Сабақ тақырыбы: Тотығу дәрежесі. Тотығу-тотықсыздану реакциялары.

Мектеп: №31

Күні: 10.02.2017 жыл

Мұғалімнің/студент- практиканттың Т.А.Ж.: Скакова Аяулым

Сынып: 8 «Ә»

Қатысқандар саны:

15

Қатыспағандар саны: 3

Сабақта қол жеткізілуге тиісті оқу мақсаты

Тотығу дәрежесі және Тотығу тотықсыздану реакциялары туралы түсінік беру. Тотығу-тотықсыздану реакциясын электрон- баланс әдісімен теңестіру дағдысын қалыптастыру.

Бағалау критерийлері

Үй тапсырмасын және сабаққа қатысқан балаларды бағалау

Сабақ мақсаттары

Барлық оқушылар жасай алады:

. теориялық білімді практикада тиімді қолдану жолдарын үйренеді

Оқушылардың басым бөлігі (көптеген оқушылар жасай алулары керек):

. Валенттілікте біле отырып, кейбір элементтердің тотығу дәрежесін анықтай алады

Кейбір оқушылар жасай алуы тиіс:

.  есепті шығару әдістерімен қоса алгоритм құра алады және басқа тақырыптармен байланыстыра алады.

Тілдік мақсат

Оқушылар (сипаттай алады): Теңестіруді, валенттілікті біле отырып тотығу дәрежесін анықтай алады.

Негізгі сөздер мен тіркестер: Тотығу, тотықсыздану, тотықтырғыш, тотықсыздандырғыш, электронды баланыс әдісімен теңестіру

Сыныптағы диалог/жазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер (Тілдік стратегиялар: оқылым, тыңдалым, жазылым, айтылым):

Талқылауға арналған тақырып:

. Оқушылар валенттілікті біле отырып, тоығу дәрежелерін анықтай алады

Сіз неліктен...екенін айта аласыз ба?

. оқушылар реакциятеңдеуін толық жазып теңестіре алады

Жазбаша қолдаулар:

. Тотығу дәрежелерін,реакция теңдеуін толық жазып теңестіру электронды баланс әдісі арқылы

Алдыңғы білім

Алтын ұяшық, сутегі тақырыбы бойынша сұрақтарға жауап беру.

Жоспар

Сабақ кезеңдері

Сабақта жоспарланған оқыту іс - әрекеттері

Оқыту ресурстары

Басы

І. Ұйымдастыру 2 мин

1. Сәлемдесу, оқушыларды түгелдеу.
2. Оқушылардың назарын сабаққа аудару.
ІІ Негізгі бөлім 12 мин

Үй тапсырмасы:

1. " Алтын ұяшық" сандар жырлайды. интер белсенді тақтада көрсетіледі

Интер белсенді тақта

Ортасы

ІІІ Жаңа сабақ: 18 мин.

Жаңа сабақ жоспары:

Тотығу дәрежесі – қосылыстағы элементте электрондарын толық беру немесе қосып алу нәтижесінде пайда болған заряд.

Жай заттағы элементтің тотығу дәрежесі 0-ге тең. O₂ , I₂, Cl₂, F₂, H₂.

Кейбір элементтердің қосылыстардағы тотығу дәрежесі тұрақты болады:

H⁺¹; О^-2;

Металдардың  барлығы оң тотығу дәрежесі оның валенттілігіне сәйкес:

Na⁺¹ ; K⁺¹ ; Ca⁺² ; Mg⁺² ; Ba⁺² ; Al⁺³ .

Қосылыстардағы химиялық элементтердің тотығу дәрежесін табу жолдары

Mn⁺⁴O₂^-2 Mn₂⁺⁷ O₇^-2, N⁺²O^-2, N⁺⁴O₂^-2, Cr₂⁺³O₃^-2, Cr⁺⁶O₃^-2, C⁺⁴O₂^-2, C⁺²O^-2

Валенттік электрондары электртерістігі кіші атомдардан электртерістігі үлкен атомдарға ауысатын немесе ығысатын процестер тотығу-тотықсыздану реакциялары деп аталады.

Электрондар беру процесі тотығу, ал қосып алу процесі тотықсыздану деп аталады.Осы реакцияларда электрондарды қосып алатын атомдар немесе иондар тотықтырғыш, ал беретіндері тотықсыздандырғыш болады. Оттек, күкірт және фтор атомдары электрондар қосып алады, яғни өздері тотықсызданады және тотықтырғыштар болып табылады.

Ионды қосылыстардағы ион заряды, полюсті ковалентті қосылыстардағы атомдардың шарты заряды тотығу дәрежесі деп аталады.

Тотығу дәрежесінің мәні осы элементтің атомынан басқа элемент атомына шартты түрде ығысқан электрон санымен анықталады.

Тотығу дәрежесін «+» немесе «-» белгілерімен көрсетеді. Кез келген күрделі қосылыстарда әрбір атомға белгілі бір тотығу дәрежесі сәйкес келеді. Мысалы, HF-да сутектің тотығу дәрежесі +1, ал фтордікі -1.

ТТР екі реакциядан (жарты реакциялар): тотығу және тотықсыздану үрдістерінен тұрады.

Тотығу – атом немесе ионның электрон беруі, мысалы:

Na⁰ -ē=Na⁺

I^-—ē=I⁰

N^-3-5 ē=N⁺²

Тотықсыздану – атом немесе ионның электрон қосып алуы, мысалы:

Cr⁺⁶ +3ē=Cr⁺³,

S⁰+2ē=S^-2,

Mn⁺⁷ +5 ē=Mn⁺²,

Тотықтырғыш – электрон алушы атом немесе ион, ал тотықсыздандырғыш – электрон беруші атом немесе ион.

Тотықтырғыш Тотықсыздандырғыш

+nē - nē

тотығу дәрежесі төмендейді тотығу дәрежесі артады

тотықсызданады тотығады

Менделеев кестесі және 8 сыныптың химия пәні оқулығы, тақта, 8 сыныпқа арналған қосымша кітаптар

Соңы

ІV. Оқушылардың алған білімдерін тексеру:

• Сұрақтар: ( 3мин )

1. Тотығу дәрежесі деген не ?

2. Тотығу дәрежесін қалай анықтайды? Оның сандық мәні неге байланысты ?

3. Оттек пен сутектің көрсететін тотығу дәрежелерін ата?

4. Күрделі қосылыстағы элементтердің белгісіз тотығу дәрежесін қалай есептеп    шығарады ?

5. Тотығу – тотықсыздану реакциясы деген не?

• Кім жылдам: ( 5мин )

Мына қосылыстарды қай элементтің тотығу дәрежесі нольге тең және басқалары қандай тотығу дәрежесін көрсетеді ?

H₂S, N₂, HJ,   H₂,    NaF,   Cl₂,   CaF₂

КМпО₄ , H₂CО₃ , H₂SО₃

• Ойлы болсаң озып көр: ( 6мин )

Химиялық реакция типін тап. Қажет жерлеріне коэффициенттер қойындар. Егер тотығу дәрежесі реакцияға дейін және реакциядан кейін өзгерсе, жанына «ия» деп жаз, өзгермесе «жоқ» деп жаз.

Hg + S→HgS

Fe + O₂ = FeO

CuSO₄ +NaOH→ Na₂SO₄ + Cu(OH)₂

Fe +HCl → FeCl₂ + H₂

Al(OH)₃ → Al₂O₃ + H₂O

V. Үй тапсырмасы: §44.3- 4 жаттығу. (1мин )

Менделеев кестесі және 8 сыныптың химия пәні оқулығы, тақта, 8 сыныпқа арналған қосымша кітаптар

Қосымша ақпарат

Бөліп оқыту, Көбірек қолдау көрсету үшін Сіз не істейсіз? Қабілеті жоғары оқушылар алдында қандай міндеттерді қоюды жоспарлайсыз? Деңгейлік тапсырмалар беру, жұптық тапсырмалар.

Бағалау – Оқушылардың материалды меңгеру деңгейін қалайша тексеруді көздейсіз?Бағалау парағы

Пәнаралық байланыс

Денсаулық пен қауіпсіздік ережелері

АКТ
Құндылықтармен байланыс (тәрбие). Бірін бірі сыйлау, қасындағы сыныптастарына көмектесу, түсіндіру ұйымшылдыққа үйрету.

Рефлексия

Сабақ мақсаттары/оқыту мақсаттары қол жетімді болды ма? Бүгін оқушылар нені үйренді? Оқыту ортасы қандай болды? Менің бөліп оқытқаным өз мәнінде жүзеге асты ма? Мен өз уақытымды ұтымды пайдалана алдым ба? Мен жоспарыма қандай өзгерістер енгіздім және неліктен?

Берілген бөлімді өз сабағыңызға рефлексия жүргізу үшін пайдаланыңыз. Сабағыңызға қатысты сол жақта келтірілген сұрақтарға жауап беріңіз.

Оқушылар валенттіліктерін біле отырып, тотығу дәрежелерін анықтай алды, Электрондық баланс әдісі арқылы теңдеулерді теңестіре алды, тотығу, тотықсыздану процестерін атомдардың элетрондық деңгейлері арқылы түсіндіре алдым, көбінесе металдардың тотықсыздандырғыш, ал бейметалдар тотықтырғыш бола алатын білді, егер екі бейметалл болса соңғысы минус таңбалы бола алатын ескертіп, және жай заттардың тотығу әрежелері 0 ге тең екенін ескерттім.

Қорытынды бағалау

Ең жақсы өткен екі дүниені атап көрсетіңіз (оқытуға және үйренуге қатысты)

Қандай екі дүние сабақтың одан да жақсы өтуіне ықпалын тигізуші еді? (оқытуға және үйренуге қатысты)

Осы сабақтың барысында менің келесі сабағыма қажет болуы мүмкін барлық сынып немесе жекелеген оқушылар туралы қандай ақпаратты алдым?

Сабақ тақырыбы: «Су. Ерітінділер.» тарауы бойынша қорытындылау  сабағы.

Мектеп: №31

Күні: 17.03.2017 жыл

Мұғалімнің/студент- практиканттың Т.А.Ж.: Скакова Аяулым

Сынып: 8 «Ә»

Қатысқандар саны:

18

Қатыспағандар саны: 0

Сабақта қол жеткізілуге тиісті оқу мақсаты

Оқушылардың « Су. Ерітінділер. » тарауы бойынша білімдерін жүйелеп, тереңдету, қорытындылау;

Бағалау критерийлері

Топтың өзінің топ басшысы бағалау прағы бойынша бағалайды

Сабақ мақсаттары

Барлық оқушылар жасай алады:

. теориялық білімді практикада тиімді қолдану жолдарын үйренеді

Оқушылардың басым бөлігі (көптеген оқушылар жасай алулары керек):

. Форумаларды біле отырып есептерді шығара алады

Кейбір оқушылар жасай алуы тиіс:

.  есепті шығару әдістерімен қоса алгоритм құра алады және басқа тақырыптармен байланыстыра алады.

Тілдік мақсат

Оқушылар (сипаттай алады): Ерітінді, Еріткіш, еріген заттың формуласын біле отырып, формуланы өрнектей алады

Негізгі сөздер мен тіркестер: Ерітінді, еріткіш, еріген зат

Сыныптағы диалог/жазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер (Тілдік стратегиялар: оқылым, тыңдалым, жазылым, айтылым):

Талқылауға арналған тақырып:

. Су тақырыбына байланысты сұрақтарға жауап бере алады

Сіз неліктен...екенін айта аласыз ба?

. Оқушылар формуланы ерітіндіге байланысты формуланы ықшамдай алады.

Жазбаша қолдаулар:

. Реакция теңдеуін толық аяқтап, берілген есепті шығарады

Алдыңғы білім

Сұрақтарға жауап беру өткен тақырыптар бойынша

Жоспар

Сабақ кезеңдері

Сабақта жоспарланған оқыту іс - әрекеттері

Оқыту ресурстары

Басы

1. Ұйымдастыру:

• Амандасу,

• Топқа бөлу,

1. Топ -« Еріткіш»

2. Топ – « Еріген зат»

3. Топ – «Ерітінділер»

II. Негізгі бөлім:

1. II кезең – «Бой сергіту»

Әр топқа 6 сұрақтан  қойылады, сұрақтардың дұрыс жауаптарын топ басшысы ортақ бағалау парағына белгілеп отырады.

«Еріткіш» тобының сұрақтары:

1. Су жер бетінің қандай бөлігін алып жатыр?

2. Су молекуласының құрамы қандай?

3. Ерітінділер деген не?

4. Негіздер қандай топтарға бөлінеді?

5. Ерітіндідегі еріген заттың массалық үлесінің қалай есептейді?

6.Судың физикалық қасиеттерін атаңдар?

«Еріген зат» тобының сұрақтары:

1. Судың табиғатта кездесетін агрегаттық күйлерін атаңдар?

2. Судың салыстырмалы молекулалық маммасы қанша?

3.Суды қоспадан тазарту жолдары?

4.Екі газдан тұратын сүйықтық?

5.Еріген заттың массасын қалай есептейміз?

6. Ерітінділерді қолдану салаларын атаңдар?

«Ерітінділер» тобының сұрақтары:

1. Ауыз су қалай тазаланады?

2. Судың ластануының қандай түрлері бар?

3. Неліктен мұз суда жүзеді?

4. Судың агрегаттық күйі?

5. Су адам денесінде қанша пайыз?

6.Судық қолданылуы?

Сұрақтар карточка түрінде әр топқа беріледі

Ортасы

1. III. кезең: «Ойлан, тап» ойыны.

Тақтаға әр топтан бір оқушы шығып берілген тапсырманы орындайды.

Тапсырмаларда берілген реакция теңдеулерін аяқтап, коэфициентерді қою керек.Тотығу – тотықсыздау реакциясын құру. Тапсырманы орындау үшін 5 минут уақыт беріледі.

«Еріткіш» тобының тапсырмасы:

1.Ва+О₂→                    2.К+H₂ O→              3.NaOH+ FeCl₃→ 

«Еріген зат» тобы:

1.Mg + O₂ →            2.H₂ O+ Na→              3.HCl+NaOH→

«Ерітіндідер» тобы:

1.Zn+HCl→                2.K+O₂→                   3. H₂SO₄ +NaOH→

Менделеев кестесі, тақта, карточкалар әр топқа

Соңы

1. IV. кезең: «Есепке кім жүйрік?» 

«Еріткіш» тобы:

1. 20г ас тұзын 120 г суға еріткенде, алынған ерітіндінң массалық үлесін есептеңдер.

2. Массасы 3,4 г натрий тұз қышқылымен әрекеттескенде түзілген сутегінің массасын және көлемін тап.

 «Еріген зат» тобы:

1. 40г  натрий хлоридін  суда еріткенде, 300 г ерітінді алынды, алынған ерітіндідегі тұздың массалық  үлесі қандай?

2. Массасы 2,5 г литий тұз қышқылымен әрекеттескенде түзілген сутегінің массасын және көлемін тап

«Ерітінділер» тобы:

1.250г 15%-ды ерітінді дайындау үшін неше г тұз және неше г су қажет болады?

2. Массасы 1,5 г алюминий тұз қышқылымен әрекеттескенде түзілген сутегінің массасын және көлемін тап

VI. Үйге тапсырма. Өткен тақырыптарды қайталау

Менделеев кестесі, тақта, карточкалар әр топқа

Қосымша ақпарат

Бөліп оқыту, Көбірек қолдау көрсету үшін Сіз не істейсіз? Қабілеті жоғары оқушылар алдында қандай міндеттерді қоюды жоспарлайсыз? Топтық жұмыс және тұспалдап бағыт бағдар беремін

Бағалау – Оқушылардың материалды меңгеру деңгейін қалайша тексеруді көздейсіз?Бағалау парағы әр топтың басшысы бағалайды өз тобының оқушыларын

Пәнаралық байланыс

Денсаулық пен қауіпсіздік ережелері

АКТ
Құндылықтармен байланыс (тәрбие). Математика, әдебиет, география, физика, биология.

Бірін бірі сыйлау, қасындағы сыныптастарына көмектесу, түсіндіру ұйымшылдыққа үйрету.

Рефлексия

Сабақ мақсаттары/оқыту мақсаттары қол жетімді болды ма? Бүгін оқушылар нені үйренді? Оқыту ортасы қандай болды? Менің бөліп оқытқаным өз мәнінде жүзеге асты ма? Мен өз уақытымды ұтымды пайдалана алдым ба? Мен жоспарыма қандай өзгерістер енгіздім және неліктен?

Берілген бөлімді өз сабағыңызға рефлексия жүргізу үшін пайдаланыңыз. Сабағыңызға қатысты сол жақта келтірілген сұрақтарға жауап беріңіз.

Оқушылар Су,Ерітінділер тақырыбын біле отырып сұрақтарға жауап бере алды, өткен тақырыптар бойынша есептер шығара алады және реакция теңдеулерін аяқтады, уақытты үнемді пайдалана алдым, сабағым жалпы өз деңгейінде өтті

Қорытынды бағалау

Ең жақсы өткен екі дүниені атап көрсетіңіз (оқытуға және үйренуге қатысты)

Қандай екі дүние сабақтың одан да жақсы өтуіне ықпалын тигізуші еді? (оқытуға және үйренуге қатысты)

Осы сабақтың барысында менің келесі сабағыма қажет болуы мүмкін барлық сынып немесе жекелеген оқушылар туралы қандай ақпаратты алдым?

 Күні: 27.02.2017

 Мектеп: №31

 Мұғалімнің/студент- практиканттың Т.А.Ж.: Скакова Аяулым

Сынып: 9 «А»

Қатысқандар саны: 21

Қатыспағандар саны: 1

Сабақ тақырыбы:

Металдар арасындағы арсындағы генетикалық байланыс.

Сілтеме:

9 (жаратылыстану-математикалық бағыт) оқулық. Н.Нұрахметов,  К.Жексембина, Н.Заграничная

Жалпы мақсаттар:

·         Бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары арасындағы генетикалық байланысты ашуға арналған өзгерістер орындату, есептер шығарту, тарауды қорытындылау, жинақтау.

Оқушылардың талдау, қорытынды жасау білім-білік дағдысын дамыту.

·         Сабақ уақытын бағалауға үйрету, еңбекқорлыққа, ұқыптылыққа, ұйымшылдыққа тәрбиелеу.

Күтілетін  нәтиже

·         Бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары арасындағы генетикалық байланысты ашуға арналған өзгерістерді орындайды, есептер шығарады, тарауды қорытындылайды. Критерий  арқылы  оқушылар  бір-бірін  бағалайды.

Түйінді идеялар

Бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары арасындағы генетикалық байланыс.

Сабақтың әдісі

Топтық, жеке,  жұптық  тапсырмалар,  диалог әдісі.

Сабақтың көрнекілігі

Көрнекіліктер: плакаттар, тірек сызбалар, слайд түрінде.

Ұйымдастыру кезеңі

·         Оқушылармен сәлемдесу,  түгелдеу.

·         Оқушыларға бағалау парақшалары таратылады.

Үй  тапсырмасын  сұрау

1) Графикалық тест. Иә/Жоқ

1.Суда кальций және магний тұздарының болуы судың кермектігін тудырады. (Иә)

2. Кальций атомының сыртқы энергетикалық деңгейінде 3 электрон бар.(Жоқ)

3. Кальцийдің табиғатта ең көп таралған қосылытарының бірі кальций карбонаты СаСО_3. (Иә)

4. Алюминий атомының сыртқы энергетикалық деңгейінде 2 электрон бар.(Жоқ)

5. Жер қыртысының негізгі массасын алюмосиликаттар құрайды. (Иә)

6. Алюминий гидроксиді екідайлы қасиет көрсетпейді. (Жоқ)

7. Темір өзінің тұрақты қосылыстарында +2 және +3 тотығу дәрежелерін көрсетеді. (Иә)

8. Темір - жылтыр, күміс түстес қара метал, оның тығыздығы 7,87 г/см³ . (Жоқ)

9. Металдардың және олардың құймаларының қоршаған орта әсерінен желміруге ұшырауын химиялық және электрохимиялық деп екіге бөледі. (Иә)

10. Металлургия ақ және түсті деп бөлінеді. (Жоқ)

«Ой  қозғау»

2) Тақырып бойынша ашық сұрақтар

1. Егер суда кальций және магний гидрокарбонаттары болса онда ол қандай кермектікке жатады? (уақытша кермектік)

2. Егер суда кальций және магний гидрокарбонаттары болса онда ол қандай кермектікке жатады? (тұрақты кермектік)

3. Алюминий табиғатта таралуы бойынша нешінші орында тұр? (3)

4. Алюминий нешінші периодта орналасқан? (III)

5. Қай металды ерте заманда “аспан” немесе “жұлдыз” тасы деп атаған? (темір)

6. Қай элементтің 65%-ы қандағы гемоглобиннің құрамына кіреді? (темір)

7. Қоршаған орта факторларының әсерінен болатын металдың желіну құбылысын қалай атайды? (жемірілу)

8. Қай жерде 900-ге жуық полиметалл кен орындары табылған? (Алтай тауларының Қазақстанға қарасты жағында)

9. Металлургиялық зауыттарда темір кендерін өңдеу арқылы таза темір емес, оның нелері алынады?(құймалары – шойын мен болат)

Жаңа  сабақ

Генетикалық байланыс әр түрлі кластарға жататын заттар арасындағы байланыс.

Li → Li₂O → LiOH → Li₂CO₃

1) белгілеп аламыз қанша реакция теңдеуін жазатынымызды

2) оксидтің, негіздердің, тұздардың алынуын еске түсіреміз.

3) қандай заттарды қосу арқылы алатынымызды жазып реакция теңдеуін теңестіреміз.

Li → Li₂O алуымыз үшін оттегімен әрекеттестіреміз.

Li₂O → LiOH алуымыз үшін су қосамыз

LiOH → Li₂CO₃ алуымыз үшін қышқыл қосамыз.

1) 2Li+ O₂ = 2Li₂O (оксид)

2) Li₂O + H₂O = 2LiOH (негіз)

3) 2LiOH + H₂CO₃ = Li₂CO₃ + 2H₂O (тұз)

Тапсырмалар 

1- нұсқа

1) Cu → CuO → Cu(OH)₂ → CuSO₄

1) 2Cu + O₂ = 2CuO

2) CuO + H₂O = Cu(OH)₂

3) Cu(OH)₂ + H₂SO₄ = CuSO₄ + 2H₂O

2-нұсқа

2) S → SO₂→ SO₃ → H₂SO₄ → CaSO₄

1) S + O₂ = SO₂

2) 2SO₂ + O₂ = 2 SO₃

3) SO₃ + H₂O = H₂SO₄ 

4) Ca(OH)₂ + H₂SO₄ = CaSO₄ + 2H₂O

3-нұсқа

3)  Zn → ZnO → Zn(OH)₂ → ZnSO₄

1) 2Zn + O₂ = 2ZnO

2) ZnO + H₂O = Zn(OH)₂ 

3) Zn(OH)₂ + H₂SO₄ = ZnSO₄ + 2H₂O

Кейінгі  тапсырмалар

2. Деңгейлік тапсырма:

А - деңгейі

P → P₂O₅ → H₃PO₄ → K₃PO₄

1) 4P + 5O₂ = 2P₂O₅ 

2) P₂O₅  + 3H₂O = 2H₃PO₄ 

3) H₃PO₄ + 3KOH = K₃PO₄ + 3H₂O

В - деңгейі

Al → Al₂O₃ → Al(OH)₃ → Al₂(SO₄)₃ →AlCl₃

1) 4Al + 3O₂ = 2Al₂O₃

2) Al₂O₃ + 3H₂O = 2Al(OH)₃

3) 2Al(OH)₃ + 3H₂SO₄ = Al₂(SO₄)₃ + 6H₂O

4) Al₂(SO₄)₃ + 3BaCl₂ = 2AlCl₃ + 3BaSO₄

С- деңгей

S → SO₂→ SO₃ → H₂SO₄ → CuSO₄ → Cu(OH)₂ → CuO →Cu

1) S+ O₂ = SO₂

2) 2SO₂ + O₂ = 2 SO₃

3) SO₃ + H₂O = H₂SO₄ 

4) Cu(OH)₂ + H₂SO₄ = CuSO₄ + 2H₂O

5) CuSO₄ + 2NaOH = Cu(OH)₂ + Na₂SO₄

6) Cu(OH)₂ = CuO + H₂O

7) CuO + H₂ = Cu + H₂O

3. Сәйкестендіру.

Al - Күміс түстес ақ металл, жеңіл өте иілімді және жұмсақ

Ca - Ақ түсті қиын балқитын зат, қатты металл оның балқу темпреатурасы 851°С

Fe - Жылтыр күміс түстес ақ металл, иілімді, магниттелетін және оны жоғалтатын қасиеті бар

Бағалау

Әр оқушыға бағалау парағы беріледі, Оқушылар бағалау парақшаларына   критерий арқылы  бағалайды.

Кері байланыс

Бүгінгі сабақта  не  үйрендім?  Оқушы рефлексиясы стикерге  жазу.

Үйге тапсырма

 Cандық есептерді шығаруды үйрену 32 - 41 қайталау

Сабақ тақырыбы: «Су. Ерітінділер.» тарауы бойынша қорытындылау  сабағы.

Мектеп: №31

Күні: 17.03.2017 жыл

Мұғалімнің/студент- практиканттың Т.А.Ж.: Скакова Аяулым

Сынып: 8 «Ә»

Қатысқандар саны:

18

Қатыспағандар саны: 0

Сабақта қол жеткізілуге тиісті оқу мақсаты

Оқушылардың « Су. Ерітінділер. » тарауы бойынша білімдерін жүйелеп, тереңдету, қорытындылау;

Бағалау критерийлері

Топтың өзінің топ басшысы бағалау прағы бойынша бағалайды

Сабақ мақсаттары

Барлық оқушылар жасай алады:

. теориялық білімді практикада тиімді қолдану жолдарын үйренеді

Оқушылардың басым бөлігі (көптеген оқушылар жасай алулары керек):

. Форумаларды біле отырып есептерді шығара алады

Кейбір оқушылар жасай алуы тиіс:

.  есепті шығару әдістерімен қоса алгоритм құра алады және басқа тақырыптармен байланыстыра алады.

Тілдік мақсат

Оқушылар (сипаттай алады): Ерітінді, Еріткіш, еріген заттың формуласын біле отырып, формуланы өрнектей алады

Негізгі сөздер мен тіркестер: Ерітінді, еріткіш, еріген зат

Сыныптағы диалог/жазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер (Тілдік стратегиялар: оқылым, тыңдалым, жазылым, айтылым):

Талқылауға арналған тақырып:

. Су тақырыбына байланысты сұрақтарға жауап бере алады

Сіз неліктен...екенін айта аласыз ба?

. Оқушылар формуланы ерітіндіге байланысты формуланы ықшамдай алады.

Жазбаша қолдаулар:

. Реакция теңдеуін толық аяқтап, берілген есепті шығарады

Алдыңғы білім

Сұрақтарға жауап беру өткен тақырыптар бойынша

Жоспар

Сабақ кезеңдері

Сабақта жоспарланған оқыту іс - әрекеттері

Оқыту ресурстары

Басы

2. Ұйымдастыру:

• Амандасу,

• Топқа бөлу,

4. Топ -« Еріткіш»

5. Топ – « Еріген зат»

6. Топ – «Ерітінділер»

II. Негізгі бөлім:

2. II кезең – «Бой сергіту»

Әр топқа 6 сұрақтан  қойылады, сұрақтардың дұрыс жауаптарын топ басшысы ортақ бағалау парағына белгілеп отырады.

«Еріткіш» тобының сұрақтары:

1. Су жер бетінің қандай бөлігін алып жатыр?

2. Су молекуласының құрамы қандай?

3. Ерітінділер деген не?

4. Негіздер қандай топтарға бөлінеді?

5. Ерітіндідегі еріген заттың массалық үлесінің қалай есептейді?

6.Судың физикалық қасиеттерін атаңдар?

«Еріген зат» тобының сұрақтары:

1. Судың табиғатта кездесетін агрегаттық күйлерін атаңдар?

2. Судың салыстырмалы молекулалық маммасы қанша?

3.Суды қоспадан тазарту жолдары?

4.Екі газдан тұратын сүйықтық?

5.Еріген заттың массасын қалай есептейміз?

6. Ерітінділерді қолдану салаларын атаңдар?

«Ерітінділер» тобының сұрақтары:

1. Ауыз су қалай тазаланады?

2. Судың ластануының қандай түрлері бар?

3. Неліктен мұз суда жүзеді?

4. Судың агрегаттық күйі?

5. Су адам денесінде қанша пайыз?

6.Судық қолданылуы?

Сұрақтар карточка түрінде әр топқа беріледі

Ортасы

2. III. кезең: «Ойлан, тап» ойыны.

Тақтаға әр топтан бір оқушы шығып берілген тапсырманы орындайды.

Тапсырмаларда берілген реакция теңдеулерін аяқтап, коэфициентерді қою керек.Тотығу – тотықсыздау реакциясын құру. Тапсырманы орындау үшін 5 минут уақыт беріледі.

«Еріткіш» тобының тапсырмасы:

1.Ва+О₂→                    2.К+H₂ O→              3.NaOH+ FeCl₃→ 

«Еріген зат» тобы:

1.Mg + O₂ →            2.H₂ O+ Na→              3.HCl+NaOH→

«Ерітіндідер» тобы:

1.Zn+HCl→                2.K+O₂→                   3. H₂SO₄ +NaOH→

Менделеев кестесі, тақта, карточкалар әр топқа

Соңы

2. IV. кезең: «Есепке кім жүйрік?» 

«Еріткіш» тобы:

1. 20г ас тұзын 120 г суға еріткенде, алынған ерітіндінң массалық үлесін есептеңдер.

2. Массасы 3,4 г натрий тұз қышқылымен әрекеттескенде түзілген сутегінің массасын және көлемін тап.

 «Еріген зат» тобы:

1. 40г  натрий хлоридін  суда еріткенде, 300 г ерітінді алынды, алынған ерітіндідегі тұздың массалық  үлесі қандай?

2. Массасы 2,5 г литий тұз қышқылымен әрекеттескенде түзілген сутегінің массасын және көлемін тап

«Ерітінділер» тобы:

1.250г 15%-ды ерітінді дайындау үшін неше г тұз және неше г су қажет болады?

2. Массасы 1,5 г алюминий тұз қышқылымен әрекеттескенде түзілген сутегінің массасын және көлемін тап

VI. Үйге тапсырма. Өткен тақырыптарды қайталау

Менделеев кестесі, тақта, карточкалар әр топқа

Қосымша ақпарат

Бөліп оқыту, Көбірек қолдау көрсету үшін Сіз не істейсіз? Қабілеті жоғары оқушылар алдында қандай міндеттерді қоюды жоспарлайсыз? Топтық жұмыс және тұспалдап бағыт бағдар беремін

Бағалау – Оқушылардың материалды меңгеру деңгейін қалайша тексеруді көздейсіз?Бағалау парағы әр топтың басшысы бағалайды өз тобының оқушыларын

Пәнаралық байланыс

Денсаулық пен қауіпсіздік ережелері

АКТ
Құндылықтармен байланыс (тәрбие). Математика, әдебиет, география, физика, биология.

Бірін бірі сыйлау, қасындағы сыныптастарына көмектесу, түсіндіру ұйымшылдыққа үйрету.

Рефлексия

Сабақ мақсаттары/оқыту мақсаттары қол жетімді болды ма? Бүгін оқушылар нені үйренді? Оқыту ортасы қандай болды? Менің бөліп оқытқаным өз мәнінде жүзеге асты ма? Мен өз уақытымды ұтымды пайдалана алдым ба? Мен жоспарыма қандай өзгерістер енгіздім және неліктен?

Берілген бөлімді өз сабағыңызға рефлексия жүргізу үшін пайдаланыңыз. Сабағыңызға қатысты сол жақта келтірілген сұрақтарға жауап беріңіз.

Оқушылар Су,Ерітінділер тақырыбын біле отырып сұрақтарға жауап бере алды, өткен тақырыптар бойынша есептер шығара алады және реакция теңдеулерін аяқтады, уақытты үнемді пайдалана алдым, сабағым жалпы өз деңгейінде өтті

Қорытынды бағалау

Ең жақсы өткен екі дүниені атап көрсетіңіз (оқытуға және үйренуге қатысты)

Қандай екі дүние сабақтың одан да жақсы өтуіне ықпалын тигізуші еді? (оқытуға және үйренуге қатысты)

Осы сабақтың барысында менің келесі сабағыма қажет болуы мүмкін барлық сынып немесе жекелеген оқушылар туралы қандай ақпаратты алдым?

Сабақ тақырыбы:  3-сандық есептер. Құрамында белгілі қоспасы бар басқа заттың массасын реакция теңдеуі бойынша есептеу

Мектеп: №31

Күні  17.02.2017

Мұғалім есімі   Скакова Аяулым Аскатовна

Сынып  9

Қатысқандар саны: 23

қатыспағандар саны:0

Сабақ негізделген оқу мақсаты

   Құрамында белгілі қоспасы бар басқа заттың массасын реакция теңдеулері бойынша есептеулерді шығару әдістерін меңгереді

Оқу нәтижелері

• Барлық оқушылар: теориялық білімді практикада тиімді қолдану жолдарын үйренеді

Оқушылардың басым бөлігі

 сандық есептер шығаруда тиімді жолдарын қолдануға дағдыланады

Кейбір оқушылар

 есепті шығару әдістерімен қоса алгоритм құра алады және басқа тақырыптармен байланыстыра алады.

Тілдік мақсат

Оқушылар:  .... (істей) алады.   Есепті шығару үшін реакцияға түсетін заттардың қайсысы толық әрекеттесетінін және қайсысы артық берілгенін анықтай алады,   осыдан ары қарай есептеулер толық жұмсалған зат бойынша жүргізеді.

Негізгі сөздер мен тіркестер:   реакция теңдеуі, m, ν. V , пропорция

Сыныптағы диалог (жазылым) үшін пайдалы тілдік бірліктер   сабақ мазмұны бойынша алгоритм құрайды , есепті шығарады, талқылайды

Талқылауға арналған тармақтар: 

 есептің мазмұны , берілгені, берілген және теориялық мәндер,  артық алынған затты анықтайды, толық реакцияға түскен зат бойынша    есептейді

Сіз неліктен  ......   екенін айта аласыз ба?   Сандық есепті шығару үшін химиялық реакция теңдеуін қатесіз жазу керектігі ескеріледі

Жазылым бойынша ұсыныстар:  Алгоритм бойынша  есепті жазып шығара алады

Алдыңғы оқу

  Үй тапсырмасы: Тест арқылы алу

1. темірдің көміртекпен (массасы бойынша 2-4%) және аздаған басқа қоспалары (S, Mn, S,P) бар құймасы не деп аталады.

а) болат ә)шойын б) темір

2 Fe₂ O₃ +?=2Fe+3CO₂ сұрақ белгісінің орнына қай қосылыс жазылады?

а) 3CO ә) 3C б) 2Fe

3.Шойын нешеге бөлінеді және қандай боп?

А) Сұр және ақ ә)Ақ және қара б) қызыл және ақ

4. Көміртектің және басқа да зиянды қоспалардың, күкірт пен фосфордың көп бөлігін аластап шығару қалай аталады?

а) Болаттан шойын дайындау ә) Темірден болат дайындау б) Шойыннан болат дайындау

5.Метталлургия нешеге бөлінеді және қандай?

а) түсті және ақ ә) қара және түсті б) қара және сұр

6. Fe₂ O₃ +? = 2Fe+3CO көрсетілген реакция теңдеуіне қай зат қатысады?

А) 3CO ә) 3C б) Cu(ОН)2.

7. Түсті металлургия нешеге топқа бөлінеді?

А) 3 ә) 4 б) 2

8. Жоғары температурада жүргізілетін металдық процесс қалай аталады?

А) пирометаллургия ә) гидрометаллургия б) электрометаллургия

9. Металлургиялық процессте сулы ерітінді қолданса, онда бұл процессті қалай аталады?

А) гидрометаллургия ә) пирометаллургия б) электрометаллургия

10. Металдарды электр тоғымен тотықсыздандыру процессі қалай аталады?

А) пирометаллургия ә) гидрометаллургия б) электрометаллургия

Сынақ: ( 10 мин )

11. Қазіргі кезде елімізде өндірілетін темір кенінің 90% - ын қай кен алабы өндіреді.

А) Лисаков ә) Кенді Алтай б) Қостанай кен алабы

12. Қай кен байыту комбинаты дүниежүзінде темір кенін өндіретін ірі 15 компаниның қатарына кіреді?

А) Лисаков және Соколов-Сарыбай ә) Кенді Алтай және Қашар

б) Қостанай кен алабы және Аят

13. 900- ге жуық полиметалл кен орындары қай жерде табылған?

А) Қазақстанға қарасты Алтай тауларында ә) Қостанай облысы б) Аят кен орыны

14. Мыс, қорғасын, мырыш, никель, кобальт, алюминий, марганец т.б металдардың кендері кездеседі?

А)Ақтобе ә) Жезқазған б) Қостанай

15. Қай жерде қорғасын, мырыш, ванадий, темір кендері көптеп кездеседі?

А) Тоғай иінінде ә) Қаратау жоталарында б) Қостанай кен алабы

Жоспар

Жоспарланған уақыт

Жоспарланған  жаттығулар

Ресурстар

Басталуы

 Ұйымдастыру:  1.  Жақсы ахуал қалыптастырылады.

 Күлкімізбен, жақсылықпен бөлісуді үйренейік!

Біздің күлкіміз көңілді, (қолдарын еріндерінің шетінежақындатады)

Жеткізсін жылу мен шаттықты. (қолдарын жүректерінің

тұсына қояды)

Бөліскен жақсы ғой өмірде, (қолдарын алға созады,саусақтары күн сияқты)

Қуаныш, мейірім, бақытты. (қолдарын екі жаққа созады).

2. Топқа біріктіріледі  (алдынғы сабақта біріктірілді)

 3. Сабақтың тақырыбын табады

4. сабақ мақсатын бірлесіп анықтайды.

ПЖ

слайд

Ортасы

Табиғатта таза заттар кездеспейді. Металдар мен тау жыныстарында негізгі заттан басқа әртүрлі қоспалар болады. Химиялық реакция жүрген кезде, әсіресе өнімнің сандық шығымын есептегенде, қоспаның сәйкес реакцияларға түспейтіндігін ескерген жөн. Есепті дұрыс жүргізу үшін реакцияға түсетін таза заттың массасын білу қажет.

1. Мысал: Құрамында 8% қоспасы бар 300кг әктасты өртегенде алынатын сөндірілмеген әктің массасын есептеңдер?

Берігені: Шешіуі:

W(қоспа)= 8% 1. Реакция теңдеуін жазамыз:

m (CaCO₃) = 300 г CaCO₃ = CaO + CO₂

Табу керек? 2. Формуланы жазамыз :

m(CaO)=? W( таза зат) = m таза зат / m жалпы *100%

3. Табиғи әктастың құрамындағы таза заттың массалық үлесін табамыз:

W( таза зат) = 100 – 8 = 92%

4. Формуланы түрлендіріп есептеу :

m (таза зат)= W( таза зат) * m (жалпы )/ 100%

m(CaCO₃) = 92% * 300 /100% = 276кг

5. Реакция теңдеуі бойынша есептеу:

276кг х кг

CaCO₃ = CaO + CO₂

V 1 моль 1 моль

M 100кг/мол 56кг/моль

m 100кг 56кг

276кг CaCO₃ ------- хкг CaO

100кг CaCO₃ --------56кг CaO

Х = 276*56/100= 154,6кг

Жауабы: m(CaO)= 154,6кг

Осыған ұқсас кері есетерді де шығаруға болады.

2. Мысал: Массасы 30кг әктасқа тұз қышқылымен әсер еткенде 5,6 м³ (қ.ж ) көмірқышқыл газы түзілді. Табиғи әктастағы қосапның массалық үлесін есептеңдер?

Берілгені: Шешіуі: Реакция теңдеуін жазамыз:

V(CO₂ ) = 5,6 м³ Х кг 5,6 м³

m(CaCO₃ ) = 30кг CaCO₃ + 2HCl = CO₂ + H₂O

Табу керек? v 1 моль 1моль

W( Қоспа )=? M 100кг/ мол Vm 22,4м³/моль

m 100кг V 22,4м³

Пропорция арқылы CaCO₃ таза массасын табу:

Х кг CaCO₃ ----------- 5,6 м³ CO₂

100кг CaCO₃-----------22,4м³ CO₂

Х = 100*5,6/22,4= 25 кг CaCO₃

Қоспаның массасын тауып алып, массалық үлесін табамыз:

m( қоспа) = m(жалпы) - m(таза зат)

m( қоспа) = 30 – 25 = 5кг

W( қоспа) = m қоспа / m жалпы *100%

W( қоспа)= 5/30*100= 16,7%

Жауабы: W(қоспа)=16,7%

1. Құрмында алюминий бар минералдардың:

а) каолиниттің Al₂O_{3 *} 2SiO_{2 *} 2H₂O

ә) ортоклаздың K₂O * Al₂O₃ * 6SiO₂

б) нефелиннің Na₂O * Al₂O₃ * 2SiO₂

құрамындағы алюминийдің массалық үлесін есептеп, қайсысының құрамында алюминийдің көп екенін табыңдар.

Берігені: Шешіуі:

Mr(каолинит)= 266 г/моль

Mr (ортоклаз) = 580 г/моль

Mr (нефелин) = 292 г/моль

Т/К w-?

жауабы: Al₂O_{3 *} 2SiO_{2 *} 2H₂O > Na₂O * Al₂O₃ * 2SiO₂ > Na₂O * Al₂O₃ * 2SiO₂

2. Валенттілігі үшке тең металл оксидіндегі металдың массалық үлесі 52,94

Осы оксидтің формуласын анықтаңдар.

Берілгені: Шешіуі:

Ме₂О₃ W( О) = 100 – 52,94 = 47,06 %

w (Ме ) = 52,94 3 = 48

Табу керек? 48 ________47,06 %

( Ме)=? 2x ________52,94

=54

Жауабы: Al₂O₃

3. Алюминийді

а) сілті NaOH ерітіндісімен

ә) қышқыл H₂SO₄ ерітіндісімен

әрекеттестіріп сутек алуға болады. Екі жағдайда да реакцияға 6,75 г алюминий қатысқанда бөлінетін сутектің массасын табыңдар.

Берілгені: Шешіуі: Реакция теңдеуін жазамыз:

m (Al ) = 6,75 г 6,75 г Х кг

2Al +6NaOH= 2Na₃AlO₃ + 3H₂

Табу керек? v 2 моль 3моль

m (H₂) - ? M 54 г/ моль 6 г/моль

m 54 г 6 г

Пропорция арқылы H₂ таза массасын табу:

Х = 6,75 *6 / 54= 0,75 г

6,75 г Х кг

2Al +3H₂SO₄ = Al₂ (SO₄ )₃ + 3H₂

v 2 моль 3моль

M 54 г/ моль 6 г/моль

m 54 г 6 г

Пропорция арқылы H₂ таза массасын табу:

Х = 6,75 *6 / 54= 0,75 г

Жауабы: 0,75 г

4) Массасы 35г әктасты қыздырғанда 16 г кальций оксиді түзілді. Әктастың құрамындағы кальций оксидінің массалық үлесін есептеңдер.

Берілгені: Шешіуі: Реакция теңдеуін жазамыз:

m (CaCO₃) = 35 г 35г Х кг

m (CaO) = 16 г CaCO₃ = CaO + CO₂

Табу керек? v 1 моль 1моль

w (СаО) - ? M 100 г/ моль 56 г/моль

m 100г 56 г

Пропорция арқылы СаО таза массасын табу:

35г CaCO₃ ________Х г СаО

100кг CaCO₃ ________ 56г СаО

Х = 35 *56/ 100 = 19,6 г (СаО)

19,6 г ________100

16г ________ Х

Х = 16 * 100/ 19,6 = 81,6 (СаО)

Жауабы: w (СаО) = 81,6

5) Төмендегі айналымдарды қалай жүзеге асыруға болады:

Fe—>FeCl₂ —>FeCl₃—>Fe(OH)₃—>Fe₂O₃

Сәйкес реакциялардың молекулалық және иондық теңдеулерін жазыңдар

Үйге тапсырма 1 мин

Cандық есептерді шығаруды үйрену 32 - 41 қайталау

Д.И.  Менделеевтің периодтық жүйесі, Н.Н.Бекетовтың «кернеулік қатары», «ерігіштік кесте». Есеп үлгісі

Аяқталуы

  есеп шығару барысында химия туралы қандай білімдер қажет болғандығын талқылайды

«Артық-кемнің» есептерін дұрыс шығару үшін бізге осыған дейінгі қандай білімдеріміз қажет болды, нені еске түсіру керек екен, бүгінгі тақырыпты меңгердім деп ойлайсыңдар ма?

«Нені білдім? Нені білгім келеді?» кестесін толтыру

 Кітапты толтыру

Стикерлер тобы

бағалау стикерлері

Қосымша ақпарат    2 -тапсырма  ҚР-ның кендері картадан слайд арқылы

Оқушыларды  бағалау таратқан стикерлер бойынша баға беріледі топта жеке оқушы бағаланып отырады . Өзін-өзі және өзгені бағалайды

Үйге тапсырма       бақылау жұмысына дайындық есептер жинағынан есептер шығарады

Саралау - Сіз қосымша көмек көрсетуді қалай жоспарлайсыз?

Бағалау - оқушылардың үйренгенін тексеруді қалай жоспарлайыз?

Пәнаралық байланыс

Қауіпсіздік және еңбекті қорғау ережелері

АКТ  құзыреттілігі

 итермелеу сұрақ қоя отырып жауапты тез ойлануына көмектесемін

 әр есепті шығарып болған кезде не істегені туралы  түрткі сұрақтарға жауап аламын

физика математика

қауіпсіздік ережесін еске түсіреді.

Рефлексия

Сабақтың оқу мақсаты шынайы ма?

Бүгін оқушылар не білді?

Сыныптағы ахуал қандай болды?

Мен орындаған саралау шаралары тиімді болды ма?

Мен бүкіл уақыт ішінде үлгердім бе?

Мен өз жоспарыма қандай түзетулер енгіздім және неліктен?

   Қорытынды бағамдау

Қандай екі нәрсе табысты болды? (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)

 1.

 2.

Қандай екі нәрсе сабақты жақсарта алды? (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)

1.

 2.

Сабақ барысында мен сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды жетілдіруге көмектесетін не білдім?

1.

2.

Сабақ тақырыбы:   Шойын мен Болат және Табиғаттағы металдар.Метталлургия. Қазақстанда кендерден металл алу

Мектеп: №31

Күні  10.02.2017

Мұғалім есімі   Скакова Аяулым Аскатовна

Сынып  9«А»

Қатысқандар саны: 20

қатыспағандар саны:3

Сабақ негізделген оқу мақсаты

   Шойын мен болатқа және Металлургияға жалпы сипаттама беру. Еліміздегі кен орындары туралы түсінік беру.

Оқу нәтижелері

• Барлық оқушылар: теориялық білімді практикада тиімді қолдану жолдарын үйренеді

Оқушылардың басым бөлігі

 Шойын мен болатты ажырата біледі, Еліміздегі кен орындарын біледі

Кейбір оқушылар

 Шойын мен болатты ажырата алады, кейбір оқушылар еліміздегі кен орындарын картадан белгілей алады.

Тілдік мақсат

Оқушылар:  .... (істей) алады.   Металдардың нешеге бөлінетінін, қара, металлургия мен түсті металлургияны ажырата алады

Негізгі сөздер мен тіркестер:   реакция теңдеуі, металлургия, кен, шойын, болат

Сыныптағы диалог (жазылым) үшін пайдалы тілдік бірліктер   сабақ мазмұны бойынша алгоритм құрайды , реакция теңдеуін жазу барысында талқылайды.

Талқылауға арналған тармақтар: 

 Шойынның бөлінуі, болат, кен, металлургияның бөлінуі

Сіз неліктен  ......   екенін айта аласыз ба? Химиялық реакция теңдеуін қатесіз жазу керектігі ескеріледі

Жазылым бойынша ұсыныстар:  Химиялық реакция теңдеуін тоық жазу.

Алдыңғы оқу

  Үй тапсырмасы:

1. " Алтынұяшықтар" сұрақ -жауап..

1. Темір ------ түстес ------- металл. (Күміс , ақ )

2. Темір иілімді,------- қасиеті бар, тығыздығы-------. (Магниттелетін, 3,87г/см)

3. “Темірді қызған кезде соқ” қандай физикалық қасиетіне негізделген?(Созылғыштығына)

4. Fe₂O₃ , FeO-оксидтерін қасиетіне қарай қандай оксидке жатқызуға болады? (Негіздік)

5. Темір гидроксидтерін қалай алады? (Олардың сәйкес тұздарына сілтімен әсер ету арқылы)

6. Бос жерлерді толтыр: Fe(OH)₂ + .....= Fe(NO₃)₂ + 2H₂O .( 2HNO₃)

7. Қоршаған орта факторларының әсерінен болатын металдың желіну құбылысын не деп атаймыз. (Жемірілу (коррозия))

8. FeO мен Fe₂O₃ – қандай түсті ұнтақтар және суда ери ма?(FeO қара түсті ал Fe₂O₃ қызыл күрең түсті, екі оксидте суда ерімейді)

9. Реакция теңдеуін аяқта: Fe + CuCl2 = (Fe + CuCl2 = FeCl2 + Cu)

10. Өнеркәсіпте темірді қалай алады?( Темірді оның оксидтерінен сутекпен, алюминиймен немесе көміртек (II) оксидімен тотықсыздандырып алады.)

11. Трансформаторларда, электромоторларда көбіне нені пайдаланылады?(Темірдің құймалары – шойын мен болат)

12. Кернеу қатарында күмістен соң орналасқан металдар қалай аталады және олар бүліне ма? (“Бекзат металдар” бүлінбейді )

13. Желміруге баяу ұшырайтын металдарды көрсет (Mg, Zn, Al, Cr, Ni.)

14. Жемірілу нешеге бөлінеді атап көрсет. (2 –ге химилық және электрохимиялық)

Жоспар

Жоспарланған уақыт

Жоспарланған  жаттығулар

Ресурстар

Басталуы

 Ұйымдастыру:  1.  Жақсы ахуал қалыптастырылады.

2. Сәлемдесу, оқушыларды түгелдеу.
3. Оқушылардың назарын сабаққа аудару.

4. Жаңа сабақтың тақырыбын айтып өту

  Д.И.  Менделеевтің периодтық жүйесі, Н.Н.Бекетовтың «кернеулік қатары», интер белсенді тақта

Ортасы

ІІІ Жаңа сабақ: 18 мин.

Металлургиялық зауыттарда темір кендерін өңдеу арқылы таза емес , оның құймалары - шойын мен болат алынады.

Шойын - темірдің көміртекпен (массасы бойынша 2-4%) және аздаған басқа қоспалары (S, Mn, S,P) бар құймасы.

Шойын қара металлургияның бастапқы өнімі , ол темір оксидтерін көміртек (II) оксидімен СО немесе кокспен тотықсыздандырғанда түзіледі.

Fe₂ O₃ +3CO=2Fe+3CO₂

Fe₂ O₃ +3C=2Fe+3CO

Шойын морт келеді, соғу,а және жаншуға көнбейді. Шойын екіге бөлінеді. Ақ шойындағы темір көміртекпен қосылыс түрінде ( Fe₃C цементит) болады, ақ шойын әрі қарай болат алуға жұмсалады. Сұр шойынның құрамында графит түрінде көміртегі бар. Көптеген металдардан айырмашылы - шойын қатайғанда ұлғаяды , Оның бұл ерекшелігін күрделі конфигурациялы әртүрлі тетіктер алуға және пішіндеп (фосонды) құюға пайдаланады мұндай шойынды құю шойыны деп атайды.

Болат та шойын сияқты көміртекпен ( массалық үлесі 2% - дан аз болуы тиіс) және басқа элементтермен құймасы. Болат бүгінгі күннің ең басты конструкциялық матералы.

Шойыннан болат дайындау дегеніміз - ондағы көміртектің және басқа да зиянды қоспалардың, күкірт пен фосфордың көп бөлігін аластап шығару. Қатты болаттарда көміртек 0,3 - 1,7% болады, ал жұмсақ болатта ол 0,3% - да төмен болады.

Болаттың қасиеттерін оның құймасы легирлеуші элементтер енгізіп өзгетуге болады. Мәселен хром болаттың беріктігі мен қатттылығын арттырады. Молибден және ванадий қосылса, болат жоғары температура мен қысымда да өз қасиеттерін сақтап қалады, марганец болатқа соққыға қарсы тұрақтылық қасиет береді. Егер болаттың құрамына хром никель қосылса, желміруге қарсы беріктік қасиет пайда болады.

Металдар табиғатта көбіне қосылыстар түрінде кездеседі. Белсенділігі тым төмен металдар (Cu, Ag, Au, Pt) ғана сом күйінде кездеседі. Кернеу қатарындағы литийден магнийге дейінгі орналасқандары - ең белсенді металдар. Олар табиғатта тұздар: хлоридтер, сульфаттар, карбонаттар, фосфаттар, әсіресе силикаттар түрінде кең таралған.

Орташа белсенділігі бар металдар (магнийден сынапқа дейін) жер қыртысында көбіне оксидтер мен сульфидтер түрінде кездеседі, бірақ оларда тұзтектес минералдары да бар. Өнеркәсіптік әдіспен металдар алынатын минералдарды кендер деп атайды. Егер кеннің құрамында бірнеше металдың қосылыстары кездессе, оларды полиметалл кендерге жатқызады.

Металлургия - табиғи шикізаттардан металдарды өнеркәсіптік жолмен өндіру әдістерімен айналысатын ғылым мен техникның және өндірістің саласы.Оны қара және түсті металлургия деп бөледі.

Қара метталлургияға темір, марганец, хром және осы металдардың құймалары.

Түсті металлургияға қалған металдар жатады. Түсті металдар өзара 4 топқа жіктеледі.

1. Ауыр ( мыс, қорғасын, қалайы, мырыш, никель, кадмий)

2. Жеңіл ( Al, Mg, Ca және сілтілік және сілтілік жер металдар)

3. Бағалы немесе асыл металдар ( Pt, иридий, осмий, палладий, рутений, алтын, родий, күміс.)

4. Сирек кездесетін қалған металдардың барлығы. Сирек кездесетін металдардың өзін былай жіктеуге болады.

Қиын балқитын: вольфрам, молибден, ванадий, цирконий, титан, кобальт, ниобий.

Шашыраңқы: Гелий, галий, талий, индий, рений.

Сирек кездесетін жер металдар: Лантаноидтар

Радиоактивті: таллий, радий, актиний, протоактиний, уран.

Жасанды: полоний, астат, нептун, плутоний.

Металды кендерден алу үшін бос жыныстан бөіп алады. Металды онымен химиялық байланысатын элементтерден міндетті түрде ажырату керек. Бұл процессті металлургиялық процесс деп атайды.

Жоғары температурада жүргізілетін металдық процесс пирометаллургия деп аталады. Пирометаллургия (грек. руr — от және металлургия) — жоғары температураларда өтетін металлургиялық процестердің жиынтығы (күйдіру, қорыту, конвертерлеу, тазарту және айдау)

Металлургиялық процессте сулы ерітінді қолданса, онда бұл процессті гидрометаллургия деп атайды.

Электрометаллургия - металдарды электр тоғымен тотықсыздандыру.

Металлотермия - Металдарды белсендірек металдармен тотықсыздандыру.

IV.Жаңа сабақты бекіту 10мин.

1. темірдің көміртекпен (массасы бойынша 2-4%) және аздаған басқа қоспалары (S, Mn, S,P) бар құймасы не деп аталады.

а) болат ә)шойын б) темір

2 Fe₂ O₃ +?=2Fe+3CO₂ сұрақ белгісінің орнына қай қосылыс жазылады?

а) 3CO ә) 3C б) 2Fe

3.Шойын нешеге бөлінеді және қандай боп?

А) Сұр және ақ ә)Ақ және қара б) қызыл және ақ

4. Көміртектің және басқа да зиянды қоспалардың, күкірт пен фосфордың көп бөлігін аластап шығару қалай аталады?

а) Болаттан шойын дайындау ә) Темірден болат дайындау б) Шойыннан болат дайындау

5.Метталлургия нешеге бөлінеді және қандай?

а) түсті және ақ ә) қара және түсті б) қара және сұр

6. Fe₂ O₃ +? = 2Fe+3CO көрсетілген реакция теңдеуіне қай зат қатысады?

А) 3CO ә) 3C б) Cu(ОН)2.

7. Түсті металлургия нешеге топқа бөлінеді?

А) 3 ә) 4 б) 2

8. Жоғары температурада жүргізілетін металдық процесс қалай аталады?

А) пирометаллургия ә) гидрометаллургия б) электрометаллургия

9. Металлургиялық процессте сулы ерітінді қолданса, онда бұл процессті қалай аталады?

А) гидрометаллургия ә) пирометаллургия б) электрометаллургия

10. Металдарды электр тоғымен тотықсыздандыру процессі қалай аталады?

А) пирометаллургия ә) гидрометаллургия б) электрометаллургия

Сынақ: ( 10 мин )

11. Қазіргі кезде елімізде өндірілетін темір кенінің 90% - ын қай кен алабы өндіреді.

А) Лисаков ә) Кенді Алтай б) Қостанай кен алабы

12. Қай кен байыту комбинаты дүниежүзінде темір кенін өндіретін ірі 15 компаниның қатарына кіреді?

А) Лисаков және Соколов-Сарыбай ә) Кенді Алтай және Қашар

б) Қостанай кен алабы және Аят

13. 900- ге жуық полиметалл кен орындары қай жерде табылған?

А) Қазақстанға қарасты Алтай тауларында ә) Қостанай облысы б) Аят кен орыны

14. Мыс, қорғасын, мырыш, никель, кобальт, алюминий, марганец т.б металдардың кендері кездеседі?

А)Ақтобе ә) Жезқазған б) Қостанай

15. Қай жерде қорғасын, мырыш, ванадий, темір кендері көптеп кездеседі?

А) Тоғай иінінде ә) Қаратау жоталарында б) Қостанай кен алабы

Оқулық бойыншы 175 беттегі 5 тапсырма және 181 беттегі 8 тапсырма

V. Үйге тапсырма 1 мин

40-41 оқу және 162 беттегі 6- тапсырма

Д.И.  Менделеевтің периодтық жүйесі, Н.Н.Бекетовтың «кернеулік қатары», «ерігіштік кесте». 

Аяқталуы

  есеп шығару барысында химия туралы қандай білімдер қажет болғандығын талқылайды

«Артық-кемнің» есептерін дұрыс шығару үшін бізге осыған дейінгі қандай білімдеріміз қажет болды, нені еске түсіру керек екен, бүгінгі тақырыпты меңгердім деп ойлайсыңдар ма?

«Нені білдім? Нені білгім келеді?» кестесін толтыру

 Кітапты толтыру

Стикерлер тобы

бағалау стикерлері

Қосымша ақпарат    2 -тапсырма  ҚР-ның кендері картадан слайд арқылы

Оқушыларды  бағалау таратқан стикерлер бойынша баға беріледі топта жеке оқушы бағаланып отырады . Өзін-өзі және өзгені бағалайды

Үйге тапсырма       бақылау жұмысына дайындық есептер жинағынан есептер шығарады