« Мінез-құлық және эмоционалдық бұзылыстары бар балалардың психологиялық-педагогикалық сипаттамасы »

« Ақтау психологиялық - педагогикалық түзеу кабинеті » кмм

КГУ « Актауский кабинет психолого – педагогической коррекции »

БАЯНДАМА

Тақырып: « Мінез-құлық және эмоционалдық бұзылыстары бар балалардың психологиялық-педагогикалық сипаттамасы »

Педагог-психолог: Аманкелдиева Шынарай Әлібекқызы

Ақтау 2025 оқу жылы

Тақырыбы:

« Мінез-құлық және эмоционалдық бұзылыстары бар балалардың психологиялық-педагогикалық сипаттамасы »

Кіріспе

Қазіргі таңда білім беру кеңістігінде ерекше қолдауды қажет ететін балалардың саны артып отыр. Соның ішінде мінез-құлық және эмоционалдық бұзылыстары бар балалар білім беру процесінде ерекше назарды қажет етеді. Бұл санаттағы балалар тек оқу әрекетінде ғана емес, әлеуметтік ортада, қарым-қатынаста, өзін-өзі реттеуде де елеулі қиындықтарға тап болады.

Психологиялық-педагогикалық қолдау бұл балаларға жағымды әлеуметтену жағдайын жасау, эмоцияларын дұрыс реттеуге, мінезін қалыптастыруға бағытталған. Сондықтан, мұндай оқушылардың ерекшеліктерін тану – тиімді түзету-дамыту жұмысының негізі.

Негізгі бөлім

1. Мінез-құлық және эмоционалдық бұзылыстар ұғымы

Мінез-құлық бұзылыстары – бұл баланың қоршаған ортамен үйлесімді қатынас орната алмауы, қоғамға қарсы әрекеттер жасауы, ережелерді бұзуы.

Эмоционалдық бұзылыстар – баланың ішкі сезімдік күйінің тұрақсыздығы, мазасыздық, үрей, ашуланшақтық, депрессиялық көріністер.

Негізгі түрлері:

• Агрессия (ауызша немесе физикалық)

• Оппозициялық (қарсыласу) мінез-құлық

• Гиперактивтілік және импульсивтілік

• Әлеуметтік оқшаулану, тұйықтық

• Жоғары алаңдаушылық немесе депрессия

2. Психологиялық ерекшеліктері

• Эмоцияны басқару қиындықтары: өз ашуын, ренішін, қорқынышын басқара алмайды.

• Импульсивті әрекеттер: ойланбай, салдарын ескермей әрекет етеді.

• Қарым-қатынас дағдылары төмен: құрдастарымен жиі жанжалға түседі.

• Төмен өзіндік бағалау немесе керісінше, шамадан тыс сенімділік.

• Көңіл-күйдің тұрақсыздығы, тез қуанып, тез ренжиді.

• Күйзеліс пен фрустрацияға бейімділік.

3. Педагогикалық ерекшеліктері

• Оқу мотивациясының төмендігі.

• Зейіннің тұрақсыздығы, тапсырманы соңына дейін орындамауы.

• Жаңа материалды қабылдауда қиындықтар.

• Мұғалімнің талабына бағынбауы немесе елемеуі.

• Оқу процесіне кедергі келтіретін әрекеттер (қатты сөйлеу, орынсыз сұрақтар, мазақтау).

• Жазалау немесе сын айтуға аса сезімтал болуы.

4. Себептері

• Отбасындағы қиын жағдайлар (қатігездік, немқұрайдылық, гиперқамқорлық).

• Эмоционалдық депривация (ата-ана мейірімінің жетіспеуі).

• Генетикалық немесе жүйке жүйесінің бұзылыстары.

• Құрдастарымен қарым-қатынастағы қиындықтар.

• Жиі ауысқан тәрбиешілер, мектепке дейінгі тұрақсыз орта.

• Тәрбиелеудің шектен тыс қатаң немесе еркін моделі.

5. Диагностикалық белгілер

• Ата-ана, мұғалім, психолог тарапынан бірнеше ортада байқалатын тұрақты мінез ауытқулары.

• Бұзылыстың кем дегенде 6 ай бойы сақталуы.

• Әлеуметтік және академиялық бейімделуге кері әсері.

• Мінез-құлықтың жас ерекшелігіне сәйкес келмеуі.

6. Түзету-дамыту жұмыстарының бағыттары

Психологиялық қолдау:

• Эмоцияларды тану және басқаруға үйрету (арнайы тренингтер).

• Арт-терапия, ертегі терапиясы.

• Сенсорлық тыныштандыру жаттығулары (медитация, тыныс алу техникасы).

• Ата-анамен психологиялық кеңес.

Педагогикалық тәсілдер:

• Жеке оқу бағыты (ИОП) әзірлеу.

• Жұмсақ, бірақ шектеулі тәртіп ережелерін орнату.

• Оңтайлы мадақтау жүйесін енгізу.

• Қызығушылыққа негізделген тапсырмалар беру.

• Сыныптағы құрылым мен тәртіпті визуализациялау.

Әлеуметтік бейімделу жұмысы:

• Топтық ойын, рөлдік ойын арқылы қарым-қатынас орнату.

• Құрдастармен жұмыс: бірлесе әрекет ету дағдыларын дамыту.

• Қоғамдық орындарда өзін ұстауға үйрету.

Қорытынды

Мінез-құлық және эмоционалдық бұзылыстары бар балаларды түсіну – оларды «тәртіпсіз» емес, қолдауға мұқтаж бала ретінде қабылдаудан басталады. Мұндай балаларға дұрыс бағыт, сүйіспеншілік пен жүйелі қолдау қажет.

Педагог, психолог, ата-ана арасындағы ынтымақтастық, баланың ішкі күйін терең түсіну мен дер кезінде түзету жұмыстары – оң нәтижеге жетудің негізгі жолы. Біз олардың әлеуетін ашуға көмектесе алсақ, олар да қоғамның толыққанды мүшесі бола алады.