Академиялық және эстрадалық вокалдағы айырмашылықтар: салыстырмалы талдау және оқыту жолдары

Автор: Саймова Альбина Нуршатовна
Маңғыстау аудандық балалар өнер мектебінің вокал пәні мұғалімі.

Қазіргі заманғы музыкалық білім беру жүйесінде вокал өнерін оқыту көпқырлы әрі кешенді үрдіске айналып отыр. Қосымша білім беру ұйымдарында оқушылардың қызығушылығы мен қабілетіне қарай академиялық және эстрадалық вокал бағыттары кеңінен оқытылады. Бұл екі бағыттың өзіндік ерекшеліктерін салыстыра отырып меңгерту – вокал мұғалімінің кәсіби құзыреттілігін талап етеді. Академиялық вокал классикалық ән айту мектебіне негізделген. Академиялық бағыттағы әншілер дауысты табиғи резонанс арқылы кең әрі ашық шығарады. Олар микрофонсыз үлкен концерт залында еркін орындауға бейімделеді. Академиялық әншілер үшін диафрагмалық тыныс алу, дыбыстың дұрыс позициясы, кантилена, таза интонация мен анық дикция басты талап болып табылады. Репертуар ретінде опера ариялары, романстар, камералық шығармалар орындалады.
Эстрадалық вокал заманауи музыкалық бағыттарға негізделген. Эстрада әншілері микрофонды негізгі құрал ретінде пайдаланады, сондықтан дыбыс беру тәсілдері өзгеше қалыптасады. Эстрадалық орындауда сөйлеу интонациясына жақын ән айту, дыбыс бояуын өзгерту, эмоциялық әсер мен сахналық еркіндік басты орын алады. Поп, джаз, рок, эстрадалық әндер осы бағыттың негізгі репертуарын құрайды.
Академиялық және эстрадалық әншілерді салыстырмалы түрде қарастырсақ, академиялық әншілер дауыстың тазалығы мен тұрақтылығына, вокалдық техникаға ерекше мән береді. Олар ұзақ фразаларды бір тыныспен орындап, дыбысты күш салмай шығарады. Ал эстрада әншілері дыбыс эффектілерін (белтинг, микст, фальцет, риф, мелизм) кең қолдана отырып, тыңдарманмен тікелей байланыс орнатуға ұмтылады.
Сондай-ақ сахналық бейне тұрғысынан айырмашылық бар. Академиялық классика әншілері сахнада ұстамды, классикалық қалыпты сақтаса, эстрада әншілері қозғалыс, би элементтері, образ жасау арқылы көрермен назарын аударуға тырысады. Бұл олардың орындау стиліне тікелей әсер етеді.
Академиялық вокалды оқыту барысында тыныс алу жаттығулары, вокализдер, гаммалар арқылы дауыс аппараты біртіндеп дамытылады. Мұғалім оқушының жас ерекшелігін, дауыс диапазонын ескере отырып, жүктемені жүйелі түрде арттырады. Бұл дауыс саулығын сақтаудың негізгі кепілі.
Эстрадалық вокалды оқытуда стильдік бағыттарды ажырату, микрофон техникасын меңгеру, ритм сезімін дамыту, сахналық мәдениет пен эмоционалдық еркіндікке ерекше көңіл бөлінеді. Фонограммамен және тірі сүйемелдеумен ән айту дағдылары қалыптастырылады.
Қосымша білім беру ұйымдарында академиялық және эстрадалық вокалды қатар оқыту оқушының жан-жақты дамуына ықпал етеді. Академиялық вокал – техникалық база қалыптастырса, эстрадалық вокал – сол базаны шығармашылық тұрғыда қолдануға мүмкіндік береді.
Қорытындылай келе, академиялық және эстрадалық вокал бір-біріне қарсы қойылатын емес, өзара толықтыратын бағыттар болып табылады. Вокал пәні мұғалімінің кәсіби шеберлігі осы екі бағытты тиімді үйлестіріп, оқушының жеке қабілетін ашуда көрініс табады.