№

Тақырып

Сағат саны

1

 Қазақ халқының музыкалық мәдениетіне кіріспе

1- сағат

2

 Халық әндерінің шығу тарихы және түрлері

1- сағат

3

 «Елім-ай», «Желбіреп ту тұрғанда» – отансүйгіштік рухтағы әндер

1- сағат

4

 Домбыра – халықтың жаны (құрылысы мен үні)

1- сағат

5

 Күй өнерінің ерекшелігі. Құрманғазы мен Дәулеткерей күйлері

1- сағат

6

 Музыкалық викторина: «Кім көп біледі?»

1- сағат

7

 Ерлік туралы жырлар мен әндер («Батыр Баян», «Атамекен»)

1- сағат

8

 Бауыржан Момышұлы туралы әндер мен күйлер

1- сағат

9

 Ұлт-азаттық күрес дәуіріндегі жырлар мен күйлер

1- сағат

10

 Әскери марш пен патриоттық әндердің ерекшелігі

1- сағат

11

 Шығармашылық жұмыс: «Менің батырлар туралы әнім»

1- сағат

12

Қазақ халқының салт-дәстүріне арналған әндер

1- сағат

13

Той-дәстүр, бесік жыры, жар-жар, сыңсу

1- сағат

14

Наурыз әндері мен көктем күйлері

1- сағат

15

Ұлттық би мәдениеті мен ырғақ әлемі

1- сағат

16

Этноансамбль ұғымы.

1- сағат

17

Дәстүр мен замана үндестігі: ұлттық және эстрадалық бағыт

1- сағат

18

Біржан сал, Ақан сері, Жаяу Мұса – серілер мектебі

1- сағат

19

Ықылас пен Тәттімбеттің күйлеріндегі философиялық тереңдік

1- сағат

20

Ахмет Жұбанов – қазақ музыкасын жүйелеген ғалым

1- сағат

21

Нұрғиса Тілендиевтің шығармалары

1- сағат

22

Әсет пен Әміренің орындаушылық шеберлігі

1- сағат

23

Тыңдалым сабағы: «Ұлы тұлғалардың мұрасы»

1- сағат

24

 Заманауи әндердегі ұлттық сарындар

1- сағат

25

 Q-pop және этно-pop бағыттары

1- сағат

26

 Ұлттық аспаптарды цифрлық форматта пайдалану (ЖИ және AR/VR мысалдары)

1- сағат

27

 Эстрадалық орындаушылардың ұлттық тақырыптағы шығармалары

1- сағат

28

 Шығармашылық жоба: «Менің ұлттық стилімдегі әнім/биім»

1- сағат

29

 Рефлексия сабағы: «Бүгінгі музыка – ертеңгі рух»

1- сағат

30

 Оқушылардың жеке жобалық жұмыстарының таныстырылымы

1- сағат

31

 Ұлттық киім және музыка байланысы (сахна мәдениеті)

1- сағат

32

 «Рухани жаңғыру» бағдарламасы және музыка

1- сағат

33

 Қорытынды тест және сауалнама

1- сағат

34

 Қорытынды концерт: «Ұлттық рух – мәңгілік сарын»

1- сағат

р/с

Бөлім Бөлімше Тақырып

Оқу мақсаты

Сағат саны

Білім нәтижесі

Барлығы

Лекция/Теория/ Практика1

Тәжірбие -2

1

 Қазақ халқының музыкалық мәдениетіне кіріспе

Музыка сабағында ұлттық құндылықтарды дәріптеу жүйесін қалыптастыру.

1

1

Оқушылардың ұлттық сана-сезімін, рухани мәдениетін дамыту.

2

 Халық әндерінің шығу тарихы және түрлері

Музыка сабағында ұлттық құндылықтарды дәріптеу жүйесін қалыптастыру.

1

1

Оқушылардың ұлттық сана-сезімін, рухани мәдениетін дамыту.

3

 «Елім-ай», «Желбіреп ту тұрғанда» – отансүйгіштік рухтағы әндер

Музыка сабағында ұлттық құндылықтарды дәріптеу жүйесін қалыптастыру.

1

1

Оқушылардың ұлттық сана-сезімін, рухани мәдениетін дамыту.

4

 Домбыра – халықтың жаны (құрылысы мен үні)

Музыка сабағында ұлттық құндылықтарды дәріптеу жүйесін қалыптастыру.

1

1

Оқушылардың ұлттық сана-сезімін, рухани мәдениетін дамыту.

 Қазақ халқының музыкалық мәдениетіне кіріспе

? Тапсырма 1. «Музыка – халықтың жаны» (зерттеу және талдау тапсырмасы)

Мақсаты: Оқушылардың қазақ музыкасының шығу тегі мен ерекшелігін түсінуін қалыптастыру.

Нұсқаулық:

1. Төмендегі сұрақтарға жеке немесе жұппен жауап беріңдер:

   • Қазақ халқының музыкалық мәдениеті нені білдіреді?

   • Неліктен халық әндері мен күйлерін «рухани мұра» деп атайды?

   • Қазақтың музыкалық дәстүрі мен басқа халықтар мәдениетінің айырмашылығы неде?

2. Топтық талқылау ұйымдастыр:

   • Музыканың өмірдегі рөлі туралы ой бөлісіңдер.

3. Қорытынды ретінде «Қазақ музыкасы мен менің өмірім» тақырыбында 3–5 сөйлемдік шағын пікір жазыңдар.

? Тапсырма 2. «Дыбыстан тарихқа» (тыңдалым және салыстыру тапсырмасы)

Мақсаты: Музыканы тыңдай отырып, оның мазмұнын, көңіл күйін, ұлттық ерекшелігін тану.

Нұсқаулық:

1. Мұғалім төмендегі екі шығарманы тыңдатсын:

   • Құрманғазының «Сарыарқа» күйі

   • Қазақ халық әні «Елім-ай»

2. Тыңдау барысында кестені толтыр:

3. Тыңдалған шығармалардың ортақ ұқсастығы мен айырмашылығын жаз.

4. Музыканың қандай ұлттық құндылықты бейнелейтінін түсіндір.

? Тапсырма 3. «Менің ұлттық әуенім» (шығармашылық тапсырма)

Мақсаты: Оқушылардың ұлттық музыкаға деген қызығушылығын және шығармашылық қабілетін дамыту.

Нұсқаулық:

1. Оқушылар шағын топтарға бөлінеді (3–5 адамнан).

2. Әр топ:

   • Бір қазақ әнін таңдап (мысалы, «Атамекен», «Жаса, Қазақстан»),

   • Оның шығу тарихын зерттейді,

   • Әуенін қысқаша орындайды (ән айту немесе домбыра/қол аспапта).

3. Орындау алдында әннің мәні мен мазмұнын 2–3 сөйлеммен түсіндір.

4. Сабақ соңында топтар өз әсерлерін бөліседі:

   • Бұл ән неге ұнады?

   • Ол қандай ұлттық сезім тудырды?

? Тапсырма 1. «Ән тарихын зерттейік» (зерттеу-танымдық тапсырма)

Мақсаты: Қазақ халық әндерінің шығу тарихы мен тақырыптық ерекшелігін түсіну.

Нұсқаулық:

1. Төмендегі халық әндерінің бірін таңдап ал:

   • «Гауһартас»

   • «Елім-ай»

   • «Бір бала»

   • «Қараторғай»

2. Таңдаған ән туралы шағын зерттеу жаса:

   • Бұл ән қашан және қандай жағдайда туған?

   • Әннің негізгі мазмұны мен идеясы неде?

   • Бұл ән арқылы қандай ұлттық құндылық көрінеді?

3. Нәтижені постер немесе қысқа презентация түрінде қорға.

? Тапсырма 2. «Ән түрлерін ажырат» (талдау және сәйкестендіру тапсырмасы)

Мақсаты: Халық әндерінің түрлерін (лирикалық, еңбек, тұрмыс-салт, тарихи, терме, жоқтау, әзіл әндер) ажырату дағдысын қалыптастыру.

Нұсқаулық:

1. Төмендегі әндердің үзінділерін тыңда немесе мәтінін оқы:

   • «Бесік жыры»

   • «Жорға»

   • «Еркем-ай»

   • «Желдірме»

   • «Төрт қара»

2. Кестені толтыр:

3. Сабақ соңында топтық талқылау ұйымдастыр:

   • Қай ән саған ерекше әсер етті және неге?

? Тапсырма 3. «Менің сүйікті халық әнім» (шығармашылық және рефлексиялық тапсырма)

Мақсаты: Оқушылардың халық әндерін орындауға және олардың мәнін түсінуге деген қызығушылығын арттыру.

Нұсқаулық:

1. Өз ұнаған халық әніңді таңда (мысалы: «Япурай», «Айнамкөз», «Ақбаян»).

2. Әннің тарихын қысқаша айтып бер (2–3 сөйлем).

3. Әннің бір шумағын жеке немесе топпен орында.

4. Орындаудан кейін шағын пікір жаз:

   • Бұл ән нені үйретеді?

   • Оның бүгінгі күнмен байланысы бар ма?

? Тапсырма 1. “Домбыраның сырын аш” (танымдық тапсырма)

Мақсаты: Домбыраның құрылысын танып, оның бөліктерін ажырату.
Нұсқау:

1. Домбыраның суретіне қарап, төмендегі бөліктерін ата:

   • шанақ

   • мойын

   • перне

   • тиек

   • құлақ

2. Әр бөліктің қызметін қысқаша сипатта (мысалы: «шанақ – дыбысты күшейтеді»).

3. Домбыраның қандай материалдардан жасалатынын анықта.

? Бағалау критерийі:

• Домбыра бөліктерін дұрыс атайды – 2 б.

• Әр бөліктің қызметін түсіндіреді – 3 б.

? Тапсырма 2. “Үндегі ұлт рухы” (тыңдау және талдау тапсырмасы)

Мақсаты: Домбыра үні арқылы ұлттық сезім мен рухты сезіну.
Нұсқау:

1. Құрманғазының «Сарыарқа» немесе Дәулеткерейдің «Көрұғлы» күйін тыңда.

2. Тыңдаған күйдің қандай көңіл-күй тудырғанын сипатта.

3. Домбыра үні нені бейнелеген деп ойлайсың (мысалы: еркіндік, батырлық, табиғат, туған жер)?

? Бағалау критерийі:

• Күй мазмұнын дұрыс түсінеді – 2 б.

• Көңіл-күй мен әсерін сипаттайды – 3 б.

? Тапсырма 3. “Менің домбырам – менің мақтанышым” (шығармашылық тапсырма)

Мақсаты: Оқушылардың шығармашылық қабілеті мен ұлттық сана-сезімін дамыту.
Нұсқау:

1. Домбыра туралы шағын өлең, эссе немесе сурет жаса.

2. Өз жұмысыңда домбыраның үні мен рухани маңызын көрсет.

3. Топта бөлісіп, бір-біріңнің жұмысын бағала.

?️ Бағалау критерийі:

• Шығармашылық ой көрініс тапқан – 2 б.

• Домбыраның ұлттық мәні ашылған – 3 б.

Күй өнерінің ерекшелігі. Құрманғазы мен Дәулеткерей күйлері

? Тапсырма 1. “Күй неден туады?” (танымдық тапсырма)

Мақсаты: Күйдің мәнін, шығу тарихын және ерекшелігін түсіну.

Нұсқау:

1. “Күй” сөзінің мағынасын өз сөзіңмен түсіндір.

2. Күйдің әннен қандай айырмашылығы бар екенін жаз.

3. Қазақ халқы үшін күй нені білдіреді деп ойлайсың?

? Бағалау критерийі:

• Күй ұғымын дұрыс түсіндіреді – 2 б.

• Ерекшеліктерін анықтайды – 2 б.

• Өз ойын дәлелмен жеткізеді – 1 б.

? Тапсырма 2. “Қос дәулескердің күйлері” (тыңдау және салыстыру тапсырмасы)

Мақсаты: Құрманғазы мен Дәулеткерей күйлерін тыңдап, олардың стилін салыстыру.

Нұсқау:

1. Құрманғазының «Сарыарқа» және Дәулеткерейдің «Көрұғлы» күйлерін тыңда.

2. Кестені толтыр:

3. Қай күй саған көбірек әсер етті және неге?

? Бағалау критерийі:

• Кестені толық және дұрыс толтырды – 3 б.

• Күйдің эмоциялық әсерін сипаттай алды – 2 б.

? Тапсырма 3. “Күйден шабыттан!” (шығармашылық тапсырма)

Мақсаты: Күй тыңдау арқылы оқушының қиялын, сезімін және ұлттық рухын ояту.

Нұсқау:

1. Тыңдаған күйлердің бірі бойынша сурет сал немесе шағын әңгіме жаз.

2. Өз жұмысыңды топ алдында таныстыр.

3. Күй өнері сенің өміріңде қандай рөл атқаратынын айт.

?️ Бағалау критерийі:

• Шығармашылық ой көрініс тапқан – 2 б.

• Күйдің мазмұнын бейнелей алған – 2 б.

• Өзіндік пікір білдірген – 1 б.

Музыкалық викторина: «Кім көп біледі?»

? Тапсырма 1. “Әуенді тап!” (тыңдау және есте сақтау тапсырмасы)

Мақсаты: Музыкалық есту қабілеті мен есте сақтауды дамыту.

Нұсқау:

1. Мұғалім қысқаша 10–15 секундтық үш музыкалық үзінді қояды (мысалы: «Балбырауын», «Гауһартас», «Елім-ай»).

2. Оқушылар тыңдап болған соң, әр әуеннің атауы мен орындаушысы (немесе күйші, сазгер) кім екенін табады.

3. Дұрыс жауап берген оқушыға 1 ұпай беріледі.

? Бағалау:

• 1 дұрыс жауап – 1 ұпай

• 3 дұрыс жауап – 3 ұпай

? Тапсырма 2. “Кімнің сөзі, кімнің әні?” (білімдік сұрақтар)

Мақсаты: Қазақ композиторлары мен халық әндерінің авторларын ажырату.

Нұсқау:
Мұғалім сұрақтар оқиды, оқушылар тез жауап береді.

Сұрақтар үлгісі:

1. «Атамекен» әнінің сөзін кім жазған?

2. «Сарыарқа» күйінің авторы кім?

3. «Көрұғлы» күйін шығарған кім?

4. Қазақтың халық аспаптарын ата.

5. «Гәкку» әнін орындаған атақты әнші кім?

? Бағалау:

• Әр дұрыс жауап – 1 ұпай

• Ең көп ұпай жинаған – «Музыка білгірі» атағын алады ?️

? Тапсырма 3. “Музыкалық жұмбақтар әлемі” (шығармашылық және логикалық тапсырма)

Мақсаты: Оқушылардың логикалық ойлау мен музыкалық терминдерді білу қабілетін тексеру.

Нұсқау:
Муғалім музыкалық жұмбақтарды оқиды, оқушылар жауабын табады.

Жұмбақтар үлгісі:

1. Қос ішекке тіл бітсе,
   Сыр шертеді мың күйге. (Жауабы: Домбыра)

2. Үні нәзік, сазды, әсем,
   Тартсаң, шығады ән мен әуен. (Жауабы: Қобыз)

3. Тақтайдан дауысы шығады,
   Сыңғырлап әуен тарайды. (Жауабы: Фортепиано)

? Бағалау:

• 1 дұрыс жауап – 1 ұпай

• 3 дұрыс жауап – 3 ұпай

Ерлік туралы жырлар мен әндер («Батыр Баян», «Атамекен»)

? Тапсырма 1. “Ерлік үні” (тыңдау және талдау тапсырмасы)

Мақсаты: Ерлік тақырыбындағы музыкалық шығармалардың мазмұнын түсіну, елжандылық сезімін қалыптастыру.

Нұсқау:

1. «Атамекен» әнін тыңда.

2. Ән не туралы екенін қысқаша жаз.

3. Ән саған қандай сезім тудырды?

4. Егер сен осы әннің бейнебаянын түсірсең, қандай көріністер енгізер едің?

? Бағалау критерийі:

• Ән мазмұнын түсіндіреді – 2 б.

• Эмоциялық әсерін сипаттайды – 2 б.

• Шығармашылық ой ұсынады – 1 б.

? Тапсырма 2. “Батыр Баян – ел қорғаған ер” (әдеби-музыкалық талдау)

Мақсаты: Батырлық жырлардың мазмұнын түсініп, музыкалық және әдеби байланысын тану.

Нұсқау:

1. «Батыр Баян» поэмасынан үзіндіні тыңдап не оқып шық.

2. Осы жырдағы ерлік, отансүйгіштік қасиеттерді ата.

3. Егер бұл жырға ән жазылса, оның әуені қандай болар еді (мелодиясы баяу ма, екпінді ме?)

4. Құрманғазының немесе Махамбеттің күйлерінен қайсысы осы жырдың рухына жақын деп ойлайсың?

? Бағалау критерийі:

• Жыр мазмұнын ашады – 2 б.

• Ерлік пен рухты сипаттайды – 2 б.

• Музыкалық сәйкестік ұсынады – 1 б.

? Тапсырма 3. “Елім деп соққан жүрек” (шығармашылық тапсырма)

Мақсаты: Оқушылардың патриоттық сезімін арттыру және өз ойын өнер арқылы жеткізу.

Нұсқау:

1. Ерлік тақырыбына арналған өз өлеңіңді, эссеңді немесе әніңді жаз.

2. Не болмаса «Атамекен» әнін орындап, өзіңше мән беріп жеткіз.

3. Топта өз туындыңды таныстырып, оның мағынасын түсіндір.

?️ Бағалау критерийі:

• Тақырыпқа сай шығармашылық жұмыс ұсынды – 2 б.

• Ерлік, отансүйгіштік идеясы көрініс тапқан – 2 б.

• Орындау немесе баяндау мәдениеті – 1 б.

Бауыржан Момышұлы туралы әндер мен күйлер

? Тапсырма 1. “Батырды еске алу үні” (тыңдау және талдау тапсырмасы)

Мақсаты: Бауыржан Момышұлына арналған әндер мен күйлердің мазмұнын түсініп, патриоттық сезім қалыптастыру.

Нұсқау:

1. «Бауыржан батыр» немесе «Батырлар жыры» әнін тыңда.

2. Әннің мазмұны мен идеясын қысқаша баянда.

3. Әнде қандай ерлік, елге деген сүйіспеншілік сезімі көрініс тапқанын жаз.

? Бағалау критерийі:

• Ән мазмұнын түсіндіреді – 2 б.

• Батыр бейнесін ашады – 2 б.

• Өз ойын жеткізе алады – 1 б.

? Тапсырма 2. “Күйдегі ерлік рухы” (тыңдау және салыстыру)

Мақсаты: Батырлық тақырыбындағы күйлердің ерекшелігін талдау.

Нұсқау:

1. Құрманғазының «Адай» және Махамбеттің «Жұмыр – Қылыш» күйлерін тыңда.

2. Осы күйлердің қайсысы Бауыржан Момышұлының ерлігіне лайық деп ойлайсың?

3. Таңдауыңды түсіндір (мысалы: екпінді, жігерлі, қайсар әуен т.б.).

? Бағалау критерийі:

• Күйлердің сипатын ашады – 2 б.

• Батырмен байланысты дәлелдейді – 2 б.

• Кестені толық толтырады – 1 б.

? Тапсырма 3. “Менің батыр қаһарманым” (шығармашылық тапсырма)

Мақсаты: Оқушылардың шығармашылық қабілетін, патриоттық сана мен рухани дүниесін дамыту.

Нұсқау:

1. Бауыржан Момышұлы туралы шағын өлең, эссе немесе ән шумағын жаз.

2. Өз жұмысыңды орында немесе оқып бер.

3. Жұмысыңда батырдың мінезін, ұлтқа қызметін және ел қорғаудағы ерлігін көрсет.

?️ Бағалау критерийі:

• Тақырыпқа сай мазмұн бар – 2 б.

• Шығармашылық ой көрініс тапқан – 2 б.

• Орындау немесе баяндау мәдениеті – 1 б.

Ұлт-азаттық күрес дәуіріндегі жырлар мен күйлер

? Тапсырма 1. “Күрес рухын тыңда” (тыңдау және талдау)

Мақсаты: Ұлт-азаттық күрес дәуіріндегі музыкалық шығармаларды тыңдау арқылы оқушылардың тарихи және эстетикалық талдау қабілетін дамыту.

Нұсқау:

1. «Алаш туралы жырлар» немесе «Қазақ хандығы» күйлерін тыңда.

2. Шығарма қандай сезім тудырды?

3. Күй немесе жырда күрескерлік, ерлік, патриоттық қай тұрғыда көрініс тапқанын жаз.

? Бағалау:

• Мазмұнын дұрыс түсіндіреді – 2 б.

• Көңіл-күй мен рухани әсерін сипаттайды – 2 б.

• Өз ойын жеткізеді – 1 б.

? Тапсырма 2. “Кімнің күші күшті?” (тарихи-музыкалық талдау)

Мақсаты: Жырлар мен күйлердің тарихи тұлғалармен байланысын талдау.

Нұсқау:

1. «Біржан-Сара» жырынан үзінді тыңда немесе оқы.

2. Бұл жыр қандай тарихи оқиғамен байланысты?

3. Жыр кейіпкерлерінің ерлігі мен күресі қай жерде көрініс тапқанын жаз.

4. Салыстыру: күйлер мен жырлардағы батырлық бейнелерін қалай көресің?

? Бағалау:

• Тарихи байланысын түсіндіреді – 2 б.

• Батырлық бейнелерін талдайды – 2 б.

• Өз ойымен қорытынды жасайды – 1 б.

? Тапсырма 3. “Ұлт-азаттық рух” (шығармашылық тапсырма)

Мақсаты: Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту және патриоттық сезімін күшейту.

Нұсқау:

1. Ұлт-азаттық күрес дәуіріндегі бір тарихи кейіпкерге арналған өлең, эссе немесе ән жаз.

2. Жұмысыңды топта оқып, шығарманың мағынасын түсіндір.

3. Жыр немесе күй арқылы қандай ұлттық құндылықтарды дәріптегің келеді?

?️ Бағалау:

• Тақырыпқа сай мазмұн бар – 2 б.

• Шығармашылық ой көрініс тапқан – 2 б.

• Орындау немесе баяндау мәдениеті – 1 б.

Әскери марш пен патриоттық әндердің ерекшелігі

? Тапсырма 1. “Марш пен әнді ажыратып көр” (тыңдау және салыстыру)

Мақсаты: Әскери марш пен патриоттық әннің ерекшелігін түсіну.

Нұсқау:

1. Әскери маршты (мысалы: «Қазақ маршы») және патриоттық әнді (мысалы: «Атамекен») тыңда.

2. Кестені толтыр:

? Бағалау:

• Түрін дұрыс анықтады – 2 б.

• Ерекшелігін түсіндірді – 2 б.

• Көңіл-күйді сипаттады – 1 б.

? Тапсырма 2. “Ән мен маршқа сипаттама бер” (танымдық тапсырма)

Мақсаты: Әскери марш пен патриоттық әннің рөлін тану.

Нұсқау:

1. Әскери марш не үшін жасалған?

2. Патриоттық ән қандай жағдайда орындалады?

3. Сенің ойыңша, бұл музыкалық шығармалар жастарға қандай әсер етеді?

? Бағалау:

• Әскери марш пен патриоттық ән мақсатын дұрыс түсіндіру – 2 б.

• Пікірін дәлелмен негіздеу – 2 б.

• Қысқаша қорытынды жасау – 1 б.

? Тапсырма 3. “Менің патриоттық әуенім” (шығармашылық тапсырма)

Мақсаты: Оқушылардың шығармашылық қабілетін және патриоттық сезімін дамыту.

Нұсқау:

1. Патриоттық ән немесе марш идеясына өз өлеңіңді немесе әуеніңді жаз.

2. Топта немесе сыныпта орындап көрсет.

3. Жұмысыңда елге деген сүйіспеншілік, батылдық және бірлік сезімін бейнеле.

?️ Бағалау:

• Тақырыпқа сай мазмұн бар – 2 б.

• Шығармашылық ой көрініс тапқан – 2 б.

• Орындау немесе баяндау мәдениеті – 1 б.

Шығармашылық жұмыс: «Менің батырлар туралы әнім»

? Шығармашылық жұмыс: «Менің батырлар туралы әнім»

Мақсаты:

• Батырлық пен ерлікті музыкалық шығармашылық арқылы көрсету;

• Оқушылардың өз идеяларын ән мәтіні, әуен немесе орындау арқылы білдіру қабілетін дамыту;

• Ұлттық рух пен патриотизмді қалыптастыру.

Нұсқау:

1. Батырлық тақырыбын таңдау:

   • Қазақстанның белгілі батырлары (мысалы: Бауыржан Момышұлы, Қабанбай, Кенесары)

   • Немесе ойдан шығарылған кейіпкер

2. Өлең мәтінін немесе шумақты жазу:

   • 4–8 жолдан тұратын өлең немесе ән мәтіні

   • Батырдың ерлігі мен отансүйгіштік қасиетін көрсету

3. Әуен ойластыру немесе таңдалған музыкаға бейімдеу:

   • Қарапайым әуен болуы мүмкін (домбыра, қобыз, фортепиано)

   • Немесе әнді жатқа орындау

4. Топта немесе сыныпта өз шығармасын орындау немесе баяндау:

   • Ән мазмұнын қысқаша түсіндіріп, батыр бейнесін ашу

Бағалау критерийі:

Барлығы: 5 балл

? Тапсырма 1. “Салт-дәстүр әндерін тыңдаймыз” (тыңдау және талдау)

Мақсаты: Қазақтың салт-дәстүріне арналған әндердің мазмұнын және ерекшелігін түсіну.

Нұсқау:

1. «Бесік жыры», «Той жыры», «Қош келдің, келін» әндерін тыңда.

2. Әндер қандай салт-дәстүрге арналғанын анықта: туған күн, той, бесікке салу, қонақ күту т.б.

3. Әндер қандай көңіл-күй тудыратынын жаз: қуаныш, сағыныш, тыныштық т.б.

? Бағалау:

• Ән мазмұнын дұрыс түсіндіру – 2 б.

• Салт-дәстүрмен байланысын көрсету – 2 б.

• Көңіл-күйді сипаттау – 1 б.

? Тапсырма 2. “Ән арқылы салтты сезу” (танымдық және шығармашылық тапсырма)

Мақсаты: Салт-дәстүрді музыкалық шығармалар арқылы сезіну және түсіндіру.

Нұсқау:

1. Таңдалған әнді тыңдап, сөздерінен немесе әуенінен қандай дәстүр сезіліп тұрғанын жаз.

2. Егер сен осы әнді бейнебаян етіп түсірсең, қандай көріністер қосар едің?

3. Өз отбасыңдағы дәстүрлі әнді айтып бер немесе орында.

? Бағалау:

• Дәстүрді дұрыс тану – 2 б.

• Шығармашылық ой ұсыну – 2 б.

• Орындау немесе баяндау мәдениеті – 1 б.

? Тапсырма 3. “Менің салт-дәстүр әнім” (шығармашылық жұмыс)

Мақсаты: Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту, ұлттық құндылықты ән арқылы көрсету.

Нұсқау:

1. Қазақ халқының бір салт-дәстүріне арналған өз әніңді немесе өлең мәтініңді жаз.

2. Әнді топта немесе сыныпта орында.

3. Жұмысыңда дәстүрдің мәнін, тарихын және көңіл-күйін көрсету.

?️ Бағалау:

• Тақырыпқа сай мазмұн – 2 б.

• Шығармашылық ой көрініс тапқан – 2 б.

• Орындау немесе баяндау мәдениеті – 1 б.

Той-дәстүр, бесік жыры, жар-жар, сыңсу

? Тапсырма 1. “Салт-дәстүр әндерін тыңдау” (тыңдау және талдау)

Мақсаты: Қазақтың дәстүрлі әндерін тыңдау арқылы мәдени құндылықтарды тану.

Нұсқау:

1. «Бесік жыры», «Жар-жар», «Сыңсу», той әндерін тыңда.

2. Әндердің қандай дәстүрге арналғанын анықта (бесікке салу, той, қыз ұзату т.б.).

3. Әндердің көңіл-күйін сипатта (мысалы: шаттық, сағыныш, тыныштық).

? Бағалау:

• Дәстүрді дұрыс анықтау – 2 б.

• Ән мазмұнын түсіндіру – 2 б.

• Көңіл-күйін сипаттау – 1 б.

? Тапсырма 2. “Дәстүрді суретте” (шығармашылық тапсырма)

Мақсаты: Ән мен дәстүр арасындағы байланысты шығармашылық тұрғыдан көрсету.

Нұсқау:

1. Тыңдаған ән бойынша көрініс салып, суретте:

   • Бесікке салу рәсімі

   • Той немесе жар-жар

   • Сыңсу (қыз ұзату)

2. Суретте әннің көңіл-күйін көрсет (шаттық, қуанған, толқулы).

3. Топта өз жұмысыңды таныстыр.

? Бағалау:

• Дәстүрді дұрыс бейнелеген – 2 б.

• Суретте ән көңіл-күйі көрініс тапқан – 2 б.

• Таныстыру мәдениеті – 1 б.

? Тапсырма 3. “Менің дәстүрлі әнім” (шығармашылық жұмыс)

Мақсаты: Оқушылардың шығармашылық қабілетін және ұлттық мәдениетке деген сүйіспеншілігін дамыту.

Нұсқау:

1. Таңдалған дәстүрге арналған өз әніңді немесе өлең мәтініңді жаз (бесік жыры, жар-жар, сыңсу).

2. Әнді орында немесе топқа оқып көрсет.

3. Жұмысыңда дәстүрдің мәнін және көңіл-күйін жеткіз.

?️ Бағалау:

• Тақырыпқа сай мазмұн – 2 б.

• Шығармашылық ой көрініс тапқан – 2 б.

• Орындау немесе баяндау мәдениеті – 1 б.

Наурыз әндері мен көктем күйлері

? Тапсырма 1. “Наурыз әндерін тыңдау” (тыңдау және талдау)

Мақсаты: Наурыз мерекесіне арналған әндерді тыңдау арқылы оқушылардың мәдени танымын дамыту.

Нұсқау:

1. «Наурыз», «Қош келдің, Наурыз» әндерін тыңда.

2. Әндер қандай көңіл-күй тудырды (шаттық, серпіліс, қуаныш)?

3. Әндер Наурыздың қай дәстүрлерімен байланысты екенін жаз: той, дастарқан, құттықтау, би т.б.

? Бағалау:

• Ән мазмұнын дұрыс түсіндіру – 2 б.

• Дәстүрмен байланысын көрсету – 2 б.

• Көңіл-күйді сипаттау – 1 б.

? Тапсырма 2. “Көктем рухын сезу” (күй тыңдау және талдау)

Мақсаты: Көктем күйлерін тыңдау арқылы табиғат оянуын, жаңару мен қуанышты сезіну.

Нұсқау:

1. Құрманғазының «Көктем» күйін немесе Дәулеткерейдің «Наурыз» күйлерін тыңда.

2. Күй қандай табиғат көріністерін бейнелейді (жел, жаңбыр, құстар, гүлдер)?

3. Күй саған қандай сезім тудырды?

? Бағалау:

• Күй мазмұнын ашады – 2 б.

• Табиғат көріністерін дұрыс анықтайды – 2 б.

• Эмоциялық әсерін сипаттайды – 1 б.

? Тапсырма 3. “Менің көктем әнім” (шығармашылық жұмыс)

Мақсаты: Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту, көктемнің сұлулығын ән арқылы бейнелеу.

Нұсқау:

1. Наурыз мерекесіне немесе көктемге арналған өз әніңді немесе өлең мәтініңді жаз.

2. Әнді орында немесе топқа оқып көрсет.

3. Жұмысыңда мерекелік көңіл-күйді, табиғат жаңаруын және ұлттық дәстүрді көрсет.

?️ Бағалау:

• Тақырыпқа сай мазмұн – 2 б.

• Шығармашылық ой көрініс тапқан – 2 б.

• Орындау немесе баяндау мәдениеті – 1 б.

Ұлттық би мәдениеті мен ырғақ әлемі

? Тапсырма 1. “Ұлттық билерді тыңдау және талдау”

Мақсаты: Қазақ биінің ерекшелігін, ырғақ құрылымын түсіну.

Нұсқау:

1. Қарапайым ұлттық билерді тыңда: «Қара жорға», «Адай», «Түйе биді».

2. Әр бидің ритмі, ырғақ құрылымы қалай өрнектелгенін жаз.

3. Би қандай көңіл-күй тудырады (батырлық, серпінділік, мерекелік)?

? Бағалау:

• Бидің ритмін және сипатын анықтайды – 2 б.

• Көңіл-күйді сипаттайды – 2 б.

• Мәтінді түсіндіру қабілеті – 1 б.

? Тапсырма 2. “Бимен сөйлесу” (шығармашылық тапсырма)

Мақсаты: Оқушылардың ырғаққа бейімделу қабілетін дамыту, дене қозғалысы арқылы музыканы сезіну.

Нұсқау:

1. Тыңдаған бидің әуеніне өз қимылдарыңды ойла.

2. Қимылды топта көрсету немесе жұппен орындау.

3. Би арқылы қандай идеяны немесе эмоцияны жеткізгеніңді сипатта.

? Бағалау:

• Әуенге сай қимылдар таңдады – 2 б.

• Эмоцияны жеткізді – 2 б.

• Орындау мәдениеті – 1 б.

? Тапсырма 3. “Менің ұлттық биім” (шығармашылық жұмыс)

Мақсаты: Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту, ұлттық би мәдениетін тәжірибеде көрсету.

Нұсқау:

1. Өз ойыңдағы ұлттық би қимылдарын жасап, қысқа қойылым дайында.

2. Әуенді өзі таңдауы немесе бұрын тыңдаған ұлттық биді қолдануы мүмкін.

3. Қысқаша сипаттау: би қандай сезім тудырады, қандай дәстүрді бейнелейді.

?️ Бағалау:

• Тақырыпқа сай мазмұн – 2 б.

• Шығармашылық ой көрініс тапқан – 2 б.

• Орындау мәдениеті және ритмге сәйкестік – 1 б.

Этноансамбль ұғымы.

Этноансамбль ұғымы

Этноансамбль — бұл ұлттық музыка аспаптарын, халық әндерін және би элементтерін біріктіретін шығармашылық ұжым.
Мақсаты: ұлттық музыканы насихаттау, дәстүрлі өнерді көрсету, ансамбльдік орындау мәдениетін дамыту.

Негізгі ерекшеліктері:

1. Ұлттық аспаптар қолдану: домбыра, қобыз, сыбызғы, дәруіш қобыз, кобыз, шанағы бар қобыз т.б.

2. Халық әндері мен күйлерді орындау: дәстүрлі әндер, күй, салт-дәстүрге арналған шығармалар.

3. Бірлескен орындау: әр орындаушы өз даусымен немесе аспабымен ансамбльге үлес қосады.

4. Сахналық мәдениет: костюм, билер, сахналық образдар арқылы көрерменге әсер ету.

Этноансамбльдің миссиясы:

• Ұлттық музыканы сақтау және дамыту;

• Жастарға дәстүрлі мәдениетті жеткізу;

• Халықаралық мәдени шараларда ұлттық мәдениетті таныстыру.

Тапсырма оқушыларға

Тапсырма 1. “Этноансамбльді танып біл”

• Мысал ретінде «Дәстүрлі қазақ этноансамбльдерін» тыңда.

• Қандай аспаптар қолданылғанын жаз: домбыра, қобыз, сыбызғы т.б.

• Ән немесе күйде қандай көңіл-күй сезілетінін сипатта.

Тапсырма 2. “Менің этноансамбльім” (шығармашылық)

• Өз сыныбыңда немесе топта қысқа этноансамбль ұйымдастыр.

• Қолдағы аспаптар мен дауысты үйлестіріп, 1–2 минуттық композиция орында.

• Қысқаша сипатта: композиция қандай дәстүрді немесе ұлттық элементті бейнелейді.

Тапсырма 3. “Этноансамбльдің ерекшелігін сипатта”

• Кесте арқылы талдау жаса:

Дәстүр мен замана үндестігі: ұлттық және эстрадалық бағыт

Тақырып түсінігі

Дәстүр мен замана үндестігі — бұл ұлттық музыка элементтері мен заманауи музыкалық стильдердің (эстрада, поп, джаз, рок) үйлесімі.
Мақсаты:

• Ұлттық мәдениетті заманауи өнер арқылы дәріптеу;

• Оқушыларға музыкалық шығармашылыққа шабыт беру;

• Ұлттық және эстрадалық музыканы салыстыра білу қабілетін дамыту.

Негізгі ерекшеліктері:

1. Ұлттық элементтер: дәстүрлі әуен, ритм, халық аспаптары (домбыра, қобыз, сыбызғы).

2. Эстрадалық стильдер: заманауи аранжировка, вокалдық техника, музыкадағы әртүрлі жанрларды қолдану.

3. Үндестік: дәстүр мен заманауи стильдің гармониясы, жаңа композицияларда ұлттық мотивтің сақталуы.

4. Сахналық көрсету: би, киім үлгісі, визуалды эффектілер арқылы көрерменге әсер ету.

Тапсырма оқушыларға

? Тапсырма 1. “Ұлттық пен эстраданы салыстыру”

• Қазақтың дәстүрлі әнін тыңда (мысалы: «Атамекен»).

• Сол әннің заманауи нұсқасын тыңда (эстрадалық аранжировка).

• Кестені толтыр:

? Тапсырма 2. “Үндестікті сезу”

• Ұлттық әуенді заманауи ритмге бейімдеуді ойла.

• Қандай аспаптар мен әуендер қосар едің?

• Өз идеяңды топта немесе сыныпта баянда.

? Тапсырма 3. “Менің ұлттық-заманауи әнім” (шығармашылық жұмыс)

• Ұлттық тақырыпқа заманауи музыка стилінде өз өлеңіңді немесе композицияңді жаса.

• Әуен мен мәтінде дәстүрлі элементтерді сақта.

• Топта немесе сыныпта орындап, ұлттық және эстрадалық үйлесімділікті көрсету.

?️ Бағалау:

• Дәстүрлі элемент сақталған – 2 б.

• Шығармашылық және заманауи тәсіл қолданылған – 2 б.

• Орындау және эмоционалдық әсер – 1 б.

Біржан сал, Ақан сері, Жаяу Мұса – серілер мектебі

Тақырып түсінігі

Серілер мектебі – қазақ халық ән өнеріндегі белгілі серілердің шығармашылық мектебі.
Мақсаты: халық әнін орындау мәдениеті, өлең-саз байланысын сақтау және патриоттық рухты тәрбиелеу.

Негізгі ерекшеліктері:

1. Серілердің шығармашылығы: Біржан сал, Ақан сері, Жаяу Мұса халық әні мен сал-серілік дәстүрді жалғастырған.

2. Өлең-саз үйлесімі: Ән мәтіні мен күйдің үндесуі, ой мен сезімнің бірлігі.

3. Сахналық орындау: Күй мен әнді орындау, домбыра сүйемелдеуі, табиғи экспрессия.

4. Мәдени мұра: Серілер халыққа музыкалық білім мен рухани тәрбие береді.

Тапсырма оқушыларға

? Тапсырма 1. “Серілерді тыңдау және талдау”

• Біржан салдың, Ақан серінің немесе Жаяу Мұсаның әндерін тыңда.

• Әннің мәтіні мен күйі қалай үндескенін жаз.

• Ән қандай сезім тудырады?

? Бағалау:

• Мазмұнын түсіндіру – 2 б.

• Өлең-саз байланысын сипаттау – 2 б.

• Көңіл-күйін жеткізу – 1 б.

? Тапсырма 2. “Серілер стилін сезу” (шығармашылық тапсырма)

• Қысқаша өзіңнің өлең немесе шумақ мәтініңді жаз.

• Біржан сал, Ақан сері немесе Жаяу Мұсаның стилінде орындап көр.

• Орындау кезінде домбыра сүйемелдеуін қолдануға болады.

? Бағалау:

• Серілер стилін сезінгені – 2 б.

• Өлең мәтіні мен эмоция үйлесімі – 2 б.

• Орындау мәдениеті – 1 б.

? Тапсырма 3. “Менің сері шығармам” (шығармашылық жұмыс)

• Өз ойыңдағы сері образын жасап, ән немесе өлең орында.

• Орындау кезінде дәстүрлі аспап немесе қолда бар аспапты қолдан.

• Қысқаша сипатта: шығармам қандай сезім мен дәстүрді бейнелейді.

?️ Бағалау:

• Тақырыпқа сай мазмұн – 2 б.

• Шығармашылық ой – 2 б.

• Орындау және экспрессия – 1 б.

Ықылас пен Тәттімбеттің күйлеріндегі философиялық тереңдік

Тақырып түсінігі

Ықылас пен Тәттімбет – қазақ күй өнерінің классиктері.
Философиялық тереңдік олардың күйлерінде:

• Адам өмірінің мәні, тағдыр, табиғатпен үндестік, махаббат пен достық тақырыптары көрініс табады.

• Әуен мен ритм арқылы тыңдаушыға ой салып, эмоциялық әсер береді.

• Күй мазмұны тек көңіл-күйді білдіріп қана қоймай, терең ой мен сезімге жетелейді.

Мысалы:

• Ықыластың күйлері – сырлы, ойшыл, терең философиялық ойларды жеткізеді («Қара жорға», «Ықылас айтысы»).

• Тәттімбеттің күйлері – батырлық, ерлік пен адамның ішкі күйзелісін бейнелейді («Көрпеш-Баян», «Тәттімбет толғауы»).

Тапсырма оқушыларға

? Тапсырма 1. “Күйлерді тыңдап, философиялық ойды табу”

• Ықылас пен Тәттімбеттің күйлерін тыңда: «Ықылас», «Тәттімбет толғауы».

• Күй қандай сезім тудырады?

• Күйде қандай философиялық ой, өмірлік сабақ немесе адамгершілік ұғымдар көрінеді?

? Бағалау:

• Күй мазмұнын ашады – 2 б.

• Философиялық ойды түсіндіреді – 2 б.

• Көңіл-күйін сипаттайды – 1 б.

? Тапсырма 2. “Күй философиясын сипаттау”

• Тыңдаған күй арқылы өз ойыңды жаз:

  • Күй кімге немесе неге арналған?

  • Қандай сезім, ой тудырады?

  • Философиялық немесе моральдық сабақ қандай?

? Бағалау:

• Философиялық мәнін түсіндіру – 2 б.

• Өз ойымен қорытынды жасау – 2 б.

• Мазмұнның анықтығы – 1 б.

? Тапсырма 3. “Менің философиялық күйім” (шығармашылық жұмыс)

• Өз ойыңдағы философиялық тақырыпқа қысқа күй немесе музыкалық идея ойла.

• Күйді домбыра, қобыз немесе қолдағы аспаппен орында.

• Қысқаша сипатта: қандай ой немесе философиялық идея жеткізгің келеді.

?️ Бағалау:

• Тақырыпқа сай мазмұн – 2 б.

• Шығармашылық ой көрініс тапқан – 2 б.

• Орындау және эмоциялық әсер – 1 б.

Нұрғиса Тілендиевтің шығармалары

Тақырып түсінігі

Нұрғиса Тілендиев (1925–1998) – қазақ композиторы, дирижер, күйші-композитор, Қазақстанның Халық әртісі.
Шығармашылық ерекшеліктері:

1. Ұлттық музыка мен заманауи стильдің үйлесімі: дәстүрлі халық музыкасын заманауи аранжировкамен үйлестірді.

2. Кең ауқымды шығармашылық: опера, балет, хорлық шығармалар, киноға музыка жазды.

3. Қазақ халқының рухани мұрасын дәріптеу: туған жерге, табиғатқа, халыққа деген сүйіспеншілікті әндер мен күйлер арқылы жеткізді.

4. Әсемдік пен философиялық тереңдік: әндер мен күйлерде сезім, махаббат, батырлық, туған жерге сағыныш көрініс табады.

Танымал шығармалары:

• «Қыз Жібек» операсының музыкасы

• «Адай» концерті

• Халық әндерінің жаңа өңделген нұсқалары

• Балет «Бәйтерек», «Алпамыс» музыкасы

Тапсырма оқушыларға

? Тапсырма 1. “Шығармаларды тыңдау және талдау”

• Нұрғиса Тілендиевтің әндері мен күйлерін тыңда: «Адай», «Қыз Жібек» (операдан үзінді).

• Әннің немесе күйдің көңіл-күйін сипатта: шаттық, сағыныш, батырлық.

• Музыкалық құралдар мен аспаптар қандай әсер береді?

? Бағалау:

• Шығарманы түсіндіру – 2 б.

• Көңіл-күйді сипаттау – 2 б.

• Аспап пен әуен ерекшелігін атап көрсету – 1 б.

? Тапсырма 2. “Шығармашылық талдау”

• Тыңдаған шығармадан өзіңді қандай ой немесе сезім билегенін жаз.

• Әуендегі ұлттық элементтерді анықта (домбыра, қобыз, халық мотиві).

• Композитордың шығармашылық ерекшелігін сипатта.

? Бағалау:

• Ұлттық элементтерді дұрыс анықтады – 2 б.

• Өз ойын түсіндірді – 2 б.

• Мазмұнның анықтығы – 1 б.

? Тапсырма 3. “Менің Нұрғиса Тілендиев стиліндегі шығармам” (шығармашылық)

• Өз ойыңдағы тақырыпқа қысқа ән немесе күй ойлап таб.

• Нұрғиса Тілендиев стилінде ұлттық мотивтерді қолдан.

• Қысқаша сипатта: шығармам қандай сезім немесе идея білдіреді.

?️ Бағалау:

• Ұлттық стиль сақталған – 2 б.

• Шығармашылық идея – 2 б.

• Орындау және эмоциялық әсер – 1 б.

Әсет пен Әміренің орындаушылық шеберлігі

Тақырып түсінігі

Әсет пен Әміре – қазақ музыкасының көрнекті орындаушылары.
Орындаушылық шеберліктің ерекшеліктері:

1. Музыкалық техника: әуенді дәл орындау, ритм мен ырғаққа сәйкестік, дауыстың байлығы.

2. Эмоциялық әсер: тыңдаушыға сезім мен ой жеткізу, әннің немесе күйлердің философиялық мәнін көрсету.

3. Дәстүрлі элементтерді сақтау: халық әуені мен күй дәстүрін орындауда сақтау.

4. Сахналық мәдениет: дене қимылы, мимика, костюм, сахналық көрініс арқылы әсер күшейту.

Мысалы:

• Әсет – домбыра сүйемелдеуімен халық әнін орындауда терең эмоционалды әсер береді.

• Әміре – күйлерді орындай отырып, ұлттық мотивтерді заманауи аранжировкамен үйлестіреді.