Әдебиеттік оқу сабақтарында шағын шығармашылық топтармен жұмыс ерекшеліктері

(Атаханова Жайнагул Жусиповна, бастауыш сынып мұғалімі, педагог – сарапшы «М.Горький атындағы ЖББМ» КММ, Шардара қаласы, Түркістан облысы)

Мақалада әдебиеттік оқу сабақтарында шағын шығармашылық топтармен жұмыс жасаудың ерекшеліктері қарастырылған. Шағын топтардағы жұмыстың педагогикалық тиімділігі, оқушылардың шығармашылық және коммуникативтік қабілеттерін дамыту, жеке оқушының белсенділігін арттыру жолдары талданған. Мақалада топтық рөлдер, шығармашылық тапсырмалар, ойын элементтері, сыни ойлау және ынтымақтастық дағдыларын қалыптастыру тәсілдері көрсетілген. Зерттеу нәтижесі бойынша, шағын шығармашылық топтармен жұмыс оқу процесін интерактивті, қызықты және нәтижелі етеді.

Кілт сөздер: әдебиеттік оқу, шағын топтар, шығармашылық тапсырмалар, рөлдік ойындар, топтық жұмыс, сыни ойлау, ынтымақтастық, бастауыш сынып..

Қазіргі білім беру жүйесінде оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту, тілдік дағдыларын жетілдіру және коммуникативтік қабілеттерін қалыптастыру маңызды міндеттердің бірі болып табылады. Әсіресе бастауыш сыныптарда әдебиеттік оқу сабағы тек мәтінді оқу мен түсінумен шектелмей, оқушылардың ойлау, сезімталдық, шығармашылық қабілеттерін дамытуға бағытталуы керек. Осы тұрғыдан, шағын шығармашылық топтармен жұмыс жасау әдісі сабақ тиімділігін арттыратын маңызды тәсіл болып табылады.

Шағын топтармен жұмыс - бұл оқушыларды 3-5 адамнан тұратын топтарға бөліп, оларды белгілі бір тапсырмаға немесе жобалық қызметке бірігіп қатыстыру. Бұл әдістің негізгі мақсаты – оқушылардың өзара әрекеттестігін, шығармашылық белсенділігін және бір-бірінің ой-пікірін тыңдау қабілетін дамыту. Сонымен қатар, шағын топтардағы жұмыс әрбір оқушыға белсенді болуға мүмкіндік береді, оқушылардың сабаққа қатысуын арттырады және әрқайсысының өзіндік ойы мен идеяларын ортаға салуына жағдай жасайды.

Шағын топтардағы жұмыстың ерекшелігі - әр оқушының белсенділігін қамтамасыз ету. Мұғалім әр топқа нақты рөлдер береді: біреу басшылық етеді, біреу жазбалар жүргізеді, тағы біреуі топтың пікірін қорғайды немесе талқылауды ұйымдастырады. Осылайша, әрбір оқушы өз міндетін орындай отырып, топ жұмысына үлес қосады. Бұл әдіс әсіресе әдебиеттік оқу сабақтарында тиімді, себебі мәтінді талдау, кейіпкерлердің мінез-құлқын түсіну, шығарма идеясын ашу барысында әр оқушы өз ойымен бөліседі.

Шағын топтардағы жұмыстың тағы бір артықшылығы - шығармашылық тапсырмаларды орындау мүмкіндігі. Мысалы, оқушылар топ болып шығармадан көрініс қою, әңгіме немесе өлең бойынша постер жасау, рөлдік ойындар ойнау, мәтінді бейнелеу сияқты тапсырмалар орындай алады. Мұндай шығармашылық жұмыс оқушылардың қиялын дамытып қана қоймай, әдеби мәтінді терең түсінуге, кейіпкерлер мен сюжет желісін талдауға көмектеседі. Сонымен қатар, шығармашылық тапсырмалар оқушылардың өзара әрекеттесуін, ынтымақтастық қабілетін арттырады.

Шағын топтарда жұмыс жасау әдісінің тиімділігі - оқушылардың оқу материалын өз бетімен меңгеруіне жағдай жасауында. Топ мүшелері бір-бірімен пікірлесіп, идеяларын талқылай отырып, мәтінді толық түсінуге мүмкіндік алады. Мұғалім топтарды бағыттаушы ретінде қана ұстайды, яғни оқушылардың өзара әрекеттесуін ұйымдастырады, сұрақтар қояды, идеяларын талқылауға көмектеседі. Бұл тәсіл оқушылардың аналитикалық ойлауын дамытып, олардың сыни тұрғыдан ойлау қабілетін қалыптастырады.

Шағын топтардағы жұмыстың тағы бір ерекшелігі - әр оқушының жеке дамуына көңіл бөлу. Мұғалім топ мүшелерінің қабілеті мен мүдделерін ескере отырып, тапсырмаларды бөледі. Мысалы, кейбір оқушыларға мәтінге қысқаша мазмұн жасау, кейбіріне кейіпкерлердің мінезін талдау, тағы бір бөлігіне шығарманы иллюстрациялау тапсырмасы берілуі мүмкін. Бұл әдіс оқушылардың өз қабілеттерін ашуға, өзіне сенімді болуға және топтағы белсенділігін арттыруға мүмкіндік береді.

Шағын топтарда жұмыс жасау кезінде мұғалімнің рөлі - ұйымдастырушы және бағыттаушы. Мұғалім топтарды қалыптастырады, тапсырмаларды бөледі, талқылау процесін бақылап, қажет болған жағдайда көмек көрсетеді. Сонымен қатар, топтағы әр оқушының үлесін бағалай отырып, кері байланыс береді. Бұл әдіс сабақтағы ынтымақтастық мәдениетін қалыптастырады, оқушылардың өзара сыйластық, тыңдау және бірлесіп жұмыс жасау дағдыларын дамытады.

Шағын топтарда шығармашылық тапсырмаларды орындау барысында оқушылардың сыни ойлау қабілеті дамиды. Мысалы, шығарманың тақырыбы, идеясы немесе кейіпкерлердің мінез-құлқы бойынша пікірталас ұйымдастыру арқылы оқушылар өз ойларын дәлелдеп, әртүрлі көзқарастарды тыңдайды. Бұл тәсіл оқушыларды тек мәтінді есте сақтаушы ретінде ғана емес, ойлай білетін, талдай білетін белсенді қатысушы ретінде қалыптастырады.

Шағын топтардағы жұмыс әдісі оқушылардың мотивациясын арттыруда да тиімді. Топтық тапсырмалар қызықты, шығармашылыққа бағытталған болғандықтан, оқушылар сабаққа белсенді қатысады. Сонымен қатар, әр топтағы жетістіктер мен сыйлықтар жүйесін енгізу арқылы оқушылардың ынтасын көтеруге болады. Бұл әдіс әсіресе бастауыш сынып оқушылары үшін маңызды, себебі олар ойын элементтері арқылы жаңа білімді оңай қабылдайды.

Қорыта айтқанда, әдебиеттік оқу сабақтарында шағын шығармашылық топтармен жұмыс жасау оқушылардың шығармашылық қабілетін, сыни ойлауын, коммуникативтік дағдыларын және ынтымақтастық қабілеттерін дамытуға бағытталған тиімді әдіс болып табылады. Мұғалімнің дұрыс ұйымдастырып, бағыттап жүргізуі топтық жұмыстың сапасын арттырады, әр оқушының белсенділігін қамтамасыз етеді және сабақтың нәтижелілігін жоғарылатады. Шағын топтардағы шығармашылық жұмыс оқушылардың тек әдеби мәтінді түсінуін ғана емес, сонымен қатар олардың өз ойларын білдіруін, бір-бірін тыңдауын және өзара қолдау көрсетуін дамытуға мүмкіндік береді. Осы әдісті тиімді қолдану арқылы бастауыш сынып оқушыларының әдебиеттік оқу сабағындағы білім алу процесі қызықты, интерактивті және нәтижелі болады.

Әдебиет тізімі

1. Әбдірахманова, Г. (2020). «Бастауыш сыныпта шығармашылық қабілеттерді дамыту». Алматы: Білім баспасы.

2. Баймұхамбетова, Ж. (2021). «Шағын топтар арқылы оқыту әдістері». Астана: Ұлттық педагогика журналы.

3. Қасымова, С. (2019). «Оқушылардың коммуникативтік дағдыларын дамыту». Алматы: Фолиант баспасы.

4. Сапарова, А. (2022). «Шағын шығармашылық топтармен жұмыс тәжірибесі». Алматы: Білім беру технологиялары журналы.