Жунусова Назгуль Сержановна

Бастауыш сынып мұғалімі

«Еркіншілік ауылының ЖОББ

Мектебі» КММ

Ақмола облысы

Ерейментау ауданы

Еркіншілік ауылы

nazgul_16.06.84@mail.ru

Әдістемелік құрал: «Оқушылардың белсенділігін арттыруға бағытталған әдіс-тәсілдер»

Автор: Жунусова Назгуль Сержановна

Мекеме: « Еркіншілік ауылының ЖОББМ»

КІРІСПЕ

Қазіргі таңда білім беру жүйесінің басты мақсаты – білім алушыларды тек дайын ақпаратты меңгеруші емес, өздігінен білім алуға қабілетті, шығармашыл, белсенді тұлға ретінде қалыптастыру. Осы тұрғыда оқушылардың оқу үдерісіндегі белсенділігін арттыру – мұғалімнің кәсіби қызметіндегі маңызды міндеттердің бірі болып табылады. Білім сапасының артуы оқушының сабаққа қызығушылығы мен танымдық белсенділігіне тікелей байланысты. Сабақ барысында оқушылардың ойлау, талдау, салыстыру, пікір білдіру, өз көзқарасын дәлелдеу қабілеттерін дамыту үшін дәстүрлі оқыту әдістерімен қатар интербелсенді, инновациялық әдіс-тәсілдерді тиімді қолдану қажет.

Бұл әдістемелік құралда оқушылардың белсенділігін арттыруға бағытталған заманауи әдіс-тәсілдер жүйеленіп, олардың сабақта қолданылу жолдары жан-жақты қарастырылған. Ұсынылып отырған әдістер оқушылардың танымдық қызығушылығын оятып қана қоймай, олардың шығармашылық әлеуетін дамытуға, коммуникативтік дағдыларын қалыптастыруға және өз бетімен жұмыс жасау қабілетін арттыруға мүмкіндік береді. Әдістемелік құралдың мақсаты – мұғалімдерге сабақ үдерісінде оқушылардың белсенділігін арттыруға ықпал ететін тиімді әдіс-тәсілдерді ұсыну, оларды тәжірибеде қолдану жолдарын көрсету және педагогикалық қызметтің сапасын арттыруға әдістемелік қолдау көрсету.

Аталған құрал жалпы білім беретін мектеп мұғалімдеріне, жас мамандарға, әдістемелік бірлестік жетекшілеріне, сондай-ақ педагогикалық бағыттағы білім алушыларға арналған

Оқушы белсенділігі ұғымы және оның педагогикадағы маңызы

Педагогика ғылымында оқушы белсенділігі – білім алушының оқу үдерісіне саналы түрде қатысуы, танымдық әрекетке ынталылығы және оқу тапсырмаларын орындаудағы дербестігі ретінде қарастырылады. Белсенді оқушы – өз ойын ашық білдіре алатын, сұрақ қоя білетін, талдау жасап, қорытынды шығара алатын тұлға.

Оқушы белсенділігі білімнің сапалы меңгерілуіне тікелей әсер етеді. Белсенді қатысу арқылы оқушы ақпаратты жай ғана қабылдамай, оны өңдейді, өз тәжірибесімен байланыстырады, нәтижесінде білім ұзақ уақыт есте сақталады. Сондықтан қазіргі білім беру үдерісінде оқушыны оқытудың орталық тұлғасы ретінде қарастыру – басты қағидалардың бірі.

Оқушы белсенділігінің түрлері мен деңгейлері

Оқушы белсенділігі мазмұны мен көрінісіне қарай бірнеше түрге бөлінеді:

Танымдық белсенділік – оқушының жаңа білімге қызығушылығы, ойлау, талдау, салыстыру әрекеттері;

Коммуникативтік белсенділік – пікір алмасу, сұрақ қою, топтық жұмысқа қатысу;

Шығармашылық белсенділік – жаңа идея ұсыну, шығармашылық тапсырмаларды орындау;

Әлеуметтік белсенділік – ұжыммен жұмыс жасау, жауапкершілік алу, өзара көмек көрсету.

Белсенділіктің деңгейлері:

Төмен деңгей – тапсырманы орындауға немқұрайлы қарау, пассивтілік;

Орта деңгей – мұғалімнің бағыттауымен әрекет ету;

Жоғары деңгей – өздігінен іздену, бастамашылдық таныту.

Мұғалімнің міндеті – әр оқушыны жоғары деңгейге жетелеу.

Қазіргі білім беру жүйесіндегі белсенді оқыту тұжырымдамасы

Қазіргі білім беру парадигмасы белсенді оқытуға негізделген. Белсенді оқыту – оқушының оқу үдерісіне тікелей қатысуын қамтамасыз ететін, оның танымдық және шығармашылық қабілеттерін дамытуға бағытталған оқыту тәсілі.

Белсенді оқыту тұжырымдамасының негізгі қағидалары:

оқушының дербестігін дамыту;

ынтымақтастықта оқыту;

оқу үдерісінің тәжірибелік бағыттылығы;

ОҚУШЫЛАРДЫҢ БЕЛСЕНДІЛІГІН АРТТЫРУҒА БАҒЫТТАЛҒАН ӘДІС-ТӘСІЛДЕР

Интербелсенді оқыту әдістері

Интербелсенді оқыту – оқушы мен мұғалімнің, оқушы мен оқушының өзара әрекетіне негізделген оқыту түрі. Бұл әдістер оқушыларды еркін ойлауға, өз пікірін айтуға, бірлесіп жұмыс істеуге үйретеді. Интербелсенді әдістер қолданылған сабақта оқушы пассивті тыңдаушы емес, белсенді әрекет етуші тұлғаға айналады.

«Миға шабуыл» әдісі

Бұл әдіс сабақтың жаңа тақырыбын ашу немесе қорытындылау кезеңінде тиімді қолданылады. Мұғалім тақырыпқа қатысты проблемалық сұрақ қояды, ал оқушылар өз ойларын еркін ұсынады.

Артықшылығы:

Оқушылардың ойлау белсенділігі артады;

Шығармашылық қабілет дамиды;

Қорықпай жауап айтуға дағдыланады.

«Ойлан – жұптас – бөліс» әдісі

Бұл әдіс әрбір оқушының сабаққа қатысуын қамтамасыз етеді. Алдымен оқушы жеке ойланады, кейін жұппен талқылайды, соңында сыныппен бөліседі.

Нәтижесі:

Ұялшақ оқушылар да белсенді қатысады;

Ойды жүйелеу дағдысы қалыптасады;

Коммуникативтік қабілет дамиды.

Сын тұрғысынан ойлау – оқушының ақпаратты талдап, салыстырып, өз көзқарасын қалыптастыру қабілеті. Бұл әдістер оқушыны дайын ақпаратты қабылдаушы емес, оны талдаушы тұлға ретінде қалыптастырады.

Венн диаграммасы

Бұл әдіс екі немесе одан да көп ұғымды салыстыруға арналған. Оқушылар ұқсастық пен айырмашылықты анықтай отырып, логикалық ойлауын дамытады.

Қазіргі таңда АКТ құралдарын пайдалану – оқушылардың белсенділігін арттырудың тиімді жолы. Интерактивті тапсырмалар, презентациялар, бейнематериалдар сабақтың мазмұнын байытады.

ҚОРЫТЫНДЫ

Қазіргі білім беру үдерісінде оқушылардың белсенділігін арттыру – оқу сапасын жақсартудың және тұлғаның жан-жақты дамуын қамтамасыз етудің негізгі шарттарының бірі болып табылады. Оқушының оқу үдерісіне саналы, белсенді қатысуы оның алған білімін терең меңгеруіне, өз ойын еркін жеткізуіне және шығармашылық қабілеттерінің дамуына ықпал етеді. Бұл әдістемелік құралда оқушылардың белсенділігін арттырудың теориялық негіздері қарастырылып, сабақ барысында тиімді қолдануға болатын интербелсенді, топтық, ойын және сын тұрғысынан ойлауды дамытуға бағытталған әдіс-тәсілдер жүйеленді. Ұсынылған әдістердің барлығы оқушылардың жас ерекшеліктерін, оқу мақсаттарын және қазіргі білім беру талаптарын ескере отырып таңдалды.

Зерттеу нәтижелері мен тәжірибелік ұсыныстар көрсеткендей, белсенді оқыту әдістерін жүйелі қолдану оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттырып, олардың танымдық, коммуникативтік және шығармашылық белсенділігін дамытуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар қалыптастырушы бағалау мен кері байланыстың тиімді ұйымдастырылуы оқушылардың өзін-өзі бағалау дағдысын қалыптастырып, оқу мотивациясын күшейтеді.

Қорытындылай келе, оқушылардың белсенділігін арттыруға бағытталған әдіс-тәсілдерді мақсатты, жүйелі және шығармашылық тұрғыда қолдану – мұғалімнің кәсіби шеберлігін арттырып қана қоймай, білім беру үдерісінің сапасын жаңа деңгейге көтереді. Ұсынылған әдістемелік құрал педагогтердің күнделікті тәжірибесінде тиімді пайдалануға болатын практикалық нұсқаулық ретінде қызмет етеді деп сенеміз.