"Адамның тұқымқуалаушылығын зерттеу әдістері"

Тақырып бойынша 11 материал табылды

"Адамның тұқымқуалаушылығын зерттеу әдістері"

Материал туралы қысқаша түсінік

Генетикалық зерттеулер, тұқымқуалаушылық ұғымы, тұқымқуалайтын аурулар жайлы түсінік қалыптастыру. Туыстық некенің тиімсіздігі

Материалдың қысқаша нұсқасы

Т үркістан облысы Жетісай ауданы

Жетісай қаласы

«Ш.Уәлиханов атындағы№2 жалпы білім беретін мектеп» коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Байдакова Сауле Кансеитовна Биология пәнінің мұғалімі педагог-шебер

Авторлық бағдарлама

Адамның тұқымқуалаушылығын зерттеу әдістері

2023 жыл

Аннотация

Оқушылардың генетика заңдылықтарын толық меңгеруі үшін ұсынылып отырған авторлық бағдарламам 10-11 сынып оқушыларына бағытталған. Тұқым қуалау заңдылықтары, заңдылықтардың бұзылу себебінен туындайтын генетикалық аурулардың адам популяциясында таралу жолдары баяндалады. Адамның тұқымқуалаушылығын зерттеу әдістерімен танысады. Генетика ғылымының жетістіктерін, жаңалықтарын оқып үйренеді. Адам генетикасын зерттеу арқылы оқушылардың өз шежіресін құрастыруды үйренуге бағыт беріледі. Бағдарламаны мектеп бағдарламасындағы «Биология» пәніне қосымша құрал ретінде қолдануға болады.

Алғы сөз

Қымбатты, білімге құмар жастар! Сендер қолдарыңа ұстап отырған авторлық бағдарлама генетикалық заңдылықтар туралы білімді тереңдетуге арналған. Осы бағдарламамен жұмыс барысында генетика ғылымының жетістіктерін, жаңалықтарын оқып үйренесіңдер. Тұқымқуалаушылықтың қыр-сырын түсініп, халқымыздағы тұқымқуалау аруларының алдын алу шаралары туралы мәлімет аласыңдар. Осы тақырыпты жан-жақты қарастырып, зертханалық жұмыстар жасап, білімдеріңді толықтырасыңдар. Білім жолы –қиын жол. Сол жолда ерінбей оқып, тиянақты білім алуларыңа тілектеспін.

Мазмұны

Алғы сөз ....................................................3

Түсінік хат .....................................................4
Негізгі бөлім ..................................................
1. Авторлық бағдарламаның тақырыптық жоспары ...........................................................................9

Авторлық бағдарламаның тәжірибелік бөлімі .............................................................................. 13

III Қорытынды .....................................................19

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ....................... 25

Терминдер сөздігі ..................................................26

Адамның тұқымқуалаушылығын зерттеу әдістері

Түсінік хат

Шығыстың ғұламасы Әбу Насыр Әл-Фараби: «Ғылыммен айналысам деген адамның ақыл-ойы- айқын, ерік-жігері-зор, тірек-мақсаты-ақиқат пен адалдыққа қызмет етуге талап жолында болуы шарт. Жәй ләззәт іздеу, кәсіпқұмарлыққа ұқсас әрекет онда болмасқа керек» ,-деп сол заманда-ақ өзінен кейінгі ұрпаққа өсиет айтып кеткен еді. Тұқымқуалаушылық –ата-аналарының белгілерінің ұрпақтарына берілуі мен ұрпақтар арасында жалғастықты қамтамасыз ететін қасиет. Адамның генетикасын зерттеуде кездесетін қиындықтар өте көп. Соған қарамастан оның тұқымқуалаушылығын зерттеуге мүмкіндік беретін әдістер бар. Адамның денсаулығы мен генетика проблемалары өзара тығыз байланысты.

Тапсырмалардың мазмұны жас ерекшелігіне байланысты құрылған.Тапсырмалар жеке, жұптық, топтық жұмыс түрінде беріледі.

Тапсырмалардың мазмұны мен идеясы оқушылардың генетикадан білімін тереңдетіп, жан-жақты түсінік алуына көмектесуге бағытталған.

Білім алып отырған болашақ мамандардың генетиканың негізгі мәселелерін және жаңалықтары мен жетістіктерін оқып үйрену.

Тіршілік организмдердің көбеюімен тікелей байланысты. Соңғы уақытта көптеген адамдарда тұқым қуалау материалы құрылымының бұзылуына байланысты қандай да бір тұқым қуалайтын аурулар байқалуда. Осындай өзгерістердің молекулалық табиғатын зерттеу, олардың тұқым қуалау заңдылықтары мен популяциясында таралуын түсіндіру медицинамен тығыз байланыста шешетін міндеттеріне жататынын түсіндіру.

Өз шежіресін білу туыстар арасында жақындықты, бауырлар арасындағы сүйіспеншілікті, ата- баба, ата-әжелерді есте сақтауға көмектесіп, туыстық некенің болуын азайтады. Тақырыптық сағаттарды жоспарлауда биология пәні бойынша берілген білімді ұлттық дүниетаныммен байланыстырып, «Қазақ ұғымындағы тұқымқуалаушылық», «Туыстық некенің тиімсіздігі» мәселелері көтерілген. Ғылыми тақырыптарды күнделікті өмірімізде айтылып жүрген ата-апаларымыздың қазақи ұғымдағы түсініктермен бала санасына жеткізуді тапқырлық деуге болады.

Мектеп бағдарламасындағы «Биология» пәніне қосымша құрал.

Пәнаралық байланысы: Химия. Экология. География.

Адамның тұқымқуалаушыдық әдістерін зерттей отырып, оқушы теорияның ең негізгі түйінін түсініп, оның мәнін терең ұғына алады. Практика жүзінде алған білімін қолдануды үйренеді. Генетикалық білім адам эволюциясын түсінуге, адамның генетикалық бағдарламаларының жүзеге асуының сыртқы орта жағдайларына қалайша байланысты екенін және әлеуметтік факторлармен арақатынасын түсінуге мүмкіндік береді.

Мақсаты: Оқушылардың тұқымқуалаушылық туралы білімдерін тереңдете отырып, адам генетикасын зерттеу арқылы тұқым қуалайтын аурулардың себебін түсіндіру.

Міндеттер:

Тұқымқуалаушылық туралы түсінік беру
Адамның тұқымқуалаушылығын зерттеу әдісімен танысу, түсіндіру
Тұқымқуалау заңдылықтарының бұзылу себебін талдау
Термин сөздермен танысу
Тұқымқалайтын ауру түрлерін сипаттау
Химия, география, экология пәндермен байланыстыра отырып, білімдерін шыңдау
Алған білімдерін өз қажеттіліктеріне жарату, алған білімдерін сауатты пайдалану
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын, көзқарасын қалыптастыру
Оқушылардың белсенділігін арттыру арқылы өз жетістіктерін сезініп, қоршаған ортаға сын көзбен қарауды үйрету
Оқушылардың шығармашылық ізденімпаздығын дамыту
Ғылыми мақалаларды, монографияларды оқып, зерделеу
Адамның тұқымқуалау белгілерінің Мендель зандарына сәйкес жүретіндігін өмірмен байланыстыра отырып меңгерту
Зерттеушілік қабілетін ояту
Шетел және өз еліміздің ғалымдарының зерттеулерінің ғылыми негіздері жөнінде ақпараттар беру
Практикалық, зертханалық жұмысты орындау барысында теориялық білімді пайдалану
Оқушылардың жалпы дүниетанымын қалыптастыруда биологиялық ұғымдарды, заңдылықтарды негізгі тірек ретінде пайдалана білу
Кәсіби бағытын анықтайтын білім, дағды жүйелерін меңгерту
Адам генетикасын зерттеу арқылы оқушылардың өз шежіресін құрастыруды үйренуге бағыт беру
Генетика ғылымының жетістіктерін, жаңалықтарын оқып үйрену Күтілетін нәтиже:
Тұқымқуалаушылық туралы білімін терендетеді
Адамның тұқымқуалаушылығын зерттеу әдісімен танысады
Тұқымқалайтын ауру түрлерін сипаттайды
Тұқымқуалау заңдылықтарының бұзылу себебін талдайды
Шетел және өз еліміздің ғалымдарының зерттеулерінің ғылыми негіздері жөнінде ақпараттар алады
Адам генетикасын зерттеу арқылы оқушылар өз шежіресін құрастыруды үйренеді
Ғылыми мақала, монографияларды оқып зерделеу жұмыстарын жүргізеді
Термин сөздермен жұмыс жасайды
Химия, экология, география пәндерімен пәнаралық байланыс арқылы білімдерін шыңдайды
Зерттеушілік қабілеттері оянады
Генетиканың негізгі мәселесін, жаңалықтарын, жетістіктерін оқып үйренеді
Генетика мен экология ғылымдарының байланысын талдайды
Оқушылардың ғылыми дүниетанымы, көзқарасы қалыптасады
Алған білімдерін өз қажеттіліктеріне жаратады, сауатты пайдаланады
Практикалық, зертханалық жұмысты орындау барысында теориялық білімді пайдаланады

Тақырыптық жоспар мазмұны

Рет саны	Сабақтың тақырыптары		Сағат саны				Негізгі ұғымдар
	1 тоқсан-9 сағат
01	Кіріспе. Генетика тарихы		1			Генетика ғылымы туралы түсінік. Генетиканың даму тарихының кезеңдері. Тұқымқуалаушылық туралы алғашқы түсініктер. Генетиканың нақты ғылым болып қалыптасуына еңбегі сіңген австриялық табиғат зерттеушісі Г.Мендельдің еңбегі. Генетика ғылымының дамуына үлес қосқан қазақстандық ғалымдардың еңбегі..
І	Жасуша биологиясы – 4сағат
2	Жасушаның тұқымқуалау аппараты. ромосомалар		1		Ядроның құрылымы мен қызметі. Хромосома- тұқымқуалау аппараты. Хромосомалардың құрылымы, қызметі. Центромераларының орналасуына байланысты хромосомалардың өзгерісі.
3	ДНҚ- тұқымқуалау ақпаратын сақтаушы негізгі генетикалық материал		1		Нуклеин қышқылының химиялық құрамы. Нуклеин қышқылының маңызы. ДНҚ құрылымы. ДНҚ молекуланының редупликациясы. Ғалымдардың еңбегі.
4	РНҚ молекуласының құрылымы мен қызметі		1		РНҚ құрылымы мен қызметі. РНҚ түрлері. Матрицалық РНҚ. Тасымалдаушы РНҚ. Рибосомалық РНҚ.
5	Дезоксири бонуклеин қышқылының молекуласын құрастыру»		1		ДНҚ құрылымы. ДНҚ молдельін жасаған ғалымдар.
ІІ	Адам генетикасы – 4 сағат
6	Генетикалық код		1				Ген туралы түсінік. Генетикалық терминдер. Транскрипция. Трансляция.
7	Мейоз фазаларын зерттеу		1				Мейоз фазалары. Жыныстық көбею.Коньюгация. Кроссинговер. Комбинативтік өзгергіштік.
8	Адам генетикасын зерттеу жұмыстары		1				Адам генетикасын зерттеудегі кездесетін қиыншылықтар. Ғалымдардың еңбектері
9	Адам генетикасының ерекшеліктері		1				Адамның биологиялық пісіп жетілуі, мінез-құлқы т.б. қасеттердің гендердің бақылауында болуы. Мендель заңдары. Негізгі ерекшеліктер.
ІІ тоқсан -7 сағат
III Адамның тұқымқуалаушылығын зерттеу әдістері -7 сағат
10		Генеалогиялық шежіре әдісі «Генеалогиялық шежіре ағашын құру»	1				Шежірелік сызбанұсқа жасау.
11		Цитогенетикалық әдіс	1				Әдістің ерекшелігі. Жыныстық хромосомалар. Дене және жыныс жасушаларында пайда болатын хромосомалық өзгерістер.
12		Егіздік әдіс	1				Бір жұмыртқалық және екі жұмыртқалық егіздердің айырмашылығы. Әдістің ерекшелігі.
13		Биохимиялық әдіс	1				Биохимиялық әдістің ерекшелігі. Биохимиялық әдістің практикалық маңызы.
14		Онтогенетикалық әдіс	1				Онтогенез термині туралы түсінік. Онтогенетикалық әдістің маңызы.
15		Популяциялық әдіс	1				Популяциялық әдістің ерекшелігі.
16		Адам баласының генетикалық тұрғыдан алуан түрлілігі.	1				Нәсілдер. Әр түрлі популяциялар арасындағы генетикалық өзгешеліктер.
ІІІ тоқсан- 10 сағат
IV Денсаулықтың генетикалық негіздері -10 сағат
17		Тұқымқуалаушылық және қорша- ған орта	1				Тірі организмдерге мутагендердің әсері. Мутагендердің түрлері. Биологиялық мутаген. Химиялық мутаген. Физикалық мутаген.
18		Мутация деген не?	1				.Мутация терминіне анықтама . Мутация түрлері.
19		Гендік аурулар Фенилкетонурия	1				Гендік аурулардың түрлері. Сипаттама. Шығу себебі. Алдын алу жолдары
20		Жыныспен тіркесіп тұқымқуалау. Гемофилия. Дальтонизм	1				Жыныстың анықталуының генетикалық механизмі. Жыныспен тіркескен рецессивті белгілердің тұқым қуалау типіндегі аурулар.
21		Хромосомалық аурулардың пайда болу механизмдері Трисомия синдромы	1				Хромосомалық аурулардың пайда болу себептері. Хромосомалық ауруларға анықтама. Белгілері.
22		Даун синдромы	1				Даун синдромының белгілері. Алдын алу жолдары.
23		Клайнфельтер синдромы	1				Клайнфельтер ауруының шығу себебі.
24		Патау синдромы	1				Патау синдромына сипаттама.
25		Қан топтарының тұқым қуалауы	1				Резус-фактор. Резус оң, резус теріс ұғымдары. Антиген.
26		Қант диабеті генетикалық ауру ма?	1				Қант диабеті ауруына әкелетін себеп. Емдеу жолдары.
ІҮ тоқсан-8 сағат.

27		Текті тұлға тәрбиелеудің ғылыми негізі		1			Тектану ұғымдары мен түйіндері. Тектану ғылымы
28		Адамтанудың қарапайым ережелері		1			Тектілік-ұлы адамдық қасиет
29		Қазақ ұғымындағы тұқымқуалаушылық		1			Қазақтану ілімі. Салт дәстүр.
30		Туыстық некенің тиімсіздігі		1			Туыстық некенің алдын алу жолдары. Туыстық некенің себептері.
31		Евгеника ғылымы		1			Евгенетика ғылымы. Евгеника ғылымының басты мақсаты.
32		Медициналық-генетикалық кеңес		1			Медициналық-генетикалық кеңес беру әдісінің мақсаты. Кезеңдері.
33		Биологиялық және әлеуметтік тұқым қуалаудың арақатынасы.		1			Әлеуметтік факторлардың рөлі. Ф.Гальтон еңбегі.
34		Генетикалық қызықты мәліметтер		1			Қызықты мәліметтер.

Тәжірибелік дағды

№	Сабақтың тақырыбы	Сағат саны		Өзіндік шы-ғармашылық жұмыс	Әдіс-тәсілдер	Көрнекі-ліктер	Сабақ түрі
1	Кіріспе. Генетика тарихы		1	Термин сөздермен жұмыс	«Әңгімелеу» әдісі «Ой толғаныс» әдісі Оқулықтан, қосымша кітаптан оқыған білімі мен өз ойларын айтады	Суреттер, кесте	Жаңа сабақ. Кіріпе сабақ.
02	Жасушаның тұқымқуалау аппараты. Хромосома лар		1	Қосымша кітаптармен жұмыс	«Сұрақтарды ұстап ал» 1-топ сұрақ қояды 2-топ сұраққа жауап береді «Логикалық тізбекті ажырату»	Суреттер, модель	Жаңа сабақ
3	ДНҚ- тұқым қуалау ақпаратын сақтаушы негізгі генетикалық материал		1	Термин сөздермен жұмыс	Баяндау «Негізгі идеяны суреттеу» әдісі	Кесте, суреттер	Жаңа сабақ
4	РНҚ моле-куласының құрылымы мен қызметі		1	Практика-лық жұмыс	ДНҚ мен РНҚ моделінің суреттерін салыстыру	Суреттер Венн диаграммасы әдісі	Зерттеу сабағы
5.	Дезоксирибо нуклеин қышқылының молекуласын құрастыру»		1	Практикалық жұмыс	«Модельдеу» ДНҚ модельін жасау	ДНҚ модельі	Зерттеу сабағы
60	00000000000Генетикалық код		1	Қосымша кітаптар-мен жұмыс	Мәлімет беру «Дәрігер мен пациент» әдісі Жұптық жұмыс. Жұппен негізгі мәтінді талқылайды	Кесте, суреттер	Жаңа сабақ
7	Мейоз фазаларын зерттеу		1	Практика-лық жұмыс	«Сұраққа жылдам жауап» әдісі «Мұғалімге хат жазу»	Кесте, сурет	Зерттеу сабағы
8	Адам генетикасын зерттеу жұмыстары		1	Баяндама жасау	Проблема лық оқыту «Галереяны шарлау әдісі» А4 парақша-сына жазыл-ған мәлімет-термен танысады, талқылайды.	Кесте	Зерттеу сабақ
9	Адам генетикасы ның ерекшеліктері		1	Эссе жазу	«Спикердегі диалог» «Кластер» әдісі жұптық жұмыс жүреді.	Видеоролик	Пікір- талас сабағы
10	Генеалогия-лық шежіре әдісі «Генеалогиялық шежіре ағашын құру»		1	Практика-лық жұмыс	«Менің жетістігім» әдісі Генеалогиялық шежіре ағашын құрады.	Сызба, кесте	Зерттеу сабағы
11	Цитогенетикалық әдіс		1	Қосымша оқулықтар-мен жұмыс	Баяндау «Зерттеушілік конференция-сы» әдісі Тақырып бойынша оқушылар пікірлерін білдіреді. Топтық бағалау жүреді.	Кесте	Жаңа сабақ
12	Егіздік әдіс		1	Практика-лық жұмыс	«Салыстыру» әдісі «Зерттеу»	Кесте, суреттер	Жаңа сабақ
13	Биохимиялық әдіс		1	Практикалық жұмыс	«Ой-қозғау» әдісі «Серпілген сауал»	Сызба	Жаңа сабақ
14	Онтогенети-калық әдіс		1	Қосымша оқулықпен жұмыс	«Проблема лық оқыту» Проблемалық сұраққа жауап іздеу. «Еркін жазу стратегиясы» Тақырып жайлы өз білімдерін қағазға түсіреді.	Кесте, сурет	Жаңа сабақ
15	Популяциялық әдіс		1	Баяндама жасау	«Суреттеу» әдісі	Сурет, кесте	Жаңа сабақ
16	Адам баласының генетикалық тұрғыдан алуан түрлілігі .		1	Баяндама жасау	Проблема лық оқыту «Кинометафора» әдісі. Бейнесюжеттен үзінді көру арқылы өз пікірлерін білдіреді.	Видеоролик	Жаңа сабақ
17	Тұқымқуалаушылық және қоршаған орта		1	Эссе жазу	Пікірлесу «Ашық микрофон» әдісі	Видеоролик	Саяхат сабақ
18	Мутация деген не?		1	Термин сөздермен жқмыс	«Сұрақ ілмегі» әдісі Сұрақтарды А4 парағына жазып сыныпқа іліп қояды	Сызба	Жаңа сабақ
19.	Гендік аурулар Фенилкетонурия		1	Сөздікпен жұмыс	«Сұрақ-жауап» «Мағынаны тану» әдісі Жаңа тақырыпты топ болып талқылау	Кесте, суреттер	Жаңа сабақ
20	Жыныспен тіркесіп тұқымқуалау. Гемофилия. Дальтонизм		1	Есептер шығару	«Тепе-теңдік дөңгелегі» әдісі. Оқушылар шеңбер құрып тақырып бойынша өз идеяларын айтады, талқылайды, зерттейді..	Кесте	Жаңа сабақ
21	Хромосомалық аурулардың пайда болу механизмдері. Трисомия синдромы		1	Практикалық жұмыс	«Негізгі идеяны суреттеу» әдісі	Суреттер	Зерттеу сабағы
22	Даун синдромы		1	Есептер шығару	«Суреттеу» әдісі	Суреттер	Зерттеу сабағы
23	Клайнфельтер синдромы		1	Баяндама жасау	«Суреттеу» әдісі	Суреттер	Зерттеу сабағы
24	Патау синдромы		1	Қосымша оқулықтармен жұмыс	«Суреттеу» әдісі	Кесте, сурет	Зерттеу сабағы
25.	Қан топтарының тұқым қуалауы		1	Практикалық жұмыс	Проблемалық оқыту «Миға шабуыл» әдісі	Кесте	Жаңа сабақ
26	Қант диабеті генетикалық ауру ма?		1	Баяндама жасау	Пікірталас «Желпуіш» әдісі А4 парағынан желпуіш жаса-лып, әрбір бөлігіне кезек-пен идеялар жазылады	Кесте, сурет	Жаңа сабақ
27	Текті тұлға тәрбиелеудің ғылыми негізі		1	Баяндама жасау	Пікірталас, «Мақал-мәтел жарысы»	Видеоролик	Жаңа сабақ
28	АдАдамтанудың қарапайым ережелері		1	Эссе жазу	«Қораптағы сұрақ» әдісі, «Ыстық орындық» әдісі Берілген тапсырмаға байланысты оқушы жылдам жауап беру керек, себебі орындық ыстық.	Видеоролик	Жаңа сабақ
29	Қазақ ұғымындағы тұқымқуалаушылық		1	Мәліметтер жинау	Дөңгелек үстел «Бірге ойлаймыз» әдісі әр топқа сұрақ беріледі, оқушылар бірге талқылап сұрақтарға жауап береді.	Кесте, сызба	Аралас сабағы
30	Туыстық некенің тиімсіздігі		1	Эссе жазу	«Дискуссиялық карта» Пікірталастық ішіндегі өздері-не ұнаған және ұнамаған жер-лерін жазып отырады, сол жөнінде қоры-тынды жасайды.	Суреттер	Сайыс сабақ
31	Евгеника ғылымы		1	Термин сөздермен жұмыс	«Тақырыпты сөздер» оқыта үйрету ойыны Мұғалім тақырыпқа байланысты негізгі сөздерді айтады, оқушылар жалғастырады.	кесте	Жаңа сабақ
32	Медициналықгенетикалық кеңес		1	Эссе жазу	«Дебат сабақ»	Кесте, сызба	Пікірта лас сабағы
33	Биологиялық және әлеуметтік тұқым қуалаудың арақатынасы.		1	Баяндама жасау	«Салыстыру» кестесі «Сұхбат алу»	Кесте, суреттер	Аралас сабақ
34	Генетикалық қызықты мәліметтер		1	Мәліметтер жинау	«Пікірталас» «Сайыскерлер жарысы»	Видеоролик	Қоры тынды сабақ

Қорытынды

Ұлы ағартушы А.Байтұрсынов «Ең әуелі мектепке керегі- білімді, педагогикалық әдістемеден хабардар, оқыта білетін мұғалім» десе, бүгінгі таңда мұғалімге жан-жақты ізденіс аса қажет. Келер ұрпаққа қоғам талабына сай тәрбие мен білім беруде мұғалімдердің инновациялық іс-әрекетінің ғылыми-педагогикалық негіздерін меңгеруі, жас ұрпақты адамгершілікке тәрбиелеу, олардың біртұтас дүниетанымын қалыптастыру, әлемдік сапа деңгейіндегі білім беру негіздерін меңгеруіне ықпал ететін жаңаша білім беру мазмұнын беру- жалпы білім беру жүйесіндегі маңызды мәселенің бірі. Мұғалім сабағын баланың қабілет-қарымына, психологиялық ерекшелігіне сай байланыста жоспарлау керек. Сонда ғана сабақ тартымды, жеңіл болады, оқушыларды жалықтырмайды. Білім саласында үнемі ізденіп және білім мазмұнын өмір талабына сай өзгерту, жаңашалау, оқытудың тиімді әдістерін пайдала отырып жұмыс жасау- үлкен жетістікке алып келеді. Қорытынды шығару мақсатында оқушылардан тақырыптық, бөлім бойынша қорытынды тест алынды. Бұл әдістің бақылау әдісінен артықшылығы мынада болды:

- Оқушының белгілі бір пәннен бағдарлама көлеміндегі білімін жүйелі, толық бағдарлауға мүмкіндік туады, негізгі ұғымдар мен тұжырымдар туралы қандай біліктілігінің бар екендігін аңғаруға болады. Оқушы тесттегі әрбір жауапты бір-бірімен салыстыра отырып, талдау жасады. Яғни белсенді ойлау процесі жүреді де, оқушының ойлау қабілетінің дамуына мүмкіндік туады.

-Оқушылардың өз бетінше жұмыс істеу әрекетін арттырды, оқытудың тиімділігіне қол жеткізді, ойлау қабілеті, шығармашылық әрекетін белсендірді. Осыған қоса алған білімдеріндегі олқылықтарды анықтады, уақытты тиімді пайдалануды үйренді.

Оқушылардың білім деңгейін бақылап, дұрыс шешіп қабылдап отыру үшін тест қорытындыларына мониторинг жүргізілді. Соның нәтижесінде жетістіктер мен кемшіліктер анық көрінді. Мұндай нәтижеге бағытталған жұмыстар өз нәтижесін берді.

Топпен жұмыс істеудің тиімділігі- бірнеше оқушының бір тапсырма төңірегінде өз ойларын сараптауы. Бұл бір ғана оқушының жауап беріп, қалғандарының дайынды көшіру жағдайынан аластайды. Топтық жұмыс оқушылардың ұжымдық іс-әрекеттердің көрінісі болып табылады. Топтық жұмыста әркім өзі үшін және басқалар үшін жауапкершілікті сезінді. Топтық жұмыстардың нәтижесі сабақтың нақты мәнін терең ашуға, оқушылардың барлығын сабаққа қатыстыруға, ұйымшылдыққа үйретті. Жұптық жұмыстар оқушының сөз саптау еркіндігі, өзіне деген сенімділігін арттыруға, оқушының деңгейін анықтауға көмектесті. Осындай топтық, жұптық жұмыстар оқушылардың ой-өрісін дамытып, ұжыммен бірлесе, түсіністікпен жұмыс істеуге тәрбиеледі. Оқушының тек мұғалімнің жетелеуімен ғана емес, өз бетінше ізденуі, практикалық жұмыстардың болуы, өз ойын тұжырымдай білуге дағдылануы, есте сақтау, ойлау қабілетінің артуы, жинақы да нақты берілген жауаптарынан көрініс берді. Практикалық жұмыстар білімді бекітуге және нақтылауға себепші болды. Сонымен бірге теория мен практиканың байланысы оқушылардың дербестілігі мен танымдық күшінің дамуы сияқты ойлау амалдарын меңгерудің маңызды құралы болып саналды. Оқушылар жұмыстарын қорғаған кезде өз ойларын нақты, көкейтесті мәселелерді де айтып өтті. Сабақ бойынша өз мақсатыма жеттім: «Миға шабуыл», «Диалог», «Пікірталас», «Мағынаны тану», «Ой толғаныс», «Негізгі идеяны суреттеу», «Дебат сабақ», «Бірге ойлайық» сияқты әдіс-тәсілдер оқушылардың ой өрісін кеңейтуге, логикалық ойлау қабілетін дамытуға көмектесті, лидер оқушылар топтағы оқушыларды өздерімен ілестіріп отырды. Диалог барысында балаларға балама мүмкіндіктер беріліп, басқа адамның көзқарасымен өзінің тұжырымдамалық түсінігін тереңдетіп, дамуын ынталандырды. Әңгімелеу, пікірталас барысында табиғи обьектілерді, суреттемелерді, сызбаларды, жүйелеуші кестелерді пайдалану арқылы оқушылардың танымдық белсенділігін арттыруға, негізгі материалды игеруге жағдай жасалды. Адамның тұқымқуалаушылығын зерттеу әдістері» тақырыбындағы авторлық бағдарламам балалардың болашақта таңдайтын мамандығына қарай бағытталғандықтан, оқушылардың мамандық таңдауда өз көмегін тигізді. «Қораптағы сұрақ», «Серпілген сауал», «Сұраққа жылдам жауап», «Мұғалімге хат жазу», «Сұхбал алу» әдіс-тәсілдерін қолдану барысында оқушылардың сабаққа деген қызығушылықтарының артқаны байқалды. Яғни, қолжетімді ресурстарды дұрыс, әрі ұтымды пайдалану тиімді. Осы әдіс-тәсілдерді сабақ үдерісінде тиімді пайдалану үшін сабақтың мақсаты нақты болуы керек. Дұрыс қойылған мақсат күтілетін нәтижеге жету жолында нақты іс-әрекетке жетелейді. Мен үшін маңыздысы сабақ мақсатын нақты, әрі қолжетімді етіп құрғаным болды. «Сұраққа жылдам жауап» тақырыпты терең түсіну және оқушылардың назарын сабаққа аударып, ой-өрісін дамыту мақсатында жоғары дәрежелі сұрақтарға толық жауап алу мақсатында қолдандым. «Сымбат Бақдәулеттін жауабы дұрыс деп ойлайсың ба?», «Әлия Самалдың барлық жауаптарын қалай біріктіруге болады?» деген сияқты. «Мұғалімге хат жазу» сабақ аяғында оқушылар өтілген тақырып бойынша түсініксіз сұрақтар бойынша сұрақтар қоя отырып білімдерін толықтыруға ұмтылды. «Стикердегі диалог» әдісі оқушыларды тез ойлануға, есте сақтау қабілетін дамытуға, шаңшаңдыққа үйретті. Өйткені қағаздағы сұрақ басқа, жауап та басқа. Сонымен бірге оқушылардың арасында сыйластық қалыптасып, бір-бірінін сөзін тыңдауға бейімделді. «Бірге ойлаймыз» әдісі арқылы оқушылар шығармашылық деңгейге мұғалім арқылы емес өз іс әрекеті арқылы жетті. «Негізгі идеяны суреттеу» әдісі арқылы оқушылардың ой-өрісін көтеру, шығармашылық қабілетін дамыту, ғылыми әдебиеттерді пайдаланып, өзінің білімін тереңдетуге үйренді. Танымдық тапсырмалар оқушының зияткерлік және шығармашылық қызметінің барлық алуан түрлілігін қалыптастыруға және дамыту міндеттерін жүзеге асыруға көмектесті. Зерттеу жұмыстары оқушылардың өнімді ойлауы мен шығармашылық қабілетін дамытудың негізі болып табылды. «Кинометафора», «Ашық микрофон» әдістері оқушыны шығармашылыққа төселдіруге ықпалы зор болды. Диалог- қарым- қатынас жасаудың бір сарынды үдерісі емес, керісінше идеядар екі бағытта жүреді және осының негізінде білім алу алға жылжыды. Пікірталас диалог арқылы жүзеге асты. Бұл тәсіл сыныптағы енжар, баяу оқушының сабаққа қатысуына жол ашты. Себебі ол достарымен бір топта жұмыс жасап, сұхбаттасты. Тапсырмаларды орындап белсенділік танытты. Сыни ойлау мен далогтік оқу әдістерінің нәтижесінде оқушылардың белсенділігі артты. Себебі диалог барысында сыни ойлауға бағыттайтын сұрақтарды пайдалану арқылы оқушы пікірін білдім, сұрақ қойып диалогқа түсуге жетеледі өзіне сенімділік ұялатты, өзге балаға қарап бой түзетуге ұмтылды, өзін-өзі бағалауы жоғарылады, өзгені үйрете отырып, өзі көп нәрсені үйренді, көшбасшылық қабілеттері қалыптасты «Мен еш уақытта өз оқушыларыма ешнәрсе үйретпеймін, тек қана олардың оқуы үшін жағдай жасаймын» деп А.Эйнштейн айтқандай бұл авторлық бағдарламамның басты мақсаты- оқушыдардың жеке тұлға болып қалыптасуы үшін өзін- өзі жетілдіруі болып табылады.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

«Интербелсенді оқу әдістемесін мектепте қолдану» Оқу құралы ӘлімовА.Қ. Астана, 2014ж «НЗМ» ДББҰ Педагогикалық шеберлік орталығы
«Генетика есептерінің жинағы» Мұхамбетжанов К., Аманжолова Л. Алматы: Рауан,1993ж
Қазақстан Республикасы педагог қызметкерлерінің біліктілігін арттыру курстарының бағдарламасы. Мұғалімге арналған нұсқаулық. Үшінші базалық деңгей.IIIбасылым. «Назарбаев Зияткерлік мектебі» ДББҰ, 2012ж
Генетика негіздері . Оқулық Қ.Қ Бурунбетова Алматы 2013 ж
Медициналық генетика негіздері: оқу құралы Б.Бегімқұл, С.Төлегенов Астана:Фоллиант, 2008ж
Генетика: оқу құралы К.Қ.Мұхамбетжанов Алматы: Қазақ университеті, 2005ж
Республикалық ғылыми-танымдық педагогикалық журнал «Биолог анықтамалығы» 2012 ж №5
Генетика: оқу құралы К.К. Шулекбаева, Ж.Ж. Чунетова, А.А.Токубаева Алматы Қазақ университеті 2018ж

Терминдер сөздігі

Гамета – жыныс жасушасы. Аталық жыныс жасушасы сперматоцид, ал аналық жыныс жасушасы жұмыртқа деп аталады.

Ген – хромосоманың белгілі бір бөлігіне орналасқан тұқымқуалаушылықтың негізгі материалдық бірлігі.

Генезис – шығу тегі немесе пайда болу әрекеті.

Генетика – ағзалардың тұқымқуалаушылығы мен өзгергіштігі туралы ғылым.

Генетикалық топ- тығыз тіркескен гендер тобы, гендер жүйесі. Осы кешенді жүйенің теңесушілігінің күштілігі сонша, мутациядан өзгерген әр ген бүкіл жүйеге әсерін тигізеді.

Генетикалық код-нуклеин қышқылдары молекуласын-дағы тұқымқуалау информациясының жазылу жүйесі.

Гетерозигота- генетикалық әртүрлі жасушалар беретін дарабас.Оның гомологтық хромосомаларының тиісті локустарында әртүрлі аллельдер болады.

Делеция - хромосомалардың ішкі учаскелерінің бірінің жоғалуы.

Дефишенция- хромосоманың шеткі бөлігінің бөлек кетуі.

Диакинез - ядро қабығының жоғалуы алдындағы мейоздық бөлінудің бірінші прфазасының соңғы кезеңі.

Жыныспен тіркескен гендер- жыныс хромосомаларында орналасқан (Х,У), осы гендердің бақылауында болатын белгілер жыныспен тіркескентұқымқуалау деп аталады.

Идиограмма- хромосомалар жиынтығындағы әрбір жекелеген хромосомалардың салыстырмалы мөлшерін, центромераларының, серіктерінің және екінші тартылуларының орындарын, гетерохроматиндерінің, иіндерінің ұзындықтарын көрсететін схемалық бейне.

Кариотип-жануарлар мен өсімдіктердің систематикалық тобының дене клеткаларындағы хромомсомалардың диплоидты жиынтығы.

Локус- хромосомалардағы геннің орналасқан орны.

Мутаген- мутаия тудыратын фактор.

Мутон- мутациялану бірлігі, яғни мутацияға ұшырай алатын геннің ең кіші бөлігі.

Овогенез- аналық жыныс жасушаларының толық дамуы.

Плейотропия- геннің бір мезгілдеағзаның бірнеше белгілеріне әсер ету қабілеті.

Шизофрения- генетикалық бейім психикалық ауру.

Эдвардс синдромы- «18-хромосома бойынша трисомия кезінде байқалатын хромосомалық ауру: қалыпты дамудың барлық жүйелері бұзылады, ауыратын балалардың 90% жасқа толмай өледі.

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №1

Сабақтың тақырыбы:	Генетика тарихы
Сабақтың мақсаты:	Генетика ғылымының қалыптасу тарихын түсіну, негізгі ғалымдардың еңбектерімен танысу

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	І.Ұйымдастыру кезеңі: а) Оқушылармен сәлемдесу, түгендеу. Психологиялық жағымды ахуал туғызу үшін «Жүректен жүрекке» әдісін пайдаланып, оқушылар бір- біріне жақсы тілектер айту арқылы бір-біріне жүрек береді; Генетика тарихына қысқаша шолу жасап, негізгі ғалымдар туралы баяндау: Мендель, Морган, Уотсон мен Крик. Генетикаға байланысты суреттер көрсетіп, "Бұл суреттер нені білдіреді?" деп сұрақ қою.	Оқушылар ұстазымен амандасады, жүректен жүрекке әдісі арқылы бір-бірлеріне жақсы тілектер айтады; Мағынаны білу үшін суретті сөйлетеді, ой бөліседі, өз білгенін айтады; суреттерге қарап ой қозғайды, сабақ тақырыбын болжайды.		Суреттер
Сабақтың ортасы	«Ой-толғаныс» әдісі арқылы оқушыларға: – Генетика ғылымының маңызы қандай? – Бұл ғылымның дамуында қандай жаңалық қажет? деген сұрақтар қою.	Сұрақтарға жеке ойланып, жұпта талқылап, сынып алдында өз ойларымен бөліседі.	Өзін- өзі бағалау	Генетикалық суреттер (Мендельдің бұршақтары, хромосома суреттері, ДНҚ модельі)
Сабақтың соңы	«Табыс баспалдағы» Баспалдақ суреті таратылады.	Оқушылар өздерінің қай деңгейде тұрғанын белгілейді		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №2

Сабақтың тақырыбы:	Жасушаның тұқымқуалау аппараты. Хромосомалар
Сабақтың мақсаты:	Хромосомалардың құрылысын, түрлерін және олардың тұқымқуалаушылықтағы рөлін анықтау

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Тапсырма: Хромосоманың құрылымын суретте көрсету. Хромосоманың бөліктерін (центромера, хроматид, теломера) анықтау.	Тапсырманы жеке және топпен орындайды. Өз жұмыстарын қорғайды.	Оқушылардың белсенділігі мен жауаптарына қарай ауызша кері байланыс.	Модель
Сабақтың ортасы	Оқушыларға логикалық тізбекті толтыру тапсырмасын беру: - ДНҚ → Хромосома → Ген → Белгі.	Логикалық тізбекті толтырады. Өз түсінігін қорытындылайды.	Оқушылардың белсенділігі мен жауаптарына қарай ауызша кері байланыс.	Дәптер, маркер
Сабақтың соңы	Сабақ соңында рефлексия: «Бүгінгі сабақтан не үйрендім?» сұрағын қою.	Өз пікірін жазады.		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №3

Сабақтың тақырыбы:	ДНҚ-тұқымқуалау ақпаратын сақтаушы негізгі генетикалық материал
Сабақтың мақсаты:	Тұқымқуалау ақпаратын сақтау және тасымалдаудағы ДНҚ-ның рөлін анықтау

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	«Негізгі идеяны суреттеу» әдісі	Суретке қарап, сұрақтар қояды, жауаптарын ортаға салады	Ауызша кері байланыс	Суреттер, нуклеотидтердің схемалық суреттері.
Сабақтың ортасы	Миға шабуыл «Генетикалық ақпарат қайда сақталады?» «Неліктен генетикалық ақпаратты ДНҚ сақтайды?»	Оқушылар топта болжам жасап, жауап береді.	Топтық бағалау	Генетикалық материалдың жалпы бейнесі (ДНҚ молекуласының суреті).
Сабақтың соңы	«БББ»әдісі Сабаққа дейін не білетін еді? Сабақта не үйренді? Тағы не білгісі келеді?	Оқушылар өз жауаптарын стикерге жазады		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №4

Сабақтың тақырыбы:	РНҚ молекуласының құрылымы мен қызметі
Сабақтың мақсаты:	1. РНҚ құрылымы мен қызметі туралы білімді тереңдету 2. РНҚ және ДНҚ арасындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтарды салыстыру

Сабақтың барысы

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Венн диаграммасын пайдалана отырып, РНҚ мен ДНҚ құрылымын талқылауды ұсыну	ДНҚ және РНҚ арасындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтарды жазады.	Өзін өзі бағалау	Схемалар, кестелер.
Сабақтың ортасы	«Серпілген сауал» әдісін қолданып, тақырып бойынша сұрақтар қою.	Тақырыпқа қатысты сұрақтарға жауап береді, өз пікірлерін дәлелдейді.	Өзін- өзі бағалау	Қосымша оқулықтар, суреттер
	Термин сөздермен жұмыс. Негізгі ұғымдарды қайталау және қорытынды жасау.	РНҚ молекуласының құрылымы мен қызметін талдайды. Термин сөздерді дәптерге жазады.		Дәптер.
Сабақтың соңы	«Сабақтағы үш сөз» Қызықты Қиын *Пайдалы	Оқушылар сабақ туралы ойларын үш сөзбен сипаттайды.		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №5

Сабақтың тақырыбы:

Дезоксирибонуклеин қышқылының молекуласын құрастыру

Сабақтың мақсаты:

1.ДНҚ молекуласының құрылымы мен қызметін түсіндіру.

2.ДНҚ моделін құрастыру арқылы құрылымдық элементтерді анықтау.

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	ДНҚ туралы қысқаша бейнематериал көрсетеді немесе қызықты сұрақ қояды (мысалы: "ДНҚ неге ұқсайды?").	Сұраққа жауап береді, өз ойларын ортаға салады.	Ауызша кері байланыс	ДНҚ модельі
Сабақтың ортасы	Топтарға ДНҚ моделін жасау тапсырмасын береді).	Әр топ ДНҚ модельін құрастырады, идеяларын талқылайды.	Топтық бағалау	Түрлі материалдар (макарон, жіптер, түрлі түсті қағаз, пластилин
Сабақтың соңы	«Екі жұлдыз, бір тілек» әдісін ұсынады	Оқушылар сабақтағы екі ұнаған нәрсені және жақсартуды қажет ететін бір ұсынысты жазады.		Стикер

Қосымша тапсырма: Үйде ДНҚ құрылымының үш өлшемді моделін (3D) жасауға ұсыныс беріледі.

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №6

Сабақтың тақырыбы:	Генетикалық код
Сабақтың мақсаты:	Генетикалық кодтың қасиетін және ағзадағы ақуыз синтезі процестеріндегі рөлін түсіндіру

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	«Дәрігер мен пациент» әдісі.". Оқушыларды жұпқа бөлу.	Дәрігер: Генетика-лық кодтың ерекшеліктерін түсіндіреді. Пациент: Түсінгенін айтады, сұрақ қояды.	Жұптық бағалау	Кесте
Сабақтың ортасы	ДНҚ репликациясы, транскрипция, трансляция процестерін сипаттайтын сызба құрастыру.	Сызба құрастырады, талдайды.	Топтық бағалау	Суреттер, модельдер
Сабақтың соңы	«БББ»әдісі Сабаққа дейін не білетін еді? Сабақта не үйренді? Тағы не білгісі келеді?	Оқушылар өз жауаптарын стикерге жазады		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №7

Сабақтың тақырыбы:	Мейоз фазаларын зерттеу
Сабақтың мақсаты:	Мейоздың фазаларын түсіндіру, мейоз бен митоз арасындағы айырмашылықты ажырату

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Оқушыларға жалпылама төмендегі сұрақтар беріледі. Мейоз дегеніміз не? (хромосома саны азаятын және жасуша-ның диплоидты күйден гаплоидты күйге өтетін бөліну әдісі) Ол қандай негізгі екі сатыдан тұрады? (Мейоз І және Мейоз ІІ) Гамета (жұмыртқа жасушасы мен сперматозоид), зигота дегеніміз не? Оларда қандай хромосома жиынтығы бар? Мейоз арқылы бөлінген кезде хромосома мөлшері қалай өзгереді? (хромосома саны 2 есе кемиді)	Әр оқушы өз ойымен бөліседі. Бір-бірінің пікірін толықтырып, пікір алмасады, берілген тапсырманы сұраққа жауап беру арқылы орындайды	Өзін-өзі бағалау	Кесте, суреттер
Сабақтың ортасы	Практикалық жұмыс Оқушыларға жасуша бөлінуінің әрбір фазасын көрсететін суреттер беріледі немесе слайдпен көрсетіледі.	Оқушылар мейоздың әрбір фазасының қандай ерекшеліктері бар екенін зерттеп, нәтижелерін кестеге немесе сызбаға түсіреді.	Жұптық бағалау	Микрос Микроскоп, суреттер
Сабақтың ортасы	Мұғалімге хат жазу әдісі Оқушылардың жауаптарын тыңдап, жалпы сабақты қорытындылау.	Оқушылар мейоздың фазаларын түсінгеннен кейін, осы тақырып бойынша мұғалімге хат жазады. Хатта мейоздың маңызы, фазалары және олардың сипаттамалары туралы жазылады	Өзін-өзі бағалау	Сурет, дәптер
Сабақтың соңы	«БББ»әдісі Сабаққа дейін не білетін еді? Сабақта не үйренді? Тағы не білгісі келеді?	Оқушылар өз жауаптарын стикерге жазады		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №8

Сабақтың тақырыбы:	Адам генетикасын зерттеу жұмыстары
Сабақтың мақсаты:	Адам генетикасының негізгі ұғымдары мен принциптерін түсіндіру. Генетикалық зерттеулердің маңыздылығы мен адам денсаулығына әсерін ашып көрсету

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Адам генетикасы, оның принциптері және зерттеу әдістері туралы ақпарат беру.	Тыңдап, сұрақтар қою, талқылауға қатысу.		Кесте, сызба
Сабақтың ортасы	«Галереяны шарлау» әдісі Әрбір стендке адам генетикасына байланысты түрлі зерттеу әдістері туралы ақпараттар қойылады..	Стендтерді аралап, ақпарат жинап, өз ойларын топта талқылайды	Ауызша кері байланыс	Кесте
Сабақтың ортасы	Проблемалық тапсырма беру .Оқушыларға проблемалық сұрақтар қойып, өз пікірлерін білдіруді сұрау: «Адам генетикасын зерттеудің маңызы қандай?»	Топта пікірталас жүргізіп, шешімдер ұсынады.	Өзін-өзі бағалау	Қосымша оқулықтар
Сабақтың соңы	«БББ»әдісі Сабаққа дейін не білетін еді? Сабақта не үйренді? Тағы не білгісі келеді?	Оқушылар өз жауаптарын стикерге жазады		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №9

Сабақтың тақырыбы:	Адам генетикасының ерекшеліктері
Сабақтың мақсаты:	Адам генетикасының негізгі заңдылықтарын түсіндіру.

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Видеоролик көрсетіледі. Әр жұпқа адам генетикасы туралы белгілі бір сұрақ немесе тақырып беріледі	Оқушылар жұптарға бөлініп, «Спикердегі диалог» әдісін қолдана отырып сұхбат жүргізеді. Жұптар бір-біріне сұрақ қойып, жауап береді	Жұптық бағалау	Қосымша оқулық, кесте
Сабақтың ортасы	Кластер әдісін түсіндіру, топтарға тапсырма беру	Әр топ осы ұғымдар бойынша кластерлер құрастырып, өз ойларын жүйелеп, топпен ортақ шешім қабылдайды.	Топтық бағалау.	Қағаз, маркер
Сабақтың соңы	«Сабақтағы үш сөз» Қызықты Қиын *Пайдалы	Оқушылар сабақ туралы ойларын үш сөзбен сипаттайды.		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №10

Сабақтың тақырыбы:	Генеалогиялық шежіре әдісі. «Генеалогиялық шежіре ағашын құрастыру»
Сабақтың мақсаты:	Генеалогиялық шежіре ағашын құруға үйрету

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Генеалогиялық шежіре ағашы жайлы мағлұмат беру.	Қажетті ақпаратты дәптерге жазып алады.		Кесте, сызба, қосымша материалдар
Сабақтың ортасы	Практикалық жұмыс. Алдын ала дайындалған ақпарат бойынша өз отбасыларының шежіре ағашын құруды ұсынады.	Алдын-ала дайындалған ақпарат негізінде өз отбасыларының шежіре ағашын құру:Қарапайым ағаш схемасын жасайды.(цифрлық форматта немесе қағаз)	Өзін-өзін бағалау	ГГенеалогиялық ағаш құруға арналған шаблондар. Интернет ресурстары (мысалы, генеалогиялық деректер базасы).
Сабақтың соңы	«Сұрақ-жауап шеңбері» Шеңберге тұрған оқушыларға сұрақ қояды? Не қызық болды? Қай жерде қиындық сезіндің? *Сабақта қандай жаңа нәрсе үйрендің?	Оқушылар қысқаша жауап береді.

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №11

Сабақтың тақырыбы:	Цитогенетикалық әдіс
Сабақтың мақсаты:	Цитогенетикалық әдіс түрлерін (кариотиптеу, хромосомалық талдау, молекулярлық әдістер) түсіндіру

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Баяндау әдісімен тақырыпты түсіндіреді. Оқушыларды топтарға бөліп, әр топқа цитогенетикалық әдістің бір түрі беріліп, келесі сұрақтарға жауап беру ұсынылады. Әдіс қандай принциптерге негізделген? Қандай жағдайларда және қандай салаларда қолданылады? Әдістің артықшылығы мен кемшілігі?	Оқушылар сұрақтарға жауап береді	Кері байланыс арқылы ауызша бағалау.	Кесте , сызба
Сабақтың ортасы	«Зерттеушілік конференция әдісі» . Әр топқа өздеріне берілген әдісті зерттеп, оның практикалық қолдануы туралы қысқаша презентация дайындау ұсынылады	Оқушылар зерттеулерін конференция форматында қорғау. Қорғау барысында оқушылар бір-біріне сұрақтар қойып, жауап береді.	Топтық бағалау	Қосымша оқулықтар
Сабақтың соңы	«БББ»әдісі Сабаққа дейін не білетін еді? Сабақта не үйренді? Тағы не білгісі келеді?	Оқушылар өз жауаптарын стикерге жазады		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №12

Сабақтың тақырыбы:

Егіздік әдіс әдіс

Сабақтың мақсаты:

1.Егіздердің табиғатындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтарды зерттеу.

2.Егіздер туралы ғылыми зерттеулер нәтижелерін талдау.

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Егіздердің ұқсастығы мен айырмашылығы неде? Салыстыру кестесін жасау ұсынылады.	Салыстыру кестесін жаайды, талдайды	Топтық бағалау	Суреттер, кесте
Сабақтың ортасы	Практикалық жұмыс. Егіздердің биологиялық механизмдерін зерттеу: 1. Егіздерді тәрбиелеуде қандай қиындықтар кездеседі? 2. Егіздердің тәрбиесінде айырмашылық болуы мүмкін бе? 3.Егіздер туралы қандай ғылыми зерттеулер бар?	Егіздер туралы оқушылар ғылыми зерттеулер нәтижелерін талдайды	Топтық бағалау	Қосымша оқулықтар
Сабақтың соңы	«Сұрақ-жауап шеңбері» Шеңберге тұрған оқушыларға сұрақ қояды? Не қызық болды? Қай жерде қиындық сезіндің? *Сабақта қандай жаңа нәрсе үйрендің?	Оқушылар қысқаша ажауап береді.

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №13

Сабақтың тақырыбы:	Биохимиялық әдіс
Сабақтың мақсаты:	Биохимиялық әдістердің негізгі түрлерін, олардың зерттеулерде қолданылуын және маңыздылығын түсіндіру

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	«Ой қозғау» әдісі «Биохимия» сөзі қандай мағына береді? «Қандай биохимиялық әдісті ең тиімді деп санайсың?»	Оқушылар өз ойларын ортаға салады, биохимияның маңыздылығы туралы пікір алмасады.	Бірін-бірі бағалау	Кесте, сурет
Сабақтың ортасы	«Серпілген сауал» әдісі. Хроматография әдісінің ерекшелігі қандай?, Биохимиялық әдістерді зертханалық жұмыстарда қалай қолдануға болады? Спектрофотометрия әдісін қайда қолданады?	Оқушылар сұрақтарға жауап бере отырып, биохимиялық әдістердің практикалық қолдануын талқылайды.	Топтық бағалау	Қағаз,маркер Қосымша оқулық
Сабақтың соңы	«БББ»әдісі Сабаққа дейін не білетін еді? Сабақта не үйренді? Тағы не білгісі келеді?	Оқушылар өз жауаптарын стикерге жазады		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №14

Сабақтың тақырыбы:	Онтогенетикалық әдіс
Сабақтың мақсаты:	Онтогенетикалық әдістің биологиядағы рөлін түсіндіру

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	«Проблемалық оқыту «әдісі Оқытушы сұрақтар қояды, оқушыларға түсінік беріп, ақпарат іздеуге бағыттайды. Мақсаты: Оқушыға қиындық туғызатын проблемалар ұсынылып, олардың шешімдерін іздеуге бағытталған оқыту.	Оқушылар проблемалық сұраққа жауап іздейді, ойларын айтуға талпынады.Топпен жұмыс жасайды, шешім табуға тырысады.	Топтық бағалау	Сурет, кесте
Сабақтың ортасы	«Еркін жазу стратегиясы». Оқушыларға еркін тақырыпта жазу тапсырмасын беру (мысалы, Онтогенетикалық әдіс адам дамуына қалай әсер етеді?) Оқытушы еркін жазу арқылы шығармашылық дағдыларды дамытуға бағыттайды	Оқушылар өз ойларын еркін түрде жазады, шығармашылық қабілеттерін дамытады	Жұптық бағалау	Қосымша оқулық
Сабақтың соңы	«БББ»әдісі Сабаққа дейін не білетін еді? Сабақта не үйренді? Тағы не білгісі келеді?	Оқушылар өз жауаптарын стикерге жазады		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №15

Сабақтың тақырыбы:	Популяциялық әдіс
Сабақтың мақсаты:	Популяциялық әдістің түрлерін, құрылымын және экологиялық маңызын түсіндіру

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	«Суреттеу» әдісі. Бұл әдіс оқушыларға популяциялық әдіс пен оның элементтерін көрнекі түрде түсінуге мүмкіндік береді.	Нақты мысалдар мен иллюстрациялар арқылы түсіндіреді.	Ауызша кері байланыс беру арқылы бағалау	Суреттер
Сабақтың ортасы	Оқушыларға популяцияның құрылымы бойынша зерттеу жүргізу тапсырмасы беріледі	Оқушылар топтарға бөлініп, әрқайсысы өз зерттеуін суреттеу әдісі арқылы жүргізеді. Суреттеу әдісін пайдалану арқылы өздерінің зерттеу нәтижелерін көпшілік алдында талқылайды.	Топтық бағалау	Қосымша оқулықтар, суреттер, диаграммалар
Сабақтың соңы	«Сабақтағы үш сөз» Қызықты Қиын *Пайдалы	Оқушылар сабақ туралы ойларын үш сөзбен сипаттайды.		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №16

Сабақтың тақырыбы:	Адам баласының генетикалық тұрғыдан алуан түрлілігі
Сабақтың мақсаты:	Генетикалық алуан түрліліктің себептері және оның эволюциялық маңызын түсіндіру

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	«Проблемалық оқыту» әдісі. Оқушыларға нақты өмірлік мәселе қойылып, олар оны шешу үшін өздері-нің білімдері мен зерттеу дағдыларын пайдала-нады. Генетикалық өзгерістер мен аурулардың таралуын зерттеу тақырыбы ұсынылады.	Оқушылар проблемалық сұраққа жауап іздейді, ойларын айтуға талпынады. Топпен жұмыс жасайды, шешім табуға тырысады.	Топтық бағалау	Видеоролик
Сабақтың ортасы	«Генетикалық алуан түрлілік" туралы қысқаша анимациялық фильм немесе нақты фильмнің үзіндісін көрсету, оны талқы-лау арқылы оқушы-ларға тұжырымда-маны түсіндіру	Бұл әдіс оқушылардың назарын тек белгілі бір мәселеге аударады, оқушылар өзара пікір алмасады.	Өзін-өзі бағалау	Видеоролик
Сабақтың соңы	«Екі жұлдыз, бір тілек» әдісін ұсынады	Оқушылар сабақтағы екі ұнаған нәрсені жақсартуды қажет ететін бір ұсынысты жазады		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №17

Сабақтың тақырыбы:	Тұқымқуалаушылық пен қоршаған орта
Сабақтың мақсаты:	Генетикалық ақпарат пен қоршаған орта факторларының өзара байланысын түсіндіру

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	«Ашық микрофон» әдісі. Оқушыларға тұқымқуалаушылық пен қоршаған ортаның өзара байланысы жайында ойларын айтуға мүмкіндік беру.	Оқушылар қоршаған ортаның жеке тұлғаға әсерін талқылайды, дәлелді пікірлер ұсынады.	Өзін-өзі бағалау	Микрофон
Сабақтың ортасы	«Тұқымқуалаушылық пен қоршаған ортаның байланысы тақырыбында эссе жазу ұсынылады.	Оқушылар эссе жазады	Бірін-бірі бағалау	Видеоролик
Сабақтың соңы	«БББ»әдісі Сабаққа дейін не білетін еді? Сабақта не үйренді? Тағы не білгісі келеді?	Оқушылар өз жауаптарын стикерге жазады		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №18

Сабақтың тақырыбы:	Мутация деген не?
Сабақтың мақсаты:	Мутация түрлерін, мутагенез себептерін зерттеу

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	«Миға шабуыл» әдісі арқылы өткен тақырыппен жаңа сабақты байланыстыру мақсатында ой қозғау сұрақтарын ұжымдық талқылау. Оқушыларға жалпылама төмендегі сұрақтар А4 парағына жазылып, сыныпқа ілініп қойылады .	1.Мутациялық теорияның негізін кім қалады? 2. Мутация пайдалы ма, әлде зиянды ма? Пайдасы мен зияның атап шығады. 3. Мутация тудыратын факторларға не жатады? 4. Хуго Де Фриздің 1901 жылы жарияланған еңбегі қалай аталады? 5. Мутациялар неше түрлі жолмен пайда болады? Оқушылар сұраққа жауап іздейді.	Мотивациялық бағалау. Жарайсың! Керемет! деген сөздермен бағалау	Суреттер, сызба
Сабақтың ортасы	Суреттер сөйлейді:	Оқушылар суретті талдап, өз ойларын айтады.	Өзін-өзін бағалау	Суреттер
Сабақтың соңы	«Еркін микрофон» әдісі. Мұғалім сабақты қорытындылау мақсатында оқушылардың сабаққа деген көзқарасын тыңдайды.	Оқушылар бүгінгі сабақтың мақсаты-на жеткізетін тапсырмалар орындауына қарай, өз түсінгенін, пікірін, өз ойын айту арқылы сабаққа қорытынды жасайды.

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №19

Сабақтың тақырыбы:	Гендік аурулар.Фенилкетонурия
Сабақтың мақсаты:	Гендік аурулар және фенилкетонурия туралы түсінік қалыптастыру, осы тақырып бойынша сұрақ-жауап әдісін қолдана отырып, олардың танымдық қабілеттерін арттыру.

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Әрбір топқа тақырыпқа қатысты сұрақтар беріледі. Мысалы, сұрақтар: Фенилкетонурия дегеніміз қандай ауру? Бұл ауру тұқым қуалай ма? Фенилкетонурияның генетикалық механизмін түсіндір.	Оқушылар өз топтарында талқылап, сұрақтарға жауап беруге тырысады.	Топтық бағалау	Қосымша оқулық Кесте, сурет стикер
Сабақтың ортасы	Мағынаны тану. Әр топқа тапсырма беріледі. 1.Тақырып бойынша қысқаша презентация дайындау. 2.Фенилкетонурия-ның генетикалық негіздерін түсіндіре-тін диаграмма немесе сызба жасау. 3.Белгілі бір көрініс немесе жағдайды модельдеу арқылы аурудың әсерін көрсету.	Оқушылар тапсырмаларын орындау барысында бір-біріне көмектеседі, өз ойларын топ алдында ортаға салады. Әр топ өз жұмысын қорғайды.	Топтық бағалау	Дәптер, маркер, плакат
Сабақтың соңы	«Табыс баспалдағы» Баспалдақ суреті таратылады.	Оқушылар өз деңгейін анықтайды		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №20

Сабақтың тақырыбы:	Жыныспен тіркесіп тұқымқуалау.Гемофилия.Дальтонизм.
Сабақтың мақсаты:	Жыныспен тұқым қуалау заңдылықтарын, гемофилия және дальтонизм ауруларының тұқым қуалауын түсіндіру. Топтық жұмыс барысында тепе-теңдік дөңгелек әдісін пайдаланып, теория мен практиканы ұштастыру.

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі

Педагогтің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Сабақтың ортасы

Оқушылар топтарға бөлінеді және әр топ белгілі бір есепті шешу үшін жұмыс жасайды. Әр топ мүшесі дөңгелек бойынша кезекпен келіп, әртүрлі тапсырмаларды орындауға қатысады. Әр тапсырма аяқталған сайын, топ мүшелері бір-біріне кеңес беріп, шешімін талқылайды. Есеп1. Әкесі гемофилиямен ауыратын, анасы сау әйелдің баласындағы гемофилия ауруын анықтаңыз. Есеп2. Дальтонизммен ауыратын еркектің баласындағы дальтонизмнің тұқымқуалауын анықтаңыз Есеп3. Әйел мен еркектің генотипін білмей,баланың гемофилиямен ауыратынын анықтаңыз.

Топтар өздері шығарған есептердің шешімдерімен таныстырады. Әр топ өз шешімін мұқият түсіндіріп береді, қалған топтар сұрақтар қояды, талқылауға қатысады.

.Топ басшысы бағалайды

Дәптер,

қосымша есептер жинағы, кесте

Сабақтың соңы

«Сұрақ-жауап шеңбері» Шеңберге тұрған оқушыларға сұрақ қояды? *Не қызық болды? *Қай жерде қиындық сезіндің? *Сабақта қандай жаңа нәрсе үйрендің?

Оқушылар қысқаша жауап береді.

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №21

Сабақтың тақырыбы:

Хромосомалық аурулардың пайда болу механизмдері. Трисомия синдромы.

Сабақтың мақсаты:

1.Хромосомалық аурулардың пайда болу механизмдерін, әсіресе трисомия синдромын түсіну, оқушыларға осы тақырыпты түсіндіре отырып, оларды ғылыми ойлауға баулу. 2.Суреттеу әдісін қолдана отырып, трисомия синдромын визуализациялау.

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	«Негізгі идеяны суреттеу» әдісін қолдану. Трисомия 21 жағдайын суреттеу арқылы көрсетеміз:	Оқушылар хромосоманың суретін салады, мутацияның әсерінен қандай өзгеріске ұшырайтынын талдайды.	Топтық бағалау	Суреттер , маркер, қағаз
Сабақ ортасы	Практикалық жұмыс. Хромосома модельін жасау ұсынылады.	Оқушылар хромосома модельін жасайды		Қағаз, басқа да қажетті заттар
	Бекіту сұрақтары қойылады: Трисомия деген не? Трисомия синдромы қалай пайда болады? Хромосомалық аурулардың пайда болу механизмдері қандай?	Оқушылар сұрақты талдап, жауап береді.
Сабақтың соңы	«Екі жұлдыз, бір тілек» әдісін ұсынады	Оқушылар сабақтағы екі ұнаған нәрсені және жақсартуды қажет ететін бір ұсынысты жазады.		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №22

Сабақтың тақырыбы:		Даун синдромы
Сабақтың мақсаты:		Даун синдромының анықтамасы, оның себебі мен белгілерін түсіну. Даун синдромы бар адамдардың даму ерекшеліктері туралы түсінік қалыптастыру. Есептер шығару арқылы тақырыпты толық меңгерту.
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті		Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Тақырыпқа қатысты есептер мен тапсырмаларды шығару арқылы оқушыларды жұмыс істеуге дағдыландыру. Есеп1. 21-ші хромосома қандай жағдайда қосарланады және бұл жағдай қандай салдарларға әкеледі? Есеп2.Даун синдромы бар адамда қандай физикалық және психикалық белгілер болуы мүмкін? Есеп3.Даун синдромы бар балалардың орташа дамуы қандай деңгейде болады?		Оқушылар хромосома саны мен оның құрылымын зерттейді, диаграмма сызады. Оқушылар бұл белгілерді сурет арқылы көрсетеді. Оқушылар статистикалық талдау жүргізеді .	Топтық бағалау жүреді.	Дәптер, маркер, қосымша кітаптар
	Ұсыныс: Оқушыларға қысқаша топтық жұмыс ұсыну. Даун синдромы бар балалар үшін қандай ұсыныс бере аласыздар?		Оқушылар суреттер мен кестелер арқылы өз ұсыныстарын жазады.		Маркер, плакат
Сабақтың соңы	«Сұрақ-жауап шеңбері» Шеңберге тұрған оқушыларға сұрақ қояды? Не қызық болды? Қай жерде қиындық сезіндің? *Сабақта қандай жаңа нәрсе үйрендің?		Оқушылар қысқыша жауап береді.

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №23

Сабақтың тақырыбы:

Клайнфельтер синдромы

Сабақтың мақсаты:

1.Клайнфельтер синдромының генетикалық ерекшеліктері мен симптомдарын түсіну . 2.Суреттеу әдісі арқылы зерттеу қабілетін дамыту 3.Сын тұрғысынан ойлау және ақпаратты талдау дағдыларын жетілдіру

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Клайнфельтер синдромы туралы суреттер мен диаграммаларды көрсету арқылы оқушыларға сұрақ қояды.	Суреттер мен ақпараттарды зерттей отырып, сұрақтарға жауап іздейді.	Топ басшысы топ мүшелерін бағалайды.	Суреттер, диаграмма
Сабақтың ортасы	«Суреттеу»әдісі арқылы Клайнфельтер синдромын сипаттау ұсынылады	Суреттеу әдісін қолданып, Клайнфельтер синдромын сипаттайды.	Өзін-өзі бағалау	Суреттер, қосымша оқулық
Сабақтың соңы	«Стикердегі ойлар» Жасыл стикер: Сабақта не ұнады? Сары стикер: Қандай сұрақтар қалды? Қызыл стикер: *Қандай қиындықтар болды?	Оқушылар стикерін тақтаға жабыстырады.		Түрлі-түсті стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №24

Сабақтың тақырыбы:	Патау синдромы
Сабақтың мақсаты:	Патау синдромының пайда болу механизмдерін, диагностика әдістерін және адам ағзасына әсерін сипаттау

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Патау синдромының белгілерін бейнелейтін суреттер көрсетіледі (мысалы, мидың құрылымы, жүрек ақаулары)..	Оқушылар суреттерді талқылап, аурудың қандай ерекшеліктері мен симптомдары бар екендігін анықтайды	Өзін-өзі бағалау	Суреттер, макет
Сабақтың ортасы	Оқушыларға 3 топқа Патау синдромы туралы зерттеу тапсырмасы беріледі	Оқушылар зерттеу жүргізіп, Патау синдромының белгілерін, себепте-рін анықтайды. Топтар өз зерттеуін қысқаша презентация жасап, сыныпқа түсіндіреді	Топтық бағалау	Қосымша оқулық, маркер, плакат
Сабақтың соңы	«Екі жұлдыз, бір тілек» әдісін ұсынады	Оқушылар сабақтағы екі ұнаған нәрсені және жақсартуды қажет ететін бір ұсынысты жазады.		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №25

Сабақтың тақырыбы:	Қан топтарының тұқымқуалауы
Сабақтың мақсаты:	Кан топтарының тұқымқуалау механизмін түсіндіру. Генетикалық есептер шығару арқылы қан топтарының тұқымқуалау ерекшеліктерін анықтау.

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Оқушыларға проблемалық сұрақтар қою арқылы сабаққа деген қызығушылығын ояту. Ата-анасының қан тобыII және III болса баласының қан тобы қандай болуы мүмкін?	Сұраққа жауап іздейді, өз ойларын ортаға салады.	Өзін-өзі бағалау	Кесте
Сабақтың ортасы	АВО жүйесі мен резус факторды түсіндіреді, генетикалық есептерді ұсынады.	Есептерді топта талқылайды.	Ауызша кері байланыс арқылы бағалау	Генетикалық есептер жинағы
Сабақтың соңы	«Табыс баспалдағы» Баспалдақ суреті таратылады.	Оқушылар өздерінің қай деңгейде тұрғанын белгілейді		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №26

Сабақтың тақырыбы:	Қант диабеті генетикалық ауру ма?
Сабақтың мақсаты:	1.Қант диабетінің генетикалық факторлар мен қоршаған орта факторларына байланысын түсіндіру 2.Пікірталас арқылы оқушылардың дәлел келтіру, талдау және өз ойын қорғау дағдыларын дамыту.

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Желпуіш түрінде қағаздарды таратып, әр топқа сұрақтар береді. Генетикалық факторлар қалай әсер етеді? Қоршаған орта қалай әсер етеді?	Топ ішінде сұрақтарға жауап дайындайды, талқылайды.	Топ басшысы топ мүшелерін бағалайды.	Қағаз,маркер, кесте,сурет
	Пікірталас сұрағын ұсынады. Қант диабетін генетикалық ауру деп айтуға бола ма?	Топ ішінде талқылау жүргізеді, өз ұстанымын қорғайды	Топтық бағалау	Қосымша кітаптар, секундомер
Сабақтың соңы	«БББ»әдісі Сабаққа дейін не білетін еді? Сабақта не үйренді? Тағы не білгісі келеді?	Оқушылар өз жауаптарын стикерге жазады		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №27

Сабақтың тақырыбы:	Текті тұлға тәрбиелеудің ғылыми негізі
Сабақтың мақсаты:	Текті тұлға тәрбиелеудің генетикалық және экологиялық факторлармен байланысын түсіндіру.

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Текті тұлғаның генетикалық ерекшеліктері қандай? Текті тұлға генетика арқылы қалыптаса ма, әлде тәрбие арқылы ма? деген сұрақ қойылады	Оқушылар екі топқа бөлінеді. Топтық талқы-лау жүреді, өз ойларын жинақтап, пікірталасқа қатысады.	Топтық бағалау	Видееоролик Секундомер
Сабақтың ортасы	«Мақал-мәтел» жарысы Текті тұлға тәрбиесіне қатысты мақал-мәтелді табу және олардың генетикамен байланысын түсіндіру.	Оқушылар мақал-мәтел айтып, олардың тәрбиелік және ғылыми мәнін түсіндіреді.	Топтық бағалау	Мақал-мәтелдер жинағы
Сабақтың соңы	«Екі жұлдыз, бір тілек» әдісін ұсынады	Оқушылар сабақтағы екі ұнаған нәрсені және жақсартуды қажет ететін бір ұсынысты жазады.		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №28

Сабақтың тақырыбы:	Адамтанудың қарапайым ережелері
Сабақтың мақсаты:	Адамтанудың қарапайым ережелерін биологиялық тұрғыдан түсіндіру. Адамның физикалық, психологиялық, әлеуметтік дамуына әсер ететін негізгі факторларды анықтау.

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	«Қораптағы сұрақ» әдісі. Қорапқа сұрақ-тар салып, оқушыларға бір-бірлеп алуды сұрайды.	Әр оқушы өзіне түскен сұраққа жауап береді, пікірін айтады	Бірін-бірі бағалау	Видеоролик қорап
Сабақтың ортасы	Бір оқушыны ортаға отырғызады.	Бір оқушы ортаға отырады, оқушылар сұрақ қояды. Қалған оқушылар толықтырады.	Мотивация-лық бағалау Керемет!, Жарайсың!	Орындық
	Адамтанудың қарапайым ережесі тақыры-бында эссе жазу ұсынылады.	Эссе жазады, оз ойларын қағазға түсіреді.	Өзін-өзін бағалау
Сабақтың соңы	«Табыс баспалдағы» Баспалдақ суреті таратылады	Оқушылар өздерінің қай деңгейде тұрғанын белгілейді		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №29

Сабақтың тақырыбы:	Қазақ ұғымындағы тұқымқуалаушылық
Сабақтың мақсаты:	Қазақ мәдениетінде тұқымқуалаушылықтың маңызын түсіндіру,оның биология мен этномәдениеттегі рөлін талқылау.

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	«Шырқау сұрақтар» әдісі арқылы сұрақтар ұсынылады. Қазақ халқы «текті адам», «жеті ата» ұғымдарын не үшін жоғары бағалаған? Қазақ халқының жеті ата заңы мен қазіргі генетика арасында байланыс бар ма?	Топ ішінде сұрақтарға жауап дайындайды, талқылайды.	Топтық бағалау	ДНҚ модельі, қосымша оқулықтар кесте, сызба
Сабақтын ортасы	1 топ Тұқымқуалаушылық деген ұғымды қалай түсінесің? 2топ. Туыстық некенің тиімсіздігі 3топ. Текті тұлға тәрбиелеудің ғылыми негізі.	Әр топ өз тақырыбын талқылап, постер әзірлейді	Топтық бағалау	Маркер, плакат
Сабақтың соңы	«Стикердегі ойлар» Жасыл стикер: Сабақта не ұнады? Сары стикер: Қандай сұрақтар қалды? Қызыл стикер: *Қандай қиындықтар болды?	Оқушылар стикерін тақтаға жабыстырады.		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №30

Сабақтың тақырыбы:	Туыстық некенің тиімсіздігі
Сабақтың мақсаты:	Туыстық некенің адам организміне тигізетін зиянды әсерлері , оның биологиялық және генетикалық салдары туралы түсінік қалыптастыру.

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Эссе жазуды ұсынады	Оқушылар қазіргі қоғамдағы туыстық неке мәселесі туралы өз ойларын қағазға түсірңді.	Бірін-бірі бағалау	Дәптер, қосымша оқулықтар
Сабақтың ортасы	«Дискуссиялық карта» әдісін ұсынады.	Оқушылар «Туыстық некенің тиімсіздігі» жайлы өз ойларын картаға жазады. Өздеріне ұнаған және ұнамаған жерлерін жазып отырады.	Топтық бғалау	Кесте, суреттер
Сабақтың соңы	«Табыс баспалдағы» Баспалдақ суреті таратылады.	Оқушылар өздерінің қай деңгейде тұрғанын белгілейді		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №31

Сабақтың тақырыбы:	Евгеника ғылымы
Сабақтың мақсаты:	Евгеника ғылымының анықтамасын, мақсаттарын және оның тарихи дамуын түсіндіру

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Оқушыларды тақырыпқа қатысты термин сөздермен таныстыру. Геном, генетика, евгеника,позитивті евгеника, негативті евгеника,мутация, антиген,инбридинг, антиген, интеллектуалдық сұрыптау т.б	Оқушы термин сөздерді дәптерге жазып, анықтама береді.		Қосымша оқулық, дәптер
Сабақтың ортасы	«Тақырыпты сөздер» оқыта үйрету ойыны. Мұғалім тақырыпқа байланысты сөйлем оқиды, оқушылар жалғастырады.	Оқушылар тақырыпқа қатысты ойларын сөйлемді жалғастыра отырып жеткізеді.	Өзін-өзі бағалау	Кесте, қосымша оқулық
Сабақтың соңы	«БББ»әдісі Сабаққа дейін не білетін еді? Сабақта не үйренді? Тағы не білгісі келеді?	Оқушылар өз жауаптарын стикерге жазады		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №32

Сабақтың тақырыбы:	Медициналық-генетикалық кеңес
Сабақтың мақсаты:	Медициналық-генетикалық кеңес берудің негізгі принциптері, әдістері және оның ғылыми негіздерін түсіндіру.

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Медициналық генетикалық кеңес беру-қажеттілік немесе болашақтың мүмкіндігі тақырыбында дебат сабақ жүргізу.	Оқушылар өз ойларын пікірталас түрінде жеткізеді.	Ауызша кері байланыс беру арқылы бағалау	Кесте,сызба, қосымша оқулық
Сабақтың ортасы	Эссе жазу ұсынылады.	Оқушылар өз ойларын қағаз бетіне түсіреді.	Өзін өзі бағалау	Қосымша оқулық
Сабақтың соңы	«Стикердегі ойлар» Жасыл стикер: Сабақта не ұнады? Сары стикер: Қандай сұрақтар қалды? Қызыл стикер: *Қандай қиындықтар болды?	Оқушылар стикерін тақтаға жабыстырады.		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №33

Сабақтың тақырыбы:	Биологиялық және әлеуметтік тұқымқуалаудың арақатынасы
Сабақтың мақсаты:	Биологиялық және әлеуметтік тұқымқуалаудың мәнін түсіндіріп,оларды салыстыруға мүмкіндік беру.

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
С Биоло-гиялық абақтың басы	«Салыстыру кестесі» Әлеу-меттік	Оқушылар салыстыру кестесін дәптерге жазып, толтырады	Ауызша кері байланыс арқылы бағалау Мадақтау	Дәптеркесте
Сабақтың ортасы	«Сұхбат алу»әдісі Биологиялық тұқымқуалаудың адам өміріндегі рөлі туралы не ойлайсың? Сіздің ойыңызша биологиялық және әлеуметтік тұқымқуалау арасында шекара бар ма, әлде олар бірін-бірі толықтырады ма?	Оқушылар қойылған сұрақтарға жауап іздейді.	Топтық бағалау	Микрофон
Сабақтың соңы	«БББ»әдісі Сабаққа дейін не білетін еді? Сабақта не үйренді? Тағы не білгісі келеді?	Оқушылар өз жауаптарын стикерге жазады		Стикер

Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары №34

Сабақтың тақырыбы:	Генетикалық қызықты мәліметтер
Сабақтың мақсаты:	Генетика саласындағы қызықты мәліметтер мен ғылыми жетістіктерді ұсыну арқылы генетика ғылымының мәнін түсіндіру.

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі	Педагогтің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Генетикалық қызықты мәліметтер Видеоролик көрсету. Сайыскерлер жарысы. Таныстыру кезеңі Топтың аты, ұраны, төсбелгісі.	Оқушылар өз топтарын таныстырады		Видеоролик
Сабақтың ортасы	І. «Ой маржан» (топтарға сұрақ 15) ІІ.Білім биржасы: А. Қашан? Ә. Бұл кім? Б. Бұл не? ІІІ. Жұмбақтас Есептер шығару ІV. Жорға (топ басшысына сұрақ 15) V. Генетика және халықтық педагогика Мақалдың жалғасын тап... VI.Генетикалық қызықты мәліметтер ұсыну.	Оқушылар осы тапсырмаларды орындайды	5-10 балл арасында бағалау
Сабақтың соңы	«Табыс баспалдағы» Баспалдақ суреті таратылады.	Оқушылар өздерінің қай деңгейде тұрғанын белгілейді		Стикер

Жүктеу

Бөлісу

ЖИ арқылы жасау

Файл форматы:

docx

Биология Авторлық бағдарлама 10 сынып

14.05.2025

187

Жүктеу

ЖИ арқылы жасау

Жариялаған:

Байдакова Сауле Кансеитовна

Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз,
шағым қалдыра аласыз

"Адамның тұқымқуалаушылығын зерттеу әдістері"

"Адамның тұқымқуалаушылығын зерттеу әдістері"

Химия пәні

Тарих пәні

Биология пәні

Ағылшын тілі пәні

География пәні

Информатика пәні

Мектепке дейінгі білім беру

«Қазақ тілі» жəне «Қазақ əдебиеті»

Дене шынықтыру

Білім алушылардың білім сапасын арттыру

Инклюзивті білім беру