Оқушының аты-жөні:

Сыныбы:

§12. Өт әсерінен майлардың эмульгациялануы

9.1.2.4 - өттің әсерінен майлардың эмульгациялануы үдерісін зерттеу;

1-тапсырма.

Сұрақ: Өт қабындағы тастардың бар екенін және олардың ас қорытуға әсерін ғылыми дәлелдеу үшін қандай факторларды зерттеу маңызды?

☐ Айнұрдың майлы тағамдарды қаншалықты жиі жейтінін білу.

☐ Өт қабының ультрадыбыстық зерттеу (УДЗ) нәтижелерін талдау.

☐ Адамдардың арасында өт тасы қаншалықты жиі кездесетінін зерттеу.

☐ Өт құрамындағы өт қышқылдарының концентрациясын зерттеу.

☐ Айнұрдың достарында осы аурудың бар-жоғын сұрастыру.

✅ Дұрыс жауаптар: УДЗ нәтижелері, өт құрамын зерттеу.

2-тапсырма.

Сұрақ: Өттің майлардың қорытылу үдерісіне әсерін зерттеу үшін қандай тәжірибені орындауға болады?

☐ Су мен майды араластырып, олардың ерігіштігін бақылау.

☐ Өт қосылған май мен өтсіз майдың бөліну жылдамдығын салыстыру.

☐ Өт қышқылдарының суда қалай еритінін зерттеу.

☐ Майлы тағамдарды асқазандағы тұз қышқылымен араластыру.

✅ Дұрыс жауап: Өт қосылған және өтсіз майдың бөліну жылдамдығын салыстыру.

3-тапсырма.

Сұрақ: Өт қабындағы тастар ас қорыту жүйесіне қалай әсер етеді?

☐ Өттің бөлінуі бұзылып, майлардың қорытылуы қиындайды.

☐ Асқазан сөлінің бөлінуін арттырады.

☐ Майлар тез қорытылады.

☐ Өт бауырда түзілуін тоқтатады.

✅ Дұрыс жауап: Өттің бөлінуі бұзылып, майлардың қорытылуы қиындайды.

4-тапсырма.

Сұрақ: Егер 100 адамның ішінде 25-інде өт тасы кездессе, онда бұл аурудың таралу пайызы қанша?

✅ Дұрыс жауап:

(25/100) × 100% = 25%

5-тапсырма.

Сұрақ: Өт қабында өт сұйықтығының ағуы 20%-ға баяулады. Егер қалыпты өт ағу жылдамдығы 10 мл/мин болса, өт тасының әсерінен ағу жылдамдығы қандай мәнге дейін төмендейді?

✅ Дұрыс жауап:

10 мл/мин × 0.8 = 8 мл/мин

Өттің ағу жылдамдығы баяуласа, өт қоюланып, тастардың түзілу қаупі артады.

6-тапсырма.

Сұрақ: Өт құрамында өт қышқылдары (pH ≈ 7.5-8.5), холестерин және фосфолипидтер бар. Егер өт қышқылдарының мөлшері азайса, онда холестериннің ерігіштігі қалай өзгереді?

✅ Дұрыс жауап:

Өт қышқылдарының концентрациясы төмендесе, холестериннің ерігіштігі азаяды, бұл өт тастарының түзілуіне әкеледі.

7-тапсырма.

Айнұр өт тастарын емдеудің екі әдісін қарастыруда:

1-әдіс: Консервативті ем (диета, физикалық белсенділік, өт айдайтын дәрілер) – 70% тиімді.

2-әдіс: Хирургиялық ем (өт қабын алып тастау) – 95% тиімді, бірақ операциялық асқыну қаупі бар.

Сұрақ: Қай емдеу әдісі тиімдірек? Жауабыңызды ғылыми тұрғыдан негіздеңіз.

✅ Дұрыс жауап:

Хирургиялық ем (95%) тиімдірек, бірақ асқыну қаупі бар.

Консервативті ем (70%) қауіпсіз, бірақ ауру қайталануы мүмкін.

Аурудың деңгейіне байланысты емдеу әдісі таңдалуы керек.

Өт тасы ауруы (Холелитиаз) және өттің майларды эмульгациялау үдерісі.

Айнұр – 38 жастағы бухгалтер. Соңғы айларда ол майлы тағамдарды жегеннен кейін оң жақ қабырғасының астында ауырсыну, жүрек айну және іштің кебуі сияқты белгілерді байқады. Дәрігер оған ультрадыбыстық зерттеу (УДЗ) жүргізіп, өт қабында тастар бар екенін анықтады.

Дәрігердің айтуынша, өт қабындағы тастар өттің бөлінуін бұзып, майлардың қорытылу үдерісін қиындатады. Бұл жағдай өт қышқылдарының жетіспеушілігінен туындайды, нәтижесінде асқорыту жүйесі майларды толық қорыта алмайды.

Айнұр емделу жолдарын қарастыруда. Дәрігер оған екі нұсқаны ұсынды:

Консервативті ем: Диета сақтау, физикалық белсенділік, өт айдайтын дәрілер.

Хирургиялық ем: Өт қабын алып тастау (холецистэктомия).

Айнұр ең тиімді шешімді табу үшін қосымша ақпарат іздеуде.

Оқушы жауабы:

№

Критерий

Балл

1

Ғылыми дәлелдерге негізделген факторларды дұрыс таңдады

1

2

Өттің майларға әсерін түсіндірді

1

3

Өт тасы ас қорытуға қалай әсер ететінін сипаттады

1

4

Аурудың таралу пайызын дұрыс есептеді

1

5

Қысым мен ағу жылдамдығын есептеп, дұрыс қорытынды жасады

1

6

Өттің химиялық құрамын дұрыс түсіндірді

1

7

Логикалық тапсырманы ғылыми тұрғыдан негіздеді

2

Жалпы балл:

Максимум

8