Күнделікті өмірде математиканы қалай қолданамыз?

Аупенова Айгерим Бахытжановна

Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы Май ауылы

«М.Маметова атындағы орта мектеп-МДШО» КММ

Математика пәні мұғалімі (Педагог)

Математика – адамзат дамуының негізі саналатын ғылымдардың бірі. Ол тек ғылыми жаңалықтардың немесе инженерлік жобалардың тілі емес, сонымен қатар біздің күнделікті өміріміздің де басты құралына айналған. Көпшілігіміз мектептен тыс ортада математиканы қажет етпейміз деп ойлағанымызбен, шын мәнінде біз оны үнемі қолданып отырамыз. Бұл мақалада күнделікті тұрмыста математиканың қандай рөл атқаратынына тоқталамыз.

Сауда-саттықтағы математика

Дүкенге барғанда біз бірден баға, жеңілдік, салмақ, төлем сияқты ұғымдармен кездесеміз. Мысалы, 2,5 кг картоп 480 теңге тұрса, 1 кг-ының бағасын анықтау үшін бөлу амалын қолданамыз. Сондай-ақ, дүкендерде жиі кездесетін «–30% жеңілдік» деген жазулардың да мәнін дұрыс түсіну үшін пайыздық есептеулерді білу қажет.

Егер тауар бағасы 10 000 теңге болса, ал 20% жеңілдік берілсе, онда:

10 000 × 0,2 = 2 000 теңге – бұл жеңілдік мөлшері.

10 000 – 2 000 = 8 000 теңге – жеңілдікпен сатылатын нақты баға.

Мұндай есептеулерді түсіне білсек, біз ақшамызды тиімді жұмсай аламыз және артық шығыннан сақтанамыз.

Үй шаруасындағы математика

Ас үйде тамақ дайындау кезінде де математика қажет. Рецепттегі «200 г ұн», «1,5 литр сүт», «шай қасық тұз» деген өлшемдердің барлығы – нақты өлшем бірліктері. Бір тағам 4 адамға есептелген болса, бірақ бізге тек 2 адамға әзірлеу керек болса, онда барлық өнімнің мөлшерін 2 есеге азайту қажет. Бұл пропорциямен жұмыс істеу дегенді білдіреді.

Сонымен қатар, үйдегі жөндеу жұмыстары, мысалы, бөлменің көлемін есептеу, қанша түсқағаз немесе плитка керек екенін анықтау – мұның бәрі геометрия мен арифметикаға негізделген. Ұзындық, ені, ауданды есептеу — бәрі де осы ғылымның арқасында жүзеге асады.

Көліктегі және жолдағы математика

Жолға шыққанда біз қашықтықты, уақытты және жылдамдықты есептейміз. Мысалы, егер қалаға дейін 120 км болса және сіздің көлігіңіздің орташа жылдамдығы 60 км/сағ болса, онда сіз жолға қанша уақыт жұмсайтыныңызды былай есептейсіз:

120 ÷ 60 = 2 сағат.

Сондай-ақ, бензин шығынын есептеу де маңызды. Егер көлігіңіз 100 км-ге 8 литр жанармай жақса және сіз 250 км жол жүрсеңіз, онда:

(250 ÷ 100) × 8 = 20 литр қажет болады.

Қаржылық сауаттылық және бюджетті жоспарлау

Әр адам өзінің айлық табысын, күнделікті шығындарын, несие мен жинақтарын дұрыс басқаруды үйренуі керек. Бұл үшін қаржылық есептеулер мен жоспарлауды игеру қажет. Мысалы, айына 200 000 теңге табыс тапсаңыз, оның 30%-ын қажеттіліктерге, 20%-ын жинаққа, 50%-ын тұрмыстық шығындарға бөлсеңіз, онда:

- Қажеттілік: 200 000 × 0,3 = 60 000

- Жинақ: 200 000 × 0,2 = 40 000

- Тұрмыстық шығындар: 200 000 × 0,5 = 100 000

Осылайша, өз қаржыңызды тиімді басқара аласыз. Бұл — математиканың өмірлік дағдыға айналуының дәлелі.

Технология және математика

Бүгінде технология барлық салада қолданылуда: телефон, компьютер, интернет, смарт құрылғылар. Бұлардың барлығының артында математикалық модельдер, логикалық алгоритмдер жатыр. Бағдарламашылар мен инженерлер, тіпті дизайнерлер де есептеу, өлшеу, логикалық ойлау арқылы жұмыс істейді.

Смартфондағы калькулятор, банк қосымшалары, онлайн дүкендегі автоматты баға есептеуі — бәрі математикалық операцияларға негізделген.

Қорыта айтқанда, математика — біздің күнделікті өміріміздің барлық саласында кездесетін, аса қажет ғылым. Ол тек есеп шығару үшін ғана емес, ойлау, шешім қабылдау, талдау жасау, жоспарлау сияқты өмірлік дағдыларды қалыптастырады. Математиканы игеру – табысты өмір сүрудің, дұрыс шешім қабылдаудың, уақытың мен қаражатыңды тиімді пайдаланудың кепілі.

Сондықтан математика пәнін тек мектеп бағдарламасы деп қарамай, оны өмірлік құрал ретінде қабылдауымыз керек. Себебі, нағыз сауатты, ақылды, әрі адал азамат — саналы түрде есептеп, ойлап, әрекет ететін адам.

Пайдаланған әдебиеттер:

1.Алдамұратов А.Математика және өмір. Алматы:Мектеп 2018

2.Сабыров Қ. Математтиканы оқытудың әдістемаесі. Алматы,2019