Адам мінезі

Сабақтың мақсаты: Оқушылардың адамгершілік қасиеттер туралы білімдерін кеңейте отырып, қиянат жасамау құндылығының мәнін ашу.

Білімділік: оқушыларды ақжарқындылыққа үйрету.

Дамытушылық: оқушылардың бойындағы кеңпейілділік қасиеттерін дамыту.

Тәрбиелік: оқушыларды татулыққа тәрбиелеу

Ресурстар:

(материалдар, дереккөздер)

1.https://kk.wikipedia.org

2. bilim-all.kz

Сабақтың барысы:

1.Ұйымдастыру кезеңі.

5 Т – ережесі:

1. Тәртіп.

2. Талап.

3. Тыныштық.

4. Тазалық.

5. Татулық.
Балалар ережені есімізге түсіріп, сыныптың тәртібін сақтап, оқып - білуге талаптанып, тыныштықты орнатып, тазалықты сақтап, бүгінгі күнімізді татулықпен өткізейік.

Жағымды көңіл – күйге келу. «Нұрға бөлену».
Ыңғайланып отырыңыздар, денелеріңізді түзу ұстаңыздар. Аяқ - қолыңызды айқастырмаңыз, қолыңызды тізеге немесе үстелге қоюға болады. Көздеріңізді жұмуларыңызды өтінемін.
Елестетіп көріңіз: Күн нұры сіздің төбеңізден өтіп, кеудеңізге қарай бойлап барады. Кеудеңіздің орта тұсында гүл түйнегі орналасқан. Гүлдің түйнегі нұрдан баяу ашылып келеді. Балғын таза, әсем гүл сіздің әр ойыңызды, әр сезіміңізді, эмоцияңызды тілек қалауыңызды шайып, жүрегіңіздің қауызын ашты.
Нұр сәулесі сіздің бойыңызға ақырын тарай бастағанын елестетіңіз. Ол біртіндеп күшейе түсуде. Ой мен осы нұрды қолдарыңызға түсіріңіз. Сіздің қолдарыңыз нұрға бөленіп, сәуле шашуда. Қолымыз тек жақсы, тек ізгі істерді істейді және баршаға көмектеседі. Нұр аяқтарыңызға тарады. Аяқтарыңыз нұр сәулесін шашуда. Олар сізді тек жақсылық жасау үшін жақсы жерлерге апарады. Олар нұр мен махаббат құралына айналды.
Одан әрі нұр сіздің аузыңызға, тіліңізге тарады. Тіліңіз тек шындықты және жақсы, ізгі сөздер ғана айтады. Нұрды құлақтарыңызға ба ғыттаңыз, құлақтарыңыз тек жақсы сөз бен әсем әуенді ғана естиді. Нұр көзімізге де жетті. Көзіміз тек жақсыға қарап, бәрінен жақсы лықты ғана көреді. Сіздің басыңыз түгелдей нұрға бөленіп, басыңыз ға тек ізгі, сәулелі ой келеді.
Нұр бірте - бірте қарқындап және шұғылана бастайды, сіздің денеңіз ден шығып, жан - жағыңызға сәуле шашады. Осы нұрды туысқанда рыңызға, мұғалімдеріңізге, достарыңызға, таныстарыңызға бағытта ңыз. Нұрды уақытша түсініспей, ренжісіп жүрген адамдарға да бағыттаңыз. Олардың да жүрегі нұрға толсын.
Осы нұр бүкіл әлемге: барлық адамдарға, жан - жануарларға, өсім діктерге, тірі жанға таралсын... Ғаламның барлық түкпір - түкпіріне нұр бағыттаңыз. Ойша айтыңыз: «Мен нұрлымын... Нұр менің ішім де... Мен Нұрмын»
Осындай Нұр, Махаббат және Тыныштық күйінде отыра тұрыңыз...
Енді осы Нұрды жүрегіңізге орналастырыңыз. Нұрға толы бүкіл әлем сіздің жүрегіңізде. Оны осындай әсем қалыпта сақтаңыз.
Жаймен көзіңізді ашуға болады. Рахмет!

2. Үй тапсырмасын тексеру.

1. №8 - сабақ. Айналадағы адамдардың игілікті, қайырымды істері туралы жазып келу.

2. Келесі сабақ. №9, «Ұстаз бен шәкірт» аңызын оқып келу.

Сұрақтар:

1. Бұлбұлдың мінезі қандай еді?

2. Оның өзгеруіне не себеп болды?

3. Ұстаз «Оған кедергі болған сенің мінезіңдегі кемшіліктер» деп айтуының себебі неде?

4. Мінез жақсы болу үшін қандай қасиеттер қажет?

5. Мінезі жақсы адам деп кімді айта аласың? Неліктен?

6. Өзің үлкендердің айтқан ақылын тыңдай білесің бе?

3. Сабақтың дәйексөзі.

(Оқушыларға үш рет айтқызып, дәптерге жаздырту)

Ұлтына, жұртына қызмет ету - білімнен емес, мінезден.

Әлихан Бөкейханов

Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан (05 наурыз 1866,

Қарқаралы уезі, Семей облысы, Дала Өлкесі - 27 қыркүйек 1937, Мәскеу) — XIX ғ. соңы мен XX ғ. басындағы қазақ зиялыларының, қоғам және мемлекет қайраткерлері қатарындағы аса ерекше тұлға. Көрнекті қоғам және мемлекет қайраткері, ұлт-азаттық және Алаш қозғалысының жетекшісі, Алашордаавтономиялы үкіметінің төрағасы, публицист, ғалым, аудармашы.

Сұрақтар:

1. Мінез дегеніміз не?
2. Адамның мінезі қайда және қалай танылады?
3. Мінез - құлық адамдардың қарым - қатынасына әсер ете ме?
4. Адам өз мінезін өзгерте ала ма? Қалай?

5. Дәйексөзден қандай ой түйдіңіз?

4. Оқиға айту. (Мұғалім сыйы)

Жылы сөзді ұмытпа

Жылы сөз жаныңды жылытады. Адамның мейірімін өсіреді. Сырттан жолыққан беймәлім жан сен туралы жылы лебіз білдірсе кәдімгідей көңілің өсіп қалатыныанық. Жылы шыраймен «сізді танимын десе де» жан дүниеңізге бір нәзік сәуле себелегендей болады.

Суық, ызғарлы сөз жаныңды ауыртады. Көңіліңді пәс түсіреді. Әсіресе, өте жақын адамыңнан осындай сөзді естуден ауыр нәрсе жоқ шығар сірә?

Кейде жолдастарың әзілдесемін деп қатты сөз айтып қамықтыратынын білмейді-ау.

Бірде мынадай жағдай болды. Ауылдан шыққан Аман деген бір жігіт институтқа оқытушы болып орналасты. Еңбегінің арқасында доцент, ғылым кандидаты атағын алды... Бірде студенттермен әңгімелесіп тұрғанын көрген жерлес құрдас жігіті таңырқап:

–Әй, сен, Сандыбаевтың баласы емессің бе? – деді төбеден түскедей бүкіл студенттердің көзінше.

–Иә...

Ол ыңғайсыздана бастайды.

- Әй, мұнда неғып жүрсің?

Ауылдас жігіт таңырқауын қояр емес.

- Осында жұмыс істеймін...

- Әй, тоқта, сонда сен институтта сабақ бересің бе? Қайтіп мұндай дөкей болып кеттің?

Бұл жерде ауылдас жігіт әзілдеп тұрған жоқ. Қатты таңырқай қарау да - әдепсіздіктің белгісі емес пе?! Әйтсе де Аманды студенттері алдында қандай ыңғайсыз жағдайға қалдырғанын ол сезбеді де. Көпшіліктің көзінше қатты таңырқау, түрпідей сөз айтуда есерлік, мәдениетсіздік деген жөн шығар.

Жас ұлғайған сайын еріксіз сабырлықты қажет етеді. «Болар елдің баласы бірін-бірі батыр дейді» демекші, қандай құрдасың болса да ортаға қарай әңгіме айту ләзім. Және құрметтей түскенің абзал. Кейде «өзіміз ғой...» деп бағалағымыз келмейді. Ал өзіңді құрметтемесең, өзге сені қалай құрметтемек.

Қай уақытта болсын, құрбыға ыңғайсыз тиетін оғаш сөзді айтпаған жөн. Қасыңдағы жанға жақсы сөз айтсаң ол да саған жақсы сөзін арнағысы кеп тұрады. Ізгілік екі адамға бірдей байланысты.

Есіңізде ме, мектепте оқып жүргенде «Волшебное слово» деген әңгіме. Сондағы сиқырлы сөзіміз адамдарға жағымды «Пожалуйста» болып шыққан жоқ па еді.

Адамдық жылы сөз бен жымиысыңыз қасыңыздағы жанға жағымды әсер етеді. Жылылық леп ішкі дүниесін түрлендіреді. Ең үлкен сый – сыйлас адамыңыздың мерейін үстем ету. Шарапатты сөзі бар жанды қайта көргіңіз келетіні хақ.

Мәселен, жаныңыздағы адам түнеріп, қабағын түйіп отырса сізге әсер ететіні анық. Қараптан-қарап көңіл күйіңіз түсе бастайды. Жұмыста адам өзін сергек ұстауы керек. Үйдегі күйкі тірлігін, басындағы мұңдықайта-қайта айта берудің қажеті жоқ. Олтек әріптесіңізді шаршатады емес пе?!

Әбиба деген әпкем өмірге іңкәр, адамдарға құштар, еді... Мектеп бітірген соң интернатта тәрбиеші болып жұмыс істеді. Сонда оқушы қыздар сәт сайын «Әбиба апай» деп іздеп жүретінінің, жақсы көретінінің қаншама рет куәсі болдық.

Өзім де қалада оқып жүргенде жаңа ғана үйінен шықсам да ақ пейілді, жылы жымиысты, өте мейірімді Әбиба әпкемді қайта көргім келетін. Жүзіңдегі мұң оны көргенде еріксіз жоғалып кететін. Себебі, шаттық шырайы мен, жылы сөзімен, бар адами ықыласымен өзіңе беріліп кететін. Үйіне келген әрбір жанның көңілін тапқысы келетін...

Өн бойы тұнған мейірім еді...

Танысыңыздың, сыйласыңыздың жақсы қасиеттерін ұға түсіп, одан үйрене білгеннің айыбы жоқ. Қайта сәт сайын оңашада жанымызға шуақ сепкен сол бір сәулелі мезеттерді еске түсіріп отырған жөн.

Адамға әрдайым адами сәуле керек. Ол тек ықылас пен жылы сөз арқылы ғана келмек.

Сұрақтар:

1. Жылы сөздің адамдар арасындағы әсері туралы әңгімелеп беріңіздер.

2. Адамдар бір-біріне жақын, риясыз сүйіспеншілікте болу үшн не істеуіміз керек?

3. «Жылы-жылы сөйлесе, жылан інінен шығады» деген мәтелдің мағынасын қалай түсінесіздер?

4. Таныс, сыйлас адамдарыңызға қарым-қатынасыңыз қалай?

5. Шығармашылық жұмыс.

Оқушылар жеке жүмыстанады.

Тапсырма: Суреттерге қарап жағдаяттары шешу.

6. Топпен ән айту.

«Мейірімді болайықшы ағайын» 
Сөзі: С.Қали. Әні Қ.Махан 
Көктем етіп көркейтсе де маңайын, 
Көріп жүрміз өкпешілдің талайын, 
Өшігуді қояйықшы өзгеге, 
Кешірімді болайықшы, ағайын! 

Көк нөсерін көл етсе де жауындар, 
Көк пен жерді сел етсе де дауылдар, 
Пейілдерді пенделікпен тарылтпай, 
Мейірімді болайықшы, бауырлар! 

Болашаққа қол ұстасып барайық, 
Ақиқаттың ауылын іздеп табайық, 
Кішірейіп кетпес ғазиз басымыз, 
Кішіпейіл болайықшы, халайық! 

Ел болғанмен емеспіз ғой онша көп, 
Сонда дағы бөлінумен шаршап ек, 
Өзімізге қалайтұғын нәрсені, 
Тілейікші өзгеге де болса деп. 

Ұлттың қамын жүректермен ұғынып, 
Жұрттың жүгін көтерейік жұмылып, 
Қаратайық Қыбылаға жүздерді, 
Таратайық адамзатқа жылылық!

7. Үй тапсырмасы.

1. №9 - сабақ. Қажетті сөздердің ішінен жақсы мінезге тән қасиеттерді теріп жазыңдар.
Қажетті сөздер: кішіпейілділік, қырсықтық, адалдық, ақкөңілділік,
мақтаншақтық, жауапсыздық, қайсарлылық, мейірімділік, ұстамдылық, ашуланшақтық, жігерлілік.

2. Келесі сабақ. №10, «Халық суретшісі» мәтінін оқып келу.

8. Сабақтың қорытынды сәті.

Тыныс алуға зейін қою.

Баяу музыка қойылады.

Мұғалім: Сіздерден аяқ-қолыңызды айқастырмай, түзу отыруыңызды өтінемін. Біз қазір тыныс алу жаттығуын жасаймыз. Тыныс алуға зейін қойған кезде, біздің ақылымыз дем алады. Ауаны ішке жұту кезінде тыныштық пен қуаныш қабылдаймыз. Демді сыртқа шығарған кезде өзіміздегі мазасыздықтарды сыртқа шығарамыз.

Кәне, дайындалайық, балалар. Көзімізді жұмамыз..., арқамызды тіктейміз..., қолдарыңды тізеге қоюға болады...

Д е м а л..... ш ы ғ а р... (жаймен 9-10 рет) немесе 1..................2 [3]. Рахмет!

Бүгінгі сабақтан игерген жақсы қасиеттерді есімізге түсіріп, жүрегімізге сақтайық.