15 890₸ үнемдейсіз
жүктеу мүмкіндігіне ие боласыз
Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз
Ағзадан бөлініп шығатын өнімдер 6 сынып
|
Қызылорда облысы Арал ауданы Шижаға ауылы №57 Е.Көшербаев атындағы орта мектебінің География пәні мұғалімі Махсутова Айнұр Махсутқызы Ұзақ мерзімді жоспардағы бөлім: 6.3А Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер |
|
|
|||||
|
|
|
|
|||||
|
Сынып: 6 |
|
|
|||||
|
Сабақтақырыбы |
Ағзадан бөлініп шығатын өнімдер |
||||||
|
Осы сабақтақолжеткізілетіноқумақсаттары (оқубағдарламасынасілтеме) |
6.4.2.8 ағзадағы бөлініп шығатын өнімдерді атау |
||||||
|
Сабақмақсаттары |
Оқушы:
|
||||||
|
Бағалаукритерийлері: |
1. өсімдіктер мен жануарлар ағзасынан бөлініп шығатын өнімдермен танысады; 2. ағзадағы түрлі өнімдерді бөліп шығатын мүшелерді атайды. |
||||||
|
Тілдікмақсаттар |
Оқушылар орындай алады: өсімдіктер мен жануарлар ағзасынан бөлініп шығатын өнімдерін анықтап, оларды бөліп шығаратын мүшелердің ерекшеліктері бойынша жазбалар жасап, есеп дайындай алады Пәнге тән лексика мен терминология: безді түктер, эфир майлары, шайыр, шірнеліктер, нектар, гидатодтар, су, ас қорыту бездері, ферменттер, қышқылдар, тері, несепнәр, тұздар, өкпе, көмірқышқыл газы, су буы, бүйрек, азоттық өнімдер Диалог үшін пайдалы сөз тіркестерінің топтамасы: Бөліп шығару –бұл ағзадан қалдық заттарды:..., ..., ... шығару. Біржасушалылар, ішекқуыстылар, шаянтәрізділер, тұщы су балықтары ... бөледі. Омыртқалы жануарлар, теңіз балықтары, бауырымен жорғалаушылар... бөледі. Несеп қышқылын – ... мен ... бөледі. |
||||||
|
Құндылықтарды дарыту
|
Жұпта және топта жұмыс істеу барысында ынтымақтастық, өзіне және басқаларға құрметпен қарау, академиялық адалдық - өз бетімен жұмыс істеу, ашықтық - оқушылар сабақтың мақсаттарын және міндеттерін өз бетінше анықтай алады. |
||||||
|
Пән-аралықбайланыстар |
Биологиялықұғымдартуралыкөбірекбіледі. немесе топта жұмысістегендеоқушыларбиологиялық терминдерді қолданатын болады. |
||||||
|
Бастапқы білім |
Оқушылар 5 – шы сыныпта тірі табиғаттағы үдерістермен танысты. Олар тірі табиғаттағы үдерістерді ажырата алады. Бастапқы білімді жаңғырту топтық жұмыс барысында «Пазл» жинау арқылы жүзеге асады. |
||||||
|
Сабақбарысы |
|||||||
|
Сабақтыңжоспарланғанкезеңдері |
Сабақтағыжоспарланғаніс –әрекет |
Ресурстар |
|||||
|
Сабақтың басы |
1. Өткенді қайталау арқылы бастапқы білімді жаңғырту. Оқушылар модель, мүжілу, фотосинтез, озон, жасуша, цитоплазма, зат алмасу, тұқымқуалаушылық, өзгергіштік, даму, автотрофтар, гетероторфтар, артерия, жасымықша, альвеол, тыныс алу сөздері жазылған пазлды жинау арқылы топтарға бірігеді. Пазлда жазылған сөздерді топтастыру арқылы өтілген тақырып материалдары туралы білімдерін көрсетеді.
2. Мақсатты тұжырымдау. Мұғалім оқушылармен бірге сабақ мақсаттарын, «жақын даму аймағын» және сабақ соңында күтілетін нәтижелерді анықтайды. |
Қосымша 1
|
|||||
|
Сабақтың ортасы |
3. «Пошта» әдісі бойынша мәтінмен жұмыс. Топтарға «Білім» патшалығынан хат келеді. Хаттағы мәтінді оқиды «Жұмыс тобында» мәтінмен танысады: I топ. «Жануарлар мен өсімдіктердің бөліп шығаратын мүшелері мен бөліп шығару өнімдері (қосымша мәлімет) II топ. Жануарлардың бөліп шығару өнімдері(қосымша мәлімет) III топ. Оқулықтағы тақырып мәтіні Жұмысты әр түрлі әдістермен жариялайды (өз қалаулары бойынша) 4. Мұғалімнің түсіндірмесі. Тәжірибе: Су буының бөлінуі
5. Топтық жұмыс. «Бұлттағы сөздер»
Әр топ нәтижелерін өзге топ мүшелеріне таныстырады. Мұғалім кері байланыс береді.
6. Сабақты бекіту «Сөйлейтін айна» ойыны Екі оқушы шығып біреуі адам, екіншісі айна ролін атқарады. Қалып қойған сөздерді толтыру. Бөліп шығару – ол ағзаны қалдық заттардан, зат алмасу үдерісінің соңғы өнімдерден, бөгде заттар мен улы заттар, су мен минералды заттар, органикалық қосылыстардан босату. Бөліп шығару мүшелеріне ………….., …………., ………. (тер және май бездері) жатады. Бөліп шығару мүшелерінің негізгі маңызы ішкі орта құрамының тұрақтылығы мен сұйықтықтардың, әсіресе қанның мөлшері болып табылады. Өкпе ағзадан 1) …….. (көмірқышқыл газы) 2) …………(су буы) бөліп шығарады. Сілекей және асқазан бездері(ферменттер,қышқылдар) 1) ……………. 2)……………бөліп шығарады: Тер бездерінен:(Су,несепнәр, тұздар) 1) ……………; 2) …………… 3)…………… . Теріні майлау үшін май бездері …………………бөліп шығарады.
Оқушылар мұғалім ұсынған дұрыс жауаптардың көмегімен өзара бағалау жүргізеді. |
Қосымша 2
Қосымша 3
Қосымша 4
Қосымша 5
|
|||||
|
Сабақтың соңы: |
7. Рефлексия Мұғалім сабақ мақсатарына қайта оралып, сабақ мақсаттарына жету деңгейін талқылайды. Кері байланыс - нені білдім, нені үйрендім? - нені толық түсінбедім? - немен жұмысты жалғастыру қажет? |
Қосымша 6
|
|||||
|
Саралау – оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз? Қабілеті жоғарыоқушыларғақандайміндетқоюдыжоспарлапотырсыз? |
Бағалау – оқушылардыңматериалдымеңгерудеңгейінқалайтексерудіжоспарлайсыз? |
||||||
|
Сабақ барысында мәтінмен жұмыс жасай отырып, өзге топ мүшелеріне ақпаратты таныстырады. Кесте толтыру барысында қиындық танытқан оқушыларға мұғалім тарапынан қолдау көрсетіледі. Қызығушылығы жоғары оқушыларға күрделендірілген тапсырмалар ұсынылады. |
Пазл жинау барысында берген ақпараттар бойынша бастапқы білімді формативті бағалау. Жақын арадағы даму аймағын анықтауға арналған диагностикалық бағалау. Топтық жұмыс арқылы жануарлар мен өсімдіктердің бөліп шығаратын мүшелері мен өнімдерін көрсетуі. |
||||||
Қосымша 1

Қосымша 2
Мәтін «Жануарлар мен өсімдіктердің бөліп шығаратын мүшелері мен бөліп шығару өнімдері»
Бездітүктер. Эпидермистіңжасушаларынанпайдаболады. Олар эфир майларын, шайырды, және т.б. заттардыжинапқанақоймай, олардыөсімдікденесінен газ түрінде, сүйық және қаттыкүйіндеөсімдікденесіненсыртқашығарыпотырады (55-сурет). Құрылысыжағынаноларалуантүрлі, бірақтаөсімдіктердіңәрбіртобынаморфологиялықтұрғыдантұрақтыболады. Орналасуынақарайсыртқыжәнеішкі, құрылысынақарайжайжәнекүрделі, бөлінетінзаттарынақарайтұзды, майлы, шайырлы, шырыштыбездітүктердепжіктеледі.
Шірнеліктер. Өсімдіктердің мүшелерінің сыртына көмірсулардың (тәтті сұйық зат – нектар немесе шірнелік) ерітіндісін бөліп шығаратын бездер. Шірнелік негізінен гүлдің бөліктерінде кездеседі. Шірнеліктерден бөлінетін қантты сұйықтар гүлдің тозандануын қамтамасыз ететін насекомдарды өздеріне еліктіреді. Шірнелік жасушаларының цитоплазмасы қою және оларда зат алмасу белсенді жүреді. Шығу тегі алып жатқан орнына қарай – флоральді және экстрофлоральді деп бөлінеді. Флоральдігүлдергетән, ал экстрафлоральдівегетативтімүшелергетән.
Гидатодтар. Бұлсулыустьицалар, эпитемажасушалары, жапырақтыңөткізгішұлпаларыменбайланыстытамыршасы-талшықшоғы. Оларжапырақтыңшетінде, көпжағдайдаиректелгентістіжиектерініңұштарындаорналасады. Олар су тамшыларынжәнеондаерігентұздардыбөліп шығарады.
Гидатодтарарқылы су тамшыларыныңбөлінуі гуттация депаталады. Бұл құбылысөсімдіктерде транспирация баяулап, артық су жиналғанкезде (шық) байқалады. Гуттация арқылыөсімдікөзініңденесіндегіартықсуданжәнетұзданарылады.
Ас қорытубездері. Ас қорытубездерінебунақденелілерменқоректенетін (шықшылдық, дүңгіршек және т.б.) өсімдіктердің сыртқа бөліпшығарушыұлпаларыжатады. Бездербөліпшығаратынсұйықтыққұрамындабунақденелілердіқорытаалатынферменттер, қышқылдарболады.
Жануарлардың бөліп шығару өнімдері
Эволюция даму жолында жануарлардың ағзадан қалдықтарды шығару тетіктері мен шығу жолдары жетілді. Ағза құрылмының күрделінуі, қоршаған орта өзгеруі салдарынан тері мен бүйрекке қоса басқада шығару жолдары пайда болды. Жануарларда шығару процесстері зат алмасудың жылдамдануымен және анағұрлым күрделі өмірлік процесстерімен байланысты. Бөліп шығару –бұл ағзадан қалдық заттарды, яғни тағаммен бірге түскен суды, улы заттарды шығару. Бөліп шығару системасы - ол ағзалардың жиынтығы, қоршаған ортаға қалдық суларды, зат алмасу процесі кезіндегі жиналған қалдық заттарды сыртқа шығару. Бөліп шығару ас қорыту, тыныс алу, тері және зәр шығару жүйесі арқылы жүзеге асады. Ағзадан керексіз улы заттарды шығару оның ішкі ортаны ұстауға көмектеседі. Жануарларда әр түрлі систематикалық топтарда бөліп шығару процесстері әр қалай жүреді. Жануарлардағы негізгі бөліп шығару мүшелері- тері, өкпе, бауыр, бүйрек.
Тері. Су,несепнәр, тұздар тері капиляры мен тері бездері арқылы сыртқа шығарылады. Тыныс шығару кезінде тері беті буланып суды буға айналдырады. Ол өз кезегінде терморегуляцияға көмектеседі.
Өкпе. Көмірқышқыл газы мен су буы өкпелік альвеола арқылы сыртқа шығарылады. Сүтқоректілердің өкпесі көмірқышқыл газын бөлетін жалғыз мүше. Су буы



Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген