұрақ:
Гиповитаминоз және гипервитаминоз ұғымдары қалай ерекшеленеді және әрқайсысымен байланысты ықтимал денсаулық мәселелері қандай?
Көп таңдауы бар тапсырма:
Төмендегілердің қайсысы дәрумен тапшылығына байланысты ауруды тудырмайды?
a) A дәруменінің тапшылығы
b) B1 дәруменінің тапшылығы
c) C дәруменінің тапшылығы
d) E дәруменінің тапшылығы
Салыстыру тапсырмасы:
Дәрумен тапшылығының (гиповитаминоз) және дәрумен артықшылығының (гипервитаминоз) адам ағзасына әсерлерін салыстырыңыз.
Сәйкестендіру тапсырмасы:
Келесі дәрумен тапшылықтарын олардың сәйкес симптомдарымен сәйкестендіріңіз:
1. A дәруменінің тапшылығы - A) Бери-бери
2. B1 дәруменінің тапшылығы - B) Мешел
3. C дәруменінің тапшылығы - C) Түнгі соқырлық
4. D дәруменінің тапшылығы - D) Қырқұлақ
Шындық немесе жалған тапсырмасы:
Дәрумендердің теңгерімді қабылдануы жалпы денсаулық пен әл-ауқат үшін маңызды емес. (Шын немесе Жалған)
Дұрыс реттілікті анықтау тапсырмасы:
Дәрумендерге бай диетаны қамтамасыз ету үшін келесі қадамдарды дұрыс ретпен орналастырыңыз:
1. Дәрумендерге бай тамақ өнімдерін анықтау
2. Дәрумендердің рөлі мен маңыздылығын түсіну
3. Дәрумен тапшылығы немесе артықшылығының белгілерін тану
4. Дәрумендерге бай тамақтардан тұратын ас мәзірін әзірлеу
Бір дұрыс жауабы бар тапсырма:
Иммун жүйені реттеуге және энергия өндіруге жауапты дәрумен қайсысы?
Биологиялық диктант тапсырмасы:
Бос орынды толтырыңыз: Гипервитаминоз дегеніміз - белгілі бір дәрумен ағзада _ мөлшері болу жағдайы.
Дұрыс немесе бұрыс тапсырмасы:
Кейбір дәрумендерден тапшы диетаны ұстану әртүрлі денсаулық мәселелеріне әкелуі мүмкін. (Дұрыс немесе Бұрыс)

Жауап кілті:

A дәруменінің тапшылығы түнгі соқырлыққа, B1 дәруменінің тапшылығы бери-бери ауруына, C дәруменінің тапшылығы қырқұлаққа, ал D дәруменінің тапшылығы мешел ауруына әкелуі мүмкін.
Гиповитаминоз дегеніміз - белгілі бір дәрумен тапшылығы, бұл иммун жүйенің әлсіреуіне, шаршаңқылыққа және даму бұзылыстарына әкелуі мүмкін. Ал гипервитаминоз дегеніміз - белгілі бір дәрумен артықшылығы, бұл зиянды әсерлерге, мысалы бауыр зақымдануына, сүйек ауырсынуына және құсуға әкелуі мүмкін.
Дұрыс жауап: d) E дәруменінің тапшылығы.
Дәрумен тапшылығы (гиповитаминоз) әртүрлі денсаулық мәселелеріне, мысалы иммун жүйенің әлсіреуіне, даму ауытқуларына және нақты тапшылық ауруларына әкелуі мүмкін. Дәрумен артықшылығы (гипервитаминоз) да зиянды болуы мүмкін, бұл улану және ағзаға зиянды әсерлерге, сондай-ақ қолайсыз симптомдарға әкелуі мүмкін.
1-C, 2-A, 3-D, 4-B
Жалған
Дұрыс ретпен: 2, 1, 3, 4
B дәрумені
артық
Дұрыс

Жеке жұмыс парағы

Оқушының аты-жөні:_________________________________________________________ сыныбы:___

Дәрумендер және олардың маңыздылығы

Дәрумендер - адам ағзасы үшін өте маңызды қоректік заттар. Олар ағзаның қалыпты жұмыс істеуі мен дамуы үшін қажет. Дәрумендердің көпшілігі ағзада өндірілмейді, сондықтан оларды тағаммен бірге алу керек. Әр дәруменнің өзіндік қызметі бар және олардың жетіспеушілігі әртүрлі ауруларға әкелуі мүмкін. Дәрумендерді дұрыс мөлшерде қабылдау денсаулықты сақтаудың маңызды бөлігі болып табылады.

Бос орындарды толтырыңыз:

__ - ағзаның қалыпты жұмыс істеуі үшін қажетті маңызды қоректік заттар.
Көптеген дәрумендер ағзада __ , сондықтан оларды тағаммен бірге алу керек.
Дәрумендердің __ әртүрлі ауруларға әкелуі мүмкін.
С дәрумені __ жүйесін нығайтуға көмектеседі.
А дәрумені __ денсаулығы үшін маңызды.

Сөздер банкі: өндірілмейді, жетіспеушілігі, иммундық, дәрумендер, көздің

Бірнеше таңдау сұрақтары: Әр сұрақ үшін дұрыс жауапты таңдаңыз.

Қай дәрумен сүйектердің беріктігі үшін маңызды?
a) А дәрумені
b) В дәрумені
c) С дәрумені
d) D дәрумені
Қай азық-түлікте С дәрумені көп мөлшерде кездеседі?
a) Ет
b) Сүт
c) Лимон
d) Нан
А дәрумені неге қажет?
a) Тері мен шаштың денсаулығы үшін
b) Қан ұюы үшін
c) Энергия өндіру үшін
d) Сүйектердің беріктігі үшін
Қай дәрумен қан ұюы үшін маңызды?
a) А дәрумені
b) В дәрумені
c) С дәрумені
d) К дәрумені
В тобының дәрумендері неге қажет?
a) Көру қабілетін жақсарту үшін
b) Зат алмасу процестері үшін
c) Тістердің беріктігі үшін
d) Терінің серпімділігі үшін

Ашық сұрақтар: Келесі сұрақтарға толық сөйлемдермен жауап беріңіз:

Дәрумендердің адам ағзасы үшін маңыздылығын түсіндіріңіз.

Құрамында А дәрумені бар үш азық-түлікті атаңыз және оның маңыздылығын сипаттаңыз.

Дәрумендердің жетіспеушілігі қандай салдарларға әкелуі мүмкін? Мысал келтіріңіз.

Жауаптар кілті:

Бос орындарды толтырыңыз:

Дәрумендер
өндірілмейді
жетіспеушілігі
иммундық
көздің

Бірнеше таңдау сұрақтары:

d) D дәрумені
c) Лимон
a) Тері мен шаштың денсаулығы үшін
d) К дәрумені
b) Зат алмасу процестері үшін

Ашық сұрақтар:

Дәрумендер адам ағзасы үшін өте маңызды, себебі олар ағзаның қалыпты жұмыс істеуі мен дамуы үшін қажет. Дәрумендер иммундық жүйені нығайтуға, зат алмасу процестерін реттеуге, жасушалардың өсуі мен жаңаруына көмектеседі.
А дәрумені бар азық-түліктер: сәбіз, балық майы, жұмыртқа сарысы. А дәрумені көру қабілетін жақсартуға, тері мен шаштың денсаулығын сақтауға, иммундық жүйені нығайтуға көмектеседі.
Дәрумендердің жетіспеушілігі әртүрлі ауруларға әкелуі мүмкін. Мысалы, С дәруменінің жетіспеушілігі цингаға әкелуі мүмкін, ал D дәруменінің жетіспеушілігі рахит ауруына әкелуі мүмкін. Бұл аурулар иммунитеттің әлсіреуіне, сүйектердің жұмсаруына және басқа да денсаулық мәселелеріне әкеледі.

8 сынып №15

ДӘІЖО___________

БІРІНШІ ТОҚСАНДЫҚ ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ

(Сабақ тақырыбы)

Бөлім:	«Жасушалық биология» , «Молекулалық биология» , «Тірі ағзалардың көп түрлілігі», «Қоректену»
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сыныбы: 8 «а,б»	Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:	БІРІНШІ ТОҚСАНДЫҚ ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты	8.4.2.2 - прокариот және эукариот жасушалардың құрылысын салыстыру; 8.4.1.1 - биологиялық мысалдарды пайдаланып полимерлер мен мономерлер арасындағы айырмашылықты сипаттау; 8.4.1.2 - көмірсулар мен липидтің құрылымы мен биологиялық қызметтерін сипаттау; 8.1.1.2 - саңырауқұлақтардың негізгі белгілерін сипаттау; 8.1.1.3 - даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктерді негізгі белгілеріне қарай ажырату; 8.1.2.2 - тістердің құрылысы, әртүрлі типтері мен қызметтері арасындағы байланысты және тісті күту ережелерін сипаттау; 8.1.2.3 - адамның ас қорыту жүйесінің құрылысы мен қызметтері арасындағы өзара байланысты анықтау; 8.1.2.5 - адам ағзасындағы дәрумендердің маңыздылығын сипаттау; 8.1.2.6- құрамында дәрумендердің маңызды мөлшері бар азық-түлік тізімін жасау; 8.1.2.7 - азық – түлік құрамындағы С дәруменін анықтау;
Сабақтың мақсаты:	Тоқсандық жиынтық бағалау тапсырмаларын орындайды;

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Мұғалімнің әрекеті	Оқушының әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Ұйымдастыру кезеңі: Оқушылармен амандасу, түгендеу. Сынып тәртібін қадағалау. Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыруда «Менен бір мотивация» атты психологиялық ахуал туғызу.	Оқушылар ұстазымен амандасады. Сынып тәртібін сақтайды, мотивациялық сөздер айтады.	«Ду қол шапалақ» әдісі арқылы бағалау. «Мадақтау!» «Жарайсың!»	Бір ауыз мотивациялық сөздер Арманда! Сенім арт! Өзіңді жетілдіре біл! Қол жеткіз! Жаңалық аш! Жеңе біл! Тек қана алға жылжы! Өзіңді тыңда! Қағидадан бас тарт!
Сабақтың ортасы	«Жасушалық биология» , «Молекулалық биология» , «Тірі ағзалардың көп түрлілігі», «Қоректену» бөлімдері бойынша қысқа мерзімді жоспардың қосымшасында берілген бірінші тоқсандық жиынтық бағалау тапсырмаларын орындау.	«Жасушалық биология» , «Молекулалық биология» , «Тірі ағзалардың көп түрлілігі», «Қоректену» бөлімдері бойынша қысқа мерзімді жоспардың қосымшасында берілген бірінші тоқсандық жиынтық бағалау тапсырмаларын орындайды.	Мұғалім оқушыларды «Бас бармақ» әдісі арқылы бағалайды. Жарайсың! Жақсы! Талпын!	Үлестірме қағаз парақтары
Сабақтың соңы	«Биологиялық кері байланыс» әдісі. Мұғалім сабақты қорытындылау мақсатында оқушылардың сабаққа деген көзқарасын, кері байланысын тыңдайды. Мақсаты: Оқушы алған білімін саралай білуге дағдыланады. Тиімділігі: Тақырып бойынша оқушылардың пікірін анықтайды. Жинақталған деректердің құнды болуын қадағалайды.	Оқушылар бүгінгі сабақтың мақсатына жеткізетін тапсырмалар орындауына қарай, өз түсінгенін, пікірін, өз ойын айту арқылы сабаққа қорытынды жасайды.	Мұғалім оқушыларды «Бас бармақ» әдісі арқылы бағалайды. Жарайсың! Жақсы! Талпын!	Презентация Бүгінгі тақырып бойынша түсінгенім...................... Бүгінгі тақырып бойынша маған ең қиын болған тұсы.............. Бүгінгі биология сабағы мен үшін.......................болды. Келесі биология сабағында мен ............................ болып келемін.

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША

Оқушының аты-жөні:_________________________________________________________ сыныбы:___

8-СЫНЫП БІРІНШІ ТОҚСАНДЫҚ ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ

8 сынып №16

ДӘІЖО___________

Зертханалық жұмыс№5 «Тағамдық заттар құрамынан С дәруменді анықтау».

(Сабақ тақырыбы)

Бөлім:	«Қоректену»
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сыныбы: 8 «а,б»	Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:	Зертханалық жұмыс№5 «Тағамдық заттар құрамынан С дәруменді анықтау».
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты	8.1.2.7 - азық – түлік құрамындағы С дәруменін анықтау.
Сабақтың мақсаты:	азық – түлік құрамындағы С дәруменін анықтайды;

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

Жауабы: 4. Дәрумен тапшылығы (гиповитаминоз) әртүрлі денсаулық мәселелеріне, мысалы иммун жүйенің әлсіреуіне, даму ауытқуларына және нақты тапшылық ауруларына әкелуі мүмкін. Дәрумен артықшылығы (гипервитаминоз) да зиянды болуы мүмкін, бұл улану және ағзаға зиянды әсерлерге, сондай-ақ қолайсыз симптомдарға әкелуі мүмкін.

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Дескриптор:

- Дәрумен тапшылығының (гиповитаминоз) және дәрумен артықшылығының (гипервитаминоз) адам ағзасына әсерлерін салыстырады – 2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Оқушылардың назарын аудару

Сұрақ: Адам ағзасы үшін С дәруменінің маңызы неде және С дәруменінің жетіспеушілігінің салдары қандай?

Дескриптор:

-берілген сұраққа жауап береді - 2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың мақсатын таныстыру

8.1.2.7 - азық – түлік құрамындағы С дәруменін анықтау.

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Мәтінмен жұмыс»

Мұғалім сабақ басында жаңа тақырып бойынша тақтада шағын мәтінмен түсіндірме жұмысын жасайды.

Білім алушылар мәтінді мұқият тыңдай отырып ой қозғау жүзеге асады. Өз ойлары мен пікірлерін білдіреді.

Дескриптор:

- мәтінді оқиды және өз түсінгенін сипаттайды -1 балл;

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың ортасы

Оқушыларға бағыт бағдар беру

1.Мәтін бойынша, витамин C-дәруменінің біздің жалпы денсаулығымыз бен әл-ауқатымыздағы негізгі рөлдері қандай?

2.Мәтінде "оның маңыздылығына қарамастан, көптеген адамдар күнделікті тамақтануларында жеткілікті C дәруменін тұтынбайды" деп айтылған. Мәтінде аталған витамин C-ге бай тағамдар қандай?

3.8-сынып оқушылары үшін витамин C-нің маңыздылығын түсіну және оны күнделікті өмірге енгізу неге маңызды?

Жауабы:

1.Витамин C иммундық жүйенің дұрыс жұмыс істеуі, коллаген өндірісі және темір сіңірілуі үшін маңызды рөл атқарады.

2.Цитрус жемістері, қызылшалар және жасыл жапырақты көкөністер витамин C-ге бай тағамдар ретінде аталған.

3.Витамин C - еркін радикалдардың зақымдауынан жасушаларды қорғайтын қуатты антиоксидант. Ол жарақаттардың жазылуы және тіс, сүйек, терінің денсаулығын сақтауда маңызды рөл атқарады. Витамин C-ге бай тамақтарды жеткілікті түрде тұтыну көптеген ауруларды, мысалы, жай суықтиюдың ауырлығы мен ұзақтығын азайтуға көмектеседі.

Дескриптор:

- С дәруменінің маңызын сипаттайды – 2 балл;

- С дәруменіне бай тағамдарды атайды – 2 балл;

- С дәруменінің 8 сынып оқушылары үшін маңызын сипаттайды – 2 балл;

Интерактивті панель, презентация

Практикалық тапсырмалар беру.

Топтық жұмыс.

№5 з е р т х а н а л ы қ

ж ұ м ы с

Азық-түлік құрамындағы С дәруменін анықтау

Жұмыс мақсаты: азық-түлік құрамындағы С дәруменін анықтаудың қарапайым әдістерін меңгеру.

Оқушылар керекті құралдарды қара қарақат, лимон, алма, ашыған қырыққабат, апельсин, картоп шырыны, дистилденген су, крахмал суспензиясы немесе коллоид1, дәріханалық йод, 5%-дық спирт ерітіндісін алып зертханалық тәжірибені жасайды.

Дескриптор:

-зертханалық жұмыстың тақырыбын, мақсатын және жұмыс барысын жазады - 4 балл;

-зертханалық жұмыс барысы реттілігімен тәжірибені жасайды- 4 балл;

- зертханалық тәжірибенің қорытындысын шығарып өз нәтижелерін жазады – 2 балл;

Инетрактивті панель, презентация

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж

Жұмыс дәптерлері

Құрал-жабдықтар: қара қарақат, лимон, алма, ашыған қырыққабат, апельсин, картоп шырыны, дистилденген су, крахмал суспензиясы немесе коллоид1, дәріханалық йод, 5%-дық спирт ерітіндісі, химиялық ыдыс.

Бағалау

Жеке жұмыс.

Қалыптастырушы бағалау тапсырмасы ҚМЖ қосымшасында орналасқан.

Білім алушылар ҚБ тапсырмаларын орындайды. Ой қозғау жүзеге асады.

Қалыптастырушы бағалау тапсырмасының дескрипторы ҚМЖ қосымшасында орналасқан.

Инетрактивті панель, презентация

Жұмыс дәптері

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

1,2-«Бүгін сабақта зерттедім»

3- «Бүгінгі сабақта маған түсіну қиынға соқты»

4-«Менің жеңісім»

Білім алушылар өздері зерттеген, қиынға соқтырған және өз жеңісін жазады, кері байланыс береді.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Үйге: қайталау

Білім алушылар бірінші тоқсанда өтілген тақырыптарды қайталайды.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Жұмыс дәптері

Биология 8-сынып,Автор: А.Соловьева, Б.Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2018ж

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША

Мәтінмен жұмыс

C дәруменінің тағамдық өнімдердегі маңызы

C дәрумені - біздің жалпы денсаулығымыз бен әл-ауқатымыз үшін маңызды рөл атқаратын негізгі қоректік зат. Цитрус жемістері, қызылшалар және жасыл жапырақты көкөністер сияқты әртүрлі тағамдарда кездесетін C дәрумені иммун жүйесінің тиісті жұмыс істеуі, коллаген өндірісі және темір сіңірілуі үшін қажет. Оның маңыздылығына қарамастан, көптеген адамдар күнделікті тамақтануларында жеткілікті C дәруменін тұтынбайды.

8-сынып оқушылары ретінде C дәруменінің маңыздылығын және оны күнделікті өміріміздің бір бөлігіне айналдыру қажеттілігін түсіну маңызды. C дәрумені - еркін радикалдардың зақымдауынан біздің жасушаларымызды қорғайтын қуатты антиоксидант. Сонымен қатар, ол жарақаттардың жазылуы мен денсаулықты тісті, сүйекті және терінің денсаулығын сақтауда маңызды рөл атқарады.

Сонымен қатар, жеткілікті C дәруменін тұтыну көптеген ауруларды, мысалы, жай суықтиюдың ауырлығы мен ұзақтығын азайтуға көмектеседі. C дәруменімен бай тағамдарды тұтынуымыз иммун жүйемізді нығайтып, әртүрлі инфекциялар мен аурулардан өзімізді жақсы қорғай аламыз.

Қорытындылай келе, күнделікті тамақтануымызға C дәруменімен бай тағамдарды қосу біздің жалпы денсаулығымыз бен әл-ауқатымыз үшін маңызды қадам болып табылады. 8-сынып оқушылары ретінде біз C дәруменінің тұтынуын арттыру арқылы денсаулығымызға пайдалы әдеттерді қалыптастыра аламыз. Келесі ұрпақтардың пайдасы үшін C дәруменін көбірек тұтынуға ұмтылайық.

Жеке жұмыс парағы

Оқушының аты-жөні:_________________________________________________________ сыныбы:___

Қосымша зертханалық жұмыс

Ғылыми зертхана жұмысы: Тағамдағы С дәрумені құрамын анықтау

Мақсаттар:

Адам ағзасы үшін С дәруменінің маңыздылығын анықтау
Әртүрлі тағам үлгілеріндегі С дәруменін анықтайтын қарапайым тәжірибе жүргізу
Тәжірибе нәтижелерін талдау және түсіндіру
Әртүрлі тағам түрлеріндегі С дәруменінің құрамы туралы қорытынды жасау

Қажетті материалдар:

Әртүрлі тағам үлгілері (мысалы, апельсиндер, лимондар, қызанақтар, картоптар)
Үгіткіш және ұсақтағыш (немесе блендер)
Стакандар немесе ыдыстар
Градуирленген цилиндр
Крахмал ерітіндісі
Йод ерітіндісі
Дистильденген су

Жұмыс барысы:

Тағам үлгілерін ұсақтап немесе блендерде езіп дайындау.
10 мл дистильденген су өлшеп, тағам үлгісіне құю және жақсылап араластыру.
Қоспаны бірнеше минут тұрғызу.
Қоспаға бірнеше тамшы крахмал ерітіндісі қосу.
Қоспаны үнемі араластыра отырып, йод ерітіндісін тамшылап қосу, тұрақты көк-қара түс пайда болғанша.
Пайдаланылған йод ерітіндісінің көлемін жазып алу.
2-6 қадамдарды әр тағам үлгісі үшін қайталау.

Есептеулер:

Пайдаланылған йод ерітіндісінің көлемі тағам үлгісіндегі С дәруменінің құрамына тікелей пропорционалды.
С дәруменінің құрамын анықтау үшін мынандай формуланы қолдану:
С дәруменінің құрамы=Тағам үлгісінің көлемі : Пайдаланылған йод ерітіндісінің көлемі × Тұрақты шама

Рефлексиялық сұрақтар:

Қай тағам үлгісінде С дәруменінің ең жоғары құрамы болады? Неліктен?
Әртүрлі тағам үлгілеріндегі С дәруменінің құрамы қалай салыстырылады?
Адам ағзасы үшін С дәруменінің маңызы неде және С дәруменінің жетіспеушілігінің салдары қандай?
Нәтижелерге сүйене отырып, қай тағам С дәруменінің жақсы көзі болып табылады?

Бағалау:

Оқушылардың зертханалық жұмыстағы қатысуы мен белсенділігін бақылау және бағалау.
Олардың есептеулері мен тәжірибеден шығарған қорытындыларының дәлдігін бағалау.
Оқушылардың рефлексиялық сұрақтарға берген жауаптарын түсіну деңгейлерін бағалау.

Қамтылған стандарттар:

Заттардың қасиеттері туралы деректерді талдау және түсіндіру, заттардың өзара әрекеттесуі нәтижесінде химиялық реакция болған-болмағанын анықтау.
Тағамның химиялық реакциялар арқылы энергия босатуы және/немесе жаңа заттар түзуі процесін сипаттайтын модель құру.

Жеке жұмыс парағы

Оқушының аты-жөні:_________________________________________________________ сыныбы:___

№5 з е р т х а н а л ы қ ж ұ м ы с

Азық-түлік құрамындағы С дәруменін анықтау

Жұмыс мақсаты: азық-түлік құрамындағы С дәруменін анықтаудың қарапайым әдістерін меңгеру.

Құрал-жабдықтар: қара қарақат, лимон, алма, ашыған қырыққабат, апельсин, картоп шырыны, дистилденген су, крахмал суспензиясы немесе коллоид1, дәріханалық йод, 5%-дық спирт ерітіндісі, химиялық ыдыс.

Жұмыс барысы

1. Әртүрлі сынауыққа 20 мл-ден шырын құйыңдар.

2. Шырынға дайындалған крахмал суспензиясынан шамамен 5 мл-ден құямыз. Сосын сынауықтағы қоспаны араластырамыз.

3. Йод ерітіндісін 40 есе сұйылтамыз. Енді осындай йодтың 1 мл-іне 0,875 мг С дәрумені сәйкес келеді.

4. Арнайы химиялық ыдыс арқылы шырыны бар сынауықтарға тамшылатып (титрлеу) дайындалған йод ерітіндісін қосыңдар. Жұмсалған йод мөлшерін мұқият санап алыңдар.

5. Шырыны бар ерітіндінің көкшіл түске айналуы бұл – йодтың С дәруменін тотықтырып, крахмалмен әрекеттесе бастағанына дәлел. Әр сынауыққа неше миллилитр йод жұмсалғанын жазыңдар.

6. Йод сынамасы бояуының өзгеру дәрежесі және жұмсалған йод мөлшері бойынша әртүрлі өсімдік шырынындағы С дәруменінің мөлшері туралы қорытынды жасаңдар.

7. Шырындарды С дәрумені мөлшерінің арту реті бойынша орналастырып, кестені толтырыңдар. С дәруменінің мөлшерін шамамен есептеп, көрсетуге болады.

Қалыптастырушы бағалау тапсырмалары

Жеке жұмыс парағы

Оқушының аты-жөні:_________________________________________________________ сыныбы:___

C дәруменін анықтау: Азық-түліктегі маңызды элемент

C дәрумені - адам денсаулығы үшін өте маңызды қоректік зат. Ол иммундық жүйені нығайтып, тотығу процестерін баяулатады. C дәрумені көптеген жемістер мен көкөністерде кездеседі. Оны анықтау үшін арнайы химиялық әдістер қолданылады. Бұл әдістер азық-түліктің сапасын бағалауға және оның құрамындағы C дәрумені мөлшерін білуге мүмкіндік береді.

Бос орындарды толтырыңыз:

C дәрумені __ жүйені күшейтеді және __ процестерін баяулатады.
C дәрумені көбінесе __ және __ кездеседі.
C дәруменін анықтау үшін __ әдістер қолданылады.
C дәруменін анықтау азық-түліктің __ бағалауға көмектеседі.
C дәрумені адам денсаулығы үшін __ қоректік зат болып табылады.

Кілт сөздер: сапасын, жемістерде, иммундық, маңызды, көкөністерде, химиялық, тотығу

Бірнеше таңдау сұрақтары: Әр сұраққа берілген нұсқалардан дұрыс жауапты таңдаңыз.

C дәрумені қай жүйені күшейтеді?
a) Ас қорыту жүйесін
b) Жүйке жүйесін
c) Иммундық жүйесін
d) Қан айналым жүйесін
C дәруменін анықтау үшін қандай әдістер қолданылады?
a) Физикалық
b) Биологиялық
c) Химиялық
d) Математикалық
C дәрумені қай процесті баяулатады?
a) Ұйқы
b) Тотығу
c) Ас қорыту
d) Өсу
C дәрумені көбінесе қайда кездеседі?
a) Ет өнімдерінде
b) Сүт өнімдерінде
c) Жемістер мен көкөністерде
d) Нан өнімдерінде
C дәруменін анықтау не үшін маңызды?
a) Азық-түліктің дәмін жақсарту үшін
b) Азық-түліктің сапасын бағалау үшін
c) Азық-түліктің түсін өзгерту үшін
d) Азық-түліктің салмағын анықтау үшін

Ашық сұрақтар: Келесі сұрақтарға толық сөйлемдермен жауап беріңіз:

C дәруменінің адам денсаулығы үшін маңыздылығын түсіндіріңіз.

C дәруменін анықтаудың екі әдісін атаңыз және қысқаша сипаттаңыз.

C дәрумені мол мөлшерде кездесетін үш азық-түлік өнімін атаңыз және неліктен олар маңызды екенін түсіндіріңіз.

Жауаптар кілті:

Бос орындарды толтыру:

иммундық, тотығу
жемістерде, көкөністерде
химиялық
сапасын
маңызды

Бірнеше таңдау сұрақтары:

c) Иммундық жүйесін
c) Химиялық
b) Тотығу
c) Жемістер мен көкөністерде
b) Азық-түліктің сапасын бағалау үшін

Ашық сұрақтар:

C дәрумені адам денсаулығы үшін өте маңызды, себебі ол иммундық жүйені күшейтеді, тотығу процестерін баяулатады және ағзаның жалпы қорғаныс қабілетін арттырады. Сонымен қатар, C дәрумені терінің, сүйектердің және қан тамырларының саулығын сақтауға көмектеседі.
C дәруменін анықтаудың екі әдісі:
а) Титрлеу әдісі: бұл әдісте C дәрумені ерітіндісі индикатормен араластырылып, басқа химиялық заттармен титрленеді.
б) Спектрофотометрия: бұл әдісте C дәруменінің ерітіндісі арқылы өтетін жарықтың мөлшері өлшенеді.
C дәрумені мол мөлшерде кездесетін үш азық-түлік өнімі:
а) Цитрустық жемістер (апельсин, лимон): олар C дәруменіне бай және иммунитетті күшейтеді.
б) Қызыл бұрыш: C дәруменінің жоғары мөлшері бар, сонымен қатар антиоксиданттарға бай.
в) Брокколи: C дәруменімен қатар талшықтар мен басқа да пайдалы заттарға бай көкөніс.
Бұл өнімдер маңызды, себебі олар C дәруменінің табиғи көздері болып табылады және күнделікті тамақтануда оңай қолданылады.

Дескриптор:

Бос орындарға тиісті кілт сөздерді жазады – 3 балл;
Тест тапсырмасын орындайды – 3 балл;
Сұрақтарға жауап береді – 3 балл;

Жүктеу

Бөлісу

ЖИ арқылы жасау

Файл форматы:

docx

Биология Сабақ жоспары 8 сынып

05.12.2024

301

Жүктеу

ЖИ арқылы жасау

Жариялаған:

Тезекбаева Карлыгаш Толешовна

Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз,
шағым қалдыра аласыз

8 сынып 1 тоқсан ҚМЖ жинақ 2024-2025 оқу жылы

8 сынып 1 тоқсан ҚМЖ жинақ 2024-2025 оқу жылы

Химия пәні

Тарих пәні

Биология пәні

Ағылшын тілі пәні

География пәні

Информатика пәні

Мектепке дейінгі білім беру

«Қазақ тілі» жəне «Қазақ əдебиеті»

Дене шынықтыру

Білім алушылардың білім сапасын арттыру

Инклюзивті білім беру