РЕФЕРАТ

Тақырыбы: Әбу Насыр әл-Фарабинің математикалық мұрасы

Жоспар

1. Кіріспе

2. Әбу Насыр әл-Фарабидің өмірі

3. Әл-Фарабидің ғылымдағы орны

4. Әл-Фарабидің математикалық еңбектері

5. Әл-Фарабидің математика ғылымына қосқан үлесі

6. Әл-Фараби мұрасының қазіргі маңызы

7. Қорытынды

8. Пайдаланылған әдебиеттер

Кіріспе

Адамзат тарихында ғылымның дамуына өлшеусіз үлес қосқан ұлы тұлғалар көп. Солардың ішінде ерекше орын алатын ғалымдардың бірі – Әбу Насыр әл-Фараби. Ол – әлемдік ғылым мен мәдениет тарихындағы аса ірі тұлға, философ, математик, астроном, логик және музыка зерттеушісі.

Әл-Фараби тек философия саласында ғана емес, математика ғылымында да терең із қалдырған. Оның математикалық еңбектері ғылымның дамуына үлкен ықпал етті. Ол математиканы логикалық ойлаудың негізі деп санаған.

Әл-Фарабидің ғылыми мұрасы қазіргі таңда да өз маңызын жоғалтқан жоқ. Оның математикалық еңбектері кейінгі көптеген ғалымдардың зерттеулеріне негіз болды.

Әбу Насыр әл-Фарабидің өмірі

Әбу Насыр әл-Фараби 870 жылы Отырар қаласында дүниеге келген.

Оның толық аты-жөні – Әбу Насыр Мұхаммед ибн Мұхаммед ибн Тархан ибн Узлағ әл-Фараби.

Отырар қаласы сол кезеңде ғылым мен мәдениеттің ірі орталығы болған. Болашақ ғалым алғашқы білімін осы жерде алған.

Кейін ол білімін тереңдету үшін Бағдат, Дамаск, Каир қалаларында оқып, ғылыми зерттеулер жүргізді.

Әл-Фараби бірнеше тілді меңгерген. Ол өз өмірін білім мен ғылымға арнаған.

Ғалым 950 жылы Дамаск қаласында қайтыс болды.

Әл-Фарабидің ғылымдағы орны

Әл-Фараби – әлемдік ғылым тарихындағы ұлы ғалым.

Ол философия, логика, математика, физика, музыка, медицина, астрономия салаларында еңбек еткен.

Ғалымды:

«Екінші ұстаз»

деп атайды.

Бұл атақ оған Аристотельден кейін берілген.

Әл-Фараби шығыс пен батыс ғылымын байланыстырушы тұлға болды.

Ол ежелгі грек ғалымдарының еңбектерін зерттеп, түсіндіріп, әрі қарай дамытты.

Әл-Фарабидің математикалық еңбектері

Әл-Фараби математика ғылымын ерекше бағалаған.

Ол математиканы барлық ғылымдардың негізі деп санаған.

Ғалымның математикалық бағыттағы еңбектері:

• арифметика;

• геометрия;

• астрономия;

• тригонометрия;

• логикамен байланысты математикалық талдау.

Әл-Фараби математиканың теориялық негіздерін зерттеген.

Ол математикалық дәлелдеулерге ерекше көңіл бөлген.

Арифметика саласындағы еңбектері

Әл-Фараби сандар теориясын зерттеген.

Ол сан ұғымының философиялық және математикалық маңызын түсіндірген.

Ғалым арифметиканы адамның ойлау қабілетін дамытатын ғылым деп санаған.

Мысалы, қарапайым арифметикалық теңдеу:

x+15=28

Осындай есептер адамның логикалық ойлауын дамытады деп есептеген.

Геометрия саласындағы еңбектері

Әл-Фараби Евклид еңбектерін зерттеген.

Ол геометрияның негізгі заңдылықтарын түсіндіріп, дамытуға үлес қосқан.

Ғалым кеңістік, фигуралар, өлшем туралы маңызды пікірлер айтқан.

Мысалы, тікбұрышты үшбұрыш қасиеті:

genui{"math_block_widget_always_prefetch_v2":{"content":"a^2+b^2=c^2"}}

Бұл заңдылықтарды түсіндіруде Әл-Фараби логикалық дәлелдеулердің маңызын көрсеткен.

Астрономия және математика

Әл-Фараби астрономия ғылымын математикалық есептеулер арқылы дамытқан.

Ол:

• аспан денелерінің қозғалысын;

• уақытты есептеуді;

• кеңістікті өлшеуді

математикалық әдістер арқылы зерттеген.

Бұл зерттеулер кейінгі астрономдарға үлкен әсер етті.

Әл-Фарабидің математика ғылымына қосқан үлесі

Әл-Фарабидің негізгі үлестері:

1. Математиканы жүйелеуі

Ол математиканы бірнеше бөлімге бөліп қарастырды:

• арифметика

• геометрия

• астрономия

• музыка теориясы

2. Логика мен математиканы байланыстыруы

Ғалым математикалық дәлелдеулердің логикаға негізделетінін көрсетті.

3. Ғылыми түсіндірулері

Әл-Фараби күрделі математикалық ұғымдарды қарапайым түрде түсіндірген.

4. Кейінгі ғалымдарға ықпалы

Оның еңбектері:

• Ибн Сина

• Әл-Бируни

• Ұлықбек

сияқты ғалымдарға әсер етті.

Әл-Фараби мұрасының қазіргі маңызы

Бүгінде Әл-Фараби мұрасы Қазақстанда ерекше құрметтеледі.

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті оның есімімен аталған.

Ғалымның еңбектері:

• мектептерде;

• жоғары оқу орындарында;

• ғылыми зерттеулерде

оқытылады.

Оның математикалық көзқарастары қазіргі ғылым үшін де маңызды.

Әл-Фарабидің математика туралы пікірі

Әл-Фараби математиканы адамның ақыл-ойын жетілдіретін ғылым деп санаған.

Ол математиканы меңгеру арқылы адам:

• дұрыс ойлауды;

• дәлелдеуді;

• талдауды;

• шешім қабылдауды

үйренеді деген.

Бұл пікір бүгінгі күні де өзекті.

Қорытынды

Әбу Насыр әл-Фараби – әлемдік ғылым тарихындағы ұлы тұлға.

Оның математикалық мұрасы ғылымның дамуына үлкен үлес қосты.

Әл-Фараби математиканы тек есептеу құралы емес, ойлау мәдениетін қалыптастыратын ғылым ретінде қарастырды.

Оның еңбектері қазіргі математика ғылымының дамуына негіз болды.

Әл-Фарабидің мұрасын зерттеу – болашақ ұрпақ үшін маңызды.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан тарихы энциклопедиясы

2. 9-сынып алгебра оқулығы

3. Әл-Фараби шығармалары жинағы

4. Ұлы ғалымдар туралы ғылыми мақалалар

5. Математика тарихы туралы анықтамалықтар