Жетісу облысы Көксу ауданы "Ақын Қабан жырау атындағы мектеп жанындағы шағын орталығы бар орта мектебі" КММ нің

әлеуметтік педагогы

Шарипова Айгуль Байтаевна

Мақала тақырыбы: Әлеуметтік жетімдіктің алдын алу және отбасы мен балалық шақты қолдау

КІРІСПЕ

Қазіргі қоғамда балалардың әл-ауқатын қамтамасыз ету – маңызды әлеуметтік міндеттердің бірі. Әсіресе, әлеуметтік жетімдік мәселесі бүгінгі таңда ерекше өзектілікке ие. Әлеуметтік жетімдер – ата-анасы бар, бірақ түрлі себептермен ата-ана қамқорлығынсыз қалған балалар. Бұл құбылыс қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық жағдаймен, ата-аналардың жауапсыздығымен немесе тұрмыстық қиындықтармен тығыз байланысты. Мұндай балалардың құқықтары мен өмір сүру сапасы тікелей мемлекет пен қоғамның қолдауына тәуелді. Сондықтан әлеуметтік жетімдіктің алдын алу және отбасы институтын нығайту – стратегиялық бағыттардың бірі болуы тиіс.

Әлеуметтік педагог – делдал жеке тұлға, отбасы және қоршаған орта арасындағы осы ортаның педагогикалық тұрғыдан мақсатқа сай қайта құрылуына ықпал ететін  байланыстырушы буын.

Қазіргі кезде елімізде экономикалық және әлеуметтік қиындықтар орын алғаны бәрімізге белгілі. Халықтың басым көпшілігі жұмыссыз болғандықтан әлеуметтік тұрмыс жағдайы төмен отбасылардың саны аз емес. Әлеуметтік тұрмыс жағдайы баланың білім мен тәрбие алуына кері  әсерін тигізеді.

Бүгінгі менің сіздермен ой бөліскелі отырған тақырыбым әлеуметтік жетімдік дегеніміз не? деп аталады. Конвенцияда «Әрбір бала өз отбасында, ата – анасымен бірге өмір сүруге құқылы» деп айтылғанымен, баланың барлығы мұндай мүмкіндікке ие бола алмайды.

Ата-анасы бар болса да, ата–аналары түрлі себептермен балаға қатысты міндеттерін орындай алмаса, бала әлеуметтік жетім мәртебесіне жатады. Балалардың әлеуметтік жетім болуы әке- шешелерінің ата-аналық құқықтарынан айырылуы, материалдық, тұрмыстық жағдайдың төмен болуы, ата-аналарының бас бостандығынан айырылуы және баланың некесіз тууы себеп бола алады. Әлеуметтік жетімдіктің тағы бір басты себебі, ата-ананың ішімдікке салынуы.

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

1. Әлеуметтік жетімдіктің себептері

Әлеуметтік жетімдіктің пайда болуына бірнеше факторлар әсер етеді:

- Ата-ананың ішімдікке немесе есірткіге тәуелді болуы;

- Отбасындағы зорлық-зомбылық;

- Тұрмыстық жағдайдың төмендігі;

- Ажырасу немесе көші-қон процесі;

- Жұмыссыздық, білім деңгейінің төмендігі.

Бұл факторлар баланың қауіпсіз ортада өмір сүруіне кедергі келтіріп, оның психологиялық, эмоционалдық және физикалық дамуына кері әсер етеді.

2. Алдын алу шаралары

Әлеуметтік жетімдікті болдырмау үшін мемлекет пен қоғам бірлесіп жүйелі жұмыстар атқаруы қажет:

- Қиын жағдайдағы отбасыларға әлеуметтік көмек көрсету;

- Психологиялық және құқықтық кеңес беру қызметтерін кеңейту;

- Ата-аналардың жауапкершілігін арттыруға бағытталған оқыту, тренингтер ұйымдастыру;

- Жас отбасыларды қолдау, бала тәрбиесі мен дамуында ата-аналарды белсенді қатыстыру.

3. Отбасы мен балалық шақты қолдау тетіктері

Баланың бақытты балалық шағын қамтамасыз ету үшін:

- Әлеуметтік педагогтер мен психологтардың мектептер мен балабақшаларда белсенді жұмысы қажет;

- Баланы отбасында тәрбиелеуге бағытталған бағдарламаларды қолдау (қамқоршылық, патронаттық тәрбие);

- Балалар үйлерінің санын азайтып, отбасыға жақын орталарда тәрбиелеуге көшу;

- Балалар құқықтарын қорғау бойынша жергілікті билік органдарының рөлін күшейту.

4. Мемлекеттік қолдау және заңнамалық негіз

Қазақстанда бала құқықтарын қорғау және отбасыларды қолдау мақсатында бірнеше бағдарламалар жүзеге асуда:

- «Балалық шақты қорғау» бағдарламасы;

- «Бақытты отбасы» ұлттық жобасы;

- Балалар омбудсмені институтының жұмысы.

Сонымен қатар, «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодекс, «Білім туралы», «Бала құқықтары туралы» заңдар балалардың құқықтарын қорғауға негіз болады.

Әлеуметтік жетімдіктің алдын алу - бүгінгі күні мемлекетіміздің басты саясатының бірі. Баланы отбасына қайтару жұмысы мамандар тарапынан қолдау тапқанымен, балалардың әке-шешесінің тарапынан қолдау таппай отыр. Өкінішке орай көптеген ата-аналар баласын тәрбиелеуден бас тартып, жауапкершіліктерін сезінбесе де, оларға жаза қолданылу мәселесі кенжелеп тұр. Мамандар  мен әлеуметтік педагогтар бала үшін  ата-ананың, туысқандарының яғни отбасының алатын орны ерекше екенін, бала басты құндылық деп ата –ананы   санайтынын қалың жұртшылыққа насихаттаса, әлеуметтік жетімдіктің алдын алуға бір қадам жасалар еді. Жетім баланың саны азайса,  балалар үйінің саны азайып, есігі жабылар еді. Жетімдердің отбасына берілуіне, яғни азаюына әр қайсымыз үлес қосуымыз керек.

Кез келген санаттағы балалармен жұмыс барысында  әлеуметтік педагог психологтың, мектеп инспекторы, мектеп медбикесінің және  көптеген мамандардың көмегіне жүгінеді. Жұмыла көтерген жүк жеңіл дегендей, бірлескен жұмыс нәтиже берері сөзсіз.

Бала – біздің болашағымыз. Егер біз бүгін бала бала тәрбиесіне немғұрайлы қарайтын болсақ, онда ертеңгі күніміз бұлыңғыр болады.  Сондықтан әр сәби, әр баланың тағдыры біздің назарымыздан тыс қалмауы керек.

ҚОРЫТЫНДЫ

Әлеуметтік жетімдіктің алдын алу – тек мемлекетке жүктелетін міндет емес, бұл – қоғам, мектеп, ата-ана және әрбір азаматтың ортақ жауапкершілігі. Бала – еліміздің болашағы, ал отбасы – оның тірегі. Әр бала мейірімділікке, махаббатқа, қорғанышқа мұқтаж. Сол себепті отбасы институтын нығайтып, ата-аналарға қолдау көрсетіп, қоғамда балаға деген қамқорлық мәдениетін қалыптастыру – ел болашағына салынған инвестиция болмақ.

Әр бала отбасында өсіп, махаббатқа бөленуге лайық.