Әдебиеттік оқу 4 сынып

1.Халық ауыз әдебиеті деген не?

2. Халық ауыз әдебиетінің  түрлерін ата.

3. Әсірелеу-деген не?

4. Жау келгенін білген соң,

Бұл әскерді көрген соң ...-қай жырдан үзінді?

5. Қобыландыбатырдыңтұлпарықалайаталады?

6. Теңеу – деген не?

7. Ертегінің түрлері қандай?

8. Жазылуы бірдей,бірақ мағынасы әртүрлі сөздерді қалай атаймыз?

9. Үш дос

Көп пәтерлі үйдің ауласында у-шу. Кішкене-кішкене балалар ойыншықтарын алып шығып, асыр салып ойнайды да жатады. Бүгін де Айдар мен Әлемгер трамвайын әкеліп, ақаулы жерін жөндеп, біраз әуре болды. Бұлардың жанына Самат келді. Ол трамвайдың иесі Айдарға:

Ойындарыңа мен де қосылайыншы, - деп өтінді. Айдар:

Ойынға қоспаймыз, - деді бірден кесімін айтып. Сөйтіп, Саматтың

бетін қайтарып тастады.

Самат біраз қарап тұрды да томсырайған күйі үйіне қарай беттеді. Келесі күні Самат өрт сөндіретін қызыл машинасын алып шықты. Жанына Әлемгерді қосып алды. Әлемгер кіммен болмасын тату ойнайтын. Ойынның неше түрлісін тауып, қыздырып ала жөнелетін. Бұлар «өртке» су құйып, сөндіріп, баланы алып шығып, жедел-жәрдем көрсетіп, ойнап жүрді.

Осы кезде Айдар да аулағашықты. ӘлемгерАйдарға:

- Кел! Ойынға сен де аралас, -деді. Айдардыңөзініңкешегіісіесінетүсті.

- Саматменіойынғақосама? - депқипақтады.

- Кел, ойнайбер. Мен ойыншығымдықызғанатын сен сияқтыемеспін. Өртсөндіруүшінқолдыңкөпболғаныжақсы, - депСаматАйдардыңқолынанұстап, ойынғаөзіараластырды.

Айдар қиналып, екібетіқып-қызылболып:

- Саматкешегімдікешір, мен ендіойыншығымдықызғанбаймын, - деді.    

  Соданберіүшеуі тату ойнайтынболды.

10.Жолдыаяқ – ақылды ит

Жолдыаяқ екеуіміз бұта-жыңғылдардың арасымен өтетін жалғыз аяқ жолмен келе жаттық. Бір кезде Жолдыаяқ жақын тұрған бұтаның арғы шетіне жүгіріп барып, алдыңғы аяғын көтеріп тұра қалды. Мен итімнің бұл қылығына таң-тамаша болып, оған жақындадым. Оның қарсы алдынан құрдың балапаны шыға келіп, қайтадан бұта-бұтаның арасымен жорғалап қаша жөнелгенін көрдім. Бір қызығы, Жолдыаяқ оны қуған жоқ, дереу кері бұрылып, бұтаны бір айналып өтті де, екінші бір жерге барып қайтадан артқы аяғымен тік тұра қалды. Қарасам, тағы да балапан құрдың алдынан шығыпты. Байғұс құр не істерін білмей, енді тіпті басқа жаққа қаша жөнелді. Жолдыаяқ бәрібір оны жібермеді, өзге иттер құсап артынан қуып аса көп қиналмай-ақ, тағы да алдынан шықты. Құдды бір өзінің асқан ақылдылығын танытып, құрдың кеткен бағытын дәл аңғарып, оның одан кейін не істейтінін қапысыз бағдарлай алғанын білдіргендей, үнемі оның жолын кесумен болды. Бір қызығы, оған тиіспейді де, ойын ойнағандай масаттанып, «не істейін» дегендей, мен жаққа қарап қояды. Ал құрдың балапаны болса, шыр-шыр етіп, қалай қашса да қарсы кезігіп, амалы таусылып, шыбын жанын қоярға жер таппады. Мен оны қатты аяп кеттім.

–     Жолдыаяқ, болды енді, тиіспе!- деп дауыстадым итіме. Сол-ақ екен, Жолдыаяқ оны әурелеуін қойды. Көзімен ұзатып сап, ойыны қанған баладай өзіне-өзі разы болып, тілін салақтатып қасыма келді. Құрдың балапаны бір бұтадан екіншісіне кетіп, одан үшіншісінен асып, көзден ғайып болды.

Осылайша, Жолдыаяқтың асқан ақылдылығына әбден көзім жетті.

1.Шығарманың идеясына сәйкес келетін жауапты таңдаңыз?

а) Бала мен ит

ә) Ит пен балапан

б)Жетіқазынаныңбірі, баланыңдосыәрісерігі -Жолдыаяқтыңақылдылығынпашету

в) Балапанның әрекеті

2.Егер сіз баланың орнында болсаңыз қандай әрекетке барар едіңіз?

а) Ешкімнен қорықпаушы едім.

ә) Итіме қарамаушы едім.

б)  Жолдыаяққа тиіскізбей, балапанды ұясына шейін апарып салушы едім.

в) Балапанды суға тастар едім

3.Мәтінге басқаша қандай тақырып лайық деп ойлайсыз?

а) Төртмезгіл.

ә) Жылмезгілі 

б) Жолдағыоқиға 

в) Екі дос

11. Алпамыс батырдың тұлпары

12.Адам  бойындағы  кемшіліктерді  сынап,  адалдық,  әділдік,  қайырымдылық  сияқты  жақсы  қасиеттерді мадақтап  жазатын  шығарма:

13.Кейіпкердің ішкі сезімін білдіру үшін өзімен-өзі сөйлескен сөзін қалай атайды? 

14.Қарабатырға қайырымдылық жасаған қай құс? 

15. «Тұмарымды ал сана, Біздің елге бар сана.»-деген өлең жолдары қай шығармадан алынған? 

16. «Қырық мысал»деген атпен кітап шығарған кім? 

17.Батырларжырыәдебиетте ...... депаталады. 

18. Шығармадағы  кейіпкерлердің  кезектесіп  сөйлеуін  қалай  атайды?

19. Кейбір ертегінің шығарушы авторы белгілі болғандықтан,оны .... деп атайды.

20.Торғай мен адам

Өткен  заманда  бір саясатшы  тор құрып қойса, торына  кішкене  бір торғай  түсіп қалыпты. Торғайды адам қолына  ұстап үйіне апара жатса, торғай тілге  келіп былай депті:

– Мен  кішкене торғаймын, союға жарамаймын, қапасқа  салсаң құсалықпен өлемін. Мені  еркіме қоя бер, кең дүниеге жібер. Ақысына сізге екі ауыз ақыл айтайын, – депті.

– Кәне, ақылыңды айт, – депті адам.

– Жарайды, бір ауызын  қолында , бір ауызын жерге  түскен соң айтайын. Өйткені  қос қолдап қысып  тұрғанда, өкпем қысылып  ештеңе айта алмаймын, – депті торғай.Аңшы босатыпты.Бірінші – өткен іске өкінбе, екінші-көзбен көрмей  сенбе! – депті. Торғай  анадай  жерге  қонып отырып: – сен ештеңені білмедің,  менің бөтекемде  жұдырықтай гауһар бар еді, – дейді. Адам қонып  отырған торғайды ұстауға  тұра ұмтылыпты.Торғай  әр жерге  ұшып  қонып ұстатпайды.Адам қуып қоймаған соң ,адамға былай дейді: «Менің жаңағы айтқан  өсиетіме түсінбепсің, өзің ақылыңа салшы, менің өзім жұдырықтай жоқпын, менің бөтекеме ондай   зат қалай сыяды? Бұл бір. Екінші – мен саған  ұстатпаймын, қанатым бар. Сондықтан өткен іске өкінбе» – деп ұшып кетті.

1.Мәтінде қандай нақыл сөз айтылған?

а) Қапасқа  салсаң құсалықпен өлемін

ә) Өткен іске өкінбе, көзбен көрмей  сенбе!

б) Менің бөтегемде  жұдырықтай гауһар бар еді.

в)Менің жаңағы айтқан  өсиетіме түсінбепсің, өзің ақылыңа салшы, менің өзім жұдырықтай жоқпын, менің бөтегеме ондай   зат қалай сыяды?

2.Адамның торғай айтқан нақыл сөзді ұқпағанын қайдан білуге болады?

а) Адам торғайдыжіберіпқойды.

ә)Адам торғайдықуажөнелді

б) Адам торғайдыңсөзінесеніпқалды.

в)Торғайдыңсөзінеалданыпқалды.

3.Торғайадамға неге ұстатпады?

а) Ағаштақоныпотырды       

ә) Торғайжүгіргіш

б) Торғайбосапкетті              

в) Торғайдыңқанаттары бар.

 21. Мұрагер

Бір шалдың төрт ұлы болыпты. Бір күні шал ұлдарын жинап алып:

‒ Мен қартайдым. Біреуінің үй иесі болатын уақыттарың жетті. Кімнің ақылы байлығына сай болса, сол мұрагерім болады. Әрқайсың маған байлыктарың мен ақылдылықтарыңды көрсетулерің керек, - дейді.

Үлкен ұлы асыл тас салған жүзігінің көзін көрсетіп:

‒ Міне, менің байлығым. Ал кім бай болса, сол ақылды, - дейді.

Екінші ұлы асыл киімдерін киіп, әдеміленіп келеді де:

‒ Мені осы түрімде көргендер ақылым мен байлығымның алдында бас иеді, - дейді.

Үшінші ұлы күміспен және алтынмен апталған белдігін буынады да:

‒ Мұндай белдікті ешкім, ешқашан буынып көрген емес, - дейді.

Әкесі үлкен балаларына қарап, басын шайқайды да, ең кіші ұлына бұрылып:

‒ Сен неге үндемейсің? Сен қандай байлығыңмен мақтанасың? - дейді.

Сонда кенжесі:

‒ Менде асыл тасты жүзік те, сәнді киім де, алтын-күміспен апталған белдік те жоқ. Тек жұмысқа жарамды екі қолым бар, қайрат пен жігерге толы жүрегім бар, - дейді.

Шалға кенже баласының тапқыр да ойлы сөзі ұнайды.

‒ Жұмыс істей білген адам жұтамайды, -деп, өзінің кенже ұлын үй шаруасын басқаруға мұрагерлікке атайды.

   Үлкен балаларына інісінің айтқанынан шықпай, талабын орындауды өсиет етеді.

 22. Қазына көтерген бала кім?
23. Жұмбақты шеш:
Бір нәрсе қанаты бар, ұшпас биік,
Сонда да жүрмейді екен жерге тиіп.
Арасын жер мен көктің өрт алса да,
Кетпейді ешбір жері отқа күйіп.

24. Төрт — түлік жырларында жылқының иесі қалай аталады?
25. Жоңғарлардың қазақ даласына басып кірудегі мақсаты:
26.«Бәсіре» деген не?
27. «Әжесі өлген соң, көңілінде де тіршілігіне сүйсінгендей ашық күн болған жоқ» деген сөйлем қай мәтіннен алынған?
28. Белгісіздеу нәрсені белгілі нәрсеге, белгісіздеу сипатты белгілі сипатқа балап, көрнектеп, ашығырақ көрсету үшін қолданылатын бейнелі сөзді ата.

29. «Ауылдың малы балалап,
Айран шықты аз көпті», деген өлең жолдарын кім жазды?
30. Туған жердің бүлінген табиғаты туралы жазылған әңгіме қайсысы?
31. «Осы жұмыс ырғағы,
Білезік пен алқаны.
Сақинаны, сырғаны,
Күміс сымнан тартады», деген өлең жолдарында қандай өнер жөнінде айтылған?
32. Монолог дегенді қалай түсінесің?
33. Ұлы Отан соғысы тақырыбына жазылған шығарманы ата.
34. А. Байтұрсыновтың еңбегін ата:
35. «Ара мен шыбын» өлеңін шығарманың қай түріне жатқызуға болады?
36. Көп нүктенің орнына қай сөз лайықты?
Нар жолында… қалмас.
37. Көйлекке тәтті түйіп, оны иттің мойнына байлап жібереді. Итті балалар қуып жетіп немесе шақырып, ұстап, тәттісін бөліседі. Бұл көйлекті баласы жоқ келіншектер ырым қылып алады. Көйлектің аты не?

38.Анасы мен қыздары.

Ерте, ерте ертеде, ешкі жүні бөртеде Ақ жайықтың жағасында еліне елеулі, халқына қалаулы, бір домалақ ана өмір сүріпті. Сол анадан тараған төрт қыз бар екен. Олардың ауыз десе аузы, күндей жарқыраған көзі бар. Дүниенің сұлулығын өздеріне дарытқан сұлу қыздары болыпты.

  Анасы жақсы тәрбие беріпті, Үлкен қызының аты «Көктем». Ол ақ жарқын, мінезі нәзік. Екінші қыз «Жаз» жарқырап, жайдарлы, әр уақытта күлімдеп, нұрын шашып жүреді. Үшінші қызы «Күз» басқа қыздарға қарағанда жылауық, жаңбырлы болады, бірақ қолы ашық мырза екен. Ал кіші қызы «Қыс» басқа қыздарына қарағанда салқын, қаталдау.

  Қыздары бой жетіп, саналы да салмақты қыз болып өсіпті. Осы қыздарын домалақ ана өздерінің құтты орындарына қондырыпты.

  Үлкен қызы арыстай үш ұл туып, үшеуі де ел қорғаған батыр болыпты.

  Екінші қызы үш қыз туып үшеуі де адамзатқа жан жылуын сыйлай білетін мейірімді қыздар атаныпты.

  Үшінші қызы жаздай жайдарлы үш қызды дүниеге әкеліпті.

  Төртінші қызы берекесі мен ырысы мол, қолдары ашық, келген қонақты қадір тұтатын, қонақжай үш қыз өсіріпті.

  Осы төрт қыздан өрбіген ұрпақтары елге, халыққа пайдасын тигізіп, ел аузында аттары аңызға айналыпты.

1.Жылауық, қолы ашық мінезді  қай қызы жайлы айтылған

А. Үлкен қызы                    С. Үшінші қызы

Б. Кіші қызы                        Д. Екінші қызы

2 . «Анасы мен қыздар»  ертегісінің түрін анықта

A) жан-жануарлар туралы

B) қиял- ғажайып

C) шыншыл

      D) тұрмыс-салт

3. Осы мәтінде не жайлы айтылған ?

А. Балаларының ақылдығы                                С.Қыздарының сұлулығы

Б. жылдың төрт мезгілі мен он екі айы             Д. Жақсы тәрбие

  39.Жетіген

Жетіген-жеті ішекті шертіп ойналатын музыкалық аспап. Жетіген – қазақ халқының көп ішекті шертпелі аспабы. Жалпы тұрқы ұзынша, жәшік тектес етіп жасалады. Бетіне жұқа тақтайдан қақпақ жабылып, үн беретін ойықтары салынады. Тарихы Жетіген — жасалуы да, ойналу әдіс-тәсілі де өте күрделі аспап. Ертеректе ел арасында сақталған көне жетігеннің ішегі аттың қылынан тағылып, тиектің орнына асықтар пайдаланылатын болған. Аспаптың құлақ күйі осы асықтарды әрлі-берлі жылжыту арқылы келтірілген. Ішек сандары жетеу болғандықтан, аспап Жетіген аталған. “Жетіген деген атау екі сөзден тұрады: жеті және ән” – “жетіген” деген ұғымды береді.

. 1. Жетігеннің  бөлшектері

A)  құлағы, тиегі, таяқшасы

B) қоңырау, ішек,тиегі, басы

C) сылдырмақ, таяқшасы, тиегі

D) Ішектер, ойық, асық

2. Ел ішіне кең таралған көп ішекті, шертіп  ойнайтын музыкалық аспап

  A) сыбызғы                                   C) жетіген

  B) дауылпаз                                   D) домбыра

3. Жетіген аспабына үн беретін негізгі бөлік ол...

A) Адамның жетігенді тарту шеберлігіне байланысты

B) Ойықтар мен асықтар

C) Жұқа қақпағы

D) Жалпы тұрқы

 40. Мәтінді мұқият оқып, мәтінге берілген тапсырмаларды орындаңыз

Екі жауынгер

Жүктеу

ЖИ арқылы жасау

ЖИ арқылы жасау

Бөлісу