Адамның тұқымқуалаушылығын зерттеу әдістері. Адамның генетикалық әртүрлілігі.

Мұғалімнің аты-жөні

Наурзбаева Мейрамгул Болатқызы

Д.Нұрпейісова атындағы орта мектеп

32-апта

1-күн

29-сабақ

Биология кабинеті

Сабақ атауы

Адамның тұқымқуалаушылығын зерттеу әдістері. Адамның генетикалық әртүрлілігі. Адамның және адам нәсілдерінің шығу тегі туралы генетикалық мәліметтер. Адам белгілерінің тұқым қуалау сипаты.№3 зертханалық жұмыс.

Сілтеме

Білім стандарты,пән бағдарламасы, “Биология”, Алматы, ”Мектеп” 2014 жыл, А. Сартаев, М. Гилманов

Жалпы мақсаты

Оқушыларға адамның тұқымқуалаушылығын зерттеу әдістері, адамның генетикалық әртүрлілігі, адамның және адам нәсілдерінің шығу тегі туралы генетикалық мәліметтері мен адам белгілерінің тұқым қуалау сипаты туралы білім беру.

Оқушылардың өз ойларын жүйелі түрде баяндау, түсініп оқу, ойлау, есте сақтау қаблеттерін дамыту.

Күтілетін нәтиже

- Шағын топтарда жұмыс істеуі арқылы бірін-бірі оқытуын қалыптастыру

-тапсырмаларды орындауда өмірдегі білімі мен білетініне сүйену

- өз бетімен білім алушылық қабілетін қалыптастыру

-сыни ойлау арқылы терең білім алу қабілеттерін дамыту

Негізгі идеялар

- Адамның тұқымқуалаушылығын зерттеу әдістері. Адамның генетикалық әртүрлілігі. Адамның және адам нәсілдерінің шығу тегі туралы генетикалық мәліметтер. Адам белгілерінің тұқым қуалау сипаты туралы білуге, саналылыққа, сауаттылыққа баулу.

Дереккөздер

Интернет деректері, сайттар , ресурстар, суреттер,

Тапсырмалар

«Экипаж» әдісі

«Зерттеу алжапқышы» әдісі

Жұптық жұмыстар

Зертханалық жұмыс

«Ат және атбегі» әдісі

Кейінгі тапсырмалар

«Адамның тұқымқуалаушылығын зерттеу әдістері» тақырыбында ізденіс

Мұғалім жазбалары:

Ұйымдастыру жұмыстары: Ынтымақтастық атмосферасын орнату.

«Білім ағашының» жапырақтарын таңдап алады.

• Жасыл- сабақта белсенді боламын

• Сары- алған білімімде сабақта қолданамын

• Сарғылт – білімімде дәлелдеймін

Блум таксономиясы. І. Білу.

І. Үй тапсырмасын тексеру. Фенотиптік немесе модификациялық өзгергіштік. Белгілер мен қасиеттердің дамуы және жарыққа шығуында сыртқы орта жағдайларының ролі. Модификациялық өзгергіштіктің статистикалық заңдылықтары

А) «Экипаж» әдісі бойынша: І топ.

1. Өзгергіштік дегеніміз не?- организмдердің даму онтогенезінде жаңа белгілер мен қасиеттерге ие болу қабілеттілігі

2. Өзгергіштіктің қандай типтері бар?- екі түрі болады. Тұқым қуалайтын (генотиптік), тұқым қуаламайтын (фенотиптік)

3. Модификациялық өзгергіштік дегеніміз не?- Гендердің, хромосомалардың, генотиптің өзгеруіне байланыссыз, қоршаған орта факторларының әсерінен организмнің ортаға бейімделіп, фенотипінің өзгеруі.

4. Модификациялық өзгергіштік неге тұқымқуаламайды? Себебі онда ағзаның фенотипі ғана өзгереді. Генотип өзгеріссіз қалады.

5. Реакция мөлшері дегеніміз не?- белгілердің модификациялық өзгергіштік шегі

6. Француз ботанигі Бонье қандай тәжірибе жүргізді? 120 түрге жататын өсімдіктің әрбір дарасын алып, оны теңдей егіге бөлді. Бір жартысын ауа райы қолайлы, Парих ботаника бағына отырғызды , ал екіншісін таудың басына суық жерге егеді. Парижде өскен жералмұрт биік, таудағысы сабағы қысқа жерге жабысып өскен. Содан соі өсы екі аймақта өскен өсімдіктің тұқымын бірдей үлескіге отырғызғанда сабағының биіктігі бірдей болады.

ІІ топ.

1. Ұзақ модификациялануға қандай мысал келтіруге болады? Мысалы колорад қоңызының қуыршағына жоғарғы немесе төменгі температурамен әсер еткенде ересек қоңыздар денесінің бояуының түсі өзгереді. Бұл белгі бірнеше ұрпақ сақталып, кейіннен бастапқы түсіне қайта оралады. Ұзақ модификациялану белгілердің цитоплазмалық жолмен тұқымқуалайтындығын көрсетеді.

2. Вариациялық қатар дегеніміз не? Өсу немесе кему ретімен орналасқан нұсқа қатары. Мысалы. Бір ағаштың жапырақтарын жинап алып, оларды жапырақ тақтасының ұзындығы бойынша орналастырса вариациялық қатар шығады.

3. Вариациялық қисық сызық дегеніміз не?- белгі өзгергішінің ауқымы мен осы белгінің жеке нұсқаларының кездесу жиілігі арасындағы тәуелділікті графиктік бейнелеу.

4. Фенотиптің анықтамасы қандай? – сыртқы белгілердің жиынтығы

5. Фенотиптік өзгергіштікке мысал келтіріңдер – Модификациялық өзгергіштік. Сыртқы орта жағдайларының әсерінен осімдіктер мен жануарлардың сыртқы белгілерінің өзгеруі

6. Сандық өлшенетін белгілер мен сапалық өлшенетін белгілерді ата.Сандық өлшенетін белгілер; бойының биіктігі, дәннің массасы, малдың еттілігі, сүттілігі. Сапалық өлшенетін белгілер - көздің түсі, адам алақанынының сызықтары, тұқымдар мен гүлдердің түстері.

ІІ Түсіну. Топтық жұмыс: «Зерттеу алжапқышы» әдісі бойынша

Шарты: ресурс бойынша негізгі мәліметтерді жазып, өз мәтінін құрайды.

І топ : Адамның тұқымқуалаушылығын зерттеу әдістері

ІІ топ: Адамның және адам нәсілдерінің шығу тегі туралы генетикалық мәліметтер

( мұғалімнің түсіндіруі)

ІІІ Қолдану. А) Электрондық оқулықпен жүмыс.

В) Сұрақтармен жұмыс. №202 бет.

С). І жұп- Дискуссиялық өрнек.

ІІ жұп: Сәйкестік тестісі.

1.Генеологиялық  әдіс ә) Бұл әдіс арқылы  егіз туылған балаларды  бір-бірімен салыстыру арқылы кез келген  жағымды

белгінің немесе аурудың,кемістіктің  пайда болу себебі анықталады

2.Цитогенетикалық әдіс а) Бұл әдіс арқылы  дене жасушасындағы   хромосомалардың саны  мен құрылысы зерттеледі

3.Егіздерді салыстыру әдісі б) Бұл әдістің көмегімен  гендік мутациялар  нәтижесінде пайда болған гендік ауруларды,яғни

зат алмасу бұзылуының  ауруларын анықтайды

4.Биохимиялық әдіс в) Бұл әдістің ерекшелігі –адамның ататегіне  шежірелік сызбанұсқа  құрылып,оған талдау

жасалады

5.Популяциялық әдіс Г)Бұл әдіспен адамның жеке даму барысында тұқым қуалайтын өзгерістердің бар-жоғы

анықталады

6.Онгенетикалық әдіс Д)Бұл әдіспен түрлі тұқым қуалайтын өзгерістердің адам популяциясында жиілігі зерттеледі

ІІІ –жұп. Галерияға саяхат.

1. Егіздер 2. Альбинизм, 3. Фенилкетонурия 4.Шежіре карта

І Ү-жұп. Есептеп көр

О тбасында өткір иіс сезгіштік белгісімен, ал иіс сезбеушілік көрсетілген.Тұқымқуалаушылық белгілері мен, ата-аналарының генотиптерін анықта.

Ү жұп. Берілген шежіреде көрсетілген ( қара түспен) ата-аналардың генотипі қандай?Бірінші және екінші ұрпақтары қандай?

Р АА + аа
Г . А а
F1 Аа + аа
Г . А,а а
F2 аа Аа + аа
Г А, а а
F3 аа Аа

ҮІ- жұп. «Суретті сөйлет» әдісі

Негроидтік Монголойдтік Еуропоидтік

ІҮ. Талдау. А. .№3 зертханалық жұмыс. Шежіре карта құру.

Пробанд бұл- шежірені құруды бастайтын адам.

Сибстер- оның іні-қарындастары.

Y. Жинақтау. «Ат және атбегі» әдісі бойынша.

Ережесі: Ат - бұл сұрақтың жауаптары белгіленген , ал атбегінде сұрақ жазылған. Атбегілер өздерінің аттарын тауып алады

IY Бағалау. Тақырыпты бағалау.

Адамның тұқымқуалаушылығын зерттеу әдістері. Адамның генетикалық әртүрлілігі. Адамның және адам нәсілдерінің шығу тегі туралы генетикалық мәліметтер. Адам белгілерінің тұқым қуалау сипаты туралы білу не үшін қажет деп ойлайсыз?

Табиғаттағы ролі қандай?

Жиынтық бағалау. Бағалау парағы бойынша.

Рефлексия. Кері байланыс: «СМС»

Үй тапсырмасы; Адамның тұқымқуалаушылығын зерттеу әдістері. Адамның генетикалық әртүрлілігі. Адамның және адам нәсілдерінің шығу тегі туралы генетикалық мәліметтер. Адам белгілерінің тұқым қуалау сипаты