Тақырып

Табиғат зоналары мен биіктік белдеулер.Материктердің табиғи зоналары.Өсімдік әлемі мен жануарлар.

Оқумақсаты

8.3.4.1 Табиғат зоналары мен биіктік белдеулерінің қалыптасуын түсіндіреді

8.3.4.3 Әр материкте орналасқан ұқсас табиғат зоналар мен биіктік белдеулерді салыстырады

8.3.4.5 Өсімдік әлемі мен жануарлар дүниесін қорғау қажеттілігін дәлелдейді, қорғау жолдарын ұсынады

Бағалаукритерийі

Білім алушы

• Табиғат зоналары мен биіктік белдеулерінің қалыптасу жолдарын сипаттайды

• Әр материктегі ұқсас табиғат зоналары мен биіктік белдеулерінің ерекшеліктерін салыстыра анықтайды

• Өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғаудың маңыздылығын дәлелдейді

Ойлаудағдыларының

деңгейі

Қолдану

Орындаууақыты

20 минут

Тапсырма

1. Мәтінмен танысып,тапсырманы орындаңыз.

1. Табиғат зоналарын қалыптастыратын негізгі факторларды атаңыз. _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________

2. Биіктік белдеуді қалыптастыратын негізгі факторларды атаңыз. ______________________

_____________________________________________________________________________

Табиғи зоналардың қалыптасуы

Табиғат зоналар ең негізгі сыртқы факторлар қалыптастырады. Олар көп жағдайда күн жылуының таралуына (яғни географиялық ендікке) тәуелді. Тағы бір фактор - аумақтың ылғалдылығының әртүрлілігі. Жылу мен ылғалдың арақатынасы нәтижесінде әр түрлі табиғи зоналар пайда болады. Мысалы: аумаққа күн жылуы көп түссе, оның біраз ылғалдылығы жеткіліксіз (К=0,3) болса, онда шөлді аймақтар пайда болады. Әрбір зона өзіне тән климатымен, топырағымен, өсімдік және жануарлар дүниесімен ерекшеленеді. Кейде бір зонаның ішінде басқа зоналарға ұқсас жеке үлескілер де кездеседі

Биіктік белдеудің қалыптасуы

Таумен жоғары көтерілген сайын белгілі биіктік (вертикаль) зоналар (белдеулер) бойынша климат жағдайларының қалыптасуы. Биіктік артқан сайын температура мен қысым азая бастайды. Белгілі бір биіктікке жеткенде ылғалдылық артады да, ең көп жауын-шашынды белдеу түзіледі, ал одан кейін ылғалдылық азая береді. Биіктік климат белдеулігімен тек климат жағдайларының ғана емес, онымен бірге су ағынының, топырақ пен өсімдік типтерінің, жануарлар дүниесінің өзгеруіне де әсерін тигізеді.

2. (а) Африка мен Оңтүстік Америка материгіндегі экваторлық орман зонасын салыстырып, кестеге жазыңыз.

(b) Суретте Анд және Гималай тауларының биіктік белдеулері берілген.

(a) Биіктік белдеулерінің санын анықтаңыз. __________________________________________

(b) Тау етегіндегі табиғат зонасын атаңыз.____________________________________________

(c) Биіктік белдеулеріндегі ұқсастықтарды жазыңыз.____________________________________ ____________________________________________________________________

(d) Биіктік белдеулеріндегі айырмашылықтарды анықтаңыз.____________________________ ________________________________________________________________________

3. Сурет бойынша талдау жасаңыз.

(a) Табиғаттағы өсімдіктердің маңызын сипаттаңыз._____________________________________

(b) Жануарлардың адам өміріндегі маңызын жазыңыз. ____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

(c) Адам, жануар және өсімдік арасындағы байланысты анықтаңыз. ____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

(d) Өсімдіктер мен жануарларды қорғау жолдарын ұсыныңыз. ___________________________________________________________________________________

Бағалау критерийі

Тапсырма №

Дескриптор

Балл

Білім алушы

Табиғат зоналары мен биіктік белдеулерінің қалыптасу жолдарын сипаттайды.

1

табиғат зоналарын қалыптастыратын факторларды атайды;

1

биіктік белдеулерін қалыптастыратын факторларды атайды;

1

Әр материктегі ұқсас табиғат зоналары мен биіктік белдеулерінің ерекшеліктерін салыстыра анықтайды.

2

экваторлық орман зонасының Оңтүстік Америкадағы ерекшелігін жазады;

1

экваторлық орман зонасының Африка материгіндегі ерекшелігін жазады;

1

екіматерикте де кездесетінұқсастықтардыанықтайды;

1

Анд және Гималай тауларындағы биіктік белдеулерінің санын анықтайды;

1

тау етектеріндегі табиғат зонасын атайды;

1

биіктік белдеулердің ұқсастықтарын анықтайды;

1

биіктік белдеулердің ерекшеліктерін сипаттайды;

1

Өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғаудың маңыздылығын дәлелдейді.

3

табиғаттағы өсімдіктердің маңызын сипаттайды;

1

жануарлардың адам өміріндегі маңызын сипаттайды;

1

адам, жануар, өсімдік арасындағы байланысты түсіндіреді;

1

тірі табиғатты қорғау жолдарын ұсынады.

1

Жалпы балл

13