Қылмыстық құқық — қылмыстарды, олар үшін қылмыстық жауаптылықты және жазалау түрлерін айқындайтын құқық саласы.

Қысқаша әрі жүйелі түрде ?

Негізгі ұғымдары

• Қылмыс — қылмыстық заңмен тыйым салынған, қоғамға қауіпті әрекет (немесе әрекетсіздік).

• Қылмыстық жауаптылық — қылмыс жасаған тұлғаға мемлекет атынан қолданылатын құқықтық салдар.

• Жаза — сот тағайындайтын мәжбүрлеу шарасы (айыппұл, қоғамдық жұмыстар, бас бостандығынан айыру т.б.).

Міндеттері

• Қоғамдық тәртіпті, адам құқықтарын қорғау

• Қылмыстың алдын алу

• Әділ жазалау мен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету

Құрылымы

1. Жалпы бөлім
   – қылмыстың ұғымы
   – кінә, ниет, абайсыздық
   – жаза түрлері, жаза тағайындау қағидалары

2. Ерекше бөлім
   – нақты қылмыс түрлері (ұрлық, алаяқтық, кісі өлтіру т.б.)
   – әр қылмысқа арналған санкциялар

Қайнар көзі (Қазақстанда)

• Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі

Егер қаласаң, нақтырақ айтып берейін:

• студентке арналған түсіндірме керек пе?

• мысалдармен түсіндірейін бе?

• белгілі бір қылмыс түрі қызықтыра ма?

9-сыныпқа арналған “Қылмыстық құқық” тақырыбы бойынша 20 тестік деңгейлеп тапсырма. Оңай → орта → күрделі деңгеймен құрылған.

? I деңгей (жеңіл) – 1–7 сұрақ

(Негізгі ұғымдарды білу)

1. Қылмыстық құқық нені реттейді?
A) Отбасылық қатынастарды
B) Қылмыстар мен жазаларды
C) Еңбек қатынастарын
D) Әкімшілік тәртіпті

2. Қылмыс дегеніміз не?
A) Кез келген құқық бұзушылық
B) Қоғамға қауіпті, заңмен тыйым салынған әрекет
C) Тәртіп бұзу
D) Әдепсіз мінез-құлық

3. Қылмыстық құқықтың негізгі қайнар көзі:
A) Конституция
B) Азаматтық кодекс
C) Қылмыстық кодекс
D) Еңбек кодексі

4. Қылмыстық жауаптылық қай жастан басталады (жалпы ереже)?
A) 14 жастан
B) 15 жастан
C) 16 жастан
D) 18 жастан

5. Қылмыстық жазаға қайсысы жатады?
A) Ескерту
B) Айыппұл
C) Сөгіс
D) Қызметтен босату

6. Қылмысты жасаған адам қалай аталады?
A) Жәбірленуші
B) Куә
C) Қылмыскер
D) Айыптаушы

7. Қылмыстық құқық қандай құқық саласына жатады?
A) Жеке
B) Қоғамдық
C) Бұқаралық (жария)
D) Халықаралық

? II деңгей (орта) – 8–14 сұрақ

(Түсіну және қолдану)

8. Қылмыстың объектісі дегеніміз:
A) Қылмыскердің өзі
B) Қылмыс жасалған зат
C) Қорғалатын қоғамдық қатынас
D) Қылмыс құралы

9. Қасақана қылмыс дегеніміз:
A) Абайсызда жасалған
B) Ниетсіз жасалған
C) Саналы түрде жасалған
D) Кездейсоқ жасалған

10. Абайсызда жасалған қылмысқа тән белгі:
A) Алдын ала жоспарлау
B) Ниеттің болмауы
C) Қасақаналық
D) Кек алу

11. Қылмыстың субъектісі кім болуы мүмкін?
A) Кез келген адам
B) Тек лауазымды тұлға
C) Белгілі жасқа толған, есі дұрыс адам
D) Тек ер адам

12. Жаза тағайындауды кім жүзеге асырады?
A) Полиция
B) Прокуратура
C) Сот
D) Әкімдік

13. Төмендегінің қайсысы қылмысқа жатады?
A) Сабаққа кешігу
B) Ұялы телефонды ұрлау
C) Сабақтан қалу
D) Мектеп ережесін бұзу

14. Кәмелетке толмағандарға қолданылатын жаза:
A) Өлім жазасы
B) Бас бостандығынан айыру
C) Тәрбиелік әсер ету шаралары
D) Әскери жаза

? III деңгей (күрделі) – 15–20 сұрақ

(Талдау және ойлау)

15. Қылмыстық құқықтың басты мақсаты:
A) Жазалау ғана
B) Табыс табу
C) Қоғамды қорғау және алдын алу
D) Бақылау орнату

16. Егер адам қылмыс жасағанын түсінбей әрекет етсе, бұл:
A) Қасақаналық
B) Абайсыздық
C) Қайталап қылмыс
D) Аса ауыр қылмыс

17. Қай жағдайда қылмыстық жауаптылық туындамайды?
A) Қасақана әрекет
B) Қорғану шегінде әрекет ету
C) Ұрлық жасау
D) Алаяқтық

18. Қылмыстың ауырлық дәрежесі нені анықтайды?
A) Жәбірленушінің жасы
B) Жаза түрі мен мөлшерін
C) Тергеушіні
D) Айыпталушының мамандығын

19. Қылмыстық құқықтың тәрбиелік мәні неде?
A) Қорқыту
B) Жаза қолдану
C) Заңға құрмет қалыптастыру
D) Еркіндікті шектеу

20. Қылмыс пен теріс қылықтың айырмашылығы:
A) Айырмашылығы жоқ
B) Қылмыстың қауіптілігі жоғары
C) Теріс қылық ауыр
D) Екеуі бірдей жазаланады

✅ Жауап кілті

1–B, 2–B, 3–C, 4–C, 5–B, 6–C, 7–C,
8–C, 9–C, 10–B, 11–C, 12–C, 13–B, 14–C,
15–C, 16–B, 17–B, 18–B, 19–C, 20–B