Қазақ тілі мен қазақ әдебиеті сабақтарында адал азамат құндылықтарын жүзеге асыру

Кіріспе

Қазіргі заманда білім беру жүйесінің басты мақсаты – жан-жақты дамыған, ұлттық құндылықтарды бойына сіңірген, елжанды әрі адал азамат тәрбиелеу. Бұл бағытта ұстаздың рөлі ерекше. Себебі, мұғалім тек білім беруші емес, сонымен қатар оқушылардың өмірлік ұстанымдарын қалыптастыратын тұлға. Қазақ тілі мен әдебиеті пәндері – адамгершілік пен адалдықтың бастауы. Себебі, тіл мен сөз арқылы бала рухани байып, ұлттың мәдениеті мен моральдық құндылықтарын бойына сіңіреді.

Негізгі бөлім

1. Адал азамат құндылығының мәні

Адалдық – адам бойындағы ең асыл қасиеттердің бірі. Ол – шыншылдық, әділдік, еңбекқорлық, өз ісіне жауапкершілікпен қарау. Қазақ халқы ежелден адалдықты жоғары бағалаған: «Адалдық – адамның айнасы», «Адал еңбек – ердің жолы», «Өтірік өрге баспайды» деген мақалдар соның айғағы. Сондықтан қазақ тілі мен әдебиеті сабақтарында осы құндылықтарды оқушыларға ұғындыру өте маңызды.

2. Қазақ тілі сабағында адалдық құндылығын жүзеге асыру жолдары

Қазақ тілі сабағында оқушыларды шығармашылыққа, дұрыс ой айтуға, өз еңбегін бағалауға үйрету арқылы адалдыққа тәрбиелеуге болады. Мысалы, сауат ашу және жазу сабақтарында оқушыны өз ойын өз сөзімен жазуға, көшірме жасауға жол бермеуге үйрету керек. Тіл мәдениеті мен сөйлеу әдебі сабақтарында шындықты дұрыс, мәдениетті түрде жеткізуге, өз пікірін дәлелдеуге үйрету маңызды. Бағалау кезеңінде өзін-өзі және бірін-бірі әділ бағалауға, сындарлы пікір айтуға дағдыландыру қажет.

Мысалы, «Адалдық» тақырыбына эссе жаздыру: «Мен үшін адалдық деген не?» деген сұрақ арқылы оқушы өз өмірінен мысал келтіріп, шынайы ойымен бөліседі.

3. Қазақ әдебиеті сабағында адал азамат тәрбиелеу

Әдебиет сабағы – рухани және адамгершілік құндылықтардың қайнар көзі. Әдеби шығармалардағы кейіпкерлердің іс-әрекеттері арқылы оқушылар адалдық, әділдік, намыс, жауапкершілік ұғымдарын түсінеді.

Абай шығармаларында адал еңбектің қадірі мен шынайылықтың мәні айқын көрініс табады. Бауыржан Момышұлының «Ұшқан ұя» повесінде елге, ата-анаға адалдық үлгісі беріледі. М.Әуезовтің «Абай жолы» романында адалдық пен әділдік тақырыбы терең талданады.

4. Сабақтан тыс іс-шаралар арқылы бекіту

Адалдық құндылығын тек сабақта ғана емес, тәрбие сағаттарында, эссе байқауларында, дебат, дөңгелек үстел, көрініс, драмалық қойылымдар арқылы жүзеге асыру тиімді. Мысалы: «Адалдық сағаты» пікірталасы, «Адалдық – адамдықтың айнасы» шығарма сайысы, әдеби кейіпкерлер арасындағы көріністер сахналау.

Қорытынды

Қазақ тілі мен әдебиеті пәні – адалдықты сөзбен емес, іспен көрсетуге үйрететін пәндер. Мұғалім әр сабағында өз ісімен, әдебімен, сөйлеген сөзімен оқушыға үлгі болуы қажет. Сабақта адалдық құндылығын жүйелі түрде енгізу арқылы біз шыншыл, еңбекқор, елін сүйетін адал азамат тәрбиелейміз. «Адалдық – адамның ары, білім – оның нұры». Осы екі қасиетті ұштастырған тұлға ғана болашақта елінің нағыз тірегі болмақ.