Алматы
қаласы, Алмалы ауданы
Б.Атыханұлы
атындағы №36 гимназия
Маймышева
Асель Аиповна
Тарих
пәнінің мұғалімі
Абылай
хан
1.Шыңғыс
хан
2.Жошы
хан
3.Тоқай-Темір
4.Өз
Темір
5.Қожа
6.Бәдіғұл
7.Орыс
хан
8.Құйыршық
хан
9.Барақ
хан
10.Әз-Жәнібек
11.Жәдік
12.Шығай
13.Есім
хан
14.Жәңгір
хан
15.Уәлибақы
16.Қанішер
Абылай
17.Көркем
Уәли
18.Абылай
хан
|

Абылай
ханның ата-тегі
Абылай
хан сыртқы саясат
|
Қазақ-орыс
қатынастары
|
Қазақ
- жоңғар қытынастары
|
Қазақ-қытай
қатынастары
|
Қазақ-қырғыз
қатынастары
|
Дипломатиялық
сауда байланыстарын жүргізді
|
Қазақ
халқының батырларына арқа сүйеді.
|
Іле,
Тарбағатай аймақтарына шабуыл жасады.
Бекіністер орнатқан.
|
60-70
жж. Қазақтар мен Алатау қырғыздары
арасында өзара дау туды.
|
1759ж
патша әкімшілігі Әбілмәмбет ханды
биліктен кетіріп, оның орнын алуды
ұсынды. (Абылай
бас тартты).
1778ж
патша өкіметі Абылай ханды тек Орта
жүз ханы деп таныды. (Бұған
жауап ретінде, ол ант беру және патша
грамотасын тапсыру рәсіміне барудан
бас тартты)
Абылайханға
жылдық жалақы тағайындады. (300рубль,
200пұт ұн)
|
1741ж
Цинь имп. бейбіт келісімге келген
жоңғарлар қазақ жеріне шабуылын
бастады.
Абылайды
тұтқынға түсірді. 1743ж айырбас аманаты
жасалды.
Абылай
тұтқыннан босатылды. Көмек берген:
Ресей елшісі Карл Миллер 6.11.1742ж
|
1757ж
Қытай әскерлері қазақ территориясына
басып кірді.(Қазақ
жасағы басым түсіп, қытай әскері кейін
шегінді)
1756ж
Қытай үкіметімен дипломатиялық
қатынастар орната бастады.
1761ж
Қытай билеушісі қазақтардың Аягөз
өзенінің өңтүстігіне көшуге тиым
салды.
1767ж
Қытай жағы Тарбағатай аймағындағы
және Іле өзенінің бойындағы жайылымдарды
қазақтардың пайдалануына рұқсат етуге
мәжбүр болды. Қазақтарды қол астына
кіруіне мәжбүрледі.
ХVІІІғ
аяғында Ұлы жүз бен Орта жүз қазақтары
қытай бодандығын қабылдады.
(Синьцзян жайылымдарын иемденді).
|
Жоңғарлардан
азат етілген қазақ жеріне көз тікті;
Жетісу
жеріндегі қазақ малдарына барымта
жасалды;
Суада-
керуендерге тонаушылықтар жасалды;
1765ж
Абылай қырғыздарға қарсы І рет шабуыл
жасады;
(арасы қатты шиеленіс болды)
1770ж
Абылай қырғыздарға қарсы ІІ рет шабуыл
жасады;(екі
ел арасында шекара белгіленді)
1779ж
Абылай қырғыздарға қарсы ІІІ рет
шабуыл жасады; (бейбіт
келісім жасалды)
Абылай
ең атақты манаптардың балаларын
тұтқынға түсірді. Жаңақырғыз, Байқырғыз
атты екі болыс ел құрастырып, Көкшетау
аумағындағы атығай руының арасына
қоныстандырды. Бұл екі ел арасынағы
қарым –қатынақа оң септігін тигізді.
|
Абылай
хан дүниеге келген қала: Түркістан
Абылай
хан дүниеге келген жыл: 1711ж (кейбір
деректерде 1713ж)
Абылай
дүние салған жыл:1781ж
Абылай
хан қайтыс болған жер: Ташкентте қайтыс
болды
Абылай
ханның сүйеге жерленген жер: Түркітан
қаласы қожа ахмет Яссауи кесенесі
Абылайдың
шексіз билікке ие болғанын, оны халықтың
қолдағаны туралы жазған: ш.Уәлиханов
Бүкіл
үш жүздің ханы болып сайланған жыл:
1771ж 1741ж. Абылай жоңғарлардың тұтқынына
түседі.
1758ж
Жоңғарияны Қытай армиясы түгелдей
бағындырып алды.
1756ж
көктемде Қытай әскерлері 2 жақтан
(оңтүстік және шығыс ) шабуылдап,шығыстан
келген әскерге Әмірсана мен Қожаберген,
ал оңтүстікке Абылай мен Бөгенбай қарсы
тұрды.
1761ж
Қытай боғдыханы қазақтардың Аягөз
өзенінің оңтүстік жағына көшіп-қонуына
тыйым салған жарлық шығарды.
Абылай
хан кеңесшісі: Бұқар жырау
Галдан
Церен мен Абылай туралы жазған: Ш.Уәлиханов
«Абылай
қазақ даласына ұлы істер тындыру үшін
жіберілген құдіретті билеуші болды»деп
жазған:Ш.Уәлиханов
Тұтқындалған
қалмақтар картинасының авторы:
Р.Қожағұлова
Цин
императоры Жоңғарияға әскер кіргізген
жыл: 1755ж
Қытай
жоңғарияны толық бағындырған жыл: 1758ж
Қазақ
жасақтары Қытай әскерлеріне қарсы
Жоңғарияның ішкі бөлігіне жорық жасаған
уақыт: 1756жыл көктем
Абылай
мазасыз қырғыздарға жорық жасауға
мәжбүр болды: 1779ж
Абылай
ІІ Екатеринаға жолдаған хатында – үй
тұрғызу үшін ұста және 200-300пұт астық
жіберуді сұраған жыл:1761ж
Абылай
«Жеті
жарғы» заңдарында хан билігіне қойылған
шектеулерді
мойындамады.
Абылайдың
қыстары орналасты: Ертіс өңірінде
Абылайдың
дамытуды қолдаған шаруашылығы: Егіншілік
Абылайдың
өте бір ұнатқан ақыны: Тәтіқара.
Абылай
ханға жақын болған, халық поэзиясындағы
ең ірі тұлға – Үмбетей жырау.
Абылай
хан ерлігін бағалап «Жалаңаш жолбарыс»
деп атаған батыр – Жауғаш батыр
Абылай
хан Еспембет батырға құрметтіне берген
атағы: «Адақ»
Абылайдың
атасы, ол да Абылай қай қаланың билеушісі
болды? Түркістан
Абылайға
жақын жүріп, оның керемет қасиеттерін
жырлаған ақын: Тәтіқара
Қалқаман
батырдың баласы, Абылайдың ақылшысы
болған жырау: Бұқар
“Шаңды
жорық” оқиғасы болды: 1771ж
Абылайханның
шөбересі, қазақтың тұңғыш ғалымы: Шоқан
Абылай
заманындағы Орта жүздің биі: Қазыбек
би
Абылай
хан әскерінің қолбасшысы болған қай
батыр: Қабанбай
Абылай
өлтірген Жоңғар қалмақтарының атақты
батыры: Шарыш
Абылай
– Жошы хан ұрпағы, 48жыл билік құрды.
Абылайға
алғаш музей орналасқан
жер: Көкше
жерінде Бурабай
Абылай
ұрпақтары: Хан Кене, Қасым хан, Ш.Уәлиханов,
Е.Бекмаханов.