«Барқытбел орта мектеп-бақша» КММ
«Бекітемін»
Мектеп директоры м.а.: Ағзам Н
Ашық сабақ
Тақырыбы: Адамның тыныс алу мүшелерінің құрлыс ерекшеліктері
Пәні: Биология
Пән мұғалімі: Нурсыдык Гулмиза
Сынып: 7
2025-2026 оқу жылы
Қысқамерзімді жоспар
Сабақтың тақырыбы: «Тыныс алу мүшелері. Адамның тыныс алу жолдарының құрылысы мен газ алмасу мүшелері.».
|
Бөлім: |
Тыныс алу |
|
Педагогтің аты-жөні: |
Нурсыдык Гулмиза |
|
Күні: |
09.12.2025ж |
|
Сыныбы:7 |
Қатысушылар саны: 11 Қатыспағандар саны: 0 |
|
Сабақтың тақырыбы: |
Тыныс алу мүшелері. Адамның тыныс алу мүшелерінің құрылыс ерекшеліктері». |
|
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты |
7.1.4.5 - адамның тыныс алу мүшелерінің құрылыс ерекшеліктерін танып білу |
|
Сабақтың мақсаты: |
Барлық оқушылар үшін: Тыныс алудың маңызын біледі. Көпшілік оқушылар үшін: Тыныс алу мүшелерінің құрылысын түсіндіре алады. Кейбір оқушылар үшін: Газ алмасу мүшелерін түсіндіреді және сипаттайды. |
|
Құндылықтарға баулу: |
«Мәңгілік ел» жалпыұлттық идеясы бойынша «Жалпыға бірдей еңбек қоғамы» құндылығына баулу. Бұл арқылы оқушыларда шығармашылық және сын тұрғысынан ойлауы, функционалдық сауаттылығы, қарым-қатынас жасау қабілеті мен жауапкершілігі артады. Сонымен қатар өмір бойы оқуға, еңбеу етуге, Қазақстандық патриотизм және азаматтық жауапкершілікке деген дағдысы қалыптасады. |
Сабақтың барысы:
|
Сабақ кезеңі/Уақыты |
Педагогтің іс-әрекеті |
Оқушының іс-әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||
|
Сабақтың басы Қызығушылықты ояту 7 мин. |
(Ұ). Ұйымдастыру кезеңі: 1.Оқушылармен амандасу, түгендеу. Сынып реттілігін қадағалау. 2.Шарларды үрлеу арқылы топқа бөлу. 1-топ Өкпе тобы 2-топ көмей тобы Топ ережесін еске түсіру. 3.Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыруда шаттық шеңбері жүзеге асырылады. |
Шеңбер бойынмен тұрған оқушыларға тапсырма: Бір-бірімізді тыңдаймыз десек 1 рет қол шапалақтаймыз! Ұйымшыл боламыз десек 2 рет. Белсенділік танытамыз десек 3 рет шапалақтаймыз! 3.Оқушыларды топтарға біріктіру. Конфеттер арқылы 2 топқа бірігеді. Оқушыларға 2 түрлі конфет таратылады. Өздерінің қалаған конфетін алып топтасады. |
Мақсаты: Оқушылар бір-біріне тілек білдіреді, тыңдау дағдыларын дамытуға бағытталады, сондай-ақ барлық оқушылардың қатыстырылуы арқылы сабаққа белсенділігі артады. Тиімділігі: Оқушылар бір-біріне тілек айту арқылы жақындасады, көңіл-күйін көтереді және бауырмалдығын оятады. Саралау: Бұл жерде саралаудың «Жіктеу» тәсілі көрінеді. Оқушылардың оқуға деген қызығушылығын арттыру мақсатында мүмкіндігінше оларға таңдау еркіндігі беріледі. |
|
||
|
Жаңа сабаққа кіріспе |
(Ұ) «Миға шабуыл» әдісі арқылы өткен тақырыппен жаңа сабақты байланыстыру мақсатында ой қозғау сұрақтарын ұжымдық талқылау. Оқушыларға жалпылама төмендегі сұрақтар және жаттығу түрлері беріледі. Әр оқушы өз оймен бөліседі. Өзгенің пікірін толықтырады.
Оқушылар сұрақтарға жауап беріп, өзара ұжымдық талқылау жасағаннан кейін мұғалім оқушыларға сабақтың тақырыбы, мақсатымен таныстырады. |
1.Тыныс алудың маңызы қандай? 2.Тыныс алу жүйесі қандай мүшелерден тұрады? 3.Мұрын қуысы мен көмейдің құрылысы мен қызметін атаңдар? 4.Дыбыс сіңірлері қайда орналасқан? 5.Тыныс алу-бұл... |
Мақсаты: Жылдам әрі функционалды түрде сыни ойлануды дамыту. Тиімділігі: оқушының танымдық дағдысы артады. Сонымен қатар оқушыға сабақтың өмірмен байланысын көрсетеді және сабақтың тақырыбы мен мақсатын анықтауға мүмкіндік береді. Саралау: Бұл жерде саралаудың «Диалог және қолдау көрсету» тәсілі көрінеді. Дұрыс мағынада жауап беруге бағыттау мақсатында кейбір оқушыларға ашық сұрақтар, ал кейбір көмек қажет ететін оқушыларға жетелеуші сұрақтар қойылады. |
Өз ойын дұрыс мағынада білдіріп, талқылауға белсенділікпен қатысқан оқушыға «Жарайсың!» деген мадақтау сөзімен ынталандыру. |
||
|
Сабақтың ортасы Мағынаны ашу. 31 мин. |
Оқулықтағы жаңа сабақтың мәтінін оқуға тапсырма береді |
Оқулықты оқып танысып шығады. Тірек сөздермен танысып, өз дәптерлеріне жазып алады |
Дескриптор: Жалпы - 3 балл 1. Тыныс жолдарын дәптерлеріне салып алады |
Презентация |
||
|
|
Тапсырмалар айдарындағы 1-тапсырманы орындатады, бақылайды, мысал, үлгі көрсетеді. |
1.Тыныс жолдары: бронхылар, мұрын қуысы, кеңірдек, көмей мүшелерін ретімен жазады. 1._________ 2._________ 3._________ 4._________ |
Дескриптор: Жалпы - 3 балл 1.Ретімен дәптерлеріне жазып алады. |
ДК экраны 7-сынып оқулығы. Жұмыс дәптерлері. |
||
|
|
Тапсырмалар айдарындағы 2-тапсырманы орындатады, бақылайды, мысал, үлгі көрсетеді. |
1.Салыстырады. Оң жақ өкпеде_______ Сол жақ өкпеде_______ а)екі бөліктен тұрады ә)үш бөліктен тұрады. |
Дескриптор: Жалпы - 3 балл 1.Салыстырады 2. Талдау жасап айырмашылықтарын анықтайды |
ДК экраны 7-сынып оқулығы. Жұмыс дәптерлері. |
||
|
|
Тапсырмалар айдарындағы 3-тапсырманы орындатады, бақылайды, мысал, үлгі көрсетеді. |
1. Сурет сілтемелерін пайдаланып, тыныс алу жүйесі туралы айтып береді.
|
Дескриптор: Жалпы - 3 балл 1 Тыныс алу жолдарын түсіндіреді. |
ДК экраны 7-сынып оқулығы. Жұмыс дәптерлері. |
||
|
Сабақтың соңы Ой толғаныс. Рефлексия 7 мин. |
«Бір ауыз сөз» әдісі. Мұғалім сабақты қорытындылау мақсатында оқушылардың сабаққа деген көзқарасын, рефлексиясын тыңдайды. Мақсаты: Оқушы алған білімін саралай білуге дағдыланады. Тиімділігі: Тақырып бойынша оқушылардың пікірін анықтайды. Жинақталған деректердің құнды болуын қадағалайды. Саралау: Бұл кезеңде саралаудың «Қорытынды» тәсілі көрінеді. |
Жеке жұмыс: Оқушылар бір ауыз сөзбен сабақ туралы өз ойларын түсіндіріп береді. Бір ауыз сөздеріне сабақты бағалайтын келесі сөздерді айтуға болады ұнады, пайдалы, қажет, білдім, үйрендім, қызықтым, ұмтылдым, есте сақтадым, жасай аламын. т.б. |
Мұғалім оқушылардың сабаққа қатысқан белсенілігіне қарай 1-10 баллдық жүйе бойынша әр оқушының өзіне тиісті баллын қойып бағалайды. СОнымен қатар, оқушыларды ынталандыру үшін «Қошеметтеу» әдісі арқылы бағалайды. |
|
||
|
Саралау. Сіз қандай тәсілмен көбірек қолдау көрсетпексіз? Сіз қабілетті оқушылардың алдына қандай тапсырмалар қоясыз? |
Бағалау. Сіз оқушылардың материалды игеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлап отырсыз? |
Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау |
||||
|
«Диалог және қолдау көрсету», «Тапсырма», «Жіктеу». Саралау тапсырмаларды іріктеуді, белгілі бір оқушыдан күтілетін нәтижені, оқушыға жеке қолдау көрсетуде, оқу материалы мен ресурстарды оқушылардың жеке қабілеттерін ескере отырып әзірлеуді қамтиды. |
«Мадақтау сөзі» әдісі |
Денсаулық сақтау технологиялары. Сабақта сергіту жаттығулары мен белсенді жұмыс түрлерін қолданамын. Осы сабақта қолданылатын Қауіпсіздік техникасы ережелерінің тармақтары орындалады. |
||||
|
Жалпы бағалау Сабақтың қандай екі аспектісі жақсы өтті? Оқыту туралы да, сабақ беру туралы да ойланыңыз. 1: 2: Сабақты жақсартуға не жәрдемдесер еді? Оқыту туралы да, сабақ беру туралы да ойланыңыз. 1: 2: Сабақ кезінде, сынып немесе жекелеген оқушылардың жетістіктері/қиыншылықтары туралы мен нені анықтадым? Келесі сабақтарда неге назар аудару керек? 1: 2: |
||||||
? **АДАМНЫҢ ТЫНЫС АЛУ ЖҮЙЕСІ
(Штейнберг моделі)**
ТЫНЫС АЛУ ЖҮЙЕСІ
│
┌────────────────────────┼────────────────────────┐
│ │ │
Сыртқы тыныс алу Ішкі тыныс алу Газ алмасу
жолдары жолдары мүшелері
│ │ │
│ │ │
├─ Мұрын қуысы ├─ Кеңірдек ├─ Альвеолалар
├─ Жұтқыншақ ├─ Бронхтар └─ Өкпе
└─ Көмекей └─ Бронхиолалар
│
│
Тыныс алуды реттеу
│
┌──────────────┴──────────────┐
│ │
Жүйке жүйесі Тыныс бұлшықеттері
(сопақша ми, көпір) (көкет, қабырғааралық бұлш.
✔ Қысқаша құрылым (бір жолдық модель)
Мұрын → Жұтқыншақ → Көмекей → Кеңірдек → Бронхтар → Бронхиолалар → Альвеолалар → Өкпе → Реттеу орталықтары
АШЫҚ САБАҚ ЖОСПАРЫ
Пәні: Биология (7-сынып)
Тақырыбы: Адамның тыныс алу жүйесі және оның құрылысы
Сабақ түрі: Жаңа сабақты меңгерту, аралас сабақ
Құзыреттер: Биологиялық терминдерді түсіну, талдау, салыстыру, сыни ойлау.
⸻
САБАҚТЫҢ МАҚСАТТАРЫ
Білімдік:
• Тыныс алу жүйесін құрайтын мүшелердің құрылысын және қызметін түсіндіру.
• Мұрын қуысы, жұтқыншақ, көмей, кеңірдек, бронхылар, өкпе құрылысы туралы білім беру.
Дамытушылық:
• Оқушылардың логикалық ойлау, салыстыру және қорытынды жасау қабілеттерін дамыту.
• Мәтінмен, суретпен, модельмен жұмыс істеу дағдысын қалыптастыру.
Тәрбиелік:
• Денсаулықты қорғау, салауатты өмір салтының маңызын түсіндіру.
• Тыныс алу мүшелерін қорғау жолдарын ұсыну.
⸻
САБАҚТЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ
I. Ұйымдастыру кезеңі (2 мин)
• Амандасу, оқушыларды сабаққа дайындау.
• Психологиялық ахуал: «Таза ауа – таза ой» атты қысқа мотивациялық жаттығу.
II. Қызығушылықты ояту (3 мин)
Экранда қысқа бейнежазба (немесе сурет) – адамның тыныс алу механизмі
Сұрақтар:
• Біз неге тыныс аламыз?
• Тыныс алған кезде организмде не өзгереді?
Оқушылардың жауаптары тыңдалады → жаңа тақырыпқа шығу.
III. Жаңа сабақ (15–17 мин)
Тақырып бойынша қысқаша түсіндіру және схемалар.
1. Тыныс алу жүйесінің негізгі қызметі
• Ауа алу, оттегіні сіңіру, көмірқышқыл газын шығару.
• Газ алмасу.
2. Тыныс алу мүшелерінің құрылысы
1) Мұрын қуысы
• Ауаны жылытады, ылғалдандырады, шаң-тозаңнан тазартады.
• Ішінде кірпікшелі эпителий бар.
2) Жұтқыншақ
• Ас қорыту және тыныс алу жүйесіне ортақ.
3) Көмей
• Дыбыс саңылауы мен дауыс желбезектері орналасқан.
• Шеміршектерден тұрады.
4) Кеңірдек (трахея)
• 10-12 см.
• Жартылай шеміршекті сақиналар.
• Іші кірпікшелі эпителиймен қапталған.
5) Бронхылар мен өкпе
• Трахея екі бронхқа бөлінеді → әрқайсысы өкпеге кіреді.
• Бронхиолалар альвеолаларға жалғасады.
• Альвеола – газ алмасу жүретін орын.
(Мұғалім сурет, модель немесе презентация арқылы көрсетеді.)
IV. Топтық жұмыс (8 мин)
Оқушылар 3 топқа бөлінеді.
1-топ: «Кесте толтыру»






жүктеу мүмкіндігіне ие боласыз
Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз
Адамның тыныс алу мүшелерінің құрлыс ерекшеліктері
Адамның тыныс алу мүшелерінің құрлыс ерекшеліктері
«Барқытбел орта мектеп-бақша» КММ
«Бекітемін»
Мектеп директоры м.а.: Ағзам Н
Ашық сабақ
Тақырыбы: Адамның тыныс алу мүшелерінің құрлыс ерекшеліктері
Пәні: Биология
Пән мұғалімі: Нурсыдык Гулмиза
Сынып: 7
2025-2026 оқу жылы
Қысқамерзімді жоспар
Сабақтың тақырыбы: «Тыныс алу мүшелері. Адамның тыныс алу жолдарының құрылысы мен газ алмасу мүшелері.».
|
Бөлім: |
Тыныс алу |
|
Педагогтің аты-жөні: |
Нурсыдык Гулмиза |
|
Күні: |
09.12.2025ж |
|
Сыныбы:7 |
Қатысушылар саны: 11 Қатыспағандар саны: 0 |
|
Сабақтың тақырыбы: |
Тыныс алу мүшелері. Адамның тыныс алу мүшелерінің құрылыс ерекшеліктері». |
|
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты |
7.1.4.5 - адамның тыныс алу мүшелерінің құрылыс ерекшеліктерін танып білу |
|
Сабақтың мақсаты: |
Барлық оқушылар үшін: Тыныс алудың маңызын біледі. Көпшілік оқушылар үшін: Тыныс алу мүшелерінің құрылысын түсіндіре алады. Кейбір оқушылар үшін: Газ алмасу мүшелерін түсіндіреді және сипаттайды. |
|
Құндылықтарға баулу: |
«Мәңгілік ел» жалпыұлттық идеясы бойынша «Жалпыға бірдей еңбек қоғамы» құндылығына баулу. Бұл арқылы оқушыларда шығармашылық және сын тұрғысынан ойлауы, функционалдық сауаттылығы, қарым-қатынас жасау қабілеті мен жауапкершілігі артады. Сонымен қатар өмір бойы оқуға, еңбеу етуге, Қазақстандық патриотизм және азаматтық жауапкершілікке деген дағдысы қалыптасады. |
Сабақтың барысы:
|
Сабақ кезеңі/Уақыты |
Педагогтің іс-әрекеті |
Оқушының іс-әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
||
|
Сабақтың басы Қызығушылықты ояту 7 мин. |
(Ұ). Ұйымдастыру кезеңі: 1.Оқушылармен амандасу, түгендеу. Сынып реттілігін қадағалау. 2.Шарларды үрлеу арқылы топқа бөлу. 1-топ Өкпе тобы 2-топ көмей тобы Топ ережесін еске түсіру. 3.Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыруда шаттық шеңбері жүзеге асырылады. |
Шеңбер бойынмен тұрған оқушыларға тапсырма: Бір-бірімізді тыңдаймыз десек 1 рет қол шапалақтаймыз! Ұйымшыл боламыз десек 2 рет. Белсенділік танытамыз десек 3 рет шапалақтаймыз! 3.Оқушыларды топтарға біріктіру. Конфеттер арқылы 2 топқа бірігеді. Оқушыларға 2 түрлі конфет таратылады. Өздерінің қалаған конфетін алып топтасады. |
Мақсаты: Оқушылар бір-біріне тілек білдіреді, тыңдау дағдыларын дамытуға бағытталады, сондай-ақ барлық оқушылардың қатыстырылуы арқылы сабаққа белсенділігі артады. Тиімділігі: Оқушылар бір-біріне тілек айту арқылы жақындасады, көңіл-күйін көтереді және бауырмалдығын оятады. Саралау: Бұл жерде саралаудың «Жіктеу» тәсілі көрінеді. Оқушылардың оқуға деген қызығушылығын арттыру мақсатында мүмкіндігінше оларға таңдау еркіндігі беріледі. |
|
||
|
Жаңа сабаққа кіріспе |
(Ұ) «Миға шабуыл» әдісі арқылы өткен тақырыппен жаңа сабақты байланыстыру мақсатында ой қозғау сұрақтарын ұжымдық талқылау. Оқушыларға жалпылама төмендегі сұрақтар және жаттығу түрлері беріледі. Әр оқушы өз оймен бөліседі. Өзгенің пікірін толықтырады.
Оқушылар сұрақтарға жауап беріп, өзара ұжымдық талқылау жасағаннан кейін мұғалім оқушыларға сабақтың тақырыбы, мақсатымен таныстырады. |
1.Тыныс алудың маңызы қандай? 2.Тыныс алу жүйесі қандай мүшелерден тұрады? 3.Мұрын қуысы мен көмейдің құрылысы мен қызметін атаңдар? 4.Дыбыс сіңірлері қайда орналасқан? 5.Тыныс алу-бұл... |
Мақсаты: Жылдам әрі функционалды түрде сыни ойлануды дамыту. Тиімділігі: оқушының танымдық дағдысы артады. Сонымен қатар оқушыға сабақтың өмірмен байланысын көрсетеді және сабақтың тақырыбы мен мақсатын анықтауға мүмкіндік береді. Саралау: Бұл жерде саралаудың «Диалог және қолдау көрсету» тәсілі көрінеді. Дұрыс мағынада жауап беруге бағыттау мақсатында кейбір оқушыларға ашық сұрақтар, ал кейбір көмек қажет ететін оқушыларға жетелеуші сұрақтар қойылады. |
Өз ойын дұрыс мағынада білдіріп, талқылауға белсенділікпен қатысқан оқушыға «Жарайсың!» деген мадақтау сөзімен ынталандыру. |
||
|
Сабақтың ортасы Мағынаны ашу. 31 мин. |
Оқулықтағы жаңа сабақтың мәтінін оқуға тапсырма береді |
Оқулықты оқып танысып шығады. Тірек сөздермен танысып, өз дәптерлеріне жазып алады |
Дескриптор: Жалпы - 3 балл 1. Тыныс жолдарын дәптерлеріне салып алады |
Презентация |
||
|
|
Тапсырмалар айдарындағы 1-тапсырманы орындатады, бақылайды, мысал, үлгі көрсетеді. |
1.Тыныс жолдары: бронхылар, мұрын қуысы, кеңірдек, көмей мүшелерін ретімен жазады. 1._________ 2._________ 3._________ 4._________ |
Дескриптор: Жалпы - 3 балл 1.Ретімен дәптерлеріне жазып алады. |
ДК экраны 7-сынып оқулығы. Жұмыс дәптерлері. |
||
|
|
Тапсырмалар айдарындағы 2-тапсырманы орындатады, бақылайды, мысал, үлгі көрсетеді. |
1.Салыстырады. Оң жақ өкпеде_______ Сол жақ өкпеде_______ а)екі бөліктен тұрады ә)үш бөліктен тұрады. |
Дескриптор: Жалпы - 3 балл 1.Салыстырады 2. Талдау жасап айырмашылықтарын анықтайды |
ДК экраны 7-сынып оқулығы. Жұмыс дәптерлері. |
||
|
|
Тапсырмалар айдарындағы 3-тапсырманы орындатады, бақылайды, мысал, үлгі көрсетеді. |
1. Сурет сілтемелерін пайдаланып, тыныс алу жүйесі туралы айтып береді.
|
Дескриптор: Жалпы - 3 балл 1 Тыныс алу жолдарын түсіндіреді. |
ДК экраны 7-сынып оқулығы. Жұмыс дәптерлері. |
||
|
Сабақтың соңы Ой толғаныс. Рефлексия 7 мин. |
«Бір ауыз сөз» әдісі. Мұғалім сабақты қорытындылау мақсатында оқушылардың сабаққа деген көзқарасын, рефлексиясын тыңдайды. Мақсаты: Оқушы алған білімін саралай білуге дағдыланады. Тиімділігі: Тақырып бойынша оқушылардың пікірін анықтайды. Жинақталған деректердің құнды болуын қадағалайды. Саралау: Бұл кезеңде саралаудың «Қорытынды» тәсілі көрінеді. |
Жеке жұмыс: Оқушылар бір ауыз сөзбен сабақ туралы өз ойларын түсіндіріп береді. Бір ауыз сөздеріне сабақты бағалайтын келесі сөздерді айтуға болады ұнады, пайдалы, қажет, білдім, үйрендім, қызықтым, ұмтылдым, есте сақтадым, жасай аламын. т.б. |
Мұғалім оқушылардың сабаққа қатысқан белсенілігіне қарай 1-10 баллдық жүйе бойынша әр оқушының өзіне тиісті баллын қойып бағалайды. СОнымен қатар, оқушыларды ынталандыру үшін «Қошеметтеу» әдісі арқылы бағалайды. |
|
||
|
Саралау. Сіз қандай тәсілмен көбірек қолдау көрсетпексіз? Сіз қабілетті оқушылардың алдына қандай тапсырмалар қоясыз? |
Бағалау. Сіз оқушылардың материалды игеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлап отырсыз? |
Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау |
||||
|
«Диалог және қолдау көрсету», «Тапсырма», «Жіктеу». Саралау тапсырмаларды іріктеуді, белгілі бір оқушыдан күтілетін нәтижені, оқушыға жеке қолдау көрсетуде, оқу материалы мен ресурстарды оқушылардың жеке қабілеттерін ескере отырып әзірлеуді қамтиды. |
«Мадақтау сөзі» әдісі |
Денсаулық сақтау технологиялары. Сабақта сергіту жаттығулары мен белсенді жұмыс түрлерін қолданамын. Осы сабақта қолданылатын Қауіпсіздік техникасы ережелерінің тармақтары орындалады. |
||||
|
Жалпы бағалау Сабақтың қандай екі аспектісі жақсы өтті? Оқыту туралы да, сабақ беру туралы да ойланыңыз. 1: 2: Сабақты жақсартуға не жәрдемдесер еді? Оқыту туралы да, сабақ беру туралы да ойланыңыз. 1: 2: Сабақ кезінде, сынып немесе жекелеген оқушылардың жетістіктері/қиыншылықтары туралы мен нені анықтадым? Келесі сабақтарда неге назар аудару керек? 1: 2: |
||||||
? **АДАМНЫҢ ТЫНЫС АЛУ ЖҮЙЕСІ
(Штейнберг моделі)**
ТЫНЫС АЛУ ЖҮЙЕСІ
│
┌────────────────────────┼────────────────────────┐
│ │ │
Сыртқы тыныс алу Ішкі тыныс алу Газ алмасу
жолдары жолдары мүшелері
│ │ │
│ │ │
├─ Мұрын қуысы ├─ Кеңірдек ├─ Альвеолалар
├─ Жұтқыншақ ├─ Бронхтар └─ Өкпе
└─ Көмекей └─ Бронхиолалар
│
│
Тыныс алуды реттеу
│
┌──────────────┴──────────────┐
│ │
Жүйке жүйесі Тыныс бұлшықеттері
(сопақша ми, көпір) (көкет, қабырғааралық бұлш.
✔ Қысқаша құрылым (бір жолдық модель)
Мұрын → Жұтқыншақ → Көмекей → Кеңірдек → Бронхтар → Бронхиолалар → Альвеолалар → Өкпе → Реттеу орталықтары
АШЫҚ САБАҚ ЖОСПАРЫ
Пәні: Биология (7-сынып)
Тақырыбы: Адамның тыныс алу жүйесі және оның құрылысы
Сабақ түрі: Жаңа сабақты меңгерту, аралас сабақ
Құзыреттер: Биологиялық терминдерді түсіну, талдау, салыстыру, сыни ойлау.
⸻
САБАҚТЫҢ МАҚСАТТАРЫ
Білімдік:
• Тыныс алу жүйесін құрайтын мүшелердің құрылысын және қызметін түсіндіру.
• Мұрын қуысы, жұтқыншақ, көмей, кеңірдек, бронхылар, өкпе құрылысы туралы білім беру.
Дамытушылық:
• Оқушылардың логикалық ойлау, салыстыру және қорытынды жасау қабілеттерін дамыту.
• Мәтінмен, суретпен, модельмен жұмыс істеу дағдысын қалыптастыру.
Тәрбиелік:
• Денсаулықты қорғау, салауатты өмір салтының маңызын түсіндіру.
• Тыныс алу мүшелерін қорғау жолдарын ұсыну.
⸻
САБАҚТЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ
I. Ұйымдастыру кезеңі (2 мин)
• Амандасу, оқушыларды сабаққа дайындау.
• Психологиялық ахуал: «Таза ауа – таза ой» атты қысқа мотивациялық жаттығу.
II. Қызығушылықты ояту (3 мин)
Экранда қысқа бейнежазба (немесе сурет) – адамның тыныс алу механизмі
Сұрақтар:
• Біз неге тыныс аламыз?
• Тыныс алған кезде организмде не өзгереді?
Оқушылардың жауаптары тыңдалады → жаңа тақырыпқа шығу.
III. Жаңа сабақ (15–17 мин)
Тақырып бойынша қысқаша түсіндіру және схемалар.
1. Тыныс алу жүйесінің негізгі қызметі
• Ауа алу, оттегіні сіңіру, көмірқышқыл газын шығару.
• Газ алмасу.
2. Тыныс алу мүшелерінің құрылысы
1) Мұрын қуысы
• Ауаны жылытады, ылғалдандырады, шаң-тозаңнан тазартады.
• Ішінде кірпікшелі эпителий бар.
2) Жұтқыншақ
• Ас қорыту және тыныс алу жүйесіне ортақ.
3) Көмей
• Дыбыс саңылауы мен дауыс желбезектері орналасқан.
• Шеміршектерден тұрады.
4) Кеңірдек (трахея)
• 10-12 см.
• Жартылай шеміршекті сақиналар.
• Іші кірпікшелі эпителиймен қапталған.
5) Бронхылар мен өкпе
• Трахея екі бронхқа бөлінеді → әрқайсысы өкпеге кіреді.
• Бронхиолалар альвеолаларға жалғасады.
• Альвеола – газ алмасу жүретін орын.
(Мұғалім сурет, модель немесе презентация арқылы көрсетеді.)
IV. Топтық жұмыс (8 мин)
Оқушылар 3 топқа бөлінеді.
1-топ: «Кесте толтыру»






шағым қалдыра аласыз
















